İlk işlemde 7 ay vadeli kuponsuz Hazine bonosunun yeniden ihracı yapılırken, ikinci ihalede 2 yıl vadeli ve sabit kupon ödemeli devlet tahvili yatırımcılara sunuldu.

Hazine bonosunda 43,4 milyar liralık satış gerçekleşti

Hazine'nin ilk ihalesinde 203 gün vadeli kuponsuz Hazine bonosunun satışı yapıldı. İhalede oluşan basit faiz oranı yüzde 38,25, bileşik faiz oranı ise yüzde 41,44 oldu.

İhaleye gelen toplam nominal teklif tutarı 90 milyar 138,2 milyon liraya ulaşırken, nominal satış miktarı 52 milyar 688,9 milyon lira olarak gerçekleşti. Net satış tutarı ise 43 milyar 425,3 milyon lira oldu.

Kamudan gelen 11 milyar 400 milyon liralık teklifin tamamı karşılandı. Piyasa yapıcılarından ise 12 milyar 19,8 milyon liralık teklif alındı ve bu gruba 6 milyar liralık satış gerçekleştirildi.

İkinci tahvil ihalesinde 25,1 milyar liralık net satış yapıldı

Bakanlığın düzenlediği ikinci ihalede 602 gün vadeli, 6 ayda bir yüzde 18,4 kupon ödemesi bulunan sabit kuponlu devlet tahvili yeniden ihraç edildi.

Bu ihalede basit faiz yüzde 38,32, bileşik faiz ise yüzde 41,99 seviyesinde oluştu. Toplam nominal teklif tutarı 41 milyar 666,9 milyon liraya ulaşırken, nominal satış 22 milyar 694,5 milyon lira, net satış ise 25 milyar 109,8 milyon lira olarak kayıtlara geçti.

Kamudan gelen 3 milyar 400 milyon liralık teklifin tamamı değerlendirilirken, piyasa yapıcılarından 12 milyar 417,5 milyon liralık teklif geldi. Bu kesime yapılan satış tutarı 6 milyar lira oldu.

İki ihalede toplam borçlanma 95 milyar lirayı geçti

Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından düzenlenen iki ihale sonucunda toplam borçlanma miktarı 95 milyar 335,1 milyon liraya ulaştı.

İhalelerde oluşan faiz oranları, teklif miktarları ve satış rakamları, Hazine'nin iç borçlanma programı kapsamında takip edilen önemli veriler arasında yer aldı.

Tren istasyonlarında alkol yasağı açıklaması

DB Üst Yöneticisi (CEO) Evelyn Palla, istasyon alanlarında alkol kullanımını sonlandıracaklarını bildirirken, yüksek miktarda alkol kullanımının şiddet eylemlerini tırmandırdığını ifade etti.

"Güvenlik konusunda ciddi" olduklarını vurgulayan Palla, "Önceliğimiz çalışanlarımızı ve yolcularımızı korumak" dedi.

Sürecin ilk evresinde, 1 Eylül tarihinden itibaren Berlin Merkez, Kiel ve Braunschweig tren istasyonlarında alkol kullanımı engellenecek. Almanya genelinde hali hazırda Köln, Münih ve Hamburg'un da dahil olduğu 30 tren istasyonu bünyesinde alkol tüketimi yasağı yürütülüyor. Ekim ayının ortasına kadar ülke sınırlarındaki diğer tüm tren istasyonlarında da kısıtlama uygulamaya girecek.

Alman Demir Yolları alkol yasağı kapsamı ve yaptırımları

Getirilen kısıtlama, istasyon bünyesinde hizmet veren restoran ile kafeteryaları kapsama dahil etmeyecek. Yolcu grubunun kapalı ambalaja sahip alkollü ürünleri valizlerinde yahut satın alım sonrasında yanlarında bulundurmalarına imkan tanınacak. Alkol tüketim kısıtlamasını çiğneyen bireyler öncelikle istasyon alanından uzaklaştırılacak, durumun yinelenmesi durumunda ise istasyon sahasına erişimleri engellenecek.

Polis Sendikası (GdP) Başkan Yardımcısı Alexander Poitz, Alman medya organlarına yaptığı değerlendirmede, mevcut görevli sayısı değerlendirildiğinde uygulamanın kontrol edilmesinin güç olabileceğini kaydetti.

Poitz, vagonlarda da alkol kısıtlamasına gidilmesi gerektiğini savundu. Başkan Yardımcısı, "İstasyonlarda alkol yasağını uygulamak, ancak trenlerde alkol tüketimine izin vermek mantıklı değil" şeklinde konuştu.

İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) davası kapsamında tutuklu bulunan Beylikdüzü Belediye Başkanı Mehmet Murat Çalık'ın İzmir'e sevk edildiği yönündeki iddialar gündeme geldi. Çalık'ın avukatı Melih Koçhan, iddialara ilişkin açıklama yaparak müvekkili hakkında herhangi bir sevk işlemi bulunmadığını duyurdu.

"Herhangi bir sevk işlemi bulunmamaktadır"

Avukat Melih Koçhan, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, bugün ceza infaz kurumunda bazı sevk işlemlerinin gerçekleştirildiğini ancak Çalık'ın bu sevkler arasında olmadığını belirtti.

Koçhan, "Müvekkilimiz Mehmet Murat Çalık'ın İzmir'e sevk edildiğine ilişkin çeşitli paylaşımlar yapılmaktadır. Bugün ceza infaz kurumunda bazı sevk işlemleri gerçekleştirilmiş olmakla birlikte, müvekkilimiz Mehmet Murat Çalık hakkında herhangi bir sevk işlemi bulunmamaktadır" ifadelerini kullandı.

Avukatıyla görüştü

Çalık ile kısa süre önce avukat görüşmesi gerçekleştirdiklerini aktaran Koçhan, görüşmede de İzmir'e sevke ilişkin herhangi bir bilgi veya gelişmenin kendilerine iletilmediğini söyledi.

Koçhan, "Kendisiyle az önce gerçekleştirdiğimiz avukat görüşmesinde de bu yönde herhangi bir bilgi veya gelişme tarafımıza iletilmemiştir" dedi.

"Paylaşımlar ailede endişeye neden oldu"

Daha önce görüş günü öncesinde yaşanan sevk işlemlerinin Çalık'ın ailesinde hassasiyete neden olduğunu belirten Koçhan, sosyal medyada dolaşıma giren iddiaların da aileyi tedirgin ettiğini ifade etti.

Koçhan, "Daha önce görüş günü öncesinde yaşanan sevk işlemleri nedeniyle ailesi bu konuda doğal olarak hassasiyet taşımaktadır. Bu nedenle dolaşıma giren bu paylaşımlar ailede endişe ve tedirginliğe neden olmuştur"açıklamasında bulundu.

"Resmi gelişme olursa kamuoyuyla paylaşılacak"

Çalık'ın avukatı, müvekkiliyle ilgili resmi bir gelişme olması halinde kamuoyunun bilgilendirileceğini belirtti.

Koçhan, açıklamasını "Müvekkilimize ilişkin resmi bir gelişme olması halinde gerekli bilgilendirme tarafımızca kamuoyu ile paylaşılacaktır. Bu süreçte kamuoyunun yalnızca teyit edilmiş bilgiler doğrultusunda hareket etmesini önemle rica ederiz" sözleriyle tamamladı.

Koçhan, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, şu açıklamayı yaptı:

"Müvekkilimiz Mehmet Murat Çalık’ın İzmir’e sevk edildiğine ilişkin çeşitli paylaşımlar yapılmaktadır. Bugün ceza infaz kurumunda bazı sevk işlemleri gerçekleştirilmiş olmakla birlikte, müvekkilimiz Mehmet Murat Çalık hakkında herhangi bir sevk işlemi bulunmamaktadır. Kendisiyle az önce gerçekleştirdiğimiz avukat görüşmesinde de bu yönde herhangi bir bilgi veya gelişme tarafımıza iletilmemiştir.

Daha önce görüş günü öncesinde yaşanan sevk işlemleri nedeniyle ailesi bu konuda doğal olarak hassasiyet taşımaktadır. Bu nedenle dolaşıma giren bu paylaşımlar ailede endişe ve tedirginliğe neden olmuştur. Müvekkilimize ilişkin resmi bir gelişme olması halinde gerekli bilgilendirme tarafımızca kamuoyu ile paylaşılacaktır. Bu süreçte kamuoyunun yalnızca teyit edilmiş bilgiler doğrultusunda hareket etmesini önemle rica ederiz."

Müvekkilimiz Mehmet Murat Çalık’ın İzmir’e sevk edildiğine ilişkin çeşitli paylaşımlar yapılmaktadır.

Bugün ceza infaz kurumunda bazı sevk işlemleri gerçekleştirilmiş olmakla birlikte, müvekkilimiz Mehmet Murat Çalık hakkında herhangi bir sevk işlemi bulunmamaktadır. Kendisiyle…

— Av. Melih Koçhan (@melihhkochan) July 21, 2026

Salgından özellikle ülkenin doğusunda bulunan Ituri, Kuzey Kivu, Güney Kivu, Haut-Uele ve Tshopo eyaletlerinin etkilendiği bildirildi. Yetkililer, salgının yayılımını takip etmek ve yeni vakaları belirlemek için çalışmalarını sürdürüyor.

Ebola vakalarında artış devam ediyor

KDC Sağlık Bakanlığının raporunda, doğrulanmış vakalardan 734 kişinin izolasyon veya hastanelerde tedavi altında olduğu belirtildi. Salgındaki vaka ölüm oranının ise yüzde 39,9 seviyesinde olduğu açıklandı.

Raporda ayrıca temaslı kişilerin takibinin sürdüğü ve bu çalışmaların yüzde 81,1 oranında devam ettiği bilgisi paylaşıldı. Sağlık ekipleri, virüsün yayılmasını sınırlamak amacıyla şüpheli vakaları ve temaslı kişileri izlemeyi sürdürüyor.

Ebola salgını 15 Mayıs'ta ilan edilmişti

KDC'nin doğusundaki Ituri eyaletinde 246 şüpheli vaka ve 65 can kaybının açıklanmasının ardından 15 Mayıs'ta ülkede Ebola salgını ilan edilmişti.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) de 17 Mayıs'ta Ebola salgını nedeniyle uluslararası halk sağlığı acil durumu ilan etmişti. Yetkililer, salgının nadir görülen "Bundibugyo" Ebola varyantından kaynaklandığını ve bu varyanta yönelik onaylanmış bir tedavi veya aşının bulunmadığını bildirdi.

Ebola virüsü geçmişte büyük salgınlara neden oldu

Kanamalı ateşe yol açan Ebola virüsü, ilk kez 1976 yılında Sudan'ın Nzara kenti ile KDC'nin Yambuku bölgesinde eş zamanlı olarak görülen salgınlarla ortaya çıktı. Hastalığa, KDC'deki Ebola Nehri yakınlarında başlayan salgın nedeniyle bu isim verildi.

Ebola virüsü, 2013 yılında Batı Afrika'da yeniden geniş çaplı bir salgına yol açtı. Gine, Liberya ve Sierra Leone'de 2014-2017 yılları arasında yaşanan salgında yaklaşık 30 bin kişiye virüs bulaşırken, 11 binden fazla kişi yaşamını yitirdi.

Borsa İstanbul halka arz büyüklüğü 1 milyar doları geçti

ABD-İran savaşının başladığı dönemde kısa süreli bir yavaşlama kaydedilse de halka arz piyasası yılın ikinci yarısında yeniden artış gösterdi. Temmuz ayının ilk günlerinde 8 şirket halka arz edilirken, Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) 4 şirket için daha halka arz izni verdi. 17 Temmuz itibarıyla Borsa İstanbul bünyesinde işlem görmeye başlayan 24 şirketin toplam halka arz büyüklüğü 1 milyar 84 milyon doları geride bıraktı.

Mevcut sürecin sürmesi durumunda halka arz sayısı tarafında son dönemlerin en yüksek performanslarından birinin yaşanması bekleniyor. Son beş yıllık süreç incelendiğinde en yüksek halka arz sayısı 56 şirketle 2023 yılında gerçekleşmişti. Bu dönemde 2022 yılında 38, 2024 yılında ise 33 şirket halka arz edildi. Halka arz büyüklüğünde ise rekor 2023 yılında 3,2 milyar dolar seviyesiyle kırılmıştı.

Borsa İstanbul halka arz verilerinde Tera yatırım açıklaması

Bu yıl gerçekleştirilen halka arz işlemlerinin yüzde 21'lik kısmına imza atan Tera Yatırım'ın Genel Müdürü Emir Münir Sarpyener, "Bu tablo bize çok önemli bir gerçeği gösteriyor. Küresel belirsizliklere, jeopolitik risklere, savaşa rağmen Türkiye ekonomisine, Türk şirketlerine ve sermaye piyasalarımıza duyulan güven güçlü şekilde devam ediyor. Biz de Tera Yatırım olarak bu güvenin oluşmasına katkı sağlayan kurumların başında gelmenin sorumluluğunu taşıyoruz" dedi.

Yılın kalan diliminde de halka arz sürecinin sürmesini beklediklerini belirten Sarpyener, şunları aktardı:

"Piyasa bizi halka arzlarla tanıyor. Bugüne kadar aracılık ettiğimiz halka arzların toplam büyüklüğü 770 milyon doları geçti. 2025 sonuna kadar 13 şirketin halka arzına aracılık ettik ve halka arz büyüklüğünde sektörün ilk üç kurumu arasında yer aldık. 2026 yılına da çok güçlü başladık. Bugüne kadar gerçekleştirdiğimiz 5 halka arz, toplam 70,8 milyar liralık talep gördü. 3,9 milyon bireysel yatırımcı halka arz ettiğimiz şirketlerle buluşurken, halka arzların büyüklüğü 13,4 milyar liraya ulaştı. Biz bu başarıyı yalnızca rakamlarla ölçmüyoruz. Çünkü her başarılı halka arz, üretime aktarılan yeni kaynak, yeni yatırım, yeni istihdam ve Türkiye ekonomisinin geleceğine duyulan yeni bir güven anlamına geliyor."

Financial Times'ın ABD'li yetkililere dayandırdığı haberinde, Trump yönetiminin şubat ayında yürürlüğe giren küresel tarife uygulamasının süresinin dolmasının ardından yeni bir düzenleme üzerinde çalıştığı iddia edildi.

Haberde yer alan bilgilere göre, ABD'nin yaklaşık 60 ülkeye yönelik yüzde 10 ile yüzde 12,5 arasında değişen yeni gümrük vergileri getirmeyi planladığı öne sürüldü. Söz konusu düzenlemenin bu hafta içerisinde gündeme alınabileceği belirtildi.

Trump yönetiminden yeni tarife hazırlığı iddiası

Trump, şubat ayında tüm ülkelere yönelik yüzde 10 oranında küresel gümrük vergisi uygulanmasını öngören karara imza atmıştı. Yeni uygulamayla birlikte ABD'ye ithal edilen ürünlere belirli süreyle ek vergi getirilmişti.

Beyaz Saray tarafından yapılan açıklamada, söz konusu kararın Trump'ın 1974 Ticaret Yasası'nın 122. maddesi kapsamında sahip olduğu yetki kullanılarak alındığı belirtilmişti.

Karar kapsamında ABD'ye ithal edilen ürünlere 150 gün süreyle yüzde 10 oranında ithalat vergisi uygulanacağı açıklanmış, düzenlemenin 24 Şubat'tan itibaren yürürlüğe girdiği bildirilmişti.

Küresel tarife uygulamasının süresi doluyor

ABD'nin uyguladığı yüzde 10 oranındaki küresel gümrük vergisinin süresi, 150 günlük sürenin tamamlanmasının ardından 24 Temmuz Cuma günü sona erecek.

Trump yönetiminin yeni dönemde hangi ülkelere yönelik hangi oranlarda tarife uygulayacağına ilişkin resmi bir açıklama yapılmazken, iddia edilen düzenlemenin küresel ticaret dengeleri açısından yakından takip edildiği belirtildi.

Özel sektör öğretmenleri ile mülakat mağduru öğretmenler, taban maaş kanunu çıkarılması ve mülakat nedeniyle atanamayan öğretmenlerin göreve başlatılması talebiyle Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) önünde basın açıklaması yaptı.

"Çözüm için irade, irade için Milli Eğitim Bakanlığı lazım" yazılı pankartın arkasında toplanan öğretmenler, çeşitli sloganlarla taleplerini dile getirdi.

Eylemde öğretmenler, "Hakkımızı almadan geri dönüş yok", "Patrona değil öğretmene güvence", "Mülakatçı Bakan Yusuf Tekin istifa", "Mülakat dediniz hakkımızı yediniz", "Emek verdik elendik, susmadık direndik" ve "Öğretmenler yan yana, haklarını almaya" sloganlarını attı.

"Haklı taleplerimizi karşılayacak iradeyi görmek istiyoruz"

Ortak basın açıklamasını öğretmen Şeyda Tefrul okudu.

