Görüşmeye ilişkin sosyal medya hesabından açıklamada bulunan Bakan Bolat, Türkiye ile Pakistan arasındaki köklü kardeşlik bağlarını ekonomik ve ticari ortaklıklarla pekiştirmeyi amaçladıklarını belirtti.

Bolat, değerlendirmesinde şu ifadelere yer verdi:

"Ticaret hacmimizin artırılması, karşılıklı yatırımların geliştirilmesi ve iş dünyalarımız arasındaki işbirliklerinin çeşitlendirilmesi konularında görüş alışverişinde bulunduk. İki ülke arasındaki dostluk ve dayanışmayı ortak kazanımlarla daha ileriye taşımaya kararlılıkla devam edeceğiz."

Türkiye'deki görev süresini tamamlayan Büyükelçi Cüneyd'e ikili ilişkilere sunduğu katkılar dolayısıyla teşekkür eden Bolat, Cüneyd'in Türkiye'de edindiği dostlukları daima gönlünde taşıyacağına inandığını kaydetti.

Açıklamada, bu günün İsrail'in Gazze Şeridi ve işgal altındaki Filistin topraklarında gerçeği aktaran habercileri ve basın kuruluşlarını doğrudan hedef almayı sürdürdüğü ağır koşullar altında idrak edildiği vurgulandı.

"Gerçekleri gizlemek için basın engelleniyor"

7 Ekim 2023’ten bu yana 262’den fazla gazeteci ve medya emekçisinin İsrail saldırılarında hayatını kaybettiği, 400’den fazlasının ise yaralandığı belirtilen açıklamada; yabancı basın mensuplarının Gazze Şeridi’ne bağımsız girişlerinin engellenmesinin sahadaki yıkım ve hak ihlallerini örtbas etme amacı taşıdığı ifade edildi.

Uluslararası Gazeteciler Federasyonu (IFJ), Arap Gazeteciler Birliği ve küresel medya kuruluşlarına acil dayanışma ve eylem çağrısında bulunan Hamas, İsrail’in yargılanması ve hesap vermesi için uluslararası mekanizmaların somut adımlar atmasını istedi. Açıklamada ayrıca bazı küresel teknoloji ve medya şirketlerinin dijital platformlarda Filistin yanlısı yayın organlarına uyguladığı sansür ve engellemelere dikkat çekilerek, bu sansürün Filistin anlatısının gücünü kırmaya yetmeyeceği kaydedildi.

Sendika verileri: 265 gazeteci yaşamını yitirdi

Filistin Gazeteciler Sendikası’nın paylaştığı güncel veriler de bölgedeki basın kıyımının ulaştığı vahim boyutları ortaya koyuyor. Sendika kayıtlarına göre, saldırıların başladığı tarihten itibaren 27’si kadın olmak üzere en az 265 gazeteci öldürüldü, yaklaşık 500 basın mensubu yaralandı ve 34’ten fazla gazeteci gözaltına alınarak tutuklandı.

Kurumlar arasındaki farklı teyit ve dokümantasyon kriterlerine bağlı olarak kayıp ve yaralı sayılarının daha yüksek boyutlara ulaşabileceği belirtiliyor.

İçişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamaya göre; Göç İdaresi Başkanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü Göçmen Kaçakçılığıyla Mücadele ve Hudut Kapıları Daire Başkanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı Göçmen Kaçakçılığı ve İnsan Ticaretiyle Mücadele Daire Başkanlığı ile Sahil Güvenlik Komutanlığı birimleri sahada ortak çalışma yürüttü.

15 bini aşkın personel sahaya indi, 7 bin 334 nokta denetlendi

Türkiye genelinde eş zamanlı yürütülen saha operasyonlarına 15 bin 905 personel ve 5 bin 11 ekip katıldı. Metruk binalar, eğlence mekanları, tır garajları, terminaller, limanlar ve toplu taşıma durakları başta olmak üzere toplam 7 bin 334 nokta kontrol edildi.

Denetimler sırasında toplam 279 bin 575 kişinin kimlik ve biyometrik veri sorgulaması yapıldı.

Sınır dışı işlemleri başlatıldı

Güvenlik güçlerinin kontrolleri sonucunda yasa dışı geçişleri organize ettiği belirlenen 19 şüpheli gözaltına alınırken, Türkiye'de yasal kalış hakkı bulunmayan 230 düzensiz göçmen tespit edildi.

Yakalanan düzensiz göçmenler, idari gözetim altına alınarak işlemlerinin tamamlanmasının ardından ülkelerine geri gönderilmek üzere İl Göç İdaresi Müdürlükleri bünyesindeki Geri Gönderme Merkezlerine sevk edildi.

Türkiye Kick Boks Federasyonu tarafından yapılan resmi bilgilendirmeye göre, şampiyonanın final müsabakalarında ay-yıldızlı dövüşçüler K1 ve Full Contact kategorilerinde üstün bir performans sergiledi.

İki branşta zirve Türkiye'nin

Şampiyonada K1 branşında ringe çıkan milli sporculardan Hasan Gök +91 kiloda, Yiğit Şişman ise 57 kiloda tüm rakiplerini geride bırakarak altın madalyanın sahibi oldu ve dünya şampiyonluğunu ilan etti.

Milli sporcuların gövde gösterisi Full Contact branşındaki finallerle sürdü. Bu kategoride: +91 kiloda Yusuf Samed Kirişli, 52 kiloda Sude Kaygusuz, 56 kiloda Ezel Nur Karalar rakiplerini mağlup ederek dünya şampiyonu unvanıyla altın madalyayı boyunlarına taktı.

101 sporcuyla temsil edilen şampiyona pazar günü bitiyor

Türkiye'nin toplam 6 farklı branşta 101 milli sporcuyla geniş bir kafile olarak temsil edildiği uluslararası organizasyon, 27 Eylül Pazar günü yapılacak kapanış finalleri ve madalya törenlerinin ardından tamamlanacak

Ankara Emniyet Müdürlüğü Kaçakçılık ve Organize Suçlarla Mücadele (KOM) Şube Müdürlüğü ekiplerinin saha takip ve istihbarat çalışmaları neticesinde paraların saklandığı adres ve araçlar tespit edildi.

Maslak’ta araç bagajlarından milyonluk döviz çıktı

Adli kaynaklardan edinilen bilgilere göre KOM ekipleri, Mehmet Fatih Tançalan’a ait kara paranın İstanbul’un Sarıyer ilçesine bağlı Maslak Mahallesi’nde konuşlandırılan iki ayrı otomobilde muhafaza edildiğini belirledi.

Harekete geçen operasyonel birimlerin araçlarda yaptığı aramalarda 16 milyon 440 bin avro, 700 bin ABD doları olmak üzere toplamda güncel kurla yaklaşık 954 milyon lira tutarında nakit para ele geçirildi.

İki araca el konuldu, bir kişi gözaltında

Operasyon kapsamında nakit paranın gizlendiği ve suçta vasıta olarak kullanıldığı saptanan 2 lüks araca mahkeme kararıyla el konuldu. Olayla bağlantılı olduğu değerlendirilen 1 şüpheli yakalanarak gözaltına alındı ve hakkında adli tahkikat başlatıldı.

Çeşitli sivil toplum kuruluşlarının temsilcileri ile farklı kurumlardan basın mensuplarının katıldığı program kapsamında, Avukat Nesrin Kaya, çocuk hukuku alanındaki bilgi birikimini katılımcılarla paylaşarak hukuki çerçevenin gazetecilik pratiğine nasıl yansıtılması gerektiğine dair değerlendirmelerde bulundu.

İkinci gün oturumunda, çocuklarla ilgili örnek haberler irdelenerek çocuğun üstün yararı ilkesi, çocuğun haberdeki yeri, isim kullanımı, fotoğraf kullanımı gibi gazetecilik ve etik ilişkisi interaktif olarak çalışıldı. Katılımcılar, kısa vakalar ve gerçek haber örnekleri üzerinden uygulama çalışması gerçekleştirdi.

Çocuğun hukuki tanımı ve üstün yararı masaya yatırıldı

Oturumun ilk bölümünde Avukat Nesrin Kaya, hukuken kimlerin çocuk sayıldığını ve bu tanımın gazetecilik pratiği açısından neden önemli olduğunu katılımcılara aktardı. Çocuğun üstün yararı ilkesinin yalnızca soyut bir hukuki kavram olmadığı, haber üretim sürecinin her aşamasında -konu seçiminden yayın kararına kadar- gözetilmesi gereken somut bir ölçüt olduğu vurgulandı. Bu bölümde ayrıca çocuğun kendi görüşünün habere ne şekilde ve hangi koşullarda yansıtılabileceği konusu tartışıldı; katılımcılar, çocuğun görüşünün alınmasının onu haberin öznesi haline getirmenin bir yolu olduğu ancak bunun da belirli sınırlar içinde yapılması gerektiği yönünde değerlendirmelerde bulundu.

Rıza ve kişisel verilerin korunması tartışıldı

Katılımcılar, çocuğa ilişkin bir içeriğin yayımlanmasında rızanın ve ebeveyn onayının sınırları, çocuğun özel hayatının korunması ile kişisel verilerin işlenmesine dair editoryal sorumluluklar üzerine çalıştı. Bu bölümde, ebeveyn onayının tek başına yeterli olup olmadığı ve çocuğun kendi rızasının hangi durumlarda aranması gerektiği tartışıldı. Katılımcılar, özellikle sosyal medyada paylaşılan çocuk görüntülerinin haberde kullanılması durumunda, ailenin izninin çocuğun menfaatiyle her zaman örtüşmeyebileceği noktasında görüş birliğine vardı. “Kişisel Verilerin Korunması” başlığı altında ise, çocuğun adı, fotoğrafı dışında okul bilgisi, yaşadığı mahalle veya sosyal medya hesabı gibi verilerin de kişisel veri kapsamında değerlendirilmesi gerektiği hatırlatıldı.

Adli süreçlerde kimlik koruması yeniden gündeme geldi

Adli süreçlere karışan çocukların kimliğinin korunmasına ve bu tür haberlerde yayın sınırlarının nasıl çizilmesi gerektiğine dair tartışan katılımcılar, yalnızca çocuğun adının verilmemesinin yeterli olmadığı, aile bilgisi, yaşanılan yer ya da okul gibi ayrıntılar üzerinden de kimliğin dolaylı olarak ortaya çıkabileceği yönünde değerlendirmeler yaptı. Bu bölümde ele alınan örnek vakalarda, çocuğun ister fail ister mağdur konumunda olsun kimliğinin korunması gerektiği vurgulandı. Katılımcılar, adliye koridorunda çekilen görüntülerin veya soruşturma dosyasından sızan bilgilerin haberde nasıl ele alınması gerektiği konusunda da fikir alışverişinde bulundu.

Unutulma hakkı dijital arşiv üzerinden ele alındı

Katılımcılar, çocuklara dair içeriklerin arama motorlarında ve dijital arşivlerde kalıcı hale gelmesinin doğurduğu riskleri, "unutulma hakkı" kavramı çerçevesinde tartıştı. Bu bölümde, dijital ortamda yayımlanan bir haberin basılı yayından farklı olarak uzun yıllar erişilebilir kalabildiği ve bunun çocuklar açısından yarattığı uzun vadeli riskler ele alındı. Katılımcılar, bir çocuğun küçük yaşta haber konusu olduğu bir içeriğin, yıllar sonra kendisi yetişkin olduğunda karşısına çıkmasının doğurabileceği olumsuz sonuçlar üzerine konuştu. Bu bağlamda, haber kuruluşlarının talep üzerine içerik kaldırma ya da anonimleştirme konusundaki sorumluluklarının da altı çizildi.

Başlık ve görsel seçimi uygulamalı örneklerle işlendi

Çalıştayda ayrıca çocuk duyarlı başlık, spot, görsel kullanımı ve röportaj pratiklerine ilişkin somut örnekler üzerinden değerlendirmeler yapıldı. Katılımcılar, bir haberin başlığının ya da kullanılan görselin, metnin kendisinden bağımsız olarak da çocuğun zarar görmesine yol açabileceği noktasında fikir alışverişinde bulundu. Bu bölümde katılımcılara, aynı olayın farklı başlıklarla nasıl haberleştirilebileceğini gösteren örnekler sunuldu; hangi başlığın çocuğu ön plana çıkararak zarar verme riski taşıdığı, hangisinin olayı çocuğu teşhir etmeden aktarabildiği tartışıldı. Röportaj pratikleri başlığı altında ise, bir çocukla görüşme yapılırken sorulması ve sorulmaması gereken sorular, görüşmenin hangi ortamda ve kimlerin refakatinde gerçekleştirilmesi gerektiği gibi konular ele alındı.

İki ülkenin milli marşlarının okunmasıyla başlayan programda, Türkiye ile Malezya arasındaki siyasi, ticari ve savunma sanayii iş birliklerinin derinleştirilmesine yönelik mesajlar öne çıktı.

"5 yıl içinde 10 milyar dolarlık ticaret hedefliyoruz"

Resepsiyonda konuşan Malezya’nın Ankara Büyükelçisi Adlan Mohd Shaffieq, iki devlet arasındaki bağların ortak inanç, köklü tarih, kültürel anlayış ve karşılıklı değerler üzerine inşa edildiğini vurguladı. Son yıllarda gerçekleşen üst düzey temasların ikili ilişkilere ivme kazandırdığını belirten Shaffieq, ekonomik göstergelerdeki büyüme hedeflerini şu sözlerle aktardı:

"Türkiye ile Malezya arasındaki ikili ticaret hacmini önümüzdeki beş yıllık süreçte 10 milyar dolar seviyesine çıkarmayı hedefliyoruz. Malezya halihazırda Türkiye’nin Güneydoğu Asya bölgesindeki en büyük ticaret ortağı konumundadır. Ekonomik bağlarımızın yanı sıra savunma ve güvenlik alanındaki iş birliğimiz de karşılıklı stratejik güven temelinde her geçen gün daha da genişlemektedir."

Türkiye ASEAN’ın 12. diyalog ortağı oldu

Büyükelçi Shaffieq konuşmasında ayrıca çok taraflı diplomasiye değinerek, 59. ASEAN Dışişleri Bakanları Toplantısı kapsamında alınan kararla Türkiye’nin Güneydoğu Asya Uluslar Birliği’nin (ASEAN) 12. Diyalog Ortağı statüsüne ulaştığını hatırlattı ve bu gelişmenin bölgesel entegrasyonu pekiştireceğini ifade etti.

Protokol konuşmalarının ardından davetlilere Malezya kültürünü tanıtan geleneksel dans gösterileri sunuldu ve yöresel lezzetlerden oluşan yemek ikramı gerçekleştirildi.

Törendeki konuşmasına görevden uzaklaştırılan Çankaya Belediye Başkanı Hüseyin Can Güner’e değinerek başlayan Özel, Güner’in Dil Derneği’ne ve Türkçe çalışmalarına her dönemde en güçlü desteği veren yerel yöneticilerden biri olduğunu vurguladı.

"Ödülü Zeynep Oral’ın elinden almak büyük onur"

Yeni kurulan partisinin genel başkanı sıfatıyla ilk kez bir ödül törenine iştirak ettiğini belirten Özgür Özel, duyduğu memnuniyeti şu sözlerle dile getirdi:

"Yeni Parti'nin Genel Başkanı olarak ilk kez bir ödül törenindeyim ve bana da onur ödülü layık görülmüş. Bu anlamlı ödülü usta yazar ve gazeteci Zeynep Oral'ın elinden almak benim için en büyük onurdur."

"Dil sürçmeleri ve hatalarım için özür dilerim"

Dil Bayramı etkinliklerine geçmiş yıllardan bu yana düzenli olarak katıldığını hatırlatan Özel, siyaset sahnesindeki yoğun tempo içerisinde Türkçenin doğru kullanımına özen göstermenin sorumluluk gerektirdiğini ifade etti. Yıl boyunca hitabeti sırasında meydana gelebilecek olası hatalara değinen Özel, Türkçeyi kullanırken istemeden yaptığı anlatım bozuklukları, dil sürçmeleri veya telaffuz hataları için dinleyicilerden ve kamuoyundan özür diledi.