Yıllardır çözülemeyen sorunları için Milli Eğitim Bakanlığı önünde olduklarını belirten Tefrul, Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin ve Bakanlık bürokratlarına çağrıda bulundu:

"Bu kangrenleşmiş sorunları çözecek yapıcı adımları ve siyasi iradeyi acilen bekliyoruz. Bizim taleplerimiz nettir ve uygulanması devletin asli görevidir. 1611 mülakat mağduru öğretmenin hak ettikleri atamalarının derhal yapılmasını, özel sektör öğretmenleri için taban maaş hakkının, şartsız biçimde yeniden yasal güvence altına alınmasını, eğitim kurumlarında belirli süreli iş sözleşmeleri yerine belirsiz süreli iş sözleşmesinin esas alınmasını talep ediyoruz"

"Taban maaş sosyal ve zorunlu bir yatırımdır"

"Bugün burada iki büyük adalet talebini birlikte dile getiriyoruz" diyen Tefrul, şöyle devam etti:

"Bir tarafta, bütün aşamaları başarıyla tamamlamış, liyakatini ispatlamış olmasına rağmen yalnızca mülakat uygulaması nedeniyle hak ettiği göreve başlayamayan 1611 öğretmen bulunmaktadır. Devletin kendi kurumlarınca yapılan sınavlarda başarılı olmuş meslektaşlarımızın mülakat odalarında elenmesi, liyakat ilkesinin tamamen terk edilmesidir. Millî Eğitim Bakanlığı, bu açık mağduriyete son verecek idari iradeyi derhal masaya koymalıdır. Diğer tarafta ise eğitim sisteminin ağır yükünü sırtlayan özel sektör öğretmenleri vardır. Aynı müfredatı anlatan, aynı sınavlara öğrenci hazırlayan, kamudaki meslektaşlarıyla aynı sorumluluğu taşıyan özel sektör öğretmenleri ne yazık ki düşük ücretlerle, güvencesiz çalışma koşullarıyla ve her yıl işsiz kalma kaygısıyla mesleklerini sürdürmeye çalışmaktadır. Taban maaş, eğitimde kaliteyi artıracak sosyal ve zorunlu bir yatırımdır. Milli Eğitim Bakanlığı, özel öğretim kurumlarındaki bu sömürü düzenine karşı denetleyici ve düzenleyici iradesini artık kullanmalıdır"

"Adalet yeniden tesis edilsin"

Öğretmenlerin taleplerinin karşılanmasının eğitim sisteminin güçlendirilmesi açısından önemli olduğunu belirten Tefrul, açıklamasını şöyle sürdürdü:

"Öğretmenlerin sesine kulak verilmesi, emeğin karşılığının teslim edilmesi ve sarsılan adaletin yeniden tesis edilmesidir. Bizler haklı mücadelemizi sürdürüyor, çözüm için irade bekliyor ve buradan Milli Eğitim Bakanlığı'na bir kez daha açık çağrımızı yineliyoruz: Öğretmenlerin haklarını güçlendirecek adımlar atılsın, adalet sağlansın, eğitim kazansın."

İstanbul Valiliği sağanak yağış ve poyraz uyarısı detayları

İstanbul Valiliği tarafından paylaşılan resmi metinde şu ifadelere yer verildi:

"Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün değerlendirmesine göre; İstanbul genelinde 22 Temmuz Çarşamba gününden itibaren aralıklarla sağanak ve yer yer gök gürültülü sağanak yağış beklenmektedir. Yağışların, öğle saatlerinden sonra Avrupa Yakası’nın batı ilçelerinde (Çatalca, Silivri, Arnavutköy ve Büyükçekmece), akşam saatlerinde ise il genelinde yerel olmak üzere aralıklı sağanak ve gök gürültülü sağanak şeklinde etkili olacağı tahmin edilmektedir. 23-26 Temmuz tarihleri arasında ise il genelinde yerel olarak etkili sağanak ve gök gürültülü sağanak yağışların görülebileceği tahmin edilmektedir."

İstanbul hava durumu sıcaklık düşüşü ve rüzgar hızı tahmini

Sıcaklık değerleri ve rüzgarın şiddetine ilişkin valilik açıklamasında şu değerlendirmeler aktarıldı:

"Rüzgârın kuzey ve kuzeydoğu (poyraz) yönlerden zaman zaman orta kuvvette, yer yer kuvvetli (30-50 km/sa), cumartesi günü ise kısa süreli olarak 40-60 km/sa hıza ulaşması beklenmektedir. Ayrıca, mevsim normallerinin 1-3°C üzerinde seyreden hava sıcaklıklarının perşembe gününden itibaren belirgin şekilde azalarak mevsim normallerinin 2-4°C altına düşeceği tahmin edilmektedir. Sel, su baskını, yağış anında kuvvetli rüzgâr ve ulaşımda aksamalar gibi olumsuzluklara karşı dikkatli ve tedbirli olunması gerekmektedir."

AMEDSPOR CAN ARMANDO GÜNER TRANSFERİ İÇİN DEVREDE

HT Spor’un haberine göre Amed Sportif Faaliyetler, Can Armando Güner’i yeni sezonda kiralık olarak kadrosunda görmek istiyor. Amedspor yönetiminin teklifinde genç futbolcuya belirli bir süre forma garantisi verildiği kaydedildi.
Galatasaray yönetiminin de oyuncunun düzenli olarak maç tecrübesi kazanmasını sağlayacak bu formüle sıcak baktığı ifade edildi. Taraflar arasında görüşmelerin sürdüğü ancak henüz resmi bir anlaşmaya varılmadığı belirtildi.

OKAN BURUK KAMP PERFORMANSINI BEKLEYECEK

Can Armando Güner’in Galatasaray’daki geleceğiyle ilgili nihai kararı teknik direktör Okan Buruk’un vermesi bekleniyor. Deneyimli çalıştırıcının genç oyuncuyu Avusturya kampındaki antrenmanlar ve hazırlık maçlarında yakından takip edeceği aktarıldı.
Okan Buruk’un kamp döneminin ardından futbolcunun A takım kadrosunda kalmasına veya gelişimini sürdürmesi için kiralanmasına karar vereceği bildirildi. Bu nedenle Amedspor’un transfer girişiminin kamp sonrasında netlik kazanması bekleniyor.

GALATASARAY 350 BİN EUROYA TRANSFER ETMİŞTİ

Galatasaray, Can Armando Güner’i geçen sezonun devre arasında Borussia Mönchengladbach’ın U19 takımından kadrosuna katmıştı. Sarı-kırmızılı kulübün genç futbolcu için Alman ekibine 350 bin euro bonservis bedeli ödediği açıklanmıştı.
Geleceğe yönelik bir yatırım olarak transfer edilen Can Armando Güner, Galatasaray A Takımı’nda 2 resmi karşılaşmada süre aldı. Genç oyuncu, sarı-kırmızılı kulübün U19 takımında çıktığı 2 maçta ise 1 kez gol sevinci yaşadı.

AMEDSPOR CAN ARMANDO GÜNER TRANSFERİNDE KARARI BEKLİYOR

Yeni sezonda Süper Lig’de mücadele edecek Amedspor, rekabetçi bir kadro oluşturmak için transfer çalışmalarına devam ediyor. Diyarbakır temsilcisinin genç oyuncuya düzenli forma şansı sunarak Galatasaray yönetimini ikna etmeyi hedeflediği belirtiliyor.
Can Armando Güner’in Amedspor’a kiralanıp kiralanmayacağı, Galatasaray’ın Avusturya kampının ardından Okan Buruk’un hazırlayacağı rapor doğrultusunda belli olacak. Kulüplerden transfer görüşmelerine ilişkin henüz resmi bir açıklama yapılmadı.

Yangının fark edilmesi üzerine ekipler, alevlerin yayılmasını önlemek amacıyla hızlı şekilde müdahale çalışmalarına başladı. Bölgeye Orman Bölge Müdürlüğüne bağlı 4 uçak, 2 helikopter ve çok sayıda arazöz gönderildi.

Kubaşlar Mahallesi'ndeki yangına ekipler yönlendirildi

Gömeç ilçesine bağlı Kubaşlar Mahallesi'nde bulunan ormanlık alanda başlayan yangının çıkış nedeni henüz belirlenemedi. Yangının ardından ekipler, bölgedeki çalışmalara başladı.

Orman ekipleri, yangının çevredeki alanlara yayılmasını önlemek için gerekli müdahaleleri gerçekleştirirken, itfaiye ekipleri de söndürme çalışmalarına destek veriyor.

Yangına havadan ve karadan müdahale çalışmaları sürüyor

Yangın bölgesine gönderilen uçak ve helikopterlerle alevlere havadan müdahale edilirken, arazözler ve itfaiye ekipleri de karadan çalışmalarını sürdürüyor.

Ekipler, ormanlık alandaki yangının kontrol altına alınması ve olası yayılmanın önlenmesi amacıyla koordineli şekilde hareket ediyor. Bölgedeki söndürme çalışmaları ekiplerin müdahaleleriyle devam ediyor.

Resmî Gazete'de yayımlanan Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'ndeki değişiklikle, imar planında konut kullanımına uygun bölgelerde bulunan atıl ofis ve büroların, bina içindeki kullanım alanının yüzde 60'ını aşmamak kaydıyla 1 Temmuz 2027'ye kadar konuta dönüştürülmesine olanak tanındı. Düzenlemenin ardından gözler gayrimenkul sektörüne çevrilirken, Emlak Federasyonu (EMFED) Başkanı Nejla Aykaç, uygulamanın sektöre olası etkilerini 24 Saat'e değerlendirdi.

Aykaç, boş ofislerin konuta dönüştürülmesini mevcut yapı stokunun daha verimli kullanılması açısından olumlu bulduklarını ancak Türkiye'nin konut ihtiyacının büyüklüğü göz önüne alındığında bunun tek başına yeterli bir çözüm olmayacağını söyledi.

"Konut ihtiyacının karşılanması ve vatandaşın erişilebilir konuta ulaşabilmesi elbette öncelikli hedeflerden biridir. Bunun yalnızca mevcut yapıların dönüştürülmesiyle değil, yeni üretim modelleri ve uygun finansman destekleriyle birlikte ele alınması gerektiğini düşünüyorum" diyen Aykaç, düzenlemenin özellikle büyükşehirlerde pandemi sonrası boş kalan ofis stokunun değerlendirilmesi açısından doğru yönde atılmış bir adım olduğunu ifade etti.

"Konut, ticaret ve sosyal yaşam birlikte planlanmalı"

Kentlerin yalnızca konutlardan oluşmadığını vurgulayan Aykaç, çalışma hayatı, ticaret, üretim ve sosyal yaşamın da şehirlerin temel dinamikleri olduğuna dikkat çekti.

Özellikle iş merkezlerinin yoğun olduğu bölgelerde plansız biçimde yapılacak konut dönüşümlerinin ulaşım, otopark, altyapı, güvenlik ve yaşam düzeni açısından yeni sorunlar doğurabileceğini belirten Aykaç, konut bölgelerinde ticari faaliyetlerin azalmasının da şehir ekonomisini olumsuz etkileyebileceğini söyledi:

"Bu düzenlemeyi doğru yönde atılmış bir adım olarak görüyorum. Özellikle büyük şehirlerde pandemi sonrası boş kalan ofis stokunun değerlendirilmesi, mevcut yapı stoğunu daha verimli kullanma fırsatı sunuyor. Ancak Türkiye'deki konut ihtiyacının büyüklüğü düşünüldüğünde tek başına yeterli bir çözüm değildir. Bölgesel olarak etkili olabilir fakat ülke genelinde konut arzı sorununu tamamen çözmesi beklenmemelidir.

Konut ihtiyacının karşılanması ve vatandaşın erişilebilir konuta ulaşabilmesi elbette öncelikli hedeflerden biridir. Bunun yalnızca mevcut yapıların dönüştürülmesiyle değil, yeni üretim modelleri ve uygun finansman destekleriyle birlikte ele alınması gerektiğini düşünüyorum.

Boş ofislerin konuta dönüştürülmesi mevcut yapı stokunun değerlendirilmesi açısından doğru yönde atılmış bir adımdır. Ancak burada çok önemli bir dengeyi korumamız gerekiyor. Kentler yalnızca konutlardan oluşmaz; çalışma hayatı, ticaret, üretim ve sosyal yaşam da şehirlerin temel dinamikleridir.

Özellikle iş merkezlerinin yoğun olduğu bölgelerde plansız şekilde konuta dönüşüm yapılması; ulaşım, otopark, altyapı, güvenlik ve yaşam düzeni açısından yeni sorunlar doğurabilir. Aynı şekilde, konut bölgelerinde ticari faaliyetlerin azalması da şehir ekonomisini olumsuz etkileyebilir.

Diğer taraftan, iş yerleri ve ofis piyasası da bugün ciddi sorunlarla karşı karşıyadır. Ticari gayrimenkullerde kiralama ve satın alma maliyetleri oldukça yüksektir. İşletmeler için de uzun vadeli ve öngörülebilir bir politika ihtiyacı bulunmaktadır. Bu nedenle sadece konut tarafını değil, ticari gayrimenkul sektörünü de güçlendirecek bütüncül bir stratejiye ihtiyaç vardır.

Benim görüşüm; barınma hakkını koruyan ancak üretimi, ticareti ve istihdamı da zayıflatmayan dengeli bir şehircilik anlayışının benimsenmesi yönündedir. Sürdürülebilir kentler ancak konut, ticaret ve sosyal yaşamın birlikte planlandığı politikalarla oluşturulabilir"

"Her boş ofis konuta dönüşmeye uygun değil"

Pandemi sonrası özellikle büyükşehirlerde boş kalan ofis stokuna ilişkin de değerlendirmelerde bulunan Aykaç, her ofisin konuta dönüştürülmesinin mümkün olmadığını söyledi.

Dönüşüm sürecinde yapının statik durumu, kat planları, otopark kapasitesi, yangın güvenliği, havalandırma sistemi ve imar koşullarının belirleyici olacağını dile getiren Aykaç, özellikle merkezi iş alanlarında bulunan yeni nesil ofis binalarında dönüşümün daha kolay gerçekleşebileceğini belirtti:

"Her boş ofis binası konuta dönüşmeye uygun değildir. Yapının statik durumu, kat planları, otoparkı, yangın güvenliği, havalandırması ve imar koşulları belirleyici olacaktır. Özellikle merkezi iş alanlarında bulunan yeni nesil ofis binalarında dönüşüm daha kolay olabilir. Yatırımcılar ise dönüşüm maliyetleri, izin süreçleri ve finansman koşullarına göre hareket edecektir."

"Fiyatlarda tek başına belirleyici olmaz"

Yeni düzenlemenin kira ve satış fiyatları üzerindeki etkisine ilişkin değerlendirmede bulunan Aykaç, uygulamanın kısa vadede sınırlı bir rahatlama sağlayabileceğini ancak tek başına fiyatları düşürmesini beklemenin gerçekçi olmayacağını söyledi.

Aykaç, şöyle konuştu:

"Kısa vadede fiyatlar üzerinde sınırlı bir rahatlama sağlayabilir. Ancak kira ve satış fiyatlarını belirleyen temel unsurlar; enflasyon, krediye erişim, üretim maliyetleri ve yeni konut arzıdır. Bu nedenle tek başına fiyatları düşürmesini beklemek gerçekçi olmaz. Destekleyici konut politikalarıyla birlikte uygulanırsa daha etkili sonuçlar verebilir."

"En büyük engel maliyet ve bürokrasi"

Ofislerin konuta dönüştürülmesinde yatırımcıların karşılaşabileceği en büyük zorlukların yüksek dönüşüm maliyetleri, kat maliklerinin onayı, teknik altyapının konut kullanımına uygun hale getirilmesi ve ruhsat süreçleri olduğunu belirten Aykaç, enerji verimliliği, deprem güvenliği ve erişilebilirlik kriterlerinin de yerine getirilmesi gerektiğini kaydetti:

"En önemli zorluklar yüksek dönüşüm maliyetleri, kat maliklerinin onayı, teknik altyapının konut kullanımına uygun hale getirilmesi ve ruhsat süreçleridir. Ayrıca enerji verimliliği, deprem güvenliği ve erişilebilirlik gibi kriterlerin de sağlanması gerekir. Sürecin hızlı ilerleyebilmesi için bürokrasinin sadeleştirilmesi büyük önem taşımaktadır."

"Esnek kullanım modeli yaygınlaşacak"

Hibrit ve uzaktan çalışma modellerinin gayrimenkul sektörünü yeniden şekillendirdiğini belirten Aykaç, önümüzdeki dönemde benzer dönüşümlerin artacağını öngördüğünü belirterek şöyle devam etti:

"Hibrit ve uzaktan çalışma modelleri, gayrimenkul sektörünü yeniden şekillendiriyor. Bundan sonra binaların tek fonksiyonlu değil, değişen ihtiyaçlara uyum sağlayabilen esnek yapılar olarak planlanması gerekiyor. Bu nedenle ofis, konut ve karma kullanım dönüşümlerinin önümüzdeki yıllarda daha yaygın hale geleceğini düşünüyorum. Ancak bu dönüşümlerin sürdürülebilir şehircilik ilkeleri, çevresel kriterler ve sosyal yaşam dengesi gözetilerek planlanması büyük önem taşıyor."

YÖK Atlas 2026 tercih robotu nasıl kullanılır ve ne işe yarar?

Yükseköğretim Kurulu tarafından adayların kullanımına sunulan yök atlas 2026 platformu, üniversite tercihlerini bilimsel verilere dayanarak planlamak isteyen adaylar için resmi kılavuz görevi görüyor. Adaylar ösym giriş e-devlet, ösym e devlet giriş veya osym e devlet kapısı kanalıyla ais osym gov tr adresinden işlemlerini sürdürürken, yokatlas sistemi üzerinden Lisans Atlası ve Önlisans Atlası modüllerine erişebiliyor.