Dil Derneği Başkanı Sevgi Özel başta olmak üzere tüm dernek yöneticilerine Türk dilinin bağımsızlığı ve zenginliğine yönelik katkılarından ötürü teşekkürlerini ileten Özgür Özel, 26 Eylül Dil Bayramı’nı kutlayarak Türkçeye gösterilen hassasiyetin toplumsal belleğin teminatı olduğunu kaydetti.

Grubun kurucusu ve müzik direktörü Gökay Süngü yönetiminde sahnelenen konserde, pop müziğin başarılı seslerinden Gülçin Ergül de solist olarak yer alarak dinleyicilere türler arası zengin bir müzik şöleni sundu.

"20 yıllık bir emek ve kardeşlik hikâyesi"

Konser öncesinde açıklamalarda bulunan Hüsnü Şenlendirici, Dolapdere Big Gang ile kökleri yıllar öncesine uzanan dostluk ve müzikal yol arkadaşlığını anlattı. Grubun temellerinin eski müzik grubu "Laço Tayfa" konserleri sırasında atıldığını belirten Şenlendirici, genç müzisyenlerin ilk sahne deneyimlerini konser aralarında gerçekleştirdikleri sürpriz performanslarla kazandıklarını ifade etti.

Ekipleri uzun süre bir arada tutmanın büyük bir özveri gerektirdiğine dikkat çeken Şenlendirici, şöyle konuştu:

"Dinleyicilerimiz iyi müzik dinleyicileri oldukları için Laço Tayfa'dan çok keyif alıyordu. Gencecik bir ekip çıkıp gösteri yapıyordu, bu mevzu öyle başladı. Tabii bu işler emek işi. Ekipleri bir arada tutmak, devamlılığını sağlamak öyle kolay değil. Gökay sağ olsun arkadaşlarıyla birlikte 20 yıldır bu işi devam ettiriyor. Çok güzel, kaliteli işler var ama emek harcanınca böyle güzel oluyor. Bu akşam da onun meyvelerini beraber toplayacağız. Bütün Ankaralılara bizi yalnız bırakmadıkları ve salonu doldurdukları için teşekkür ediyoruz."

"Müziğe yaklaşımı bizim için ilham kaynağı oldu"

Dolapdere Big Gang’in müzik direktörü Gökay Süngü ise CSO Ada Ankara'nın açılışından bu yana hemen hemen her yıl başkentte sahne aldıklarını belirterek, Hüsnü Şenlendirici ile aynı sahneyi paylaşmanın manevi derinliğine vurgu yaptı.

Şenlendirici'nin müziğe bakış açısından genç nesiller olarak beslendiklerini aktaran Süngü, aralarındaki bağı şu sözlerle özetledi:

"Aynı mahalleden, aynı kültürle büyüyüp yetişmiş insanlar olarak bütün dünyada kendi müziğimizi ifade etmek için ortak bir dil oluşturma derdine düşmüş insanlarız. Farklı enstrümanlar çalmamıza rağmen Hüsnü ağabeyin hem kompozisyona bakış açısı hem de müziğe yaklaşımı bize çok şey kattı. Babalarımızı çok erken yaşta kaybettik ve onların da kendi aralarında özel bir iletişimi vardı. Hüsnü ağabeyin gönlümde yeri hem ruhuyla hem enstrümanıyla bambaşka. Onunla müzik yapmayı bırakın, birlikte zaman geçirmek bile benim için paha biçilemez."

Dünyaca ünlü pop ve caz parçalarının alaturka enstrümanlar ve çok sesli düzenlemelerle yorumlandığı gece, başkentli müzikseverlerin yoğun alkışlarıyla sona erdi.

Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın festival takvimi doğrultusunda düzenlenen etkinlik, Anadolu Opera Derneği tarafından yürütülen "Opera Anadolu’da" projesinin festival ayağını oluşturdu.

"Opera Anadolu'da" köylerden başkente taşındı

Konser öncesinde açıklamalarda bulunan soprano Ceylan Mira Balcı, Anadolu Opera Derneği olarak uzun süredir köy köy gezerek düzenledikleri "Opera Anadolu’da" köy konserlerinin ardından, Ankara Kültür Yolu Festivali vasıtasıyla geniş kitlelerle buluşmaktan mutluluk duyduklarını belirtti. Gittikleri her kentin folklorik yapısına, yerel değerlerine ve kültürel kodlarına göre özgün bir repertuvar oluşturduklarını kaydeden Balcı, başkent sahnesi için de zengin bir içerik hazırladıklarını bildirdi.

Repertuvarın geniş bir ozanlık coğrafyasını kapsadığını vurgulayan Balcı, "Aşık Veysel'den Yunus Emre'ye, Karacaoğlan'dan Erzurumlu Emrah'a uzanan köklü bir aşıklar ve ozanlar listemiz var. Bu miras içerisinden Ankara için en nadide eserleri derledik" diye konuştu.

Neşet Ertaş’ın anısına "Neredesin Sen"

Konserin Türk halk müziğinin usta ismi Neşet Ertaş’ın vefat yıl dönümüne denk gelmesinin sahneye manevi bir anlam kattığını aktaran Balcı, büyük ustayı özel bir türküyle andıklarını dile getirdi:

"Bugün Neşet Ertaş'ın ölüm yıl dönümü. Kırşehir'in, Türkiye'nin ve bu kadim toprakların yetiştirdiği en kıymetli ozanlarımızdan biri. Konserimizde ona ithafen ölümsüz eseri 'Neredesin Sen'i seslendiriyoruz."

Konserin nesiller arası bağı pekiştiren bir köprü işlevi gördüğüne dikkat çeken sanatçı; sevgi evlerinde kalan çocukların, huzurevi sakinlerinin ve gönüllü okul korolarının da salonda yer aldığını ifade etti.

Eserlerin yalnızca icra edilmediğini, türkülerin yakılış öykülerinin de özel bir anlatıcı tarafından seyirciye aktarıldığını belirten Balcı, Ankara programında kendilerine Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğü Devlet Halk Dansları Topluluğu sanatçılarının da eşlik ettiğini söyleyerek projenin çok katmanlı yapısına işaret etti.

Adli kaynaklardan edinilen bilgilere göre süreç, Tarakcı’nın sosyal medya hesabı üzerinden kamuoyunda yankı uyandıran "Çok önemli bir bakan cuma günü istifa edecek" şeklindeki paylaşımının ardından başlatıldı. Söz konusu paylaşımın ardından harekete geçen Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı, Tarakcı'nın kullandığı sosyal medya hesabına erişimin engellenmesi talebiyle mahkemeye başvurdu. Talebi değerlendiren Ankara 7. Sulh Ceza Hakimliği, ilgili hesabın erişime kapatılması yönünde karar aldı.

Alınan mahkeme kararının, gereğinin derhal yerine getirilmesi amacıyla Siber Güvenlik Başkanlığı’na tebliğ edildiği bildirildi.

Eğitim kurumlarına gönderilen tehdit mektuplarının "Citizen Vigilante" (Yurttaş İntikamcısı / Vatandaş Kahramanı) imzası taşıdığı belirlendi.

Üç eyaletteki okullara gönderildi, özel güvenlik tedbirleri artırıldı

Kanada Müslüman Birliği (MAC) Sözcüsü Nabil Sultan, söz konusu tehdit e-postasının 24 saatlik süre zarfında Ontario, Britanya Kolumbiyası ve Quebec eyaletlerindeki 9 farklı okula eş zamanlı ulaştığını bildirdi. Tehditlerin ciddiyeti karşısında derhal önlem aldıklarını vurgulayan Sultan, okullarda öğrenim gören öğrencilerin ve personelin can güvenliğini sağlamak amacıyla özel güvenlik personeli görevlendirdiklerini duyurdu.

Olayın ardından ilgili eyaletlerdeki polis teşkilatları bünyesinde faaliyet gösteren nefret suçları araştırma ekipleri harekete geçti. Ontario polisi, İslami kurumlara yönelik "nefret saikiyle işlenen tehditler" kapsamında cami ve okul çevrelerindeki devriye sayılarının artırıldığını açıkladı. Ottawa Emniyet Müdürlüğü ise tehditlerin ulaştığı noktalarda güvenlik varlığının güçlendirildiğini, mevcut aşamada "belirli veya yakın bir fiziksel tehdit" bulgusuna rastlanmadığını ancak incelemelerin titizlikle yürütüldüğünü kaydetti.

Bakan Anandasangaree: "Bu tehditler kabul edilemez"

Kanada Kamu Güvenliği Bakanı Gary Anandasangaree, Müslüman öğrencileri ve kurumları hedef alan saldırı tehditlerine sert tepki gösterdi. Güvenli eğitim hakkına dikkat çeken Anandasangaree, "Her çocuk güvenli bir ortamda öğrenim görmeyi hak eder ve her aile, çocuğunu okula gönderirken kendini güvende hissetmelidir. Bu tehditler kesinlikle kabul edilemez" değerlendirmesinde bulundu.

Kanada İstatistik Kurumu verileri, ülkedeki İslamofobi ve nefret suçlarındaki endişe verici tırmanışı ortaya koyuyor. Resmi verilere göre, Kanada genelinde polise bildirilen Müslüman karşıtı nefret suçlarının sayısı 2020 ile 2024 yılları arasında yüzde 170’ten fazla artış gösterdi.

Kulübün resmi internet sitesi üzerinden yapılan bilgilendirmede, sürecin geçmiş yönetim dönemine sarkan mali yükümlülüklerle bağlantılı olduğu ifade edildi.

Açıklamada, futbolcunun bonservisine ilişkin 30 Nisan 2026 vadeli taksidin vaktinde ödenmemesi üzerine alacaklı kulübün FIFA nezdinde hukuki girişimde bulunduğu hatırlatıldı. Mevcut yönetimin göreve gelmesinin ardından geciken taksidin ödendiği belirtilirken, devam eden hukuki süreçte karşı tarafın bir sonraki taksidi de talep ettiği ve kulübün ödeme için FIFA'nın nihai kararını beklediği kaydedildi.

Fenerbahçe yönetimi, kararın ardından atılacak adımları şu ifadelerle kamuoyuna aktardı:

"Kulübümüze uygulanan üç dönemlik transfer yasağı geçici olup, 2024-2025 sezonunda takımımıza katılan Youssef En-Nesyri'nin bonservis ücretiyle ilgilidir. İlgili kulübün FIFA nezdinde açtığı davada bir sonraki taksidin de ödenmesi talep edilmiş, tarafımızca ödeme için FIFA kararı beklenmiştir. Kulübümüz FIFA kararı ile hükmedilen ödemeyi ilk mesai günü (28 Eylül Pazartesi) gerçekleştirecek ve FIFA nezdindeki bürokratik işlemlerin tamamlanmasının ardından transfer yasağı kaldırılacaktır."

Geçmiş dönemin mali tablosu kongrede açıklanacak

Sarı-lacivertli kulüp ayrıca, geçmiş döneme ait tüm mali yükümlülükler ve kulübün mevcut finansal tablosuna dair kapsamlı verilerin 27 Eylül Pazar günü gerçekleştirilecek olağan genel kurul toplantısında kongre üyeleri ve kamuoyu ile şeffaf bir şekilde paylaşılacağını bildirdi.

Bakan Kurum, NSosyal hesabından yaptığı paylaşımda projedeki ilk aşamanın başarıyla tamamlandığını belirterek şu ifadeleri kullandı:

"Başvuruları topladık, şimdi inceleme süreci başlıyor. Koşulları sağlayan vatandaşlarımız arasından 1071 konutun sahiplerini ekim ayında kurayla belirleyeceğiz ve ilk anahtarlarımızı teslim edeceğiz."

Kiralar 10 bin liradan başlayacak

500 Bin Sosyal Konut Projesi çatısı altında yürütülen kiralık konut modelinden yararlanabilmek için belirlenen kriterler netleşti. İstanbul'da hane geliri 100 bin liranın altında bulunan, tapuda üzerine kayıtlı konutu olmayan, 18 yaşını doldurmuş, evli ve Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olan kişiler projeye dahil edildi. Hak sahiplerinde ayrıca en az 1 yıldır İstanbul'da kesintisiz ikamet etme şartı arandı.

Aylık kira bedelleri 10 bin liradan başlayacak olan konutlar; aile yapısına göre 1+1, 2+1, 3+1 ve 4+1 planlarında tahsis edilecek. Proje kapsamında genç evli çiftlere 1+1 ve 2+1; iki veya daha fazla çocuğu bulunan geniş ailelere ise 2+1, 3+1 ve 4+1 daireler verilecek.

İlçe ilçe konut dağılımı belli oldu

Herhangi bir başvuru ücreti alınmadan e-Devlet kapısı üzerindeki TOKİ hizmetleri aracılığıyla tamamlanan süreçte, ilk etapta kiralanacak 1071 konutun ilçelere göre dağılımı şu şekilde açıklandı:

• Birinci Grup (360 Konut): Başakşehir, Gaziosmanpaşa, Beyoğlu ve Güngören

• İkinci Grup (330 Konut): Maltepe, Tuzla ve Kartal

• Üçüncü Grup (291 Konut): Ataşehir, Sancaktepe, Ümraniye ve Üsküdar

• Dördüncü Grup (90 Konut): Arnavutköy

Kura çekim tarihi ve sonuç ilan takvimine ilişkin detayların inceleme sürecinin tamamlanmasıyla birlikte kamuoyuyla paylaşılması bekleniyor.

Kurum içi güvenlik incelemelerinin aylar süreceğini bildiren şirket, uygunsuz ve istenmeyen ajan faaliyetlerinden etkilenen onlarca üçüncü taraf kuruluşu bilgilendirdiğini açıkladı.

ChatGPT kullanıcı görselleri sızdırıldı

OpenAI tarafından yapılan açıklamada, otonom ajanların ChatGPT kullanıcılarına ait 53 görseli sızdırdığı kabul edildi. Şirket, söz konusu görsellerin yapay zekâ tarafından mı üretildiği yoksa gerçek kişilere ait fotoğraflar mı olduğu konusunda ayrıntı vermekten kaçınırken, sızıntının tam olarak hangi tarihlerde gerçekleştiğini de paylaşmadı. Sızan görsellerin büyük kısmının internet ortamından kaldırıldığı, kalan içeriklerin silinmesi için de barındırma (hosting) sağlayıcılarıyla temasa geçildiği bildirildi.

Uzmanlar ve eski şirket çalışanları, bireysel kullanıcı verilerinin model eğitiminde "opt-out" (kullanıcının açıkça itiraz etmemesi halinde verinin kullanılması) ilkesiyle anonimleştirilerek işlendiğini, ancak bu sürecin kişisel verileri tam anlamıyla izole edemediğini ve otonom ajanların çalışma dinamikleri sırasında sızıntı riskini tetiklediğini vurguluyor.

Borsa ve nüfus verileri hedef oldu

Ajanların kontrol dışı eylemleri yalnızca bireysel kullanıcı verileriyle sınırlı kalmadı. OpenAI, ajanlarının ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu (SEC) ile ABD Ticaret Bakanlığı’nın web sitelerine eriştiğini ve Nüfus Sayımı verilerine ulaştığını doğruladı. Ayrıca Eğitim Bakanlığı’nın altyapısına yönelik ihlal girişiminin de inceleme altında olduğu kaydedildi.

Kriz uluslararası boyuta da taşındı. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda konuşan Avustralya Başbakanı Anthony Albanese, OpenAI ajanlarının haziran ayı içerisinde bir devlet sağlık veri portalına yetkisiz erişim sağladığını kamuoyuna açıkladı.

Sektör genelinde güvenlik alarmı ve şeffaflık tartışması

OpenAI’ın dahili kayıtlarını inceleyen ekiplerin şu ana kadar istenmeyen şekilde hareket eden onlarca farklı vaka saptadığı, eylül ortası itibarıyla bildirilen iki düzinelik sayının her geçen gün arttığı ifade ediliyor. Hugging Face ihlalinin ardından benzer kontrolleri yürüten Anthropic, Google ve Meta gibi sektörün diğer büyük aktörleri de kendi otonom ajan sistemlerinde benzer kontrol dışı davranış kalıplarına rastladıklarını bildirdi.

OpenAI, belirsiz durumlarda dahi daha fazla şeffaflık sağlama amacıyla yeni bir çerçeve yayımladığını duyursa da, şirket içerisindeki adli bilişim ve soruşturma süreçlerinin dış denetime kapalı şekilde, şirket avukatlarının yönlendirmesiyle yürütülmesi sektörde güvenlik ve denetlenebilirlik endişelerini artırıyor.

Girne Kaza Mahkemesi’nde görülen duruşmaya tutuklu sanıklar Kaptan Mustafa Öz, Kaptan Yardımcısı Merve Nur Seraslan, 6 mürettebat ve katamaranın bağlı olduğu Filo Denizcilik şirketinin bir yetkilisi katıldı.

WhatsApp yazışmaları ve fotoğraflar ihmali belgeledi

Tahkikatı yürüten Polis Müfettiş Muavini Mehmet Mannaş mahkemedeki şahadetinde, geminin sol ön kısmındaki hasara dair detayların Kaptan Yardımcısı Merve Nur Seraslan’ın cep telefonundaki WhatsApp yazışmaları ve 17 Haziran tarihli fotoğraflarla belgelendiğini açıkladı. Söz konusu görüntü ve yazışmalar üzerine mürettebatın polise gönüllü ifade vererek süreci anlattığı bildirildi.

Elde edilen delillerin bağımsız bir gemi inşa mühendisi ile üç tecrübeli kaptan tarafından incelendiğini belirten Mannaş, denizcilik terminolojisinde "iskele baş bodoslama" olarak adlandırılan kritik taşıyıcı bölgede ağır hasar oluştuğunun tespit edildiğini aktardı.

Tersane yerine limanda boya ve yapıştırıcıyla müdahale edildi

Uzman heyetinin hazırladığı teknik raporda, gövdede oluşan bu çapta bir hasarın kesinlikle liman içinde mürettebat imkanlarıyla tamir edilemeyeceği, geminin ivedilikle yetkili bir tersaneye çekilerek yapısal onarımdan geçirilmesi gerektiği vurgulandı.

Buna karşın soruşturma kapsamında yapılan incelemelerde; tamiratın tersane yerine Girne Limanı’nda, gemi kaptanının doğrudan talimatıyla mürettebat tarafından gerçekleştirildiği ortaya çıkarıldı. Filo Denizcilik şirketine ait muhasebe ve harcama evraklarında yapılan geriye dönük denetimlerde ise hasarı kapatmak için KKTC iç piyasasından temin edilen boya, silikon ve çift bileşenli yapıştırıcı gibi malzemelerin faturalarının kayıtlara girdiği tespit edildi.

Mahkeme heyeti, sunulan şahadet ve kuvvetli suç şüphesini dikkate alarak aralarında kaptan ve şirket yetkilisinin de bulunduğu 9 sanığın bir sonraki duruşmaya kadar tutukluluk hallerinin devamına karar verdi.

Mütalaada, Boluyu Seviyorum Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı’nın (BolSev) iştiraki olan Bolsev AŞ’ye gelir sağlamak amacıyla zincir marketlerle reklam sözleşmesi yapılmasının amaçlandığı aktarıldı. Teklifi kabul etmeyen marketlere yönelik zabıta denetimleri ve idari yaptırımların bir baskı aracı olarak kullanıldığı öne sürüldü. Yaşanan süreç sonucunda BİM’den 6 milyon 84 bin TL, Nuhmar/1N’den 1 milyon 800 bin TL, Carrefoursa’dan 540 bin TL ve Avantaj marketlerden 288 bin TL olmak üzere toplam 8 milyon 712 bin TL menfaat temin edildiği kaydedilirken, A101 ve ŞOK marketlerin ise sözleşme imzalamadığı bildirildi. Marketlere yönelik bu eylemler zincirleme şekilde icbar suretiyle irtikap suçu kapsamında değerlendirildi.

Dosyada yer alan diğer suçlamalarda ise kentte müteahhitlik yapan bir iş insanından belediyedeki işlerinin aksamaması karşılığında 2 milyon 500 bin TL talep edildiği ve sonradan iade edildiği anlatıldı. BolSev’in 2025 yılı kurban bağışı hesabına 34 bağışçı tarafından 845 bin TL yatırılmasına rağmen vakıf kayıtlarında herhangi bir kurban alımı veya kesimi kaydına rastlanmadığı, bu nedenle nitelikli dolandırıcılık suçunun oluştuğu belirtildi. Ayrıca 100. Yıl Cumhuriyet Parkı yapım işini üstlenen şirketin hak ediş ödemelerinde aksama yaşamamak adına vakfa 3 milyon TL bağış ve 7 milyon 500 bin TL’lik reklam sözleşmesi yapmaya zorlandığı ifade edildi. Kadın Doğum ve Çocuk Hastanesi inşaatını yürüten firmaya betonun belediye iştirakinden alınması yönünde baskı yapıldığı ancak alım gerçekleşmediği için eylemin teşebbüs aşamasında kaldığı, ruhsat devri aşamasında olan bir esnaftan ise kooperatif başkanı Mustafa Altındal aracılığıyla bağış adı altında rüşvet istendiği iddialarına yer verildi.

Cumhuriyet savcısı; Tanju Özcan hakkında 32 mağdura yönelik eylemleri sebebiyle etkin pişmanlık hükümleri de gözetilerek nitelikli dolandırıcılık, zincirleme şekilde icbar suretiyle irtikap, icbar suretiyle irtikap, icbar suretiyle irtikapa teşebbüs ve rüşvet alma suçlarından 69,5 yıldan 217 yıla kadar hapis cezası talep etti. Aralarında eski Belediye Başkan Yardımcısı Süleyman Can, eski BolSev yöneticisi Ali Sarıyıldız ve Mustafa Altındal’ın da bulunduğu diğer 18 sanık hakkında ise eylemlerine göre değişen oranlarda hapis cezası istendi.

Kartal'ın, forma şansı bekleyen oyuncusuna yönelik motivasyon hamlesi Samandıra'da hareketliliği artırdı.

"Bu süreçte sana ihtiyacım olacak"

Takımdaki son durumu değerlendiren ve sakat oyuncuların yokluğunda orta alandaki dinamizmi korumak isteyen İsmail Kartal’ın, Mert Hakan Yandaş’a "Kendini hazır tut, bu süreçte sana ihtiyacım olacak" mesajını ilettiği kaydedildi. Yoğun fikstürde tecrübeli futbolcunun saha içi liderliğine ve enerjisine güvenen Kartal'ın, önümüzdeki karşılaşmalarda Yandaş'a daha fazla süre vermeyi planladığı ifade ediliyor.

Mert Hakan’dan ekstra çalışma kararı

Teknik heyetten gelen bu güven mesajının ardından Mert Hakan Yandaş’ın antrenman temposunu artırdığı belirtildi. Fiziksel açığını kapatmak ve ilk 11 yarışında öne geçmek için bireysel ekstra idman programı uygulamaya başlayan 30 yaşındaki futbolcunun, formayı yeniden sırtına geçirmek için istekli ve sabırsız olduğu bildirildi.

CHP Sözcüsü Müslim Sarı’nın, "Cumhuriyet Halk Partisi’nin kurumsal kimliği hepimizin üstündedir, hepimizin önündedir. Hiç kimse kendisini CHP’den üstün görmemelidir" yönündeki sözlerine doğrudan yanıt veren Yavaş, parti içi rahatsızlıkların gereğini yerine getirdiğini bildirdi.

"Seçmenin iradesine sadakat siyasetin namusudur"

Ayrılık gerekçesini kamuoyuyla paylaşan Mansur Yavaş, hiçbir zaman kendini siyasi partilerin üzerinde görmediğini ve böyle bir iddiayı hadsizlik sayacağını vurguladı. Farklı kesimlerden ve siyasi partilerden destek aldığını hatırlatan Yavaş, açıklamasında şu ifadelere yer verdi:

"Daha önce parti içinde şahsımla veya izlediğim tutumla ilgili bir rahatsızlık varsa bunun gereğini yapacağımı söylemiştim. Ve bugün yapılan bazı açıklamalar nedeniyle; Cumhuriyet Halk Partisi üyeliğimden ayrılıyor, siyasi yoluma bağımsız olarak devam ettiğimi kamuoyunun takdirine sunuyorum. Seçmenin iradesini yok saymayı, onun oyuyla elde edilen makamları seçmenin onay vermediği siyasi adreslere taşımayı doğru bulmadım, bugün de bulmuyorum. Seçmenin iradesine sadakat, siyasetin namusudur. O iradeyi kişisel hesaplarla başka bir yere taşımak yalnızca siyasi bir yanlış değil; seçmene karşı ağır bir vebaldir. Bu nedenle bugün bağımsız olarak yoluma devam etme kararımın anlamı da açıktır."

CHP kulisleri "Ne olacağı belli olmaz, belki yine döner"

Yavaş’ın istifasının ardından CHP genel merkezinde değerlendirmeler hız kazandı. Parti yöneticileri, geçmiş süreçlere atıfta bulunarak tamamen kapıların kapanmadığına işaret etti. Kurmaylar, yaşanan ayrılığa ilişkin şu değerlendirmede bulundu:

"Bugünden yarının hesabını yapmak doğru değil. Siyasette şartlar değişir, insanlar yeniden bir araya gelebilir. Mansur Bey 2014’te aday oldu, 2016’da istifa etti, 2018’de geri geldi ve 2019’da seçildi. Ne olacağı belli olmaz, belki sonra yine geri gelir. Ancak bu sefer olası bir dönüşünü Parti Meclisi kabul eder mi bilemeyiz. O günün şartlarında kimlerin olacağını ve partinin nasıl bir yapıda bulunacağını şimdiden kimse kestiremez."

"Kılıçdaroğlu gitmesini istemezdi"

Yeniden CHP Genel Başkanlığı koltuğuna oturan Kemal Kılıçdaroğlu’nun sürece dair yaklaşımını da aktaran parti kurmayları, "Kemal Bey, Mansur Bey’in partiden ayrılmasını kesinlikle istemezdi. Ancak Mansur Bey de partide kalmak adına bir adım atmadı" ifadeleriyle krizin perde arkasını özetledi.

Özel sektör çalışanları ile kamuda işçi statüsünde görev yapan personeli kapsayan düzenlemede, fazla mesai kuralları ile sözleşme geçiş süreçleri de netlik kazandı.

Ofis ve ev dengesi sözleşmede netleşecek

Yönetmelik değişikliğiyle işçi ve işverenin karşılıklı mutabakatı esas alındı. Haftalık çalışma süresi içerisinde ofiste ve uzaktan geçirilecek günler tarafların anlaşmasıyla belirlenecek. Örneğin haftada 6 gün mesai yapılan bir işletmede işçi, işverenle varılan mutabakat doğrultusunda 3 gün ofiste, 3 gün uzaktan görev yapabilecek.

Söz konusu modelin geçerlilik kazanabilmesi için hangi günlerin işyerinde, hangi günlerin uzaktan geçirileceği ile günlük mesai başlangıç ve bitiş saatlerinin iş sözleşmesine açıkça yazılması şart koşuluyor.

Fazla mesai için çifte onay şartı

Yeni yönetmelik, uzaktan çalışmada sıklıkla tartışma konusu olan fazla mesai ve mesai saati sınırlarına da kesin kurallar getirdi. Düzenlemeye göre, uzaktan veya hibrit çalışan personelin fazla mesai yapabilmesi için işverenin yazılı talebi ve işçinin yazılı onayı zorunlu kılındı. Bu iki şart bir arada sağlanmadan personele fazla çalışma yaptırılamayacak.

Talep 30 günde yanıtlanacak

Mevcut iş sözleşmeleri, işçi ve işverenin anlaşması halinde yeni hibrit modele uyarlanabilecek. Uzaktan çalışmaya geçmek isteyen işçi, talebini işverene yazılı olarak iletecek; işveren ise bu başvuruyu en geç 30 gün içinde değerlendirip sonucunu çalışana bildirecek.

Düzenleme yalnızca İş Kanunu’na tabi özel sektör çalışanları ile kamudaki işçi kadrolarını kapsarken, kamuda 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu kapsamında görev yapan memurlar bu uygulamanın dışında tutuldu.

Gençlerin yaklaşık yüzde 20’si geceleri uyanık kalıyor

Son yıllarda gençler arasında “gececiliğin” giderek yaygınlaştığını belirten Prof. Dr. Aslan, bunda internet ve teknoloji kullanımının önemli rol oynadığını söyledi.

Kişinin gece boyunca uyanık kalması ve ertesi gün kalkarak günlük yaşamına uyum sağlamakta zorlanmasının “gecikmiş uyku fazı sendromu” olarak tanımlandığını belirten Aslan, geçmişte yüzde 1-2 düzeylerinde görülen bu durumun günümüzde yüzde 10’lara kadar çıktığını ifade etti.

Hastalık boyutunda olmasa bile gençlerin yaklaşık yüzde 20’sinin geceleri uyanık kaldığını belirten Aslan, bu sürenin büyük ölçüde evde, internet başında ve sanal etkileşimlerle geçirildiğine dikkat çekti.

Gececilik davranışının yalnızca Türkiye’ye özgü olmadığını vurgulayan Aslan, dünyanın birçok ülkesinde benzer bir değişim yaşandığını söyledi.

Büyük kentler uyku yoksunu toplumlara dönüşüyor

Çalışma ve yaşam koşullarındaki değişimin de uyku düzenini etkilediğini belirten Prof. Dr. Aslan, özellikle büyük kentlerde insanların giderek “uyku yoksunu” hale geldiğine dikkat çekti.

Gece geç saatlerde yatıp sabah günlük yaşamın zorunlulukları nedeniyle erken kalkmak durumunda kalan çok sayıda kişinin 5-6 saatlik uykuyla yaşamını sürdürmeye çalıştığını belirten Aslan, yetişkinler için 6-9 saat arasındaki uykunun normal kabul edildiğini, sürekli 6 saatin altında uyuyan kişilerde ise uyku yoksunluğundan söz edilebileceğini ifade etti.

Daha düzenli bir uyku ritmi için sabah saat 07.00-08.00 civarında uyanmanın yararlı olabileceğini belirten Aslan, düzenli uyku alışkanlığının hem bedensel hem de ruhsal sağlık açısından önem taşıdığını söyledi.

Gece uyanık kalmak obezite riskini artırabiliyor

Gece uyanık kalmanın yalnızca uyku düzenini değil, beslenme alışkanlıklarını ve fiziksel aktiviteyi de etkilediğini anlatan Prof. Dr. Aslan, özellikle gençlerin gece boyunca daha fazla yemek yeme eğiliminde olduğunu ve bunun obeziteye zemin hazırlayabildiğini söyledi.

Uzun süre evden çıkmadan, gün ışığı görmeden, ihtiyaçlarını bulunduğu yere getirterek yaşayan, hareketsiz ve düzensiz beslenen bir yaşam biçiminin giderek daha görünür hale geldiğine dikkat çeken Aslan, toplumun bir bölümünün zamanının büyük kısmını evde geçirdiğini ifade etti.

“Sadece sanal dünyada var olmak insanı doyuma ulaştırmıyor”

İnsanın ruhsal sağlığı açısından gerçek sosyal ilişkilerin önemini vurgulayan Prof. Dr. Aslan, yalnızca sanal dünyadaki etkileşimlerle sürdürülen bir hayatın kişiyi yeterince mutlu eden ve doyuma ulaştıran bir yaşam biçimi olmadığını söyledi.

İnsanların kendilerini iyi hissedebilmek için gerçek iletişime, gerçek insanlara ve yüz yüze ilişkilere ihtiyaç duyduğunu belirten Aslan, sosyal ilişkilerden uzaklaşıp sanal ortamlarda çok fazla zaman geçiren bireylerde bir süre sonra boşluk hissi, yaşamı sorgulama ve anlam arayışının ortaya çıkabileceğini ifade etti.