Platform bünyesinde geçmiş dönem yerleştirme verileri, üniversite taban puanları 2026 öncesi rakamlar, kontenjanlar, yerleşen adayların net ortalamaları ve lise türü dağılımları sunuluyor. Adayların tercih listelerini kurgularken sadece kendi sıralamalarına yakın olanları değil, yök atlas tercih sihirbazı filtrelerini kullanarak alt ve üst bantlardaki programları kapsayan dengeli bir liste yapmaları tavsiye ediliyor.

YÖK ATLAS'A GİRİŞ İÇİN TIKLAYIN...

200 puanla hangi üniversiteye girebilirim 2026 ve 2 yıllık bölümler taban puanları

Tercih maratonunda adayların puan ve başarı sıralaması aralıklarına göre değerlendirebileceği ön lisans ve lisans seçenekleri şu şekilde sıralanıyor:

200-220 Puan Aralığı: Devlet üniversitelerindeki iki yıllık bölümler ile vakıf üniversitelerinin burslu programları öne çıkıyor. Bilgisayar Programcılığı, Adalet, Fizyoterapi, Bankacılık ve Sigortacılık, Çocuk Gelişimi, İç Mekan Tasarımı, Sivil Havacılık Kabin Hizmetleri ve burslu Ağız ve Diş Sağlığı bölümleri bu bantta yer alıyor.

220-250 Puan Aralığı: Ön lisans düzeyinde Tıbbi Görüntüleme Teknikleri (Radyoloji), Ameliyathane Hizmetleri, Gıda Teknolojisi ve İklimlendirme-Soğutma Teknolojisi öne çıkarken; açıköğretim fakültelerinde İlahiyat, İşletme, İktisat ve Kamu Yönetimi bölümleri tercih edilebiliyor.

250-280 Puan Aralığı: Sosyoloji, Tarih, İktisat, İşletme, Rekreasyon, Halkla İlişkiler ve Tanıtım, Radyo Televizyon ve Sinema gibi devlet üniversitesi lisans programları ile vakıf üniversitelerinin burslu Hemşirelik bölümleri listelere eklenebiliyor.

280-300 Puan Aralığı: Burslu Psikoloji ve Mimarlık programları, devlet üniversitelerindeki Sınıf Öğretmenliği, İngiliz Dili ve Edebiyatı, Felsefe, Gastronomi ve Mutfak Sanatları ile bazı Bilgisayar Mühendisliği alanları tercih imkanı sunuyor.

300 Puan ve Üzeri: Devlet üniversitelerinde Psikoloji, Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık (PDR), Hemşirelik, Beslenme ve Diyetetik, İngilizce Öğretmenliği, Sınıf Öğretmenliği ile Bilgisayar Mühendisliği programları öne çıkan seçenekler arasında bulunuyor.

4 yıllık bölümlerde başarı sıralamaları ve ÖSYM YKS baraj şartları

Lisans programı tercihlerinde yalnızca taban puanları dikkate almak yeterli olmuyor. Tıp, Hukuk, Diş Hekimliği, Eczacılık, Mimarlık, Mühendislik ve Öğretmenlik gibi bölümlerde uygulanan başarı sırası barajlarının ösym aday işlemleri sistemi ve yks tercih kılavuzu 2026 üzerinden kontrol edilmesi önem arz ediyor. Uzmanlar, tercih sürecinde geçmiş yılların başarı sıralamaları verilerine dayanarak hareket edilmesini öneriyor.

Uludağ, gözaltı kararını "Gözaltına alınıyorum" sözleriyle duyurdu.

Gazeteci Alican Uludağ'ın gözaltı paylaşımı

Gözaltına alınıyorum.

— Alican Uludağ (@alicanuludag) July 21, 2026

Yapılan sözleşme kapsamında, 8'i tam uçuş simülatörü (Full Flight Simulator-FFS), 4'ü ise uçuş eğitim cihazı (Flight Training Device-FTD) olmak üzere toplam 12 yeni simülatör THY bünyesine kazandırılacak.

Yeni simülatörlerin, THY'nin büyüyen pilot eğitim ihtiyaçlarını karşılaması ve şirketin eğitim kapasitesinin artırılmasına katkı sağlaması planlanıyor.

THY'nin uçuş eğitim kapasitesi artırılacak

THY İletişim Başkanlığından yapılan açıklamada, HAVELSAN ile imzalanan anlaşmanın, şirketin uzun vadeli eğitim yatırımları kapsamında gerçekleştirildiği belirtildi.

Anlaşmayla birlikte, 2026 yılının ocak ayında temeli atılan simülatör hangarları ile 2028 yılında tamamlanması planlanan yeni Uçuş Eğitim Merkezi'nin kapasitesinin güçlendirilmesi amaçlanıyor.

2027 yılında ilk etabının faaliyete geçmesi hedeflenen simülatör hangarlarının, THY'nin pilot eğitim süreçlerinde daha geniş imkanlar sunması bekleniyor.

Simülatörler Türkiye'de yerli imkanlarla üretilecek

Sözleşme kapsamında üretilecek uçuş simülatörlerinin tamamı Türkiye'de, yerli ve milli imkanlarla geliştirilecek. Yeni sistemlerin THY'nin mevcut eğitim altyapısına entegre edilerek pilotların ileri seviye eğitimlerinde kullanılması planlanıyor.

Yerli simülatör teknolojilerinin geliştirilmesiyle birlikte yüksek teknoloji alanındaki kabiliyetlerin artırılması ve havacılık sektöründe Türkiye'nin teknik kapasitesinin güçlendirilmesi hedefleniyor.

THY Yönetim Kurulu ve İcra Komitesi Başkanı Prof. Dr. Murat Şeker, anlaşmaya ilişkin yaptığı değerlendirmede, şu ifadelere yer verildi:

“Yeni verilen siparişlerle birlikte 2033 yılında THY Uçuş Eğitim Merkezi üç kampüste hem THY ekiplerinin ihtiyacını karşılayan hem de başka hava yollarına hizmet veren Avrupa'nın en büyük uçuş eğitim merkezlerinden biri haline gelecek. Bu hedefimize yerli ve milli simülatör çözümleriyle değerli katkılar sağlayan HAVELSAN'a teşekkür ediyoruz.”

HAVELSAN geniş gövdeli uçuş simülasyonu alanına giriyor

HAVELSAN Genel Müdürü Dr. Mehmet Akif Nacar ise sözleşmenin şirket açısından önemli bir adım olduğunu belirtti.

Nacar, "Bu sözleşme, geniş gövde uçuş simülasyonu alanına girişimizi temsil etmesi bakımından önemli bir kilometre taşıdır. Uzun soluklu iş ortağımız, ülkemizin bayrak taşıyıcı markası Türk Hava Yollarına, bize duyduğu güven için teşekkür ediyor, pilot eğitimi alanında ileri teknolojiye dayalı, yüksek kaliteli simülasyon çözümleri sunma konusundaki kararlılığımızı sürdürüyoruz" dedi.

THY mevcut simülatörleri aktif kullanıyor

THY, yeni anlaşma kapsamında teslim alınacak 12 simülatörün yanı sıra mevcut eğitim merkezlerinde HAVELSAN tarafından geliştirilen uçuş simülatörlerini de kullanıyor.

Şirketin eğitim merkezlerinde, EASA Seviye D standartlarına göre sertifikalandırılan 3 Airbus A320NEO/CEO, 3 Boeing 737MAX ve 1 Boeing 737NG tam uçuş simülatörü aktif olarak görev yapıyor.

Yeni simülatörlerin hizmete alınmasıyla birlikte THY'nin pilot eğitim altyapısının genişletilmesi ve farklı hava yollarına da hizmet verebilecek kapasiteye ulaşması hedefleniyor.

Kişi başı 5 bin liraya varan giriş ücretleri isteniyor

2026 yaz sezonu öncesinde açıklanan fiyat tarifelerine göre, Ege ve Akdeniz kıyısındaki birçok beach clubta (sahil işletmesi) giriş ücretleri ve minimum harcama limitleri geçtiğimiz yıla kıyasla yüzde otuzun üzerinde arttı. İzmir'in Çeşme ilçesine bağlı Alaçatı, Ayayorgi Koyu ve Altınkum bölgelerindeki işletmelerde kişi başı giriş ve harcama limiti toplamı 5 bin liraya ulaşıyor.

Yapılan fiyat taramasına göre bazı işletmeler yalnızca giriş ücreti alırken, bazıları giriş ücretsiz olmakla birlikte belirli bir tutarın altında harcama yapılmasına izin vermiyor. Örnek vermek gerekirse, hafta sonu giriş ücreti 4 bin 500 liraya kadar çıkan bir işletmenin yanı sıra, giriş ücreti almayıp kişi başı 5 bin lira harcama şartı koşan bir başka işletme de bulunuyor. Kişi başı 2 bin ila 3 bin lira arasında değişen harcama limiti uygulayan orta segment tesisler de mevcut.

En yüksek fiyatların görüldüğü destinasyonların başında Bodrum geliyor. İlçedeki bazı lüks tesislerde kişi başı 230 Euroya varan minimum harcama talep edilirken, daha ekonomik seçeneklerde giriş ücretleri 750 liradan başlıyor. Marmaris, Fethiye ve Cunda gibi diğer popüler tatil bölgelerinde ise kişi başı giriş ücretleri ortalama bin lira seviyesinden başlıyor.

Para ödemeyen sahile giremiyor

Giriş ücreti ve harcama limitinin ötesinde, bazı işletmelerin kumsalı tamamen kapatarak vatandaşların ücretsiz denize girmesine izin vermediği yönünde çok sayıda şikâyet var. Antalya'nın Kemer ilçesindeki Ayışığı Koyu'nda bazı işletmelerin şezlong ve platformları denizin içine kadar yerleştirerek halkın kullanımına ayrılan alanı daralttığı, bölgeyi görüntüleyen bir vatandaşın paylaştığı görüntüler sosyal medyada gündem oldu. Bölge sakinleri, kıyı kanununun fiilen uygulanmadığını savunuyor.

Benzer bir örnek Muğla'nın Bodrum ilçesine bağlı Gümüşlük'te yaşanıyor. Otuz yıldır halk plajı olarak kullanılan Çayıraltı'nın bir bölümünün özel işletmelere tahsis edilmesiyle birlikte bölge sakinleri, ilgili belediyeye plajın halka iadesi için imzalı dilekçe sundu. Konuya ilişkin açıklama yapan yerel yönetim, sahili işletmelere “tahsis ettiğini” açıkladı, ardından ise yetkinin kendinde olmadığını, bakanlıkta olduğunu söyledi.

Av. Candoğan: Vatandaşın sahile erişimini engelleyen her türlü unsur kanuna aykırıdır

Kıyılardaki işletmelerin hukuki durumunu ve yurttaşların kullanım haklarını değerlendiren Ankara Barosu Kent ve Çevre Merkezi Başkanı Avukat Gökhan Candoğan, Kıyı Kanunu'nun 6'ncı maddesi uyarınca suyun karaya değdiği noktadan itibaren kumsal, çakıllık veya kayalık alanlarda erişimi engelleyici hiçbir unsurun bulunamayacağını ifade etti. Candoğan, kanunda yer alan liman, iskele ve rıhtım gibi tesislere yönelik istisnaların da yapılış amaçları dışında kullanılamayacağını, dolayısıyla liman ruhsatı altında özel plaj işletilmesinin bu istisnaya dâhil edilemeyeceğini vurguladı.

Candoğan, “Kıyı çizgisi ile kıyı kenar çizgisi arasında kalan doğal bant (kumsal, çakıllık ya da kayalık) tamamen kamuya açık olmak zorunda. Kanunun 6. maddesi bu alanda duvar, çit, parmaklık, tel örgü; hendek, kazık ve benzeri engelleri açıkça yasaklıyor. Şezlongun denize kadar dizilmesi fiilen bu bandı işgal etmek anlamına geliyor ve aynı hükmü ihlal ediyor. Anayasa’nın 43’üncü maddesi bu konuda doğrudan temel dayanağımızdır; kıyıya erişimin engellenmesi, vatandaşın anayasal hakkının ihlal edilmesi anlamına geliyor” sözlerini aktardı.

“İşletme, hizmetini ücretlendirebilir ama kıyıya geçişi engelleyemez”

Giriş ücreti yerine getirilen alt harcama limitinin hukuki durumu değiştirmediğini aktaran Candoğan, bu uygulamanın kıyıya erişimi fiilen paralı hale getirdiğini ifade etti. Kıyı Kanunu’nun 8’inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca sahil şeridindeki turizm tesislerinin herkesin kullanımına açık olmak zorunda olduğunu hatırlatan Candoğan, kanunun 4’üncü maddesindeki tanım gereğince hiçbir kişiye veya gruba ayrıcalık tanınmaksızın herkesin eşit ve serbest kullanımının esas olduğunu belirtti. Candoğan, konunun sadece bir tüketici hakkı olmadığını, anayasal bir hakkın ihlali anlamına geldiğini vurgulayarak şöyle konuştu:

“İşletmenin şezlong kiralama gibi hizmetleri için ücret isteme hakkı ticari özgürlük kapsamındadır; ancak bu özgürlük kıyı gibi ortak kamu alanlarında kullanıldığında Kıyı Kanunu’nun emredici kurallarıyla sınırlanır. İşletme verdiği hizmetin ücretini alabilir ama kıyıya geçişi asla engelleyemez.”

“Ecrimisil ödeyen işletme kıyıda bulunma hakkını değil, işgalinin cezasını ödemiş oluyor”

Kamuoyunda ecrimisil (izinsiz kullanım tazminatı) ödeyen işletmelerin kıyıyı kapatma hakkına sahip olduğuna dair yanlış bir bilgi bulunduğunu dile getiren Candoğan, ecrimisilin Hazineye ait taşınmazları izinsiz kullanan kişilerden Devlet İhale Kanunu’nun 75’inci maddesi uyarınca alınan bir işgal tazminatı olduğunu belirtti. Devletin bu bedeli alarak kişiyi yasal kullanıcı kabul etmediğini, sadece uğradığı zararı tahsil ettiğini aktaran Candoğan, şu ifadeleri kullandı:

“Ecrimisil ödeyen işletme kıyıda bulunma hakkını değil, yaptığı işgalin bedelini ödemiş oluyor. Resmi tahsis veya turizm izni bulunsa dahi durum değişmiyor. Kıyı Kanunu’nun 5’inci maddesindeki ‘herkesin eşit ve serbest yararlanması’ ilkesi doğrudan Anayasa’nın 43’üncü maddesinden kaynaklanıyor; hiçbir idari işlem, sözleşme ya da ödenen bedel bu anayasal güvenceyi ortadan kaldıramaz.”

“Denetim görevini yerine getirmeyen kurumlara tazminat davası açılabilir”

Denetim yetkisinin belediyeler, valilikler ile Kültür ve Turizm Bakanlığı arasında paylaştırıldığını belirten Candoğan; İmar Kanunu’nun 32 ve 42’nci maddelerinin kaçak yapılara yıkım ve para cezası yetkisi verdiğini, Kıyı Kanunu’nun 15’inci maddesinin ise kıyıdaki engellerin beş gün içinde kaldırılmasını öngördüğünü kaydetti. Kanuna göre engeller kaldırılmazsa devlet gücüyle yıkılıyor ve yapılan masraf yüzde 20 fazlasıyla işletmeden tahsil ediliyor. Yetkilerin farklı kurumlara dağılması sebebiyle denetimin yetersiz kaldığını vurgulayan Candoğan, şu değerlendirmede bulundu:

“Kıyı denetimi çok başlı bir yapıya sahip; belediye, valilik, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın yetkileri zaman zaman çakışıyor, zaman zaman da denetimsiz alanlar yaratıyor. Hiçbir kurum sorumluluğu tek başına üstlenmediğinde saha denetimi etkisiz kalıyor. Hukuki açıdan şu nokta çok önemli: Görevini yapmayan ve denetim yürütmeyen kamu kurumlarına karşı idare mahkemelerinde tam yargı davası açılması mümkündür. Çünkü denetim eksikliği, tek başına devlet kurumlarının hukuki sorumluluğunu doğurur.”

Kıyıya erişimi engellenen vatandaş ne yapmalı?