Bu sürecin motivasyon kaybı ve erteleme davranışlarıyla devam edebildiğini belirten Aslan, bazı kişilerde depresif belirtilerin de tabloya eklenebileceğini söyledi.

“Sosyal beyin” kavramına dikkat çeken Aslan, insanı harekete geçiren ve motive eden önemli unsurlardan birinin toplum içinde diğer insanlarla kurduğu etkileşim olduğunu vurguladı.

Dikkat eksikliği olanlarda erteleme davranışı daha sık görülebiliyor

Erteleme davranışının nedenlerinin her bireyde ayrı değerlendirilmesi gerektiğini belirten Prof. Dr. Aslan, dikkat eksikliği bulunan bireylerde motivasyon kaybı ve erteleme eğiliminin daha kolay ortaya çıkabildiğini söyledi.

Araştırmaların dikkat eksikliği bulunan bireylerin gece uyanık kalmaya ve ertesi gün yapılması gereken işleri ertelemeye daha yatkın olabildiğini gösterdiğini ifade eden Aslan, bu nedenle sorunun yalnızca “isteksizlik” veya “tembellik” olarak değerlendirilmemesi gerektiğine dikkat çekti.

“Ertelemek insanın doğal bir eğilimi”

Ertelemenin belirli ölçülerde insanın doğal eğilimlerinden biri olduğunu belirten Prof. Dr. Aslan, kişinin konfor alanında kaldığı ve harekete geçmesini gerektiren koşulların azaldığı durumlarda erteleme davranışının daha kolay ortaya çıkabildiğini söyledi.

Ancak ertelemenin alışkanlık haline gelmesinin ruh sağlığını olumsuz etkileyebileceğini belirten Aslan, aşırı boş zaman ve sürekli düşünmenin olumsuz değerlendirmeleri artırarak kişiyi depresif bir duygu durumuna sürükleyebileceğini ifade etti.

“Önce eyleme geç, istek gelmesini bekleme”

Sosyal yaşamdan uzaklaşan ve hareketsizleşen bireylerin öncelikle fiziksel aktiviteye yönlendirilmesinin önemli olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Aslan, motivasyonun her zaman eylemden önce gelmesinin beklenmemesi gerektiğini söyledi.

Aslan, “Fiziksel aktivite için bu isteğin gelmesini beklemek yerine aktif olduğumuzda zaten kendimizi daha iyi hissediyoruz. Bilişsel davranışçı terapide söylediğimiz temel bir şey var; önce eyleme geç, istek gelmesini bekleme. Eyleme geçtikten sonra bir sonraki eylem için isteğin ortaya çıkması çok daha kolay olabiliyor” ifadelerini kullandı.

Prof. Dr. Aslan, gececilik, sosyal içe kapanma ve erteleme davranışlarının günlük yaşamı belirgin biçimde etkilemesi durumunda deneyimli bir uzmandan destek alınmasının kişinin normal yaşamına uyumunu kolaylaştırabileceğini ifade etti.

Aileler gençlerle değerleri üzerinden iletişim kurabilir

İçe kapanan, sosyal yaşamdan uzaklaşan ve erteleme davranışı gösteren gençlere yaklaşımda ailelere de önemli görevler düştüğünü belirten Prof. Dr. Aslan, öncelikle gencin önem verdiği değerlerin anlaşılması gerektiğini söyledi.

Güven, samimiyet, dürüstlük ve sahicilik gibi kavramların gençler açısından çok önemli olabildiğini belirten Aslan, gençlerin bu değerleri göremedikleri ve art arda hayal kırıklıkları yaşadıkları durumlarda vazgeçme ve geri çekilme davranışı gösterebildiklerini ifade etti.

Gençlik döneminin çevreden ve yaşanan deneyimlerden en fazla etkilenilen dönemlerden biri olduğunu vurgulayan Aslan, gençleri dijital ve kapalı ortamlardan çıkararak sosyal hayatın içine katacak kursların, programların ve etkinliklerin artırılmasının önemli olduğunu söyledi.

Akkoç, 12 Eylül öncesinde sağ ve sol görüşlü gençlerin sokaklara döküldüğünü, toplumun yaşanan şiddet olaylarından ciddi biçimde rahatsız olduğunu belirterek, darbenin ardından yaşananlara ilişkin dikkat çeken değerlendirmelerde bulundu.

“Kanlı terör neden bir anda kesildiğini bir türlü açıklayamadılar”

12 Eylül öncesindeki atmosferi anlatan Akkoç, sağ ve sol görüşlü gençler arasındaki çatışmaların toplumu yorduğunu söyledi. Akkoç, darbenin gerekçesi olarak gösterilen olayların darbenin hemen ardından sona ermesine dikkat çekerek şöyle konuştu:

“12 Eylül 1980 darbesi sırasında, 12 Mart öncesinde olduğu gibi sağcı ve solcu gençler sokağa dökülmüş, anarşi hortlamıştı. Vatandaş anarşiden, günlük olaylardan ve gençlerin birbirini öldürmesinden bıkmış, ciddi şekilde rahatsız hale gelmişti.

Ancak 12 Eylül darbesini yapanlar, darbeden bir gün sonra, darbe için gerekçe olarak gösterilen olayların ve kanlı terörün neden bir anda, bir gün içinde kesildiğini bir türlü açıklayamadılar.

Askeri müdahaleye uygun şartların oluşması için solcu ve sağcı gençleri sokaklara döküp kan akıtanlar, istediklerini maalesef yine elde etmişlerdi.”

"Yunanistan’ın NATO’nun askeri kanadına dönmesini sağladılar"

Akkoç, 12 Eylül darbesinin ardından Türkiye’nin dış politikasında ve ekonomik yapısında önemli değişiklikler yaşandığını savundu. Yunanistan’ın NATO’nun askeri kanadına dönüşünü de bu sürecin önemli başlıklarından biri olarak değerlendiren Akkoç, şöyle konuştu:

“Askeri yönetimleri ve parlamento dışı hükümetleri, kendi istediklerini kabul ettirebilmek için uygun gören Amerikalılar, 12 Eylül darbesinden sonra Yunanistan’ın NATO’nun askeri kanadına dönmesini sağladılar.”

Akkoç, dönemin ekonomik gelişmelerine ilişkin ise tütün tekeli kanununun kaldırılmasını örnek gösterdi:

“Ardından tütün tekeli kanunu kaldırılarak Türk tütünü yerine ithal Virginia tütünü getirildi ve Türk sigarası yerine Amerikan sigarası piyasaya girdi. Tütün tekeli kanununun kaldırılmasıyla da tütün satan bir ülke olan Türkiye, tütün ithal eder hale getirildi”

“Türkiye’de siyasetin yeniden dizayn edilmesinin yolu açıldı”

12 Eylül darbesinin siyasi sonuçlarına da değinen Akkoç, başta Bülent Ecevit ve Süleyman Demirel olmak üzere siyasi parti liderlerine getirilen yasakların yeni bir siyasi yapılanmanın önünü açtığını söyledi:

“12 Eylül darbesiyle başta Ecevit ve Demirel olmak üzere bütün siyasi partilerin yöneticilerine siyaset yasağı getirildi. Böylece Türkiye’de siyasetin yeni partiler ve yeni yüzlerle yeniden dizayn edilmesinin yolu açılmış oldu.”

Akkoç, bu sürecin yalnızca Türkiye içindeki siyasi dengelerle açıklanamayacağını savunarak, dönemin MİT Ekonomik İşler Dairesi Başkanı Mahir Kaynak’ın açıklamalarına da dikkat çekti.

“12 Eylül öncesinde Milli İstihbarat Teşkilatı’nda Ekonomik İşler Dairesi Başkanı olarak görev yapan Profesör Mahir Kaynak, Cumhuriyet gazetesinde Yüneyt Arcayürek’le yaptığı bir söyleşide, Demirel hükümetinin uyguladığı bağımsız ekonomik politika nedeniyle Amerikalılar tarafından devrileceğini bir ay önceden yönetime rapor olarak bildirdiğini açıklamıştı.”

Kenan Evren’in açıklaması: “Her türlü gayret gösterilecek”

Akkoç, 12 Eylül lideri Orgeneral Kenan Evren’in darbeden kısa süre sonra Yunanistan’ın NATO’nun askeri kanadına dönüşü konusunda yaptığı açıklamayı da hatırlattı:

“12 Eylül’ün lideri Orgeneral Kenan Evren, 15 Eylül tarihinde düzenlediği basın toplantısında Yunanistan’ın NATO’nun askeri kanadına dönebilmesi için gerekli her türlü gayretin gösterileceğini açıkladı.

Türkiye’nin Yunanistan’ın NATO’nun askeri kanadına dönüşünü alelacele veto etmeden kabul etmesiyle Türkiye, Yunanistan’la arasındaki Kıbrıs, 12 Adalar, kıta sahanlığı, Ege Denizi ve Fırat hattı problemlerinin çözümünde ve ayrıca Avrupa Birliği ile ilişkilerinde kullanabileceği çok önemli bir siyasi kozu kaybetmiş oldu.”

“Darbeciler siyasetçiden çok siyasetçi gibi davrandı”

Akkoç, 12 Eylül’ün dikkat çeken yönlerinden birinin de askeri yönetimin siyasi yapılanma konusunda izlediği yöntem olduğunu söyledi:

“12 Eylül darbesinin bir başka önemli tarafı da darbeyi yapanların siyasetçiden çok siyasetçi, politikacıdan çok politikacı gibi davranmış olmasıydı.”

12 Eylül’den hemen sonra, 14-15 Eylül günlerinde Ankara kulislerinde Güven Partisi Genel Başkanı Profesör Turan Feyzioğlu’nun başbakan, Zeyyat Baykara’nın ise başbakan yardımcısı olacağı konuşulmaya ve tartışılmaya başlanmıştı.”

O dönemde Tercüman gazetesinde çalıştığını belirten Akkoç, yaşananları şöyle anlattı:

“Hiç unutmam, o dönemde çalıştığım Tercüman gazetesinde Avrupa baskılarına bakıyordum. Bu siyasi gelişmeler ve Feyzioğlu’nun başbakanlığı konusu tartışılırken köşe yazarı Kurtul Altuğ, Feyzioğlu’nun başbakan olacağını söylemişti. Ben de, ‘Askerler diğer darbelerden farklı olarak kamuoyuna, halka ve belli görevlerde bulunanlara karşı çok dikkatli davranıyorlar. Politikacıdan fazla politikacı gibi davranıyorlar’ dedim.

Üç milletvekili olan Güven Partisi’nin genel başkanını büyük tepki alacağı düşüncesiyle başbakan yapmadılar.”

"Ulusu’nun başbakanlığının açıklanmasıyla taşlar yerine oturmaya başladı"

Akkoç, 20 Eylül’de Bülent Ulusu’nun başbakanlığının açıklanmasıyla daha önceki siyasi senaryonun değiştiğini belirtti.

“Feyzioğlu’nun başbakan olması mümkün değildi, yapmazlardı. Çünkü bu arada Ferit Melen hükümetinin senaryosunu uyguluyorlardı.

Ulusu’nun başbakanlığının açıklanmasıyla taşlar yerine oturmaya başladı. Demirel hükümetinin bakanlar üstü bürokratı Turgut Özal, darbecilerin kurduğu hükümette ekonomik işlerden sorumlu başbakan yardımcısı oldu. Yani adeta fiili başbakan durumuna geldi.”

“Özal mutlaka parti kuracaktı ve iktidara getirilecekti”

Akkoç, 12 Eylül sonrasında Türkiye’de yeni siyasi partilerin kurulacağına ilişkin kulislerin hızlandığını, bu süreçte Turgut Özal’ın da parti kuracağının konuşulduğunu söyledi.

1982 yılının Şubat ayında Almanya’da olduğunu belirten Akkoç, Tercüman gazetesinde Yavuz Donat’ın Özal’la yaptığı görüşmenin dokuz sütun manşetten yayımlandığını anlattı:

“‘Özal'ın hiç kimse gocunmasın, parti kurmayacağım’ şeklindeki sözleri şok etkisi yarattı. Bu açıklama bende de şok etkisi yarattı. Benim değerlendirmeme göre Özal mutlaka parti kuracaktı ve iktidara getirilecekti.

Çünkü yeniden siyasi yapılanmaya gidileceği, bütün partilere, her partiye, her adaya ve her lidere izin verilmeyeceği biliniyordu. Benim tahminime göre Özal’ın parti kuracağı kesindi.”

"Özal bana, "Ben öyle söylemedim" dedi"

Ankara’ya döndükten sonra 28 Mart’ta Turgut Özal’dan randevu aldığını anlatan Akkoç, kendisine parti kurmayacağı yönündeki açıklamasını sorduğunu belirtti. Özal’ın sözlerinin yanlış değerlendirildiğini söylediğini aktaran Akkoç, görüşmeyi şöyle anlattı:

“Özal bana, ‘Ben öyle söylemedim. Yavuz onu yanlış değerlendirmiş. O konuşmada ben de bugün için parti kurmayı düşünmüyorum dedim’ dedi.

‘Hiç kimse gocunmasın’ ifadesinin doğru olduğunu, ancak ‘Bugün için parti kurmayı düşünmüyorum. Ama gelecekte şartlar ne olur, onu bilemem’ şeklinde konuştuğunu söyledi. Yavuz Donat’ın sözlerini yanlış değerlendirdiğini belirtti. Ben beklediğim cevabı almıştım”

"Turgut Bey’den açık cevabı orada almıştım"

Akkoç, görüşmede Özal’a 12 Mart ve 12 Eylül dönemlerinde üst düzey görevlerde bulunmasını da sorduğunu anlattı:

“Ardından Özal’a, ‘Efendim, 12 Mart darbesi sırasında da Planlama Müsteşarıydınız. 12 Eylül darbesi sırasında yine Planlama Müsteşarıydınız. Burada daha yetkili şekilde, bakanlar üstü bürokrat unvanınız vardı. Bu sadece tesadüf mü?’ diye sordum. Özal bu soru karşısında şaşırdı ve “Tesadüfler var” dedi. Görüşmenin en dikkat çekici bölümü Özal’ın darbeler hakkındaki değerlendirmesiydi, bana "27 Mayıs’ da, 12 Mart da, 12 Eylül de neticeleri itibarıyla Türkiye’yi kurtarmak için yapılmıştır. 12 Eylül ise diğerlerinden daha farklıdır ve başarılıdır" ifadelerini kullandı.

Turgut Bey’den açık cevabı orada almıştım. Çünkü orada diğer bütün darbelere sahip çıkıyor, 12 Eylül’e ise ayrıca sahip çıkıyordu. 12 Eylül’ü diğerlerinden daha başarılı olarak değerlendiriyordu.”

"Partilerin bir babanın üç çocuğundan farkı yoktu"

Akkoç, 12 Eylül sonrasında eski siyasi liderlerin yasaklı olduğu ve yeni siyasi yapılanmanın şekillendirildiği dönemi de anlattı:

“Seçim ortamına girildiğinde eski liderler yasaklıydı. Bütün partilerin liderleri yasaklıydı. Eski liderlere yakınlığıyla bilinen kişiler dahi veto edildi. Partiler veto edildikçe üç partinin seçime girmesine izin verildi: Anavatan Partisi, Milliyetçi Demokrasi Partisi ve Halkçı Parti.”

Milliyetçi Demokrasi Partisi’nin başında Turgut Sunalp vardı. Askerlerin ‘abi’ dedikleri, çok sevdikleri ve ordu içerisinde çok sevilen bir liderdi Turgut Paşa.

Anavatan Partisi’nin başında başbakan yardımcısı vardı, yani askerlerin kurduğu hükümetin başbakan yardımcısı Turgut Özal’dı. Halkçı Parti’nin başında ise Başbakanlık Müsteşarı Necdet Calp vardı.

Yani biri askerlerin çok yakın gördüğü bir isim, biri başbakan yardımcısı, diğeri de Başbakanlık Müsteşarıydı. Partilerin bir babanın üç çocuğundan farkı yoktu.”

“Özal’ın vetosu orada önlendi”

Akkoç, diğer siyasi aktörlerin veto edildiğini, hatta eski siyasi liderlerle yakınlığı bulunan isimlerin de seçim sürecinin dışında bırakıldığını belirtti:

“Diğer partilerin hiçbiri seçime sokulmadı, veto edildi. Hatta eski partilerle ve eski liderlerle yakınlığı bilinen kişiler de veto edildi. İsmet Paşa’nın oğlu Erdal İnönü bile veto edildi. Konseyde görev yapan komutanlar ve generaller, Anavatan Partisi’nin ve Turgut Özal’ın veto edileceğini düşünüyorlardı. Açıkçası ‘Olmaz, getirilmez, olmaz’ diyorlardı.

Veto işlemleri 30 Eylül’e kadar yapıldı. 15 Eylül tarihinde Amerikalı üst düzey bir yetkili geldi ve Evren’le görüştü. Özal’ın vetosu orada önlendi.”

“MDP beklenirken Turgut Özal iktidara geldi”

Akkoç, 1983 seçimlerine giden süreçte askeri yönetimin beklentisinin Milliyetçi Demokrasi Partisi’nin iktidara gelmesi yönünde olduğunu ancak sonuçların farklı çıktığını belirtti:

“MDP’nin iktidara getirileceği beklenirken Turgut Özal iktidara geldi. Yeni yapılanma böylece gerçekleşti. 12 Eylül de görevini bu şekilde yerine getirmiş oldu.”

Katarakt yaşlanmanın belirtilerinden biri

Kataraktın, gözün içindeki saydam merceğin zaman içerisinde elastikiyetini ve saydamlığını kaybetmesi sonucu ortaya çıktığını belirten Prof. Dr. Burcu, bu süreci cildin kırışması ve saçların beyazlaması gibi yaşla birlikte gelişen değişikliklere benzetti.

En sık görülen katarakt türünün yaşa bağlı katarakt olduğunu ifade eden Burcu, genetik yatkınlığın hastalığın daha erken yaşlarda ortaya çıkmasına neden olabileceğini söyledi.

Güneş ışınları zarar veriyor!

Katarakt gelişiminde güneş ışınlarının önemli bir etken olduğunu belirten Burcu, beslenme ve yaşam koşullarının da hastalığın gelişim sürecini etkileyebildiğini kaydetti.

Kataraktın nadiren çocukluk çağında da görülebildiğini anlatan Burcu, annenin hamilelik sırasında geçirdiği bazı enfeksiyonlar, genetik faktörler, travmalar ve özellikle uzun süreli kortizon kullanımının katarakt gelişimine yol açabileceğini ifade etti.

Diyabet kataraktın daha erken ortaya çıkmasına neden olabiliyor

İleri yaşlarda özellikle diyabetin kataraktın daha erken ortaya çıkmasında önemli bir risk faktörü olduğuna dikkat çeken Prof. Dr. Burcu, diyabetin ameliyat süreci ve sonrasında da dikkate alınması gereken önemli bir hastalık olduğunu söyledi.

Diyabetli hastalarda göz sağlığının yakından takip edilmesi gerektiğini belirten Burcu, ameliyat sonrasında da güneş ışınlarından iyi korunmanın önemine dikkat çekti.

Katarakt gelişimini mümkün olduğunca geciktirmek için sağlıklı yaşam alışkanlıklarının önemini vurgulayan Burcu, karbonhidrat ve şeker tüketiminin sınırlandırılması, Akdeniz tipi beslenme, yüksek ultraviyole korumasına sahip kaliteli güneş gözlüğü ve gerektiğinde şapka kullanımının göz sağlığını korumaya yardımcı olduğunu ifade etti.

Ameliyat için kataraktın ilerlemesini beklemek gerekmiyor

Katarakt ameliyatının zamanlamasının hastanın görme düzeyi, günlük yaşamı ve ihtiyaçlarına göre belirlenmesi gerektiğini söyleyen Prof. Dr. Burcu, geçmişte olduğu gibi görmenin ileri derecede azalmasını beklemenin artık gerekli olmadığını belirtti.

Hastanın görmesi iyiyse, katarakt günlük yaşamını etkilemiyorsa ve gözlükle yeterli görme keskinliği sağlanabiliyorsa ameliyatın bekletilebileceğini ifade eden Burcu, buna karşılık kataraktın kişinin yaşam kalitesini ve günlük faaliyetlerini etkilemeye başlaması halinde ameliyatın planlanabileceğini söyledi.

Katarakt ameliyatını gereğinden fazla geciktirmenin de doğru olmadığını vurgulayan Burcu, ileri derecede sertleşmiş kataraktın cerrahiyi zorlaştırabileceğini ve komplikasyon riskini artırabileceğini kaydetti.

Yeni ameliyat yöntemleri ile hastalar daha hızlı iyileşiyor

Kataraktın günümüzde tek tedavisinin cerrahi olduğunu belirten Prof. Dr. Burcu, cerrahi tekniklerde son yıllarda önemli gelişmeler yaşandığını söyledi.

Geçmişte çok daha büyük kesilerle gerçekleştirilen ameliyatların artık oldukça küçük kesilerden yapılabildiğini anlatan Burcu, bu gelişmenin hem cerrahi süreci kolaylaştırdığını hem de hastaların ameliyat sonrasında günlük ve sosyal yaşamlarına daha hızlı dönmelerine olanak sağladığını ifade etti.

Katarakt ameliyatında göz içine yerleştirilen merceklerin biyolojik uyumluluğu yüksek materyallerden üretildiğini belirten Burcu, bu merceklerin kullanım ömrünün yaklaşık 100 yıl olduğunu ve normal koşullarda hastanın ilerleyen yıllarda merceğinin değiştirilmesinin gerekmediğini söyledi.

“Akıllı mercek” seçiminde hastanın ihtiyacı belirleyici

Halk arasında “akıllı mercek” olarak bilinen yeni nesil göz içi merceklere de değinen Prof. Dr. Burcu, bu merceklerin yakın, orta ve uzak mesafelerde dengeli görme sağlamayı hedeflediğini söyledi.

Katarakt ameliyatında tek odaklı veya çok odaklı merceklerin tercih edilebildiğini belirten Burcu, mercek seçiminde hastanın günlük yaşamının, mesleğinin ve görme beklentisinin çok iyi değerlendirilmesi gerektiğinin altını çizdi.

Uzak, orta ve yakın mesafeyi mümkün olduğunca gözlüksüz görmek isteyen hastalarda üç odaklı merceklerin tercih edilebildiğini, uzak görüşün öncelikli olduğu hastalarda ise tek odaklı merceklerin daha uygun olabileceğini anlatan Burcu, bu durumda yakın gözlüğüne ihtiyaç duyulabileceğini söyledi.

Ameliyat sonrasında bebeklik dönemindeki gibi kusursuz bir görüş beklentisinin gerçekçi olmayacağını belirten Burcu, en doğru yaklaşımın hastanın beklentisini iyi anlamak ve ihtiyacına uygun merceği seçmek olduğunu vurguladı.

Her katarakt ameliyatı sadece damla anesteziyle yapılmıyor

Katarakt ameliyatlarında hastanın durumuna göre farklı anestezi yöntemlerinin uygulanabildiğini anlatan Prof. Dr. Burcu, ameliyata uyum sağlayabilecek hastalarda damla anestezisinin yeterli olabildiğini söyledi.

Yoğun kaygısı bulunan, işitme sorunu veya ameliyat sırasında iletişimi güçleştirecek özel bir durumu olan hastalarda sedasyon ya da farklı anestezi yöntemlerinin tercih edilebildiğini belirten Burcu, çocuk hastaların ise genel anestezi altında ameliyat edildiğini ifade etti.

Yeni cerrahi tekniklerle çok küçük kesilerden ameliyat yapılabildiği için geçmişte olduğu gibi gözün uzun süre kapatılmasının her hastada gerekli olmadığını belirten Prof. Dr. Burcu, bazı hekimlerin gözü hiç kapatmayabildiğini, bazılarının ise bir veya iki gün süreyle koruma önerebildiğini söyledi.

Ameliyat sonrası hijyenin büyük önem taşıdığını vurgulayan Burcu, özellikle ilk 48 saatin dikkat gerektirdiğini, yaklaşık 10 gün boyunca ameliyat edilen göz ve çevresinin doğrudan suyla temasından kaçınılması gerektiğini ifade etti.

“İki gözü aynı anda ameliyat etmeyi tercih etmiyoruz”

Her iki göze aynı anda katarakt ameliyatı yapmayı rutin olarak tercih etmediklerini belirten Prof. Dr. Burcu, bir gözün ameliyatından en az üç gün sonra, genellikle de yaklaşık bir hafta içerisinde diğer gözün ameliyat edilebildiğini söyledi.

Genel anestezi alması gereken ve ikinci kez anestezi uygulanmasının sağlık açısından risk oluşturduğu çok özel hastalarda iki gözün aynı seansta ameliyat edilebildiğini belirten Burcu, bu durumda ikinci göze geçilirken tamamen yeni bir ameliyat yapılıyormuş gibi cerrahi hazırlığın ve kullanılan malzemelerin yenilendiğini anlattı.

Katarakt tekrarlamaz

Katarakt ameliyatından sonra hastalığın yeniden oluşmadığını vurgulayan Prof. Dr. Burcu, bazı hastalarda iyileşme sürecinde göz içindeki arka kapsülde opaklaşma gelişebildiğini söyledi.

Halk arasında zaman zaman “katarakt yeniden oluştu” veya “gözde kireçlenme oldu” şeklinde ifade edilen bu durumun kataraktın tekrarlaması anlamına gelmediğini belirten Burcu, arka kapsül opasitesi olarak adlandırılan tablonun basit bir lazer işlemiyle giderilebildiğini ifade etti.

Eylül ayının başlamasıyla birlikte bankaların emekli müşterilere yönelik promosyon kampanyaları yakından takip ediliyor. ING, Akbank, İş Bankası, QNB, Vakıf Katılım, Garanti BBVA ve kamu bankalarının açıkladığı fırsatlarda maaş miktarına göre farklı ödeme seçenekleri bulunuyor. Bazı kampanyalarda doğrudan nakit promosyonun yanı sıra kart harcaması, otomatik ödeme talimatı ve çeşitli bankacılık ürünlerinin kullanılması karşılığında ek avantajlar da sunuluyor. İşte Eylül 2026 itibarıyla bankaların açıkladığı emekli promosyonları...

Ailesinde anevrizma öyküsü olanlar kontrollerini ihmal etmemeli

Prof. Dr. Ayhan Tekiner, anevrizmanın beyin damarlarının belirli bölgelerinde oluşan balonlaşmalar olduğunu belirterek, hastalığın özellikle 40 yaşından sonra daha sık görüldüğünü söyledi.

Doğuştan gelen yatkınlığın yanı sıra yaşam tarzına bağlı olarak damarların elastikiyetini kaybetmesinin anevrizma gelişiminde önemli rol oynadığını ifade eden Tekiner, anevrizma kanamalarının beynin etkilenen bölgesine göre ölümden kalıcı sakatlığa kadar uzanan ciddi sonuçlara yol açabileceğini vurguladı.

Erken tanının büyük önem taşıdığına dikkat çeken Tekiner, ailesinde anevrizma öyküsü bulunan kişilerin BT anjiyografi veya MR anjiyografi ile mutlaka değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Geçmişte 5 milimetrenin altındaki anevrizmalara çoğunlukla müdahale edilmediğini hatırlatan Tekiner, son yıllarda tedavi yöntemlerindeki gelişmeler sayesinde komplikasyon riskinin yüzde 1’in altına düştüğünü, bu nedenle uygun hastalarda daha küçük anevrizmaların da tedavi edilebildiğini belirtti.

Şah damarındaki plaklar inmenin en önemli nedenlerinden biri

Programda inme ve felç konusunda da önemli bilgiler veren Prof. Dr. Tekiner, beyni besleyen damarların sağlıklı olmasının hayati önem taşıdığını ifade etti.

Şah damarı olarak bilinen karotis arterlerde oluşan plakların inmelerin yaklaşık yüzde 20-25’inden sorumlu olduğunu belirten Tekiner, obezite başta olmak üzere sağlıksız yaşam tarzının damar yapısını bozduğunu söyledi.

Fazla yağ dokusunun karaciğer aracılığıyla dolaşıma katılarak damar yapısını olumsuz etkilediğini ifade eden Tekiner, kötü kolesterol ile birleşen bu sürecin damar tıkanıklığına ve emboliye neden olabildiğini belirtti.

Yüksek tansiyon, diyabet, hareketsizlik ve ilerleyen yaşın da inme riskini artırdığını vurgulayan Tekiner, damar yapısındaki bozulmanın yalnızca beyni değil tüm organ ve sistemleri etkilediğini söyledi.

İnmede ilk 2 saat hayat kurtarıyor

İnme belirtilerinin fark edildiği anda vakit kaybetmeden 112 Acil Çağrı Merkezi’nin aranması gerektiğini vurgulayan Prof. Dr. Tekiner, bulantı, kusma, bilinç kaybı, yüz felci, konuşma bozukluğu ve kol veya bacakta güç kaybı gibi belirtilerin acil değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.

Eskiden ilk 6 saatin kritik kabul edildiğini hatırlatan Tekiner, günümüzde özellikle ilk 2 saatin tedavi başarısı açısından çok daha önemli olduğunun altını çizdi.

Hastaneye zamanında ulaştırılan hastalarda uygun durumlarda damar açıcı tedavi uygulanabildiğini ya da pıhtının girişimsel yöntemlerle damardan çıkarılabildiğini belirten Tekiner, hızlı müdahalenin hastanın yaşamını ve yaşam kalitesini doğrudan etkilediğini söyledi.

İnme tedavisi bir ekip işidir

İnme tedavisinde başarının hızlı ve koordineli çalışmaya bağlı olduğunu belirten Prof. Dr. Tekiner, hastanın 112 ekipleri tarafından en kısa sürede uygun hastaneye ulaştırılması, acil serviste zaman kaybetmeden değerlendirilmesi ve deneyimli ekipler tarafından müdahale edilmesinin hayati önem taşıdığını ifade etti.

Tüm sürecin kusursuz işlemesi halinde hastaya hastaneye ulaştıktan sonraki 10-15 dakika içerisinde müdahale edilebildiğini belirten Tekiner, bu sayede hastaların kalıcı hasar gelişmeden normal yaşamlarına dönebilme şansının önemli ölçüde arttığını söyledi.

Sigara ve elektronik sigara damar sağlığının düşmanı

Prof. Dr. Tekiner, damar sağlığını korumak için halk arasında yaygın olan yanlış inanışlara da dikkat çekti.

Herhangi bir besinin tek başına kanı sulandırmasının mümkün olmadığını belirten Tekiner, sağlıklı ve dengeli beslenmenin damar yapısını korumanın temel şartı olduğunu söyledi.

Sigaranın damar sağlığının en büyük düşmanlarından biri olduğunu vurgulayan Tekiner, elektronik sigaraların da masum olmadığını, binlerce zararlı madde içerdiğini ve damar yapısını olumsuz etkilediğini ifade etti.

Hareketli yaşam ve stres kontrolü sağlıklı yaşlanmanın anahtarı

Prof. Dr. Ayhan Tekiner, sağlıklı damar yapısının genç yaşlardan itibaren korunması gerektiğini belirterek, obezite ile mücadele, düzenli fiziksel aktivite ve dengeli beslenmenin beyin ve damar hastalıklarından korunmada en etkili yöntemler arasında yer aldığını söyledi.

Uzun yolculuklarda belirli aralıklarla ayağa kalkıp yürünmesini öneren Tekiner, egzersize yeni başlayacak özellikle obezite, hipertansiyon ve diyabet hastalarının sabahın erken saatleri yerine öğleden sonra veya akşamüstünü tercih etmelerinin daha uygun olacağını ifade etti.

Geç saatlerde yemek yememek, yeterli sıvı tüketmek ve düzenli hareket etmenin damar sağlığını desteklediğini belirten Tekiner, stresin de kortizol salgısını artırarak tansiyon ve kan şekerini yükselttiğini, bunun da damar sistemi üzerinde olumsuz etkiler oluşturduğunu söyledi.