Beach club veya işletmeler tarafından sahile alınmayan ya da sadece denize girmek istediği halde giriş ücreti ödemeye zorlanan vatandaşların adım adım izlemesi gereken yasal süreç:

• Birinci adım – Belgeleme: Engellemenin yaşandığı yer, saat ve işletme çalışanlarının ifadelerini içeren video kaydı alınmalı. İşletmenin tabelası, giriş noktası ve engelleme yapılan alan fotoğraflanmalı. Bu kayıtlar tüm yasal başvuruların temelini oluşturuyor.
• İkinci adım – Belediye zabıtası: Olay belediye ve yakın çevre sınırları içerisindeyse ilk muhatap belediye zabıtasıdır. Zabıta, Kıyı Kanunu’nun 13’üncü maddesi uyarınca denetim yetkisine sahiptir; tutanak tutabilir ve engelin kaldırılmasına karar verebilir. Belediyeye ALO 153 hattından ulaşılabilir.
• Üçüncü adım – İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü: İşletme turizm belgeli ise (işletmelerin büyük bölümü bu statüdedir) İl Müdürlüğü’ne yazılı şikâyet verilmeli. Turizm belgesinin askıya alınması veya iptal edilmesi, para cezasından daha caydırıcı bir yaptırımdır.
• Dördüncü adım – Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü: Kıyı mevzuatının ana uygulayıcısı olan bu müdürlüğe aynı gün içinde fotoğraflar ve video kayıtlarıyla birlikte yazılı şikâyette bulunulmalıdır.
• Beşinci adım – Valilik: Belediye ve yakın çevre sınırları dışında kalan kıyılarda denetim yetkisi valiliktedir. Bu tür alanlarda birincil idari muhatap valiliktir.
• Altıncı adım – Kolluk kuvvetleri: 155 Polis İmdat veya 156 Jandarma İhbar hattı aranarak ya da en yakın karakola gidilerek durum tutanağa geçirilmelidir. Kolluk kuvvetlerinin kıyı mevzuatına göre doğrudan yaptırım yetkisi bulunmaz; bu adımın temel amacı engellemenin anlık olarak resmi kayda alınmasını sağlamaktır.

Yapılan başvuruların yanıtsız kalması veya reddedilmesi durumunda, idare mahkemelerinde iptal ve tazminat davası açılabilir. Bu davalarda Anayasa’nın 43’üncü maddesi doğrudan hukuki dayanak teşkil eder.

Devletin çözümü: Halk plajları

Kültür ve Turizm Bakanlığı, kıyı erişimindeki tartışmalara karşı 2019 yılından bu yana yalnızca bakanlık tarafından işletilen, ücretsiz girişli halk plajları uygulamasını sürdürüyor. Türkiye genelinde 20 noktada hizmet veren bu plajlara 2026 yılı sonu itibarıyla 3 yeni plajın daha ekleneceği açıklandı. Ancak eylemci grupların paylaştığı gözlemler, özellikle rağbet gören koy ve kıyılarda halka ayrılan alanların giderek daraldığına işaret ediyor.

Türkler tatil için yurt dışına gidiyor

Kıyı erişimindeki kısıtlamaların yanı sıra yükselen fiyatlar, Türk turistleri yurt içi tatil yerine yurt dışı destinasyonlara yönlendiriyor. Türkiye İstatistik Kurumunun (TÜİK) 2026 yılının ilk çeyreğine ilişkin açıkladığı verilere göre, Türkiye turizm gelirlerinde rekor kırılırken aynı dönemde yurt dışına çıkan Türk vatandaşı sayısı da geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 13,1 artışla 2,9 milyon kişiye ulaştı. Resmî verilere göre yurt dışına giden Türk turistlerin kişi başı ortalama harcaması ise 758 dolar olarak hesaplandı.

Gazete Oksijen’in Akdeniz havzasındaki 25 tatil destinasyonunda dört ve beş yıldızlı, kahvaltı dahil 847 otelin fiyatları üzerinden gerçekleştirdiği alan araştırmasına göre, dört kişilik bir ailenin üç gece dört gün konaklama ve ulaşım maliyeti Mısır'da 84 bin lira olarak hesaplanırken aynı sürenin Bodrum'da 387 bin liraya mal olduğu belirlendi.

"Kıyılar halkındır" eylemleri sürüyor

Kıyı işgaline tepkiler yalnızca sosyal medya paylaşımlarıyla sınırlı kalmıyor; sahil kasabalarında düzenli eylemler örgütleniyor. Bodrum'un Gümüşlük beldesinde Gümüşlük Forumu ve Özgür Kıyılar Bodrum İnisiyatifi'nin öncülüğünde düzenlenen eylemlerde onlarca kişi bir araya gelerek "Kıyılar halkındır, işgali sonlandır" ve "Kanun çok net, hakkın için mücadele et" sloganlarıyla basın açıklaması yaptı. Katılımcılar, işgal edilen şezlongların üzerine döviz bırakarak plajdan ayrıldı.

Yaz sezonunun başlamasıyla birlikte yeniden alevlenen protestolarda, eylemciler halka açık kıyılara masa, sandalye, şezlong ve şemsiye konularak erişimin fiilen engellendiğini, kıyının doğal yapısının da bu şekilde bozulduğunu dile getirdi. Benzer tepkiler Antalya'da da sahnelendi. Kentin Gündoğdu Halk Plajı'nda bir otele ait pankartın plaja asılması üzerine mahalle sakinleri jandarma gözetiminde pankartı indirdi; bölgedeki kullanım tartışması yakın zamanda yeniden gündeme geldi. Kemer'deki Ayışığı Koyu'nda da vatandaşlar, kıyı kanununun uygulanmadığını öne sürerek yetkililere çağrıda bulundu.

Sağlık alanına 2 milyar dolarlık dev kaynak

T. Denny Sanford tarafından gerçekleştirilen en büyük finansal destek, adını taşıyan Sanford Health sağlık ağına sağlandı. Aktarılan yaklaşık 2 milyar dolarlık kaynak sayesinde yerel ölçekteki bir hastane yapısı, ABD genelindeki en geniş kırsal sağlık ağlarından birine dönüştü. 2007 senesinde sağlanan 400 milyon dolarlık katkı ise o dönem ABD sağlık sektörü geçmişinin en yüksek tutarlı bağışları arasında kaydedildi.

Yoksul çocukluktan milyarder bankacı unvanına

Erken yaşta annesini kaybeden T. Denny Sanford, küçük yaş gruplarından itibaren çalışma hayatına adım attı. 1986 yılında bünyesine kattığı küçük banka zaman içerisinde First Premier Bank yapısına evrildi. Servetinin ana kaynağını ise düşük kredi notuna sahip müşteri grubuna yönelik kart hizmetleri sunan Premier Bankcard oluşturdu. Bu çalışma modeli, Güney Dakota eyaletinin bankacılık mevzuatındaki imkanlarıyla hızlı bir büyüme kaydetti.

Eğitim ve bilim projelerine milyarlarca dolarlık katkı

T. Denny Sanford, kaynaklarını yalnızca sağlık sektörüyle sınırlamadı; burs olanakları, araştırma merkezleri ve eğitim faaliyetlerine yüz milyonlarca dolar aktardı. California sınırlarında yer alan UC San Diego, Sanford Consortium ile San Diego Hayvanat Bahçesi ve Safari Parkı da destek sağlanan kurumlar arasında öne çıktı. Chronicle of Philanthropy tarafından defalarca ABD'nin önde gelen cömert bağışçıları arasında gösterilen T. Denny Sanford, 2025 senesinde tek başına 321 milyon dolar aktararak ülkenin en büyük hayırseverleri sıralamasında 14. basamakta yer aldı.

Hakkındaki iddialar ve soruşturma süreci

T. Denny Sanford hakkında 2020 senesinde çocuk istismarı içeriklerine ilişkin iddialar kapsamında bir soruşturma adımı atılmıştı. Fakat Güney Dakota Başsavcılığı, 2022 tarihinde eyalet yargı yetki alanında dava açılmasını gerektirecek herhangi bir suç unsuru yer almadığı yönünde hüküm verdi. Yaşanan tartışmalara karşın T. Denny Sanford, ABD genelinde özellikle sağlık ve eğitim kulvarında sunduğu milyarlarca dolarlık katkılarla hatırlanan figürlerden biri oldu.

Yangının büyümesi üzerine vatandaşların ihbarıyla birlikte ekipler bölgeye yönlendirildi. Kuru otların bulunduğu alanda etkisini artıran alevlerin kontrol altına alınması için farklı birimlerden ekipler çalışma başlattı.

Anız ateşi açık araziye yayıldı

Yangın, Musalla Mahallesi mevkisinde bulunan tarlada yakılan anızın rüzgar nedeniyle çevreye sıçramasıyla başladı. Alevlerin kuru otlarla kaplı alana ulaşması, yangının kısa sürede genişlemesine neden oldu.

Bölgedeki arazi yapısının sarp ve kayalık olması nedeniyle, ekiplerin müdahale çalışmalarının zorlaştığı belirtildi.

Yangına ekipler havadan ve karadan müdahale ediyor

İhbarın ardından olay yerine itfaiye ekipleri, Orman İşletme Müdürlüğüne bağlı arazözler ve yangın söndürme helikopteri sevk edildi.

Karadan yürütülen çalışmaların yanı sıra helikopterle havadan da müdahale edilen yangında, ekipler alevlerin kontrol altına alınması için çalışmalarını sürdürüyor.

Yetkililerin koordinasyonunda devam eden müdahale kapsamında, yangının çevredeki alanlara yayılmasının önlenmesi ve tamamen söndürülmesi için ekiplerin bölgede görev yaptığı bildirildi.

TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu'nun CHP'li üyeleri, en düşük emekli aylığının yükseltilmesini de içeren torba kanun teklifine ilişkin muhalefet şerhi hazırladı. Şerhte, en düşük emekli aylığının 20 bin liradan 23 bin 552 liraya çıkarılmasının bir zam olmadığı ve emeklilerin kök aylıklarında herhangi bir değişiklik yapılmadığı belirtildi.

CHP'li komisyon üyeleri ayrıca, en düşük emekli aylığının asgari ücret seviyesine çıkarılması ve memur emeklilerine 16 bin 52 liralık seyyanen zammın yansıtılması yönündeki önergelerinin AK Parti ve MHP oylarıyla reddedildiğini kaydetti.

CHP'den en düşük emekli aylığı düzenlemesine tepki

Plan ve Bütçe Komisyonu'nda kabul edilen "Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi"ne ilişkin hazırlanan muhalefet şerhinde, en düşük emekli aylığına yönelik düzenlemenin yanı sıra sosyal güvenlik sistemine ilişkin değişiklikler de eleştirildi.

Şerhte, TÜİK verilerine göre yıllık enflasyonun yüzde 32,11 seviyesinde olduğu belirtilirken, TÜRK-İŞ verilerine göre Haziran 2026 itibarıyla açlık sınırının 35 bin 759 lira, yoksulluk sınırının ise 116 bin 478 lira olduğu ifade edildi.

“Bu düzenleme bir zam değildir”

CHP'li üyeler, en düşük emekli aylığının 23 bin 552 liraya yükseltilmesine ilişkin düzenlemeyi şu ifadelerle değerlendirdi:

“Bu düzenleme bir zam değildir. Emeklilerin kendi kök aylıkları değişmemektedir. Bu miktar altındaki emekli aylıkları Hazine tarafından 23 bin 552 liraya tamamlanmaktadır.”

Şerhte, TBMM'nin görevinin sosyal devlet ilkesi doğrultusunda emeklilerin insanca yaşayabilecekleri bir aylığa ulaşabilmeleri için gerekli düzenlemeleri yapmak olduğu savunuldu.

CHP'li üyeler, “Çalışanların ve emeklilerin tasarruf ya da fedakarlık yapabilecek durumları kalmamıştır”değerlendirmesinde bulundu.

CHP'nin iki önergesi reddedildi

Muhalefet şerhinde, CHP Grubu tarafından komisyon görüşmeleri sırasında sunulan ancak kabul edilmeyen önergeler de yer aldı.

CHP'nin ilk önergesinde, en düşük emekli aylığının asgari ücret seviyesine çıkarılması talep edildi. Söz konusu önergenin AK Parti ve MHP oylarıyla reddedildiği belirtildi.

İkinci önergede ise yaşlı yoksulluğunun önlenmesi ve düşük emekli aylıklarından kaynaklanan sorunların çözülmesi amacıyla, kalıcı sosyal politikalar hayata geçirilene kadar memurlara verilen 16 bin 52 liralık seyyanen zammın memur emeklilerine de yansıtılması istendi.

Bu önergenin de AK Parti ve MHP oylarıyla reddedildiği ifade edildi.

CHP'den SGK'ya devlet katkısının kaldırılmasına tepki

CHP'nin muhalefet şerhinde, kanun teklifinin 17'nci maddesiyle 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 81'inci maddesinde yapılması planlanan değişiklik de eleştirildi.

Düzenlemeyle, devletin her ay prim gelirlerinin yüzde 25'i oranında Sosyal Güvenlik Kurumu'na yaptığı katkının 1 Ağustos 2026 itibarıyla kaldırılmasının hedeflendiği belirtildi.

Şerhte, iktidarın düzenlemeyi ödemelerin yalnızca açık finansmanı olarak tek kalemde izlenmesini kolaylaştıracağı gerekçesiyle savunduğu aktarıldı.

“Emekli aylıkları ve sağlık harcamaları baskı altına alınabilir”

CHP'li üyeler, devlet katkısının kaldırılmasının sosyal güvenlik sisteminin finansmanı açısından önemli bir değişiklik olduğunu savundu.

Şerhte, devlet katkısı zorunluluğunun kaldırılması ve yalnızca açık finansmanına dönülmesi halinde, sistemin açığını azaltmak ve bütçe üzerindeki yükü hafifletmek amacıyla emekli aylıkları ile sağlık harcamalarının baskı altına alınabileceği öne sürüldü.

CHP, söz konusu düzenlemenin Anayasa'nın “sosyal hukuk devleti” ilkesini düzenleyen 2'nci maddesi ile “sosyal güvenlik hakkını” güvence altına alan 60'ıncı maddesine aykırı olduğunu savundu.

Özel'e destek için 80'in üzerinde CHP milletvekili grup toplantısında hazır bulundu. CHP lideri salona girerken, "Her son bir başlangıçtır" ifadelerini kullandı. Salonda "Hain Kemal" ve "İktidar" sloganları atıldı.

Özgür Özel yeni partiyi resmen duyurdu: Tarihi bir kavşaktayız

Konuşmasına CHP'li il başkanlarına ve milletvekillerine seslenerek başlayan Özel, Türkiye'nin ve partisinin tarihi bir kavşakta olduğunu söyledi.

Yeni partiyi resmen duyuran Özel, ""Bugün bu kürsüye vakti gelmiş bir vedanın hüznünü taşıyarak çıktım ve huzurunuzdayım. Hep beraber tarihi bir kavşaktayız. Yeni partimizi milletimizin seçtiği ona yetkisini emanet ettiği milletvekillerimizle ilk adımını atarak kuruyoruz. Bugün bu kürsüye CHP'nin grup kürsüsüne veda ederken ana muhalefet partisi grup kürsüsünü asla bırakmıyoruz. Ana muhalefet partisi grup kürsüsüne veda etmenin iktidar partisi grup kürsüsüne kavuşmanın da günlerini sayıyoruz!" dedi.

Konuşmasının tarihe not düşmek amacı taşıdığını belirten Özel, asıl tarihi konuşmasını yapılacak ilk seçimin akşamında yapacağını söyledi.

"Tarih herkesi bugünlerde nasıl duruyorsa öyle yazacak"

Özel, yaşanan sürecin ileride tarih tarafından değerlendirileceğini belirterek, "Tarih herkesi bugünlerde nasıl duruyorsa öyle yazacak" ifadelerini kullandı:

"Seçildikleri günden beri, seçildiğimiz günün ertesi sabahı ayrılıkları bir tarafa bıraktığımız, kol kola girdiğimiz, o günden bugüne yüzünü birlikte millete dönen, partisine ve birbirine hiç sırtını dönmemiş, bu partinin her bir tanesi mücadelenin en derinlerinden gelen bu partinin kıymetli evlatları, 74 il başkanım burada, seçilmiş il başkanlarım burada, hoş geldiniz!

NATO toplantısı yaklaşırken yüzlerce tutuklama yapıldı. Toplantı yapıldı. 29 gündür 10'u TEMA gönüllüsü, ÇYDD üyeleri, sendika üyeleri, gazeteciler... 100'ün üzerinde dostumuz içeride haksız yere tutuklu. Kendilerine dayanışma duygularımızı iletiyoruz. Hepimizin yerine içeride yatanlar var.

Bakırköy Cezaevi'nde sevgili Mine Özerden ve sevgili Çiğdem Mater. Yıllardır Gezi sağ salim sonuçlansın, kimsenin burnu kanamasın diye mücadele eden dayanışmanın üyeleri. Nasıl Tayfun Kahraman, Sayın Kavala, Can Silivri'deler... Bakırköy Cezaevi'nde, hepimiz yerine, İstanbul'u korudukları için, Taksim'i korudukları için, o süreçte diyalog kanallarını açık tuttukları için ve üçer sefer beraat ettikleri halde; birinin vicdanında mahkum edildiği, zihninde, saplantılarında mahkum edildikleri, 'Darbe girişimi yapacaklardı bana' diye bir saplantıya mahkum edildikleri için cezaevinde tutuluyorlar. Sebepsiz yere İzmir Aliağa Şakran Cezaevi'ne sevk edildiler. Mine Özerden'in, Çiğdem Mater'in durumunu takip ediyoruz. En kısa zamanda kendilerini arkadaşlarımız ziyaret edecekler. Hem kendilerine bu büyük haksızlık için hem ailelerine bir kez daha geçmiş olsun dileklerimizi iletiyoruz.

Mehmet Murat Çalık; annesinin gözyaşları, aylar süren beklemeleri, sürekli nükseden sağlık sorunlarıyla İzmir'de tutuldu ailesinden uzak, mahkemeler için Silivri'ye getirildi. Aynı Kocaeli Kandıra'dan getirilen Fatih Keleş, Necati Özkan, Serdal Taşkın ve Melih Geçek gibi. Mahkeme başkanının 'Burada kalacaksınız, bir daha sevk olmayacak, zulüm olmayacak' demesine, sözüne rağmen onlar da dün tekrar Buca'ya, Kandıra'ya sevk edildiler. Çile çekiyorlar, zulüm görüyorlar. Arkadaşlarımıza yapılan bu haksızlığı, mahkeme başkanının taahhüdüne, vermiş olduğu söze rağmen, kamuoyu önünde, tutanak altında, kayıt altında yaptığı ifadelere rağmen yapılan bu haksızlığı bir kez daha not ediyoruz.

Yapılan bir operasyon sırasında mesleğini yaptığı için ama esas olarak da Cumhuriyet Halk Partisi'nin yürüyüşüne inandığı için, TÜRMOB'un iki dönem genel başkanlığını yapan, her siyasi görüşten mali müşavirin görevlendirilmesini partimizde takdir ettiği, desteklerini ilettiği, 81 ilde sevgiyle anılan Emre Kartaloğlu Cumhurbaşkanlığı Aday Ofisimizde görev aldığı için; ve yine Avukat Ece Üner, sadece ve sadece bağış yaptığı, yaptığı bağışlardan sonra daha yüksek katkılar istendiği, verdiği parayı güçlükle geri aldığını ispatladığı halde, Ekrem Başkanımızın savunmasına yaptığı katkılar ve mücadelesine yaptığı destekten dolayı hedef alınan Ece Güner tutuklu olarak bulunuyorlar. Son grup toplantımızdan sonra tutuklandılar. Bütün tutuklu arkadaşlarımıza dayanışma duygularımızı iletiyoruz. Onların masumiyetinin kefiliyiz. Onlara selamlar, sevgiler yolluyoruz grubumuzdan"

"Vakti gelmiş bir vedanın hüznünün taşıyarak çıktım ve huzurunuzdayım"

Bugün bu kürsüye vakti gelmiş bir vedanın hüznünün taşıyarak çıktım ve huzurunuzdayım. Hep beraber tarihi bir kavşaktayız. Bugün buradan tarihi bir konuşma, çok sıralısı bir konuşma değil tarihe not düşen, hatırlatan ve emanet edilen cümleleri bırakan samimi bir konuşma yapmaya geldim. tarihi konuşmayı yapılacak ilk seçimin akşamında yapmak üzere tarihe emanet ediyorum. Yıllar geçse de tarih sayfalarını her siyasi başarıyı yazacağını, bazı kumpasların ve onurlu duruşların torunlarımıza miras kalacağını hepimiz görüyoruz.

Her şey bitecek ama hatırlayacağız. Birileri gelir geçer, unutulur gider bu işler unutulur yapanın yaptığı yanına kar kalır diye kimse düşünmesin. Zalimi zalim, mazlumu mazlum, sinip kaçanı korkak, sorumluluk alanı birer kahraman olarak, dost olanı dost olmayanı bugünlerdeki tutumunu unutmayarak anacağız. Tarih kaydediyor. Tarih herkesi bugünlerde nasıl duruyorsa öyle yazacak!

AKP'nin kara düzeninin devam edeceği görüldüğünde eski nesil siyasete karşı yeni nesil siyaseti kurmak için yola hemen orada çıkmadık. İl başkanıysa il başkanı, milletvekiliyse milletvekili... Bu milletin duygusal kopuşunu, başı önde yürüyen gençleri görenler, akşam ağızların bıçak açmadığını hatta beş yıldır kanalı değişmemiş kumandanın açılış düğmesine basılmadığını görenler bir tavır takındılar. Efendim televizyona çıktığında bir daha cumhurbaşkanı adayı genel başkan adayı olmayacağım demek yerine ben aday olmadım, hiç olamdım, gösterirlerse olurum diyenler... 'Bunlara karşı bu millet bir yerel seçime daha bizimle gitmeyecek. bu millet böyle davranırsak bir daha bize yüzünü dönmeyecek. Parti yüzde 13-14'lerde... Büyük bir felaket gelecek' diyenler bir yola girdi. O gün yol ayrıldı.

O gün, CHP değişirse Türkiye değişir diyenler değişim kurultayına giderken 'bu delege yapısıyla değişim mümkün değil' diyordu. İki genel başkan adayının yarışıp da kazandığı kurultay mı var dediler. Salona girdik, üç kişiini başlattığı ama on binlerin saatlerce sürdürdüğü slogan hakim oldu. Delege sokağın sözünü dinle... Seçilenlerin hiçbirisi bu partiye uzaydan gelmedi. Hiçbirimiz bu partiye dışardan gelemedik, öz be öz evlatlarıydık. Tarihte ilk kez bir genel başkanı yarışmalı seçimle değiştirdik. Düzenin tekerine çomağı soktuk. Seçim ilerlerken hep sordular bize. 'Size gelip devletten konuşan var mı, derin yerlerden mesajlar geldi mi' Ben hep yok dedim. O zaman olmaz, size ne partiyi ne de düzeni vermezler dediler. Zararsız sistemin içinde olduğunu kanıtlayıp ancak öyle genel başkanlık oynayacaksın dediler.

Örgütleri kapatsan bu partinin oyu beş puan artar diyenlerin yerine örgütün kapısını açmadan sokağa ayak basmayan bir anlayış partide iktidara geldi. Yedi yıllık ilçe başkanıyla üçüncü kez tanışıp memnun olan yerine çayı demleyen emekçinin torununu adının bilenler iktidara geldi. Bizi ötekileştirdiler diyorlar. Değişimcinin cenazesine gelmeyip, düğününü şereflendirmeyip aksi tutumda olanları gördük. Bizi karpuz gibi yarıdan bölemezler. Biz bir bütünüz bu bütünü asla bozamazlar. Bu bütün 103 yıllık bir gelenekle birbirinden ayrı durmayan bir bütündür.

Hepiniz şahitsiniz ki kurultay ardından yerel seçimler için sadece 4 ay vardı. Zaman kısaydı, yol uzundu. Esas partideki değişimin Türkiye'yi değiştirip değiştirmeyeceği milletin yeni bir kredi verip vermeyeceği orada belli olacaktı. Şükürler olsun, 47 yıl sonra söz verdiğimiz gibi Cumhuriyet Halk Partisi birinci partiydi. Çoktan yapmamız gerektiği gibi AK Parti artık yenilmiş, yenilgiyi tatmış ve "13 kere yarıştım hep ben kazandım" diyen bir kibrin karşısına, "Hadi ya, bir kere yarıştık onda da biz kazandık" diyen bir özgüveni görmüştük. Maalesef, maalesef iki sınav geçilemedi. İki sınav geçilemedi. Bunlardan bir tanesi Adalet ve Kalkınma Partisi’nin... Cumhuriyet Halk Partisi Demokrat Parti’ye yenildiğinde, 14 Mayıs 1950 gecesi yaverini çağırıp, birileri askeri kullanarak yönetimi devretmemeyi beklerken İsmet Paşa’dan, Demokrat Parti’ye yaverini yollayıp "Paşa devir teslime hazırdır" deyip, evladı Erdal’a yazdığı mektupta "Şüphesiz kişisel olarak en büyük yenilgim, Türkiye Cumhuriyeti’nin demokrasisinin en büyük zaferidir. Hedeflediğimiz cemiyet hayatına demokrasi yerleşmiştir"diyebilen İsmet Paşa’ya, yıllardır kazanan, ilk kez kaybettiğinde demokratlığını gösteren İsmet Paşa’ya nasip olan bunu; kaybettiği ilk seçime kadar kazandığı 13 seçimde "milli irade, milli irade" deyip, kaybettiğinde "kirli irade"ye çeviren, bir tarafta milli iradeyi baş tacı yapıp öbür tarafta alaşağı etmeye çalışan Recep Tayyip Erdoğan demokratlık sınavını geçemedi. Çünkü birisinin demokrat olup olmadığına seçimi kazandığı akşam bakmanın ne kıymeti var?

"Birisinin demokrat olup olmadığına kaybettiği akşam bakacaksın"

"Birisinin demokrat olup olmadığına kaybettiği akşam bakacaksın. Bir ikinci kayıp var, yine İsmet Paşa'dan. Öyle bir noktaya, öyle bir noktaya geldik ki, öyle bir noktaya geldik ki bazı gecikmiş vedalar olur. O geciken vedalar en sonunda doğru yere oturur. O noktaya oturduktan sonra dönüp de kaybedene, çekilene, bırakana "Ne yapıyor?" diye bakarlar. İşte öyle günlerin, öyle günlerin, yani hem seçimi kaybettiğinde rakibine teslim edebilmenin hem seçimi kaybettiğinde emaneti teslim ettiklerinin huzur bulmasının, onların bundan sonraki görevlerini yaparken diğer partilerle rekabet etmesinin, partilerini iktidara getirmesinin önünde bir engel olmamanın tarih önünde çok büyük bir onuru ve gururu vardır. O gururu 1970'lerde yaşayan ve yaşatan İsmet Paşa'ya selam olsun. Seçim zaferleri Ecevit kadar İsmet Paşa'nın partisine huzur veren yaklaşımının eseridir. Bunu kimse unutmasın."

"Arkadaşlarımı satmadım, satmayacağım"

Konuşmasında tutuklu bulunan CHP'li belediye başkanları ve diğer isimlere de değinen Özel, Cumhurbaşkanı adayı Ekrem İmamoğlu ve diğer CHP'li isimlere yönelik operasyonların partiyi "adaysızlaştırma, kurumsuzlaştırma ve lidersizleştirme" amacı taşıdığını öne sürdü:

"Belediye başkanlarımıza ardı ardına operasyonlar başladı. Partinin adaysızlaştırılma, kurumsuzlaştırılma ve lidersizleştirilme sürecinin düğmesine Recep Tayyip Erdoğan tarafından basıldı. Cumhurbaşkanı adayımızı alıp tutukladılar. Belediye başkanlarımızı, meclis üyelerimizi, kıymetli bürokratlarımızı aldılar, tutukladılar. O noktada millete "Bunlar casus, bunlar hırsız, bunlar yolsuz, bunlar terörist" damgaları vurmaya çalıştılar. Türkiye'nin en büyük belediyesini, Esenyurt'u kazanmışız, kayyum atayarak işe başladılar. Kayyum atayarak işe başladılar. Operasyonlarla Ekrem İmamoğlu gibi girdiği tüm seçimleri AK Parti'ye karşı kazanmış birisinin başarılarını kendisine de terör, yolsuzluk, hırsızlık, hızını alamayıp casus ve gayriahlaki suçlamalarla 1,5 yıl boyunca devletin televizyonu dahil birkaç muhalif, birkaç özgür yayıncılık yapan televizyon ve gazeteler dışında her türlü haysiyet suikastini servis ederek, önemli bir kısmında da özel ekiplerle üstünde tepinerek arkadaşlarımızı perişan etmeye çalıştılar. O Tayyip Erdoğan, "Dokunulmazlıkları kaldıracağım" diye iktidara gelip, 3 ay sonra "Bu yargıyla mı?" demiş Tayyip Erdoğan'ın bugüne getirdiği yargısını, arkadaşlarımıza yaptığı kumpaslara, haysiyet suikastlerine karşı önümüzde elbette ki bağımsız yargıya güvenimiz tamdır. Yargı süreçlerinin tamamlanmasını takip edeceğiz. Arkadaşlarımızın aklanması lazım, hatta "Aklanamazlar, partimizin bunlardan arınması lazım" diyecek genel başkan; Bağcıvan Abdullah Ağa'nın torunu, iki emekli öğretmenin evladı, 10 yaşından beri yatılı okulda arkadaş satmamış Özgür Özel olamazdı, olmadı, olmayacak!"

"Bizi karpuz gibi yarıdan bölemezler"

CHP içerisinde yaşanan tartışmalara da değinen Özel, partinin bölünmesine izin vermeyeceklerini söyledi:

Yol ayrımı burasıdır. Yol ayrımı; AK Parti'nin kadın kollarıyla yenemediği, gençlik kollarıyla yenemediği, ana kademesinden umudunun olmadığı, siyasetçileri dışlayıp bürokratları getirdiği yeni düzen, kara düzen siyasetine bu memleketin namuslu, temiz evlatlarını, kardeşlerini teslim edip onların üstüne beton döküp o betonun üstünde parti içi iktidarda mı oturacağım, kardeşlerim için mücadele mi edeceğim? Onun kararının verildiği gündür.

"İnceldiği yerden kopacaksa buradan kopacak"

İnceldiği yerden kopacaksa buradan kopacak. Ya CHP'li gibi davranılacak ya da saraydan alınan talimatla oturulacak. Başkası yok, böyle bir şey yok! Dünyanın lafını duyduk senelerce bir kez cevap vermedik. Şaşırıyor musunuz sokakta sel olup akanlara? Şaşırın! Kabaran duygu iktidara yürüme duygusudur. Siz de dört kişi davullu zurnalı esnaf ziyareti yapmaya kalkıyorsunuz. Doğru yolu milletle bulan bir yolda ilerliyoruz.

Bu partinin evlatları, bu ülkenin kurucu partisi olduğunun bu partinin Atatürk'ün emaneti olduğunun farkındadır. İl başkanlarını suikastlara feda etmiş, hapislere atılıp işkenceler görmüş, darbeler, saldırılar görmüş bir partidi.r bu büyük mirasın her satırına her emekçisine her neferine ezbere bildiğimiz hatırasının geçmişteki her gününe sonuna kadar sahip çıkıyoruz. ancak artık partimiz butlanla saray duvarları arasına sıkışmış bir işgalin altındadır. Atatürk'ün mirasını korumanın sorumluluğu da bizim omuzlarınızdadır. Binayı terk ettik ama mirası alıp çıktık. yetki, görev bizdedir. Cumhuriyeti kuran geleneğin anlayışı bizimledir. O ninadan çıktı. geride teslimiyetleri, hüzünleri bıraktık. Karşımıza onura iktidara yürüyüşü aldık. bir rahmet başladı ve doluya döndü. Haksız yere üzerimize sıkılan biber gazlarından ve kulaklarımızda duymak istemediğimiz o kendi arkadaşlarımızın teslimiyet sözlerinden arınarak adım adım ilerledik. Meclis'e geldik, o günden sonra mücadeleyi adım adım büyüttük. Sarayla uzalaşanların ya da uzlaşanla uzlaşmanın noktası değildir. İşgal altındaki Istanbul'da saray kuklası bir paşa olmak yerine kurtuluş mücadelesi veren Atatürk'ün gösterdiği yol bizim yolumuzdur.

Siyaseti hukuk eliyle dizayn etme girişimlerini ve bunun yarattığı korkuyu sessizliği geride bırakıyor bunları yapanları karşımıza alıyoruz. Bu bir ayrılık, vazgeçiş değil. Türkiye'de daha güçlü şekilde iktidar yürüyüşünü sürdürme adımlarıdır. Hiçbir siyasi parti milletten büyük değildir. Hiçbir makam demokrasiden ileride hiçbir yapı cumhuriyet ideallerinden daha büyük önemde değildir. Herkesin haberi olsun buradan ilan ederiz dosta ve olmayana, biz siyasette gömlek çıkarmıyoruz biz bu ülkenin yarınları için ateşten bir gömleği hep beraber giyiyoruz. Üç günlük dünyada şerefini değil de koltuklarını düşünenler geride kalsınlar.

Yeni partimizi milletimizin seçtiği ona yetkisini emanet ettiği milletvekillerimizle ilk adımını atarak kuruyoruz. Bugün bu kürsüye CHP'nin grup kürsüsüne veda ederken ana muhalefet partisi grup kürsüsünü asla bırakmıyoruz. Ana muhalefet partisi grup kürsüsüne veda etmenin iktidar partisi grup kürsüsüne kavuşmanın da günlerini sayıyoruz!"

Güçlü dolar ve ABD faiz kararı gümüş fiyatları üzerinde baskı yaratıyor

Analistlerin değerlendirmelerine göre Amerikan dolarındaki tırmanış ve faiz oranlarının uzun süre yüksek seviyelerde korunacağı tahmini gümüş fiyatları için baskı unsuru olmayı sürdürüyor. Orta Doğu coğrafyasındaki jeopolitik gerilimlerin enerji maliyetlerini tırmandırması, enflasyonun yüksek kalacağı beklentisini kuvvetlendiriyor. Bu durum Fed'in faiz oranlarını uzun dönem yüksek tutabileceği ihtimalini öne çıkarıyor. Faiz getirisi sunmayan varlıklardan olan gümüş fiyatları ile altın, yüksek faiz ortamından olumsuz etkileniyor ve yaşanan her yükseliş hamlesinde satışlar tekrar ivme kazanıyor.

Gümüş piyasası teknik göstergeler ve aşağı yönlü riskler

Fiyat hareketlilikleri, yatırımcı tarafının her yükseliş adımı sonrasında satış pozisyonu almayı sürdürdüğünü ortaya koyuyor. Analistler gümüş piyasası süreçlerinin iki ayrı dinamikle şekillendiğini ifade ederken, mevcut koşullarda aşağı yönlü risklerin daha baskın durduğu aktarılıyor. Bununla birlikte jeopolitik hamlelerin dengeleri değiştirebileceğine dikkat çekiliyor. Orta Doğu bölgesinde tansiyonun gerilemesi ya da ABD tarafında faiz beklentilerinin düşmesi halinde dolar baskısının hafifleyebileceği, bu durumun da gümüş fiyatları açısından destek oluşturabileceği öngörülüyor.