Uzun ve kaliteli yaşamın temelinde sağlıklı beslenme, hareketli yaşam, sigaradan uzak durma ve stresin kontrol altında tutulmasının bulunduğunu vurgulayan Prof. Dr. Tekiner, “Yalnızca uzun yaşamak değil, sağlıklı ve kaliteli bir yaşam sürmek için damar sağlığımıza genç yaşlardan itibaren yatırım yapmalıyız” dedi.

"Görüntüyle gerçek hiçbir zaman aynı değildi"

Akkoç, yıllar boyunca devlet yönetiminde görünenle yaşananın farklı olduğunu gözlemlediğini belirterek şöyle konuştu:

"Devletlerin yönetiminde ve siyasi olaylarda, hatta savaşlarda bile görüntüyle gerçeğin birbirinden farklı olduğunu, senaryoların önceden hazırlandığını yaşayarak gördük. 1950 yılından itibaren Amerika'nın desteğiyle iktidara gelen hükümetlerin, çizilen çizginin dışına çıktıkları zaman yine darbelerle görevden alındıklarını gördüm."

"Doğan Koloğlu bana 'Nihat Erim başbakan olacak' dedi"

Yeni İstanbul Gazetesi Ankara Bürosu'nda görev yaptığı dönemi anlatan Akkoç, Genel Yayın Müdürü Doğan Koloğlu'nun kendisine sürekli aynı bilgiyi doğrulatmaya çalıştığını söyledi.

"Doğan ağabey bana, 'Çok önemli bir yerden duydum. Nihat Erim başbakan olacakmış. Konuşabilir misin?' dedi. Ben de 'Nasıl sorayım? Demirel başbakan, İnönü muhalefet lideri. Böyle bir soru sorulur mu?' diye cevap veriyordum. Ama salı, çarşamba, perşembe aynı şey tekrarlandı."

"Nihat Erim başbakan olacağını benden öğrendi"

Israrlar üzerine Nihat Erim'i aradığını söyleyen Akkoç, o telefon görüşmesini şu sözlerle anlattı:

"Telefonu çevirdim. 'Beyefendi hayırlı uğurlu olsun. Başbakan oluyormuşsunuz' dedim. Ama bunun benim sorum olmadığını, Genel Yayın Müdürü Doğan Koloğlu'nun sorusu olduğunu söyledim. Nihat Bey şaşırdı. 'Ya Fethi Bey, nereden çıktı bu?' dedi. Ben de kaynağı söylemedim. Çünkü telefonların dinlendiğini biliyorduk."

Akkoç, yıllar sonra bu olayı değerlendirirken şu ifadeleri kullandı:

"Nihat Erim başbakan olacağını benden öğrendi. O konuşmada bunu kendisinin de bilmediğini anladım."

"Telefon konuşmasını unutmamı rica etti"

Muhtıranın ardından yaşananları da anlatan Akkoç, Erim'in koruma müdürü aracılığıyla kendisine mesaj gönderdiğini belirtti.

"Koruma müdürü yanıma geldi. 'Sayın Nihat Bey'in size saygıları var, o telefon konuşmasını unutmanızı rica ediyor' dedi. Ben de 'O konuşmayı unuttum. Ama hükümet güvenoyu aldıktan sonra ilk demecini bana versin' dedim. İlk yazılı demecini bana gönderdi."

"12 Mart'ın üç temel nedeni vardı"

Akkoç, muhtıranın yalnızca iç politik gelişmelerle açıklanamayacağını belirterek üç temel neden sıraladı:

"Birinci sebep haşhaştı. Amerika Demirel'e 'Haşhaşı kapat' diyordu. Demirel ise 'Daraltırım ama tamamen kapatamam' diyordu.

İkinci sebep Sovyetler Birliği ile yapılan ağır sanayi hamleleriydi. Türkiye'nin en büyük fabrikalarını Ruslara kurdurmuşlardı.

Üçüncü sebep ise Nixon'ın Çin ziyareti sonrasında Türkiye'ye yaptığı baskıydı. Tayvan'la ilişkilerin kesilip Mao'nun Çin'inin tanınması isteniyordu. Demirel bunu kabul etmedi."

"İlk kararname haşhaş yasağı oldu"

Akkoç, şöyle devam etti:

"Nihat Erim başbakan olduktan sonra imzaladığı ilk kararname haşhaş ekiminin yasaklanması oldu. Darbelerin temelinde, 1946'dan sonra çizilen çizginin dışına çıkan iktidarların değiştirilmesi anlayışı vardı."

Kistik fibrozisin genetik geçişli, kalıtsal bir hastalık olduğunu belirten Prof. Dr. Özçelik, hastalığın anne karnından itibaren gelişmeye başladığını söyledi. Hastalığın temelinde salgı yapan hücrelerde bulunan klor kanallarındaki bozukluğun yer aldığını ifade eden Özçelik, bu nedenle tüm salgıların normalden daha koyu ve yapışkan hale geldiğini kaydetti.

En fazla akciğerleri etkiliyor

Kistik fibrozisin birçok organı etkileyebildiğini belirten Prof. Dr. Özçelik, en ciddi hasarın akciğerlerde oluştuğunu söyledi.

Akciğerlerde biriken koyu kıvamlı mukusun solunum yollarını tıkadığını, bu ortamda yerleşen mikropların temizlenememesi nedeniyle tekrarlayan enfeksiyonlar ve zamanla ilerleyici akciğer hasarı geliştiğini anlatan Özçelik, hastalığın yalnızca akciğerleri değil, üst solunum yolları ile mide-bağırsak sistemini de etkileyebildiğini ifade etti. Kistik fibrozisli hastalarda insülin direnci ve üreme sistemiyle ilgili sorunların da görülebildiğini belirtti.

Akraba evlilikleri riski artırıyor

Kistik fibrozisin çekinik genlerle aktarılan bir hastalık olduğuna dikkat çeken Prof. Dr. Özçelik, özellikle akraba evliliklerinde hastalığın ortaya çıkma riskinin önemli ölçüde arttığını söyledi. Özçelik, bu nedenle genetik danışmanlığın ve akraba evliliklerinin azaltılmasının büyük önem taşıdığını vurguladı.

Erken tanı tedavinin başarısını artırıyor

Hastalığın ne kadar erken tanınırsa tedavinin o kadar başarılı olduğunu belirten Prof. Dr. Özçelik, bu nedenle yenidoğan tarama programlarının büyük önem taşıdığını söyledi.

Yenidoğan tarama testleri sayesinde hastalığın henüz belirti vermeden saptanabildiğini ifade eden Özçelik, erken dönemde başlanan tedavilerle organ hasarı gelişmeden hastalığın kontrol altına alınabildiğini kaydetti. Özçelik günümüzde bazı modülatör tedavilerin bebekler henüz bir aylıkken başlanabildiğini belirtti.

“Yenidoğan tarama testlerinden korkmayın”

Son yıllarda yenidoğan tarama testlerine yönelik çeşitli yanlış bilgilerin yayıldığını söyleyen Prof. Dr. Özçelik, ailelere önemli uyarılarda bulundu.

Bazı ailelerin bebeklerinden kan örneği alınmasını istemediğini belirten Özçelik, kan örneklerinin farklı amaçlarla kullanılacağı yönündeki iddiaların gerçeği yansıtmadığını, tüm sürecin devlet kontrolünde yürütüldüğünü ifade ederek ailelerin bu testleri mutlaka yaptırması gerektiğini söyledi.

Kistik fibrozis sürekli bakım gerektiriyor

Kistik fibrozisin yaşam boyu düzenli takip gerektiren bir hastalık olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Özçelik, tedavide en önemli basamaklardan birinin akciğer bakımının sağlanması olduğunu belirtti.

Ailelerin solunum fizyoterapisi ve günlük bakım için saatler harcadığını ifade eden Özçelik, hastaların sık akciğer enfeksiyonları nedeniyle zaman zaman hastaneye yatmak zorunda kaldıklarını söyledi. Özçelik, organlar hasar görmeden önce tedaviye başlanmasının yaşam süresi ve yaşam kalitesi açısından belirleyici olduğunu vurguladı.

Modülatör tedavilerde yeni dönem

Kistik fibrozis tedavisinde son yılların en önemli gelişmelerinden birinin modülatör tedaviler olduğunu belirten Prof. Dr. Özçelik, bu ilaçların hastalığın temelindeki klor kanalındaki bozukluğu hedef aldığını söyledi.

İlk modülatör tedavilerin 2012 yılında kullanılmaya başlandığını, tedavilerin yıllar içinde gelişerek 2019 yılında üçlü kombinasyonlara ulaştığını belirten Özçelik, modülatör tedavilerin 2025 yılının Ağustos ayından itibaren geri ödeme kapsamına alınmasının hastalar açısından önemli bir dönüm noktası olduğunu ifade etti. Bu tedavilerin yüksek maliyetli olduğuna dikkat çeken Özçelik, ayrıca hastalığın hücresel mekanizmasını düzeltmeye yönelik yeni ilaçlarla ilgili faz 2 ve faz 3 klinik çalışmaların da sürdüğünü söyledi.

Erkek hastalarda kısırlık sık görülüyor

Prof. Dr. Özçelik, kistik fibrozisli erkeklerde kısırlığın oldukça yüksek oranlarda görüldüğünü belirterek, hastalığın yalnızca solunum sistemini değil, yaşamın birçok alanını etkileyen çok yönlü bir sağlık sorunu olduğuna dikkat çekti.

Çocuklar sosyal yaşamda da zorlanabiliyor

Sık öksürük ve balgam nedeniyle çocukların okul ve sosyal yaşamlarında güçlük yaşayabildiğini belirten Özçelik, tekrarlayan akciğer enfeksiyonları nedeniyle sık hastane yatışlarının eğitim hayatını olumsuz etkileyebildiğini söyledi.

Büyüme ve gelişmenin akranlarının gerisinde kalmasının hem çocukları hem de ailelerini psikolojik olarak zorlayabildiğini ifade eden Özçelik, günümüzde tedavide sağlanan gelişmeler sayesinde bu çocukların geleceğe çok daha umutla bakabildiğini belirtti.

Yaşam süresi önemli ölçüde uzadı

Kistik fibrozisin tanımlandığı ilk yıllarda hastaların büyük bölümünün iki yaşına ulaşamadan yaşamını yitirdiğini hatırlatan Prof. Dr. Özçelik, hastalığın 1938-1939 yıllarında tanımlandığını, 1989 yılında ise hastalığa neden olan genin keşfedildiğini söyledi.

Genetik keşfin ardından geçen süreçte tedavide büyük ilerlemeler kaydedildiğini belirten Özçelik, bugün erken tanı alan ve uygun tedavi gören hastaların yaşam sürelerinin ve yaşam kalitelerinin belirgin şekilde arttığını ifade etti.

İleri yaşta da tanı konulabiliyor

Kistik fibrozisin en sık beyaz ırkta görüldüğünü, siyah ırkta daha düşük, sarı ırkta ise daha nadir rastlandığını belirten Prof. Dr. Özçelik, hastalığın yalnızca çocukluk çağında görülmediğini de vurguladı.

Tekrarlayan akciğer enfeksiyonları, sürekli balgam çıkarma, büyüme geriliği bulunan çocukların mutlaka kistik fibrozis açısından değerlendirilmesi gerektiğini belirten Özçelik, bronş genişlemesi bulunan erişkin hastalarda da ayırıcı tanıda kistik fibrozisin mutlaka düşünülmesi gerektiğini söyledi.

Literatürde 81 yaşında kistik fibrozis tanısı alan hastaların bulunduğunu hatırlatan Prof. Dr. Özçelik, aile öyküsü bulunan gebeliklerde ise anne karnında takip ile hastalığın erken dönemde saptanabildiğini sözlerine ekledi.

Süper Lig'de yeni sezon hazırlıkları tüm hızıyla sürerken, şampiyonluk parolasıyla yola çıkan Galatasaray, Fenerbahçe, Beşiktaş ve Trabzonspor, kadrolarını dünya yıldızlarıyla güçlendirmeye devam ediyor. Milyonlarca taraftarın gözü kulağı son dakika transfer gelişmelerine çevrilmiş durumdayken, Avrupa devlerinden Süper Lig'e uzanan transfer trafiği de hız kazandı. Nathan Ake'den Mason Greenwood'a, Leandro Trossard'dan Vedat Muriç'e kadar yeşil sahalarda fırtına gibi esecek birçok önemli yetenek, yeni sezonda formalarını giymeye hazırlanıyor.

Dünyada 2,8 milyon, Türkiye’de yaklaşık 83 bin kişi MS ile yaşıyor

Multipl Skleroz (MS), dünyada yaklaşık 2,8 milyon, Türkiye’de ise 82–83 bin kişiyi etkileyen kronik bir nörolojik hastalık olarak biliniyor.

Hastalığın merkezi sinir sistemini etkilediğini anlatan Prof. Dr. Mungan, beyin ve omurilikteki sinir hücrelerini saran miyelin kılıfının, bağışıklık sistemindeki bozukluklar nedeniyle hasar gördüğünü belirterek şunları söyledi:

“Bağışıklık sistemindeki değişiklikler miyelin kılıfında yıkıma yol açıyor ve sinir hücreleri arasındaki iletiyi bozuyor. Bunun sonucunda da hastalık çok farklı belirtilerle ortaya çıkıyor.”

MS’nin bağışıklık sistemi hastalığı olduğunu ancak genetik ve çevresel faktörlerin de hastalığın oluşumu ve ilerlemesinde önemli rol oynadığını ifade eden Mungan, hastalığın kadınlarda erkeklere göre 2,5–3 kat daha sık görüldüğünü, özellikle 20–40 yaş arasında ortaya çıktığını söyledi.

Kadınlarda daha sık görülmesinin kesin nedeninin bilinmediğini belirten Mungan, “Östrojen ve diğer kadınlık hormonlarının bağışıklık sistemi üzerindeki etkileri nedeniyle özellikle doğurganlık çağında hastalık daha sık görülüyor.” dedi.

Mungan, son yıllarda tanı olanaklarının gelişmesi sayesinde ileri yaşta başlayan MS vakalarının daha sık tanı aldığını, nadir de olsa çocukluk çağında da görülebildiğini söyledi.

İlk belirti görme kaybı da olabilir, uyuşma da…

MS’nin çok farklı belirtilerle ortaya çıkabildiğini belirten Prof. Dr. Mungan, en sık görülen bulguların;

• Görme kaybı,
• Çift görme,
• Kol veya bacakta uyuşma,
• Güçsüzlük,
• Denge bozukluğu,
• İdrar problemleri olduğunu söyledi.

MR’da görülen plakların beynin veya omuriliğin hangi bölgesini etkilediğine göre belirtilerin değiştiğini belirten Mungan, “Plak hangi fonksiyonu etkiliyorsa hastanın şikâyeti de ona göre ortaya çıkıyor.” dedi.

Görme kaybı yaşayan hastaların çoğunlukla önce göz hastalıkları uzmanına başvurduğunu belirten Prof. Dr. Semra Öztürk Mungan, göz muayenesinde sorun bulunmaması halinde hastaların nörolojiye yönlendirildiğini söyledi.

Tanıda MR ve nörolojik muayene belirleyici

MS tanısında ayrıntılı klinik öykü ve nörolojik muayenenin vazgeçilmez olduğunu belirten Prof. Dr. Mungan, hem beyin hem de omurilik MR’ının mutlaka çekildiğini ifade etti.

Son yıllarda güncellenen tanı kriterlerinde MR’ın çok daha belirleyici hâle geldiğini söyleyen Mungan, yardımcı tanı yöntemleri arasında VEP testi ile göz sinirlerindeki iletimin değerlendirildiğini anlattı.