Gümüş fiyatları için kritik seviye: 57 dolar desteği

Piyasa uzmanları kısa vadeli süreçte 57 dolar bandını en kritik destek eşiği olarak nitelendiriyor. Analistlerin aktardığı risk analizlerine göre 57 dolar seviyesinin muhafaza edilmesi durumunda gümüş fiyatları tarafındaki yatay seyir korunabilir. Ancak gümüş fiyatları 57 doların altına gerilerse satış dalgasının hız kazanabileceği ve fiyatlarda daha net bir geri çekilme sürecinin başlayabileceği kaydediliyor.

Dünyada 2,8 milyon, Türkiye’de yaklaşık 83 bin kişi MS ile yaşıyor

Multipl Skleroz (MS), dünyada yaklaşık 2,8 milyon, Türkiye’de ise 82–83 bin kişiyi etkileyen kronik bir nörolojik hastalık olarak biliniyor.

Hastalığın merkezi sinir sistemini etkilediğini anlatan Prof. Dr. Mungan, beyin ve omurilikteki sinir hücrelerini saran miyelin kılıfının, bağışıklık sistemindeki bozukluklar nedeniyle hasar gördüğünü belirterek şunları söyledi:

“Bağışıklık sistemindeki değişiklikler miyelin kılıfında yıkıma yol açıyor ve sinir hücreleri arasındaki iletiyi bozuyor. Bunun sonucunda da hastalık çok farklı belirtilerle ortaya çıkıyor.”

MS’nin bağışıklık sistemi hastalığı olduğunu ancak genetik ve çevresel faktörlerin de hastalığın oluşumu ve ilerlemesinde önemli rol oynadığını ifade eden Mungan, hastalığın kadınlarda erkeklere göre 2,5–3 kat daha sık görüldüğünü, özellikle 20–40 yaş arasında ortaya çıktığını söyledi.

Kadınlarda daha sık görülmesinin kesin nedeninin bilinmediğini belirten Mungan, “Östrojen ve diğer kadınlık hormonlarının bağışıklık sistemi üzerindeki etkileri nedeniyle özellikle doğurganlık çağında hastalık daha sık görülüyor.” dedi.

Mungan, son yıllarda tanı olanaklarının gelişmesi sayesinde ileri yaşta başlayan MS vakalarının daha sık tanı aldığını, nadir de olsa çocukluk çağında da görülebildiğini söyledi.

İlk belirti görme kaybı da olabilir, uyuşma da…

MS’nin çok farklı belirtilerle ortaya çıkabildiğini belirten Prof. Dr. Mungan, en sık görülen bulguların;

• Görme kaybı,
• Çift görme,
• Kol veya bacakta uyuşma,
• Güçsüzlük,
• Denge bozukluğu,
• İdrar problemleri olduğunu söyledi.

MR’da görülen plakların beynin veya omuriliğin hangi bölgesini etkilediğine göre belirtilerin değiştiğini belirten Mungan, “Plak hangi fonksiyonu etkiliyorsa hastanın şikâyeti de ona göre ortaya çıkıyor.” dedi.

Görme kaybı yaşayan hastaların çoğunlukla önce göz hastalıkları uzmanına başvurduğunu belirten Prof. Dr. Semra Öztürk Mungan, göz muayenesinde sorun bulunmaması halinde hastaların nörolojiye yönlendirildiğini söyledi.

Tanıda MR ve nörolojik muayene belirleyici

MS tanısında ayrıntılı klinik öykü ve nörolojik muayenenin vazgeçilmez olduğunu belirten Prof. Dr. Mungan, hem beyin hem de omurilik MR’ının mutlaka çekildiğini ifade etti.

Son yıllarda güncellenen tanı kriterlerinde MR’ın çok daha belirleyici hâle geldiğini söyleyen Mungan, yardımcı tanı yöntemleri arasında VEP testi ile göz sinirlerindeki iletimin değerlendirildiğini anlattı.

Tanıda en önemli yardımcı yöntemlerden birinin ise beyin omurilik sıvısının incelenmesi olduğunu belirten Prof. Dr. Mungan, şöyle konuştu:

“Lomber ponksiyon yardımcı test olarak geçse de hemen hemen her hastada yapmak istiyoruz. Hem kesin tanı hem de ayırıcı tanı açısından çok önemli. Ayrıca hastalığın gelecekte nasıl seyredeceği konusunda da bize önemli bilgiler veriyor.”

MS her hastada farklı seyrediyor

Kesin MS tanısı alan hastalarda koruyucu tedavinin geciktirilmemesi gerektiğini vurgulayan Prof. Dr. Mungan, tedavi edilmediğinde hastalığın ilerleyerek kalıcı fonksiyon kayıplarına neden olabileceğini söyledi.

Atak dönemlerinde öncelikle yüksek doz kortizon tedavisi uygulandığını belirten Mungan, ardından hastalığın tipine uygun koruyucu tedavilerin planlandığını ifade etti.

MS hastalığının en sık görülen tipinin ataklar ve iyileşmelerle seyreden RRMS (Relapsing Remitting MS) olduğunu belirten Prof. Dr. Mungan, hastaların yaklaşık yüzde 15–20’sinde ilerleyici tip MS görüldüğünü söyledi.

Bazı hastalarda hastalığın en baştan ilerleyici seyredebildiğini, bazılarında ise yıllar içinde ilerleyici forma dönüşebildiğini belirten Mungan, “MS tamamen kişiye özgü seyreden bir hastalık. Hastaların düzenli izlenmesi ve hastalık tipinin doğru belirlenmesi tedavinin başarısını belirliyor.” dedi.

Aynı hekim tarafından uzun süre takip büyük önem taşıyor

MS’nin uzun yıllar takip gerektiren kronik bir hastalık olduğunu belirten Prof. Dr. Mungan, hastaların tanı sonrasında sürekli doktor değiştirmemesi gerektiğini söyledi.

“Kesin tanı konulduktan sonra hastaların aynı hekim tarafından izlenmesi tedavi başarısını artırıyor. Çünkü MS’de bireyselleştirilmiş tedavi çok önemli. Doktorun hastanın geçmişini, MR değişimlerini, atak sıklığını ve nörolojik durumunu yakından bilmesi gerekiyor.”

Hastalar gerçek atak ile yalancı atağı karıştırabiliyor

MS atağının belirtilerin 24 saatten uzun sürmesi olarak tanımlandığını belirten Prof. Dr. Mungan, optik nörit, güçsüzlük, uyuşma ve denge bozukluğunun gerçek atak belirtileri arasında yer aldığını söyledi.

Bunun yanında enfeksiyon, sıcak hava, yoğun stres, regl dönemi veya aşırı egzersiz gibi vücut ısısını artıran durumlarda yalancı atakların görülebileceğini belirten Mungan, bu nedenle hastaların önce ayrıntılı değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Atak tedavisinde altın standart kortizon tedavisi

MS ataklarında günlük 1000 mg kortizonun 5–7 gün, bazı hastalarda ise 10 güne kadar uygulanabildiğini belirten Prof. Dr. Mungan, kortizona yanıt alınamayan hastalarda ise plazmaferez tedavisinin uygulandığını söyledi.

Bu tedavinin özellikle üniversite ve şehir hastanelerindeki deneyimli MS merkezlerinde yapılabildiğini ifade etti.

Akıllı ilaçlar umut veriyor

Atak tedavisinin dışında hastalığın ilerlemesini durdurmaya yönelik çok sayıda tedavi bulunduğunu belirten Prof. Dr. Mungan, Türkiye’de tedavilerin basamaklı sistemle uygulandığını söyledi.

Tablet, enjeksiyon ve infüzyon tedavilerinin bulunduğunu belirten Prof. Dr. Semra Öztürk Mungan, yeni nesil bağışıklık sistemini yeniden yapılandıran tedavilere ilişkin şu bilgileri verdi:

“Hastaların akıllı ilaç olarak adlandırdığı yeni tedaviler sayesinde çok az doz uygulayıp hastaları uzun süre tedavisiz takip edebildiğimiz durumlar olabiliyor.”

Tedavi seçiminde hastanın yaşı, cinsiyeti, gebelik planı, mesleği, sosyal yaşamı ve hastalığın seyri gibi çok sayıda faktörün dikkate alındığını belirtti.

MS hastaları evlenebilir, çocuk sahibi olabilir

Prof. Dr. Semra Öztürk Mungan, MS hastalarının normal yaşamlarını sürdürebileceklerini belirterek şu önerilerde bulundu:

“MS hastaları evlenebilir, planlı gebelik gerçekleştirebilir ve doktorlarıyla koordineli şekilde çocuk sahibi olabilirler. Gebelik öncesinde hastalığın en az bir yıl stabil seyretmesini tercih ediyoruz.”

Ağır egzersizlerden kaçınılmasını öneren Mungan; yürüyüş, yüzme, yoga ve pilatesin uygun sporlar olduğunu söyledi.

Akdeniz tipi beslenme öneriliyor

Beslenmenin tedavinin önemli bir parçası olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Semra Öztürk Mungan, Akdeniz tipi beslenmenin önerildiğini söyledi.

Mungan, sebze, meyve ve balık ağırlıklı beslenmenin önemine dikkat çekerek D vitamini ve B12 eksikliklerinin mutlaka giderilmesi gerektiğini, balık tüketemeyen hastalarda ise omega-3 desteğinin yararlı olabileceğini belirtti. Prof. Dr. Mungan, “Miyelin kılıfının iyileşmesinde omega-3’ün önemli etkileri bulunuyor.” dedi.

Sigara ve D vitamini eksikliği hastalığın en önemli çevresel sebepleri

MS için kanıtlanmış iki önemli çevresel risk faktörü bulunduğunu belirten Prof. Dr. Mungan, bunların D vitamini eksikliği ve sigara olduğunu belirterek, “Hastalar kesinlikle sigara içmemeli, sigara içilen ortamlarda da bulunmamalı.” dedi.

MS hastaları yaz sıcaklarında dikkatli olmalı

Prof. Dr. Semra Öztürk Mungan, MS hastalarının yaz aylarında çok daha dikkatli olmalarını belirterek sıcak ortamlardan kaçınmalarını söyledi.

Mungan:

• Sıcak suyla banyo yapılmamasını,
• Hamam ve saunadan uzak durulmasını,
• Yazın 11.00–14.00 saatleri arasında güneşten kaçınılmasını,
• Bol su tüketilmesini,
• Hafif beslenilmesini önerdi.

Türkiye’de hastalar güncel tedavilere kolaylıkla ulaşıyor

Dünyada kullanılan güncel MS tedavilerinin neredeyse tamamına Türkiye’de geri ödeme kapsamında erişilebildiğini belirten Prof. Dr. Semra Öztürk Mungan, bunun hastalar açısından önemli bir avantaj olduğunu söyledi.

Ayrıca ilerleyen yaşlarda bağışıklık sisteminin daha sakin hâle gelmesi nedeniyle bazı hastalarda hastalığın da daha durağan seyredebildiğini ifade etti.

Kök hücre mucize değil

Kök hücre tedavisine ilişkin yanlış beklentilere dikkat çeken Prof. Dr. Mungan, şu değerlendirmede bulundu:

“Kök hücre tedavisi bağışıklık sistemini yeniden yapılandırmayı hedefliyor ancak hastalığı tamamen ortadan kaldırmıyor. Diğer tedavilere belirgin bir üstünlüğü de bulunmuyor. Mucize beklememek gerekiyor.”

Mungan, kök hücre tedavisinin özellikle ataklı MS grubunda daha etkili olduğunu, Türkiye’de ise yalnızca çok sınırlı sayıdaki merkezde uygulanabildiğini söyledi.

Aktarlardan alınan ürünlerden uzak durun

MS hastalarının Sağlık Bakanlığı onaylı ilaçlar dışında hiçbir ürünü kontrolsüz şekilde kullanmamaları gerektiğini belirten Prof. Dr. Mungan, “Hekimlerinizin önermediği bitkisel ürünleri ve aktarlardan alınan karışımları kesinlikle kullanmayın.” uyarısında bulundu.

“MS tanısı alanlar umutsuzluğa kapılmasın”

Programın sonunda MS tanısı alan hastalara seslenen Prof. Dr. Mungan, moral ve sosyal desteğin tedavinin önemli parçalarından biri olduğunu belirterek şu mesajı verdi:

“MS tedavi edilebilen ve ilerlemesi durdurulabilen bir hastalık. Hastalar düzenli takiplerini yaptırır, tedavilerini aksatmaz ve yaşam tarzlarına dikkat ederlerse bugün tekerlekli sandalyeye mahkûm olmaları artık neredeyse söz konusu olmuyor.”

Hasta yakınlarının desteğinin büyük önem taşıdığını belirten Mungan, hastaların iş yaşamlarından kopmamalarını, sosyal hayata katılmalarını ve hobi edinmelerini önerdi. Ayrıca bulundukları illerde Türkiye MS Derneği şubelerine başvurarak ücretsiz eğitim, yoga ve pilates programlarından yararlanabileceklerini söyledi.

“52 yıl önce, 20 Temmuz 1974’te Kıbrıs’a yapılan müdahalenin önce diplomasiyle, ardından askeri harekatla kazanıldığını yaşayarak öğrendim. Kıbrıs’ın kaderi, Başbakan Bülent Ecevit’in Londra’da İngiltere Başbakanı Harold Wilson, Dışişleri Bakanı James Callaghan ve daha sonra görüşmelere katılan ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı Joseph Sisco ile yaptığı tam 24 saatlik temasların sonunda şekillendi.”

Akkoç, harekattan bir gün önce ABD’nin Yunanistan’daki askeri yönetime kritik bir uyarıda bulunduğunu da öne sürdü:

“ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı Joseph Sisco, 19 Temmuz’da Yunanistan’a giderek cunta yönetimine, ‘Türkiye müdahale edecek. Sakın karşılık vermeyin. Karışırsanız Türkiye sizi de ezer. Biz Türkiye’nin yanındayız.’ mesajını iletti. Bu süreci bizzat yaşayarak ve görerek öğrendim.”

“Londra’ya özel uçakla gittik”

Akkoç, 17 Temmuz 1974’te Başbakan Bülent Ecevit başkanlığındaki heyetle birlikte Türk Hava Yolları’nın özel uçağıyla Londra’ya gittiklerini anlattı.

Heyette, Başbakan Yardımcısı ve İçişleri Bakanı Oğuzhan Asiltürk, Dışişleri Bakanlığı Yüksek Müşaviri Ümit Haluk Bayülken, Hukuk Müşaviri Namık Kemal Yolga ile dönemin Milli Savunma Bakanı ve Dışişleri Bakan Vekili Hasan Esat Işık’ın bulunduğunu belirten Akkoç, Dışişleri Bakanı Turan Güneş’in ise o sırada Çin’de resmi temaslarda olduğu için heyete katılamadığını ifade etti.

Basın mensupları olarak ise Hürriyet’ten Cüneyt Arcayürek, Milliyet’ten Orhan Tokatlı, Günaydın’dan Örsan Öymen, Tercüman gazetesi adına kendisi, Anadolu Ajansı Genel Müdürü Atilla Onuk ile TRT ekibinin yer aldığını söyledi.

“Dünyanın gözü Londra’daydı”

Akkoç, heyetin Heathrow Havalimanı’ndan doğrudan İngiltere Başbakanı Harold Wilson’ın konutuna geçtiğini belirterek, görüşmeleri dünyanın dört bir yanından gelen gazetecilerin takip ettiğini anlattı.

“Biz yalnız değildik. İngiliz gazeteciler başta olmak üzere dünyanın her yerinden basın mensupları Başbakanlık Konutu’nun önünde bekliyordu.”

“Sisco ile beş dakikalık kritik görüşme”

Görüşmelerin ardından Bülent Ecevit’in Joseph Sisco ile baş başa yaklaşık beş dakika süren özel bir görüşme yaptığını aktaran Akkoç, bu görüşmenin önemine dikkat çekti.

“Hasan Esat Işık’a ‘Bülent Bey nerede?’ diye sordum. ‘Sisco ile baş başa görüşüyor’ dedi. Saatime baktım, tam beş dakika sürdü. Görüşmenin ardından Bülent Bey son derece rahat ve memnun görünüyordu. Dünya basınına da gayet sakin ve güçlü bir açıklama yaptı.”

“Harekatın başlayacağını biliyorduk”

Londra temaslarının tam 24 saat sürdüğünü ifade eden Akkoç, Ankara’ya döndüklerinde harekat kararının artık kesinleştiğini hissettiklerini söyledi.

“Harekatın yapılacağını biliyorduk. Hazırlıkların tamamlandığını hissediyorduk ancak yalnızca başlama zamanı henüz net değildi.”

Akkoç, Joseph Sisco’nun ertesi gün yeniden Türkiye’ye geldiğini, ardından Yunanistan’a geçerek cunta yönetimiyle görüştüğünü ve aynı gün tekrar Ankara’ya döndüğünü belirterek, Yunanistan’a yapılan uyarının da bu diplomasi trafiğinin bir parçası olduğunu dile getirdi.