Tanıda en önemli yardımcı yöntemlerden birinin ise beyin omurilik sıvısının incelenmesi olduğunu belirten Prof. Dr. Mungan, şöyle konuştu:

“Lomber ponksiyon yardımcı test olarak geçse de hemen hemen her hastada yapmak istiyoruz. Hem kesin tanı hem de ayırıcı tanı açısından çok önemli. Ayrıca hastalığın gelecekte nasıl seyredeceği konusunda da bize önemli bilgiler veriyor.”

MS her hastada farklı seyrediyor

Kesin MS tanısı alan hastalarda koruyucu tedavinin geciktirilmemesi gerektiğini vurgulayan Prof. Dr. Mungan, tedavi edilmediğinde hastalığın ilerleyerek kalıcı fonksiyon kayıplarına neden olabileceğini söyledi.

Atak dönemlerinde öncelikle yüksek doz kortizon tedavisi uygulandığını belirten Mungan, ardından hastalığın tipine uygun koruyucu tedavilerin planlandığını ifade etti.

MS hastalığının en sık görülen tipinin ataklar ve iyileşmelerle seyreden RRMS (Relapsing Remitting MS) olduğunu belirten Prof. Dr. Mungan, hastaların yaklaşık yüzde 15–20’sinde ilerleyici tip MS görüldüğünü söyledi.

Bazı hastalarda hastalığın en baştan ilerleyici seyredebildiğini, bazılarında ise yıllar içinde ilerleyici forma dönüşebildiğini belirten Mungan, “MS tamamen kişiye özgü seyreden bir hastalık. Hastaların düzenli izlenmesi ve hastalık tipinin doğru belirlenmesi tedavinin başarısını belirliyor.” dedi.

Aynı hekim tarafından uzun süre takip büyük önem taşıyor

MS’nin uzun yıllar takip gerektiren kronik bir hastalık olduğunu belirten Prof. Dr. Mungan, hastaların tanı sonrasında sürekli doktor değiştirmemesi gerektiğini söyledi.

“Kesin tanı konulduktan sonra hastaların aynı hekim tarafından izlenmesi tedavi başarısını artırıyor. Çünkü MS’de bireyselleştirilmiş tedavi çok önemli. Doktorun hastanın geçmişini, MR değişimlerini, atak sıklığını ve nörolojik durumunu yakından bilmesi gerekiyor.”

Hastalar gerçek atak ile yalancı atağı karıştırabiliyor

MS atağının belirtilerin 24 saatten uzun sürmesi olarak tanımlandığını belirten Prof. Dr. Mungan, optik nörit, güçsüzlük, uyuşma ve denge bozukluğunun gerçek atak belirtileri arasında yer aldığını söyledi.

Bunun yanında enfeksiyon, sıcak hava, yoğun stres, regl dönemi veya aşırı egzersiz gibi vücut ısısını artıran durumlarda yalancı atakların görülebileceğini belirten Mungan, bu nedenle hastaların önce ayrıntılı değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Atak tedavisinde altın standart kortizon tedavisi

MS ataklarında günlük 1000 mg kortizonun 5–7 gün, bazı hastalarda ise 10 güne kadar uygulanabildiğini belirten Prof. Dr. Mungan, kortizona yanıt alınamayan hastalarda ise plazmaferez tedavisinin uygulandığını söyledi.

Bu tedavinin özellikle üniversite ve şehir hastanelerindeki deneyimli MS merkezlerinde yapılabildiğini ifade etti.

Akıllı ilaçlar umut veriyor

Atak tedavisinin dışında hastalığın ilerlemesini durdurmaya yönelik çok sayıda tedavi bulunduğunu belirten Prof. Dr. Mungan, Türkiye’de tedavilerin basamaklı sistemle uygulandığını söyledi.

Tablet, enjeksiyon ve infüzyon tedavilerinin bulunduğunu belirten Prof. Dr. Semra Öztürk Mungan, yeni nesil bağışıklık sistemini yeniden yapılandıran tedavilere ilişkin şu bilgileri verdi:

“Hastaların akıllı ilaç olarak adlandırdığı yeni tedaviler sayesinde çok az doz uygulayıp hastaları uzun süre tedavisiz takip edebildiğimiz durumlar olabiliyor.”

Tedavi seçiminde hastanın yaşı, cinsiyeti, gebelik planı, mesleği, sosyal yaşamı ve hastalığın seyri gibi çok sayıda faktörün dikkate alındığını belirtti.

MS hastaları evlenebilir, çocuk sahibi olabilir

Prof. Dr. Semra Öztürk Mungan, MS hastalarının normal yaşamlarını sürdürebileceklerini belirterek şu önerilerde bulundu:

“MS hastaları evlenebilir, planlı gebelik gerçekleştirebilir ve doktorlarıyla koordineli şekilde çocuk sahibi olabilirler. Gebelik öncesinde hastalığın en az bir yıl stabil seyretmesini tercih ediyoruz.”

Ağır egzersizlerden kaçınılmasını öneren Mungan; yürüyüş, yüzme, yoga ve pilatesin uygun sporlar olduğunu söyledi.

Akdeniz tipi beslenme öneriliyor

Beslenmenin tedavinin önemli bir parçası olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Semra Öztürk Mungan, Akdeniz tipi beslenmenin önerildiğini söyledi.

Mungan, sebze, meyve ve balık ağırlıklı beslenmenin önemine dikkat çekerek D vitamini ve B12 eksikliklerinin mutlaka giderilmesi gerektiğini, balık tüketemeyen hastalarda ise omega-3 desteğinin yararlı olabileceğini belirtti. Prof. Dr. Mungan, “Miyelin kılıfının iyileşmesinde omega-3’ün önemli etkileri bulunuyor.” dedi.

Sigara ve D vitamini eksikliği hastalığın en önemli çevresel sebepleri

MS için kanıtlanmış iki önemli çevresel risk faktörü bulunduğunu belirten Prof. Dr. Mungan, bunların D vitamini eksikliği ve sigara olduğunu belirterek, “Hastalar kesinlikle sigara içmemeli, sigara içilen ortamlarda da bulunmamalı.” dedi.

MS hastaları yaz sıcaklarında dikkatli olmalı

Prof. Dr. Semra Öztürk Mungan, MS hastalarının yaz aylarında çok daha dikkatli olmalarını belirterek sıcak ortamlardan kaçınmalarını söyledi.

Mungan:

• Sıcak suyla banyo yapılmamasını,
• Hamam ve saunadan uzak durulmasını,
• Yazın 11.00–14.00 saatleri arasında güneşten kaçınılmasını,
• Bol su tüketilmesini,
• Hafif beslenilmesini önerdi.

Türkiye’de hastalar güncel tedavilere kolaylıkla ulaşıyor

Dünyada kullanılan güncel MS tedavilerinin neredeyse tamamına Türkiye’de geri ödeme kapsamında erişilebildiğini belirten Prof. Dr. Semra Öztürk Mungan, bunun hastalar açısından önemli bir avantaj olduğunu söyledi.

Ayrıca ilerleyen yaşlarda bağışıklık sisteminin daha sakin hâle gelmesi nedeniyle bazı hastalarda hastalığın da daha durağan seyredebildiğini ifade etti.

Kök hücre mucize değil

Kök hücre tedavisine ilişkin yanlış beklentilere dikkat çeken Prof. Dr. Mungan, şu değerlendirmede bulundu:

“Kök hücre tedavisi bağışıklık sistemini yeniden yapılandırmayı hedefliyor ancak hastalığı tamamen ortadan kaldırmıyor. Diğer tedavilere belirgin bir üstünlüğü de bulunmuyor. Mucize beklememek gerekiyor.”

Mungan, kök hücre tedavisinin özellikle ataklı MS grubunda daha etkili olduğunu, Türkiye’de ise yalnızca çok sınırlı sayıdaki merkezde uygulanabildiğini söyledi.

Aktarlardan alınan ürünlerden uzak durun

MS hastalarının Sağlık Bakanlığı onaylı ilaçlar dışında hiçbir ürünü kontrolsüz şekilde kullanmamaları gerektiğini belirten Prof. Dr. Mungan, “Hekimlerinizin önermediği bitkisel ürünleri ve aktarlardan alınan karışımları kesinlikle kullanmayın.” uyarısında bulundu.

“MS tanısı alanlar umutsuzluğa kapılmasın”

Programın sonunda MS tanısı alan hastalara seslenen Prof. Dr. Mungan, moral ve sosyal desteğin tedavinin önemli parçalarından biri olduğunu belirterek şu mesajı verdi:

“MS tedavi edilebilen ve ilerlemesi durdurulabilen bir hastalık. Hastalar düzenli takiplerini yaptırır, tedavilerini aksatmaz ve yaşam tarzlarına dikkat ederlerse bugün tekerlekli sandalyeye mahkûm olmaları artık neredeyse söz konusu olmuyor.”

Hasta yakınlarının desteğinin büyük önem taşıdığını belirten Mungan, hastaların iş yaşamlarından kopmamalarını, sosyal hayata katılmalarını ve hobi edinmelerini önerdi. Ayrıca bulundukları illerde Türkiye MS Derneği şubelerine başvurarak ücretsiz eğitim, yoga ve pilates programlarından yararlanabileceklerini söyledi.

“52 yıl önce, 20 Temmuz 1974’te Kıbrıs’a yapılan müdahalenin önce diplomasiyle, ardından askeri harekatla kazanıldığını yaşayarak öğrendim. Kıbrıs’ın kaderi, Başbakan Bülent Ecevit’in Londra’da İngiltere Başbakanı Harold Wilson, Dışişleri Bakanı James Callaghan ve daha sonra görüşmelere katılan ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı Joseph Sisco ile yaptığı tam 24 saatlik temasların sonunda şekillendi.”

Akkoç, harekattan bir gün önce ABD’nin Yunanistan’daki askeri yönetime kritik bir uyarıda bulunduğunu da öne sürdü:

“ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı Joseph Sisco, 19 Temmuz’da Yunanistan’a giderek cunta yönetimine, ‘Türkiye müdahale edecek. Sakın karşılık vermeyin. Karışırsanız Türkiye sizi de ezer. Biz Türkiye’nin yanındayız.’ mesajını iletti. Bu süreci bizzat yaşayarak ve görerek öğrendim.”

“Londra’ya özel uçakla gittik”

Akkoç, 17 Temmuz 1974’te Başbakan Bülent Ecevit başkanlığındaki heyetle birlikte Türk Hava Yolları’nın özel uçağıyla Londra’ya gittiklerini anlattı.

Heyette, Başbakan Yardımcısı ve İçişleri Bakanı Oğuzhan Asiltürk, Dışişleri Bakanlığı Yüksek Müşaviri Ümit Haluk Bayülken, Hukuk Müşaviri Namık Kemal Yolga ile dönemin Milli Savunma Bakanı ve Dışişleri Bakan Vekili Hasan Esat Işık’ın bulunduğunu belirten Akkoç, Dışişleri Bakanı Turan Güneş’in ise o sırada Çin’de resmi temaslarda olduğu için heyete katılamadığını ifade etti.

Basın mensupları olarak ise Hürriyet’ten Cüneyt Arcayürek, Milliyet’ten Orhan Tokatlı, Günaydın’dan Örsan Öymen, Tercüman gazetesi adına kendisi, Anadolu Ajansı Genel Müdürü Atilla Onuk ile TRT ekibinin yer aldığını söyledi.

“Dünyanın gözü Londra’daydı”

Akkoç, heyetin Heathrow Havalimanı’ndan doğrudan İngiltere Başbakanı Harold Wilson’ın konutuna geçtiğini belirterek, görüşmeleri dünyanın dört bir yanından gelen gazetecilerin takip ettiğini anlattı.

“Biz yalnız değildik. İngiliz gazeteciler başta olmak üzere dünyanın her yerinden basın mensupları Başbakanlık Konutu’nun önünde bekliyordu.”

“Sisco ile beş dakikalık kritik görüşme”

Görüşmelerin ardından Bülent Ecevit’in Joseph Sisco ile baş başa yaklaşık beş dakika süren özel bir görüşme yaptığını aktaran Akkoç, bu görüşmenin önemine dikkat çekti.

“Hasan Esat Işık’a ‘Bülent Bey nerede?’ diye sordum. ‘Sisco ile baş başa görüşüyor’ dedi. Saatime baktım, tam beş dakika sürdü. Görüşmenin ardından Bülent Bey son derece rahat ve memnun görünüyordu. Dünya basınına da gayet sakin ve güçlü bir açıklama yaptı.”

“Harekatın başlayacağını biliyorduk”

Londra temaslarının tam 24 saat sürdüğünü ifade eden Akkoç, Ankara’ya döndüklerinde harekat kararının artık kesinleştiğini hissettiklerini söyledi.

“Harekatın yapılacağını biliyorduk. Hazırlıkların tamamlandığını hissediyorduk ancak yalnızca başlama zamanı henüz net değildi.”

Akkoç, Joseph Sisco’nun ertesi gün yeniden Türkiye’ye geldiğini, ardından Yunanistan’a geçerek cunta yönetimiyle görüştüğünü ve aynı gün tekrar Ankara’ya döndüğünü belirterek, Yunanistan’a yapılan uyarının da bu diplomasi trafiğinin bir parçası olduğunu dile getirdi.

“Harekat haberi Güvenpark’ta duyuruldu”

20 Temmuz sabahı yaşanan anları da anlatan Akkoç, şunları söyledi:

“Cumartesi sabahı saat 06.00’da bütün bakanlar dışarı çıktı. Gazeteciler olarak biz de oradaydık. Başbakanın açıklama yapacağını düşünüyorduk. O sabah Güvenpark’a doğru yürürken Kıbrıs Barış Harekatı’nın başladığı resmen açıklandı.”

Doğum sancısı, anne adaylarının en büyük kaygılarından biri olmaya devam ediyor. Ancak günümüzde modern anestezi yöntemleri sayesinde doğum ağrısını büyük ölçüde azaltmak mümkün. Prof. Dr. Berrin Günaydın, halk arasında “ağrısız doğum” olarak bilinen uygulamanın çoğunlukla epidural analjezi ile yapıldığını belirterek, doğru koşullarda uygulandığında annenin doğuma bilinçli ve konforlu şekilde katılmasını sağladığını söyledi.

Prof. Dr. Günaydın, “Aslında tıpta kullandığımız doğru ifade ağrısız doğum değil, doğum ağrısının etkili şekilde azaltılmasıdır. Anne sancıları hisseder ancak dayanılmaz ağrı büyük ölçüde ortadan kalkar. Böylece doğuma aktif olarak katılır ve bebeğinin dünyaya gelişine tanıklık eder” ifadelerini kullandı.

"Obstetrik anestezi gelişmiş ülkelerde ayrı bir uzmanlık alanı"

Amerika Birleşik Devletleri ve İngiltere’de obstetrik anestezinin anesteziyolojinin özel bir çalışma alanı olarak kabul edildiğini belirten Prof. Dr. Günaydın, bu ülkelerdeki uygulamaları yerinde inceleyerek Gazi Üniversitesi’nde Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalı ile 2004 yılında başlattıklarını söyledi.

Doğum ağrısının yönetiminde kadın hastalıkları ve doğum uzmanları ile anesteziyoloji uzmanlarının birlikte çalışmasının önemine dikkat çeken Günaydın, “Kadın doğum uzmanı ve anne adayının onayı olmadan epidural analjezi uygulanamaz. Bu nedenle anne adaylarının doğru bilgilendirilmesinde kadın doğum uzmanlarının rolü son derece önemlidir” diye konuştu.

"Ağrısız doğumda altın standart epidural analjezi"

Doğum ağrısını azaltmaya yönelik farklı yöntemler bulunduğunu ancak *altın standardın epidural analjezi olduğunu* vurgulayan Prof. Dr. Berrin Günaydın, yöntemin bel bölgesinden omuriliğin dışındaki epidural boşluğa yerleştirilen ince bir kateter aracılığıyla uygulandığını anlattı.

Günaydın “Düşük dozlarda lokal anestezik ilaçlar ve yardımcı ilaçlar kullanıyoruz. Amaç annenin ağrısını azaltırken hareket edebilmesini, doğuma aktif katılmasını ve bebeğin doğumuna bilinçli şekilde eşlik etmesini sağlamaktır” dedi.

“Epidural felç yapmaz, bebeğe zarar vermez”

Toplumda *epiduralle* ilgili çok sayıda yanlış bilgi bulunduğunu belirten Prof. Dr. Günaydın, en sık karşılaştıkları soruların felç, kalıcı bel ağrısı ve bebeğe zarar verip vermediği olduğunu söyleyerek şunları kaydetti:

“Epidural uygulama omuriliğin içine değil, dışındaki güvenli alana yapılır. Deneyimli ekip ve uygun koşullarda uygulandığında son derece güvenli bir yöntemdir. Bilimsel çalışmalar epidural analjezinin kalıcı bel ağrısına neden olmadığını gösteriyor. Ayrıca kullanılan ilaçlar çok düşük dozlarda uygulanıyor. Amaç annenin rahatlamasıdır. Anne rahatladığında stres hormonları azalıyor, bu da bebeğin oksijenlenmesini ve doğum sürecini olumlu etkileyebiliyor.”

"Sezaryen oranlarının düşürülmesine katkı sağlayabilir"

Prof. Dr. Günaydın, bilimsel çalışmaların epidural analjezinin sezaryen oranını artırmadığını gösterdiğini belirterek, gelişmiş ülkelerde bunun tam tersine normal doğumu destekleyen önemli uygulamalardan biri olduğunu ifade etti. Günaydın şöyle konuştu:

“Amerika ve İngiltere’de sezaryen oranları yaklaşık yüzde 30 seviyelerinde. Bu ülkelerde doğumların büyük bölümü epidural analjezi ile gerçekleştiriliyor. Anne adayları bu konuda bilinçli olduğu için doğum ağrısının azaltılmasını talep ediyor. Normal doğumun desteklenmesi de sezaryen oranlarının düşmesine katkı sağlayabiliyor.”

Türkiye’de de öncelikle bu konuda farkındalığın artırılması gerektiğini belirten Günaydın, “Toplum bilinçlenmeden yalnızca hizmeti yaygınlaştırmak yeterli olmaz. Aynı zamanda bunu karşılayacak eğitimli ekiplerin ve uygun altyapının da hazır olması gerekir” diye konuştu.

"Ağrısız doğum ekip işi"

Epidural analjezinin yalnızca bir anestezi uygulaması olmadığını belirten Prof. Dr. Günaydın, başarılı bir doğum yönetimi için kadın hastalıkları ve doğum uzmanı, anesteziyoloji ve reanimasyon uzmanı, deneyimli hemşireler, uygun monitörizasyon ve teknik donanımın birlikte çalışmasının şart olduğunu söyledi.

Anne adaylarının gebelik boyunca düzenli olarak değerlendirildiğini ifade eden Günaydın, kan sulandırıcı ilaç kullananlar, bazı kanama-pıhtılaşma bozukluğu bulunanlar, girişim bölgesinde enfeksiyonu olanlar veya bazı özel nörolojik hastalıkları bulunan kişilerde epidural uygulanamayabileceğini belirtti. Uygun adaylarda ise anestezi değerlendirmesi ve bilgilendirilmiş onam sonrasında güvenle uygulanabileceğini kaydetti.

Sezaryende de önemli avantaj sağlıyor

Planlı sezaryenlerde tıbbi engel bulunmadığı sürece spinal, kombine spinal-epidural veya epidural gibi bölgesel anestezi yöntemlerinin tercih edilmesi gerektiğini belirten Prof. Dr. Günaydın, doğum sırasında epidural kateter takılmış bir gebenin acil sezaryene alınması gerekirse aynı kateter üzerinden anestezinin sürdürülebileceğini söyledi.

Ayrıca epidural kateterin sezaryen sonrasında da ameliyat ağrısının kontrolünde kullanılabildiğini ifade etti.

“Doğum bir hastalık değil, hayatın en güzel mucizelerinden biridir”

Prof. Dr. Günaydın, Dünya Anesteziyoloji Dernekleri Federasyonu’nun (WFSA) doğum ağrısının giderilmesini lüks değil, hasta hakkı olarak değerlendirdiğini, Amerikan Kadın Doğum Uzmanları Koleji’nin (ACOG) ise tıbbi engel bulunmayan gebelerde annenin doğum ağrısının giderilmesini istemesini tek başına yeterli bir tıbbi endikasyon olarak kabul ettiğini hatırlattı. Günaydın, şu ifadeleri kullandı:

“Bizim amacımız kadınları epidurale yönlendirmek değil; doğru bilgiyi vererek bilinçli seçim yapmalarını sağlamaktır. Ağrısız doğum bir zorunluluk değildir ancak isteyen ve tıbbi açıdan uygun olan hiçbir anne adayının bu haktan mahrum bırakılmaması gerekir.”

Doğumun doğal bir süreç olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Günaydın, sözlerini şöyle tamamladı:

“Doğum bir hastalık değil, hayatın en güzel mucizelerinden biridir. Biz anesteziyoloji ve reanimasyon uzmanlarının görevi de bu mucizeyi anne ve bebek için daha güvenli, daha konforlu ve daha güzel bir deneyime dönüştürmektir.”

Diz ağrılarının toplumda en sık ihmal edilen sağlık sorunları arasında yer aldığını belirten Akkaya, erken dönemde başvurulduğunda birçok sorunun ilerlemeden kontrol altına alınabileceğini söyledi.

Diz ekleminin çok özel bir anatomiye sahip olduğunu vurgulayan Akkaya, yanlış ya da gecikmiş tedavilerin hareket kabiliyetini ciddi şekilde etkileyebileceğini belirterek, “Yürüme her şeydir. İnsanların mobilize olması genel beden ve ruh sağlığı açısından çok önemli. İnsanlar yürüyemediklerinde sosyal hayattan kopuyor, kilo alımı artıyor ve başkalarına bağımlı hale gelebiliyorlar” dedi.

“Diz sorunları yaşa ve cinsiyete göre değişiyor”

Diz eklemi hastalıklarının yaşa, cinsiyete ve yaşam biçimine göre farklılık gösterdiğini ifade eden Prof. Dr. Akkaya, çocukluk döneminde daha çok travmaya bağlı diz kapağı çıkıkları ve yaralanmaların görüldüğünü söyledi.

Orta yaş döneminde ise kadın ve erkeklerde farklı sorunların öne çıktığını belirten Akkaya, kadınlarda kas yapısındaki farklılıklar nedeniyle diz kapağı çevresindeki problemlerin daha sık yaşanabildiğini ifade etti.

“Merdiven inip çıkarken, çömelirken veya oturup kalkarken oluşan ağrılar ön diz ağrısının habercisi olabilir. Erken dönemde müdahale edilirse kıkırdak aşınması ilerlemeden önlem alınabilir.” diyen Akkaya, ihmal edilen problemlerin ilerleyen yaşlarda kireçlenmeye dönüşebileceğini söyledi.

Akkaya, erkeklerde ise spor yaralanmalarına bağlı menisküs yırtıkları ve ön çapraz bağ sorunlarının daha sık görüldüğünü belirtti.

“Kadınlar ciltlerine gösterdikleri özeni dizlerine de göstermeli”

Menopoz döneminin diz sağlığı açısından kritik olduğuna dikkat çeken Akkaya, hormonal değişikliklerle birlikte kemik ve kıkırdak dokusunun da etkilendiğini söyledi.

Prof. Dr. Akkaya, “Kadınlar menopoza girdikten sonra ciltlerine gösterdikleri özeni dizlerine de göstermeliler. Çünkü dizler yaşam kalitesini etkileyen en önemli yapılardan biridir” dedi.

Akkaya, menopoz öncesi yapılacak kontroller sayesinde kıkırdak koruyucu tedavilerle diz sağlığının korunabileceğini belirtti.

“Her diz ağrısı ameliyat gerektirmez”

Diz tedavisinde son yıllarda rejeneratif tıp ve ortobiyolojik uygulamaların önemli gelişmeler sağladığını anlatan Prof. Dr. Akkaya, amaçlarının vücudun kendi iyileştirme kapasitesinden yararlanmak olduğunu söyleyerek “Kişinin iyileştirici kapasitesi aslında kendi vücudunda saklıdır. Erken evre kıkırdak hasarlarında kişinin kendi kök hücrelerinden yararlanılarak yapılan ortobiyolojik tedavilerle başarılı sonuçlar alınabiliyor” ifadelerini kullandı.

Prof. Dr. Mustafa Akkaya, rejeneratif ve ortobiyolojik tedaviler konusunda toplumda bilgi karmaşası yaşanabildiğine dikkat çekti.

Kök hücre tedavileri ile kandan elde edilen trombosit uygulamalarının farklı yöntemler olduğunu belirten Akkaya:

“Vücutta dolaşan kandan kök hücre elde etmek mümkün değildir. Kök hücreler, leğen kemiği gibi büyük kemiklerden ya da yağ dokusundan elde edilebilir. Kandan alınan ise kök hücre değil, trombosit dediğimiz kan hücreleridir.” dedi.

Menisküs ve kıkırdak dokularının iyileşme kapasitesinin sınırlı olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Akkaya:

“Kas dokusu kanlanması sayesinde kendini onarabilir ancak kıkırdak ve menisküs gibi dokular yeterli kan damarına sahip değildir. Bu nedenle erken evre hasarlarda uyguladığımız ortobiyolojik tedavilerle o bölgede iyileşmeyi destekleyecek bir ortam oluşturmayı hedefliyoruz.” ifadelerini kullandı.

“Sosyal medyada mucize tedavi gibi sunulan uygulamalara dikkat”

Prof. Dr. Mustafa Akkaya, menisküs ve kıkırdak tedavileri konusunda bilimsel gelişmelerin umut verici olduğunu ancak her yeni yöntemin “kesin tedavi” gibi sunulmaması gerektiğini söyledi.

Menisküsün dışarıdan verilen maddelerle tamamen tedavi edilmesinin bugün için mümkün olmadığını belirten Akkaya:

“Biyoteknoloji çok hızlı ilerliyor. Kitosan içerikli jeller ve akıllı moleküllerle hasarlı bölgeyi hedefleyen çalışmalar devam ediyor. Gelecekte kıkırdak ve menisküs dokularına yönelik yeni tedavi seçenekleri mümkün olabilir.” dedi.

Ancak mevcut bilimsel aşamada tek bir enjeksiyonla tüm sorunları ortadan kaldıran bir tedavi yaklaşımının olmadığını vurgulayan Prof. Dr. Akkaya:

“Henüz bir iğneyle menisküsü ya da kıkırdağı tamamen tedavi edebilecek noktada değiliz. Hastalar erken dönemde hekime başvurursa ortobiyolojik tedavilerle mevcut hasarın ilerlemesini yavaşlatmak ve eklemi korumak mümkün olabilir.” ifadelerini kullandı.

Akkaya, kıkırdak, menisküs ve eklem hasarlarında her hastaya özel değerlendirme yapılarak kişiselleştirilmiş tedavi planlanması gerektiğini söyledi.

“Ağrıyla ve ağrı kesicilerle yaşamak kader gibi görülmemeli”

Toplumda birçok kişinin uzun süre ağrı kesicilerle yaşamaya çalıştığını belirten Prof. Dr. Akkaya, bunun doğru bir yaklaşım olmadığını söyledi.

Diz cerrahisinde kişiye özel çözümlerin artık çok daha gelişmiş olduğunu ifade eden Akkaya, “Robotik cerrahi, kişiye özel protezler ve küçük implantlarla diz cerrahisinde ciddi yollar katettik. Hastalar erken başvurduklarında çok daha küçük ve kişiselleştirilmiş müdahalelerle sağlıklı bir yaşam sürdürebiliyor” dedi.

“Aynı ameliyatta her iki dize protez uygulanabilir”

Diz ve kalça protezleri konusunda hastaların endişe duymaması gerektiğini belirten Prof. Dr. Akkaya, uygun cerrahi teknik, kaliteli implant ve doğru rehabilitasyonla protezlerin uzun yıllar kullanılabildiğini söyleyerek, “Güncel çalışmalar uygun şekilde yapılan cerrahilerde implant kullanım süresinin 30 yıla ulaşabildiğini gösteriyor. Hastalar protez cerrahisinden korkmamalı ve ağrıyla yaşamayı kader olarak görmemeli” ifadelerini kullandı.

Prof. Dr. Akkaya şunları söyledi:

“Eğer hasta biyolojik olarak aynı seansta iki dizine birden ameliyatı kaldırabilecek durumdaysa genel sağlık durumu buna elverişli ise aynı ameliyatta her iki dize birden ameliyat yapılabilir hatta tercih edilmelidir. Hastanın ihtiyacı varsa her iki dize de aynı anda tedavi uygulanmasının önemli avantajları var. Hasta bir kez ameliyat oluyor, bir kez rehabilitasyon desteği alıyor, hasta bakım desteği bir kez alınıyor, ameliyat maliyetleri önemli ölçüde azalıyor.”

“Yapay zekâ destekli kişiye özel rehabilitasyon”

Cerrahi başarının yalnızca ameliyatla sınırlı olmadığını belirten Akkaya, ameliyat sonrası rehabilitasyon sürecinin de kişiye özel planlanması gerektiğini söyledi.

“Ben hastalarıma yapay zekâ destekli kişiselleştirilmiş rehabilitasyon programı uyguluyorum” diyen Akkaya, hastanın yaşı, mesleği, beklentileri ve yapılan cerrahinin değerlendirilerek özel iyileşme programları oluşturulduğunu anlattı.

“Diz ameliyatı sonrası kayak da yapılabilir, tenis de oynanabilir”

Diz ameliyatlarından sonra hastaların aktif yaşama dönebileceğini vurgulayan Prof. Dr. Akkaya, “Bir hasta ameliyat öncesi kayak yapıyorsa ameliyat sonrası da kayak yapabilir hale getirmeyi hedefliyoruz. Uygun cerrahi teknikler ve implantlarla hastalar koşabilir, tenis oynayabilir, istedikleri gibi aktif biçimde hayatın içinde kalabilirler” ifadelerini kullandı.

Gerekli sağlık koşullarını taşıyan hastalarda iki dizin aynı seansta ameliyat edilebildiğini de söyleyen Akkaya, bunun bazı hastalar için tek iyileşme ve rehabilitasyon süreciyle önemli avantaj sağlayabildiğini belirtti.

Diz sağlığı için önemli uyarılar

Prof. Dr. Mustafa Akkaya diz eklemlerini korumak için şu önerilerde bulundu:

• Herkes kendi vücudunu tanıyarak spor yapmalı, bilinçsiz ağır antrenmanlardan kaçınılmalı.
• Spora başlamadan önce gerekirse profesyonel destek alınmalı.
• Kadınlar menopoz öncesinde diz kontrollerini ihmal etmemeli.
• Dizde kilitlenme ve takılma gibi mekanik sorunlar ciddiye alınmalı.
• Gece ağrısı veya sürekli ağrı varsa ağrı kesicilerle süreç geçiştirilmemeli.

Akkaya ayrıca “Kaliteli ve bağımsız bir yaşam için hareket etmek, hareket edebilmek için de diz sağlığını korumak gerekiyor” ifadelerini kullandı.

Süper Lig ekiplerinde forma giyen oyuncuların piyasa değeri sıralaması da yeniden şekillendi. Güncel verilerle birlikte Süper Lig’in en değerli 20 futbolcusu netleşti. İşte listenin tamamı…

Sanatçıların ateşli asalar ve çeşitli ekipmanlarla sergilediği estetik figürler, jonglörlük sanatının sınırlarını zorlayan performanslara sahne oldu. Hem teknik ustalığın hem de görsel sanatın harmanlandığı festival, Başkentli sanatseverler ve öğrenciler tarafından ilgiyle takip ediliyor.

Türkiye de sıralamada yer buldu

Genç ve Avrupa’da forma giyen futbolcuların değerindeki artış, bu sıçramanın en büyük nedenlerinden biri olarak gösteriliyor. Özellikle Arda Güler ve Kenan Yıldız gibi isimlerin performansları, milli takımın piyasa değerine ciddi katkı sağladı. İşte dünyanın en değerli milli takımları!