“Harekat haberi Güvenpark’ta duyuruldu”

20 Temmuz sabahı yaşanan anları da anlatan Akkoç, şunları söyledi:

“Cumartesi sabahı saat 06.00’da bütün bakanlar dışarı çıktı. Gazeteciler olarak biz de oradaydık. Başbakanın açıklama yapacağını düşünüyorduk. O sabah Güvenpark’a doğru yürürken Kıbrıs Barış Harekatı’nın başladığı resmen açıklandı.”

Doğum sancısı, anne adaylarının en büyük kaygılarından biri olmaya devam ediyor. Ancak günümüzde modern anestezi yöntemleri sayesinde doğum ağrısını büyük ölçüde azaltmak mümkün. Prof. Dr. Berrin Günaydın, halk arasında “ağrısız doğum” olarak bilinen uygulamanın çoğunlukla epidural analjezi ile yapıldığını belirterek, doğru koşullarda uygulandığında annenin doğuma bilinçli ve konforlu şekilde katılmasını sağladığını söyledi.

Prof. Dr. Günaydın, “Aslında tıpta kullandığımız doğru ifade ağrısız doğum değil, doğum ağrısının etkili şekilde azaltılmasıdır. Anne sancıları hisseder ancak dayanılmaz ağrı büyük ölçüde ortadan kalkar. Böylece doğuma aktif olarak katılır ve bebeğinin dünyaya gelişine tanıklık eder” ifadelerini kullandı.

"Obstetrik anestezi gelişmiş ülkelerde ayrı bir uzmanlık alanı"

Amerika Birleşik Devletleri ve İngiltere’de obstetrik anestezinin anesteziyolojinin özel bir çalışma alanı olarak kabul edildiğini belirten Prof. Dr. Günaydın, bu ülkelerdeki uygulamaları yerinde inceleyerek Gazi Üniversitesi’nde Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalı ile 2004 yılında başlattıklarını söyledi.

Doğum ağrısının yönetiminde kadın hastalıkları ve doğum uzmanları ile anesteziyoloji uzmanlarının birlikte çalışmasının önemine dikkat çeken Günaydın, “Kadın doğum uzmanı ve anne adayının onayı olmadan epidural analjezi uygulanamaz. Bu nedenle anne adaylarının doğru bilgilendirilmesinde kadın doğum uzmanlarının rolü son derece önemlidir” diye konuştu.

"Ağrısız doğumda altın standart epidural analjezi"

Doğum ağrısını azaltmaya yönelik farklı yöntemler bulunduğunu ancak *altın standardın epidural analjezi olduğunu* vurgulayan Prof. Dr. Berrin Günaydın, yöntemin bel bölgesinden omuriliğin dışındaki epidural boşluğa yerleştirilen ince bir kateter aracılığıyla uygulandığını anlattı.

Günaydın “Düşük dozlarda lokal anestezik ilaçlar ve yardımcı ilaçlar kullanıyoruz. Amaç annenin ağrısını azaltırken hareket edebilmesini, doğuma aktif katılmasını ve bebeğin doğumuna bilinçli şekilde eşlik etmesini sağlamaktır” dedi.

“Epidural felç yapmaz, bebeğe zarar vermez”

Toplumda *epiduralle* ilgili çok sayıda yanlış bilgi bulunduğunu belirten Prof. Dr. Günaydın, en sık karşılaştıkları soruların felç, kalıcı bel ağrısı ve bebeğe zarar verip vermediği olduğunu söyleyerek şunları kaydetti:

“Epidural uygulama omuriliğin içine değil, dışındaki güvenli alana yapılır. Deneyimli ekip ve uygun koşullarda uygulandığında son derece güvenli bir yöntemdir. Bilimsel çalışmalar epidural analjezinin kalıcı bel ağrısına neden olmadığını gösteriyor. Ayrıca kullanılan ilaçlar çok düşük dozlarda uygulanıyor. Amaç annenin rahatlamasıdır. Anne rahatladığında stres hormonları azalıyor, bu da bebeğin oksijenlenmesini ve doğum sürecini olumlu etkileyebiliyor.”

"Sezaryen oranlarının düşürülmesine katkı sağlayabilir"

Prof. Dr. Günaydın, bilimsel çalışmaların epidural analjezinin sezaryen oranını artırmadığını gösterdiğini belirterek, gelişmiş ülkelerde bunun tam tersine normal doğumu destekleyen önemli uygulamalardan biri olduğunu ifade etti. Günaydın şöyle konuştu:

“Amerika ve İngiltere’de sezaryen oranları yaklaşık yüzde 30 seviyelerinde. Bu ülkelerde doğumların büyük bölümü epidural analjezi ile gerçekleştiriliyor. Anne adayları bu konuda bilinçli olduğu için doğum ağrısının azaltılmasını talep ediyor. Normal doğumun desteklenmesi de sezaryen oranlarının düşmesine katkı sağlayabiliyor.”

Türkiye’de de öncelikle bu konuda farkındalığın artırılması gerektiğini belirten Günaydın, “Toplum bilinçlenmeden yalnızca hizmeti yaygınlaştırmak yeterli olmaz. Aynı zamanda bunu karşılayacak eğitimli ekiplerin ve uygun altyapının da hazır olması gerekir” diye konuştu.

"Ağrısız doğum ekip işi"

Epidural analjezinin yalnızca bir anestezi uygulaması olmadığını belirten Prof. Dr. Günaydın, başarılı bir doğum yönetimi için kadın hastalıkları ve doğum uzmanı, anesteziyoloji ve reanimasyon uzmanı, deneyimli hemşireler, uygun monitörizasyon ve teknik donanımın birlikte çalışmasının şart olduğunu söyledi.

Anne adaylarının gebelik boyunca düzenli olarak değerlendirildiğini ifade eden Günaydın, kan sulandırıcı ilaç kullananlar, bazı kanama-pıhtılaşma bozukluğu bulunanlar, girişim bölgesinde enfeksiyonu olanlar veya bazı özel nörolojik hastalıkları bulunan kişilerde epidural uygulanamayabileceğini belirtti. Uygun adaylarda ise anestezi değerlendirmesi ve bilgilendirilmiş onam sonrasında güvenle uygulanabileceğini kaydetti.

Sezaryende de önemli avantaj sağlıyor

Planlı sezaryenlerde tıbbi engel bulunmadığı sürece spinal, kombine spinal-epidural veya epidural gibi bölgesel anestezi yöntemlerinin tercih edilmesi gerektiğini belirten Prof. Dr. Günaydın, doğum sırasında epidural kateter takılmış bir gebenin acil sezaryene alınması gerekirse aynı kateter üzerinden anestezinin sürdürülebileceğini söyledi.

Ayrıca epidural kateterin sezaryen sonrasında da ameliyat ağrısının kontrolünde kullanılabildiğini ifade etti.

“Doğum bir hastalık değil, hayatın en güzel mucizelerinden biridir”

Prof. Dr. Günaydın, Dünya Anesteziyoloji Dernekleri Federasyonu’nun (WFSA) doğum ağrısının giderilmesini lüks değil, hasta hakkı olarak değerlendirdiğini, Amerikan Kadın Doğum Uzmanları Koleji’nin (ACOG) ise tıbbi engel bulunmayan gebelerde annenin doğum ağrısının giderilmesini istemesini tek başına yeterli bir tıbbi endikasyon olarak kabul ettiğini hatırlattı. Günaydın, şu ifadeleri kullandı:

“Bizim amacımız kadınları epidurale yönlendirmek değil; doğru bilgiyi vererek bilinçli seçim yapmalarını sağlamaktır. Ağrısız doğum bir zorunluluk değildir ancak isteyen ve tıbbi açıdan uygun olan hiçbir anne adayının bu haktan mahrum bırakılmaması gerekir.”

Doğumun doğal bir süreç olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Günaydın, sözlerini şöyle tamamladı:

“Doğum bir hastalık değil, hayatın en güzel mucizelerinden biridir. Biz anesteziyoloji ve reanimasyon uzmanlarının görevi de bu mucizeyi anne ve bebek için daha güvenli, daha konforlu ve daha güzel bir deneyime dönüştürmektir.”

Diz ağrılarının toplumda en sık ihmal edilen sağlık sorunları arasında yer aldığını belirten Akkaya, erken dönemde başvurulduğunda birçok sorunun ilerlemeden kontrol altına alınabileceğini söyledi.

Diz ekleminin çok özel bir anatomiye sahip olduğunu vurgulayan Akkaya, yanlış ya da gecikmiş tedavilerin hareket kabiliyetini ciddi şekilde etkileyebileceğini belirterek, “Yürüme her şeydir. İnsanların mobilize olması genel beden ve ruh sağlığı açısından çok önemli. İnsanlar yürüyemediklerinde sosyal hayattan kopuyor, kilo alımı artıyor ve başkalarına bağımlı hale gelebiliyorlar” dedi.

“Diz sorunları yaşa ve cinsiyete göre değişiyor”

Diz eklemi hastalıklarının yaşa, cinsiyete ve yaşam biçimine göre farklılık gösterdiğini ifade eden Prof. Dr. Akkaya, çocukluk döneminde daha çok travmaya bağlı diz kapağı çıkıkları ve yaralanmaların görüldüğünü söyledi.

Orta yaş döneminde ise kadın ve erkeklerde farklı sorunların öne çıktığını belirten Akkaya, kadınlarda kas yapısındaki farklılıklar nedeniyle diz kapağı çevresindeki problemlerin daha sık yaşanabildiğini ifade etti.

“Merdiven inip çıkarken, çömelirken veya oturup kalkarken oluşan ağrılar ön diz ağrısının habercisi olabilir. Erken dönemde müdahale edilirse kıkırdak aşınması ilerlemeden önlem alınabilir.” diyen Akkaya, ihmal edilen problemlerin ilerleyen yaşlarda kireçlenmeye dönüşebileceğini söyledi.

Akkaya, erkeklerde ise spor yaralanmalarına bağlı menisküs yırtıkları ve ön çapraz bağ sorunlarının daha sık görüldüğünü belirtti.

“Kadınlar ciltlerine gösterdikleri özeni dizlerine de göstermeli”

Menopoz döneminin diz sağlığı açısından kritik olduğuna dikkat çeken Akkaya, hormonal değişikliklerle birlikte kemik ve kıkırdak dokusunun da etkilendiğini söyledi.

Prof. Dr. Akkaya, “Kadınlar menopoza girdikten sonra ciltlerine gösterdikleri özeni dizlerine de göstermeliler. Çünkü dizler yaşam kalitesini etkileyen en önemli yapılardan biridir” dedi.

Akkaya, menopoz öncesi yapılacak kontroller sayesinde kıkırdak koruyucu tedavilerle diz sağlığının korunabileceğini belirtti.

“Her diz ağrısı ameliyat gerektirmez”

Diz tedavisinde son yıllarda rejeneratif tıp ve ortobiyolojik uygulamaların önemli gelişmeler sağladığını anlatan Prof. Dr. Akkaya, amaçlarının vücudun kendi iyileştirme kapasitesinden yararlanmak olduğunu söyleyerek “Kişinin iyileştirici kapasitesi aslında kendi vücudunda saklıdır. Erken evre kıkırdak hasarlarında kişinin kendi kök hücrelerinden yararlanılarak yapılan ortobiyolojik tedavilerle başarılı sonuçlar alınabiliyor” ifadelerini kullandı.

Prof. Dr. Mustafa Akkaya, rejeneratif ve ortobiyolojik tedaviler konusunda toplumda bilgi karmaşası yaşanabildiğine dikkat çekti.

Kök hücre tedavileri ile kandan elde edilen trombosit uygulamalarının farklı yöntemler olduğunu belirten Akkaya:

“Vücutta dolaşan kandan kök hücre elde etmek mümkün değildir. Kök hücreler, leğen kemiği gibi büyük kemiklerden ya da yağ dokusundan elde edilebilir. Kandan alınan ise kök hücre değil, trombosit dediğimiz kan hücreleridir.” dedi.

Menisküs ve kıkırdak dokularının iyileşme kapasitesinin sınırlı olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Akkaya:

“Kas dokusu kanlanması sayesinde kendini onarabilir ancak kıkırdak ve menisküs gibi dokular yeterli kan damarına sahip değildir. Bu nedenle erken evre hasarlarda uyguladığımız ortobiyolojik tedavilerle o bölgede iyileşmeyi destekleyecek bir ortam oluşturmayı hedefliyoruz.” ifadelerini kullandı.

“Sosyal medyada mucize tedavi gibi sunulan uygulamalara dikkat”

Prof. Dr. Mustafa Akkaya, menisküs ve kıkırdak tedavileri konusunda bilimsel gelişmelerin umut verici olduğunu ancak her yeni yöntemin “kesin tedavi” gibi sunulmaması gerektiğini söyledi.

Menisküsün dışarıdan verilen maddelerle tamamen tedavi edilmesinin bugün için mümkün olmadığını belirten Akkaya:

“Biyoteknoloji çok hızlı ilerliyor. Kitosan içerikli jeller ve akıllı moleküllerle hasarlı bölgeyi hedefleyen çalışmalar devam ediyor. Gelecekte kıkırdak ve menisküs dokularına yönelik yeni tedavi seçenekleri mümkün olabilir.” dedi.

Ancak mevcut bilimsel aşamada tek bir enjeksiyonla tüm sorunları ortadan kaldıran bir tedavi yaklaşımının olmadığını vurgulayan Prof. Dr. Akkaya:

“Henüz bir iğneyle menisküsü ya da kıkırdağı tamamen tedavi edebilecek noktada değiliz. Hastalar erken dönemde hekime başvurursa ortobiyolojik tedavilerle mevcut hasarın ilerlemesini yavaşlatmak ve eklemi korumak mümkün olabilir.” ifadelerini kullandı.

Akkaya, kıkırdak, menisküs ve eklem hasarlarında her hastaya özel değerlendirme yapılarak kişiselleştirilmiş tedavi planlanması gerektiğini söyledi.

“Ağrıyla ve ağrı kesicilerle yaşamak kader gibi görülmemeli”

Toplumda birçok kişinin uzun süre ağrı kesicilerle yaşamaya çalıştığını belirten Prof. Dr. Akkaya, bunun doğru bir yaklaşım olmadığını söyledi.

Diz cerrahisinde kişiye özel çözümlerin artık çok daha gelişmiş olduğunu ifade eden Akkaya, “Robotik cerrahi, kişiye özel protezler ve küçük implantlarla diz cerrahisinde ciddi yollar katettik. Hastalar erken başvurduklarında çok daha küçük ve kişiselleştirilmiş müdahalelerle sağlıklı bir yaşam sürdürebiliyor” dedi.

“Aynı ameliyatta her iki dize protez uygulanabilir”

Diz ve kalça protezleri konusunda hastaların endişe duymaması gerektiğini belirten Prof. Dr. Akkaya, uygun cerrahi teknik, kaliteli implant ve doğru rehabilitasyonla protezlerin uzun yıllar kullanılabildiğini söyleyerek, “Güncel çalışmalar uygun şekilde yapılan cerrahilerde implant kullanım süresinin 30 yıla ulaşabildiğini gösteriyor. Hastalar protez cerrahisinden korkmamalı ve ağrıyla yaşamayı kader olarak görmemeli” ifadelerini kullandı.

Prof. Dr. Akkaya şunları söyledi:

“Eğer hasta biyolojik olarak aynı seansta iki dizine birden ameliyatı kaldırabilecek durumdaysa genel sağlık durumu buna elverişli ise aynı ameliyatta her iki dize birden ameliyat yapılabilir hatta tercih edilmelidir. Hastanın ihtiyacı varsa her iki dize de aynı anda tedavi uygulanmasının önemli avantajları var. Hasta bir kez ameliyat oluyor, bir kez rehabilitasyon desteği alıyor, hasta bakım desteği bir kez alınıyor, ameliyat maliyetleri önemli ölçüde azalıyor.”

“Yapay zekâ destekli kişiye özel rehabilitasyon”

Cerrahi başarının yalnızca ameliyatla sınırlı olmadığını belirten Akkaya, ameliyat sonrası rehabilitasyon sürecinin de kişiye özel planlanması gerektiğini söyledi.

“Ben hastalarıma yapay zekâ destekli kişiselleştirilmiş rehabilitasyon programı uyguluyorum” diyen Akkaya, hastanın yaşı, mesleği, beklentileri ve yapılan cerrahinin değerlendirilerek özel iyileşme programları oluşturulduğunu anlattı.

“Diz ameliyatı sonrası kayak da yapılabilir, tenis de oynanabilir”

Diz ameliyatlarından sonra hastaların aktif yaşama dönebileceğini vurgulayan Prof. Dr. Akkaya, “Bir hasta ameliyat öncesi kayak yapıyorsa ameliyat sonrası da kayak yapabilir hale getirmeyi hedefliyoruz. Uygun cerrahi teknikler ve implantlarla hastalar koşabilir, tenis oynayabilir, istedikleri gibi aktif biçimde hayatın içinde kalabilirler” ifadelerini kullandı.

Gerekli sağlık koşullarını taşıyan hastalarda iki dizin aynı seansta ameliyat edilebildiğini de söyleyen Akkaya, bunun bazı hastalar için tek iyileşme ve rehabilitasyon süreciyle önemli avantaj sağlayabildiğini belirtti.

Diz sağlığı için önemli uyarılar

Prof. Dr. Mustafa Akkaya diz eklemlerini korumak için şu önerilerde bulundu:

• Herkes kendi vücudunu tanıyarak spor yapmalı, bilinçsiz ağır antrenmanlardan kaçınılmalı.
• Spora başlamadan önce gerekirse profesyonel destek alınmalı.
• Kadınlar menopoz öncesinde diz kontrollerini ihmal etmemeli.
• Dizde kilitlenme ve takılma gibi mekanik sorunlar ciddiye alınmalı.
• Gece ağrısı veya sürekli ağrı varsa ağrı kesicilerle süreç geçiştirilmemeli.

Akkaya ayrıca “Kaliteli ve bağımsız bir yaşam için hareket etmek, hareket edebilmek için de diz sağlığını korumak gerekiyor” ifadelerini kullandı.

“Son 30-40 yılda toplum büyük bir değişim yaşadı”

Son 30-40 yılda teknolojinin yaşamın merkezine yerleştiğini belirten Dr. Kapucu, özellikle pandemi döneminde insanların zorunlu izolasyon nedeniyle teknolojiyle çok daha yoğun bir ilişki kurduğunu ifade etti.

Teknolojinin bir yandan insanların yalnızlık hissini azaltmasına yardımcı olduğunu, diğer yandan ise yalnızlaşmanın önemli nedenlerinden biri haline gelebildiğini söyleyen Kapucu, bu değişimin ruh sağlığı üzerinde de belirgin etkiler oluşturduğunu dile getirdi.

“Ruhsal hastalıklar arttı”

Yapılan araştırmaların son 30 yılda ruhsal hastalıkların arttığını gösterdiğini belirten Kapucu, bunun yalnızca daha fazla kişinin sağlık hizmetine başvurması ve tanı almasıyla açıklanamayacağını söyledi.

Toplumdaki yaşam biçiminin ve sosyal normların değişmesinin de bu artışta etkili olduğunu ifade eden Kapucu, özellikle sosyal medyanın anksiyete ve yalnızlaşmayı artırabildiğine dikkat çekti.

Eskiden gençlerin ağırlıklı olarak yüz yüze sosyalleştiğini hatırlatan Kapucu, bugün dijital iletişimin gerçek sosyal ilişkilerin yerini almaya başladığını ve bunun ruh sağlığı açısından önemli sonuçlar doğurabileceğini vurguladı.

“İnsan beyni sadece matematikten ibaret değil”

Yapay zekânın çalışma prensibini de değerlendiren Kapucu, bu sistemlerin büyük veri ve matematiksel algoritmalar üzerine kurulu olduğunu söyledi.

Makine öğrenmesi ve derin öğrenme yöntemlerinin insan beynini taklit etmeye çalıştığını belirten Kapucu, psikiyatri uzmanları ve nörobilimcilerin bile beynin çalışma mekanizmasını tam olarak çözemediğini ifade etti.

İnsan beyninin yalnızca verileri işlemeyen, aynı zamanda bedenden gelen sinyalleri, hisleri ve duygusal deneyimleri de değerlendiren çok daha karmaşık bir yapı olduğunu söyleyen Kapucu, mevcut yapay zekâ sistemlerinin bu yönüyle insan beynini tam anlamıyla karşılayamadığını kaydetti.

Yapay zekâdan yararlansanız da son sözü uzmana bırakın

Yapay zekânın birçok alanda başarılı sonuçlar ortaya koyduğunu belirten Kapucu, buna rağmen elde edilen bilgilerin mutlaka alanında uzman kişiler tarafından değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

“Yapay zekâya ne kadar veri yüklerseniz, size ancak o kadar sonuç verebilir.” diyen Kapucu, uzman denetimi olmadan kullanılan yapay zekâ uygulamalarında hata ve eksikliklerin ortaya çıkabileceğini ifade etti.

“Psikiyatristin bilgeliği ve şefkatini makinadan bekleyemeyiz”

Yapay zekânın artık hayatın bir parçası olduğunu belirten Kapucu, bunu reddetmenin ya da tamamen uzak durmanın gerçekçi olmadığını söyledi.

Radyoloji gibi alanlarda yapay zekânın tanıya önemli katkılar sunduğunu ifade eden Kapucu, psikiyatride ise tanının yalnızca verilerle değil, hekimin klinik deneyimi, gözlemleri, düşünceleri ve empatisiyle konulduğunu vurguladı.

Buna karşın yapay zekânın psikiyatride takip ve izlem süreçlerinde yararlı olabileceğini belirten Kapucu, konuşma hızı, rutin alışkanlıklar ve davranış değişiklikleri gibi verileri analiz ederek hastalığın seyri hakkında önemli geri bildirimler sağlayabileceğini söyledi.

Bazı kişilerin yargılanma korkusu, güven problemleri veya sosyalleşmeyi tercih etmemeleri nedeniyle zaman zaman bir psikiyatrist yerine yapay zekâ ile iletişim kurmayı seçebileceğini belirten Kapucu, buna rağmen hiçbir teknolojinin bir psikiyatri uzmanının bilgeliğini, klinik muhakemesini ve şefkatini yerine koyamayacağını ifade etti.

“Teknolojiye fazla maruz kalmak dikkat eksikliğine yol açıyor”

Teknolojinin hayatın vazgeçilmez bir parçası haline geldiğini ancak insanların gerçek sosyal ilişkilerini koruması gerektiğini vurgulayan Kapucu, yalnızlığın ruh sağlığını olumsuz etkileyen önemli faktörlerden biri olduğunu söyledi.

İnsanların kendilerine teknolojiden tamamen uzak, sakin zamanlar ayırmasının önemine dikkat çeken Kapucu, telefon, tablet ve bilgisayar bildirimlerine sürekli maruz kalmanın dikkat dağınıklığına ve kaygıya yol açabileceğini belirtti.

“Anı yaşayabilmek çok kıymetli” diyen Kapucu, ruh sağlığını korumanın en önemli yollarından birinin gerçek ilişkiler içinde kalmak ve teknoloji kullanımında dengeyi sağlayabilmek olduğunu sözlerine ekledi.

Tanı 18 yaşından sonra konuluyor

Borderline kişilik bozukluğunun toplumda çoğu zaman dengesiz davranışlar ve sürekli duygu değişimleri yaşayan kişiler için kullanılan bir tanımlama olduğunu belirten Prof. Dr. Aslan, kişilik yapısının 18 yaşına kadar gelişimini sürdürdüğünü söyledi.

Aslan, “18 yaşından önce kişilik henüz tam olarak oturmadığı için bu yaş grubundaki bireylere borderline kişilik bozukluğu tanısı konulmaz. Hastalıktan söz edebilmek için belirtilerin erişkin dönemde devam etmesi gerekir” dedi.

Ergenlik dönemindeki travmalar hastalığın temelini atabilir!

Borderline kişilik bozukluğundan söz edebilmek için bireyde dürtü kontrol bozukluğunun da bulunması gerektiğini ifade eden Prof. Dr. Aslan, bu kişilerde öfke, kaygı ve üzüntü gibi duyguların çok yoğun yaşandığını ve bu duyguları yatıştırmakta güçlük çektiklerini söyledi.

Konuşma ve davranışlarda kendini kontrol edememe, kendine zarar verme eğilimi, eşyalara zarar verme ve öfke sırasında kontrolden çıkma gibi davranışların da görülebildiğini belirten Aslan, bu durumun bireyin günlük yaşamını ve sosyal ilişkilerini ciddi şekilde etkileyebildiğini ifade etti.

Borderline kişilik özelliği taşıyan bireylerin zaman zaman çevrelerindeki insanların davranış kalıplarını benimsediklerini belirten Prof. Dr. Aslan, bunun karakterin tam olarak oturmamış olmasından kaynaklanabileceğini söyledi.

Bu bireylerde depresyon eğiliminin daha yüksek olabileceğini ifade eden Aslan, “Kendilerini boşlukta hissedebilirler. Yoğun mutsuzluk ve depresyon yaşayabilir, hatta intihar düşünceleri geliştirebilirler” diye konuştu.

Borderline kişilik bozukluğunun gelişiminde ergenlik döneminin kritik öneme sahip olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Selçuk Aslan, bu dönemde yaşanan travmaların kişilik yapılanmasını etkileyebileceğini söyledi.

Sınıf içinde küçük düşürülme, dışlanma, reddedilme ya da karşılıksız kalan duygusal ilişkilerin bireyde “sevilmiyorum” düşüncesini geliştirebildiğini belirten Aslan, “Sevilmediğini düşünen kişiler kabul görmek için aşırı verici davranabilir. Bu da onları maddi ve manevi olarak suistimale açık hale getirebilir” diye konuştu.

Bazı bireylerin zamanla dünyanın, insanların ve hatta kendilerinin kötü olduğuna yönelik inanç geliştirebildiğini belirten Aslan, bunun da yoğun mutsuzluk ve duygusal çöküşe neden olabileceğini ifade etti.

Zeki oldukları halde iş ve sosyal yaşamda başarılı olamayabilirler

Borderline kişilik bozukluğu olan bireylerin duygularını kontrol etmekte zorlandıklarını söyleyen Prof. Dr. Aslan, grup uyumu, takım çalışması ve kurallara uyma konusunda da güçlük yaşayabileceklerini belirtti.

“Çok zeki ve yüksek potansiyele sahip olsalar bile duygu durumlarını ve davranışlarını yönetmekte zorlandıkları için bulundukları ortamlarda istedikleri başarıyı sürdüremeyebilirler” diyen Aslan, bu durumun işlevselliği önemli ölçüde bozduğunu vurguladı.

Prof. Dr. Aslan, otizmli bazı kadınlarda borderline kişilik bozukluğunu düşündüren davranışların görülebileceğini belirterek, özellikle duygusal ilişkilerde kendi haklarını ve çıkarlarını korumakta güçlük yaşayabileceklerini ifade etti.

Tedavide ilaç tek başına yeterli olmuyor

Borderline kişilik bozukluğunda erken dönemde psikiyatrik destek alınmasının büyük önem taşıdığını söyleyen Prof. Dr. Aslan, ilaç tedavisinin duyguların dengelenmesine katkı sağladığını ancak tek başına yeterli olmadığını belirtti.

Aslan, “Mutlaka destekleyici psikoterapi uygulanmalı. Özellikle bilişsel davranışçı yaklaşımlar sayesinde kişiler duygu, düşünce ve davranış ilişkisini anlamayı, dürtülerini tanımayı ve duygularını yönetmeyi öğrenebilir. Terapi uzun vadede kişiye önemli bir içgörü kazandırır” dedi.

Aile tutumu kişilik gelişiminde belirleyici rol oynuyor

Gençlik döneminde ailelerin yaklaşımı, çocukların kişilik gelişimini doğrudan etkiliyor.

Gençlik döneminde ebeveyn tutumlarının kişilik gelişiminde belirleyici olduğunu ifade eden Prof. Dr. Aslan, ailelerin çocuklarına hem sorumluluk vermesi hem de kontrollü bir özgürlük alanı tanıması gerektiğini söyledi.

Aslan, “Gençlerin hayatı deneyimlemelerine fırsat verilmesi, baskıcı olmayan ama tutarlı ve dengeli ebeveyn tutumları sergilenmesi kişilik gelişimini olumlu yönde destekler.” ifadelerini kullandı.

Prof. Dr. Aslan baskıcı ya da tamamen kontrolsüz tutumlar yerine dengeli ve tutarlı ebeveyn davranışlarının, gençlerin sağlıklı bir kişilik geliştirmesine katkı sağladığını kaydederek şunları söyledi:

“Gençlik döneminde aile tutumları çok önem taşıyor. Ebeveyn davranışları çocukların kişilik yapısına uygun, dengeli ve tutarlı olursa çocuklar ve gençler daha az bocalar. Gençlere aşırı baskı kurmadan onlara alan açmak, sorumluluk vermek, kontrollü bir şekilde hayatı deneyimlemelerine fırsat tanımak kişilik gelişimini olumlu yönde destekler.”

Borderline ile bipolar bozukluk karıştırılabiliyor

Borderline kişilik bozukluğunun toplumda zaman zaman bipolar bozukluk ile karıştırıldığını belirten Prof. Dr. Aslan, iki hastalığın birbirinden farklı olduğunu söyledi.

Aslan, “Bipolar bozuklukta duygu durum değişimleri haftalar ya da aylar sürebilen depresif ve manik dönemler halinde görülür. Borderline kişilik bozukluğunda ise duygu değişimleri çok daha hızlıdır ve çoğu zaman çevresel olaylarla tetiklenir. Bu nedenle doğru tanı, doğru tedavi açısından büyük önem taşır” ifadelerini kullandı.

Figen Balcı’nın hazırlayıp sunduğu ”Figen Balcı ile Hayatın Reçetesi” programına konuk olan Genel Cerrahi Uzmanı Prof. Dr. Ekmel Tezel, meme kanseri tedavisindeki güncel yaklaşımları anlatarak erken tanı, kişiye özel tedavi ve yaşam kalitesini koruyan cerrahi yöntemlerin önemine dikkat çekti.

Kanal içi kanserlerde başarı oranı yüzde 100’e yaklaşıyor

Yaş ilerledikçe meme kanseri görülme sıklığının arttığını belirten Prof. Dr. Tezel, son yıllarda mamografi ve diğer görüntüleme yöntemlerindeki gelişmeler sayesinde kanal içi kanserlerin daha sık tespit edildiğini söyledi.

Prof. Dr. Tezel, “Kanal içi kanser evre 0 (sıfır) olarak kabul ettiğimiz, duktal karsinoma in situ dediğimiz, tümör hücrelerinin henüz süt kanalları içinde hapsolduğu ve çevre dokulara yayılmadığı durumdur” dedi.

Bu evrede yakalanan hastalarda tedavinin oldukça başarılı olduğunu belirten Tezel, “Kanal içi kanserlerin tedavisi çok daha kolaydır ve hayatta kalma ihtimali neredeyse yüzde 100’dür” ifadelerini kullandı.

Memeyi koruyan cerrahiler ön planda

Kanal içi kanserlerin çoğunlukla mamografide görülen mikrokalsifikasyonlar sayesinde saptandığını belirten Prof. Dr. Tezel, hastalığın yaygınlığına göre farklı cerrahi yöntemlerin tercih edildiğini söyleyerek şu ifadeleri kullandı:

“Kireçlenme yalnızca sınırlı bir bölgede ise memeyi koruyarak sadece o alanı çıkarıyoruz ve sonrasında radyoterapi uyguluyoruz. Eğer yaygın bir tutulum söz konusuysa memenin iç dokusunu boşaltıp protez yerleştiriyoruz. Bu durumda çoğu zaman radyoterapiye ihtiyaç kalmıyor.”

Meme kanseri riskini artıran ve azaltan faktörler

Meme kanseri gelişiminde kadın olmak, yaşın ilerlemesi, erken adet görmek, geç menopoza girmek ve ailesel yatkınlık gibi değiştirilemeyen risk faktörlerinin bulunduğunu belirten Prof. Dr. Tezel, yaşam tarzının da önemli rol oynadığını vurguladı.

Beslenme alışkanlıkları, sigara ve alkol kullanımı ile dışarıdan alınan hormonların riski etkileyebildiğini ifade eden Tezel, östrojen hormonunun meme kanserinde önemli bir etken olduğuna dikkat çekti.

Menopoz döneminde kullanılan hormon replasman tedavilerinin mutlaka meme kontrolleri yapıldıktan sonra başlanması gerektiğini belirten Prof. Dr. Tezel, tedavi süresinin uzamasının riski artırabildiğini söyleyerek, “Menopoz semptomlarının kontrolü için yaklaşık iki yıllık kullanım çoğu zaman yeterli oluyor. Ancak bu süre beş yıl ve üzerine çıktığında meme kanseri riski artabiliyor” ifadelerini kullandı.

Doğum kontrol hapları konusunda da benzer bir durumun söz konusu olduğunu belirten Tezel, uzun süreli kullanımın dikkatle değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.

Meme kanserinde tedaviler artık tümörün kimliğine göre belirleniyor

Meme kanseri cerrahisinde son 30 yılda önemli değişimler yaşandığını belirten Prof. Dr. Tezel, son 10 yılda ise tedavilerin çok daha kişiselleştiğini söyledi.
Daha önce moleküler alt tiplere göre değil de anatomik evrelere göre hastalara cerrahi tedavi, kemoterapi, ışın tedavisi önerildiğini belirten Prof. Dr. Ekmel Tezel şunları kaydetti:

“Şimdi artık moleküler alt tipleri de işin içine kattık. Tümör çok küçük, koltuk altında bir metastaz varken eğer bu östrojene duyarlı bir tümör ve çoğalma hızı düşükse mesela ameliyattan çok büyük fayda görüyor. Eğer östrojen negatif ve akıllı ilaçtan fayda görecek yani HER2 reseptörü pozitifse onu hiç bir şekilde ameliyat etmeyip önce ilaç tedavisine, kemoterapiye gönderiyoruz. Üçlü negatif dediğimiz tümör tipi ise çoğu kez artık koltuk altı durumuna da bakmaksızın, öncelikle kemoterapi ile başlıyoruz tedaviye.”

Prof. Dr. Ekmel Tezel meme kanserinde kişiye özel tedavilerin önemini vurguladı. Östrojen duyarlı ve çoğalma hızı düşük tümörlerde cerrahinin büyük fayda sağladığını belirten Tezel, bazı tümör tiplerinde ise ameliyatın ilk seçenek olmaktan çıktığını ifade etti.

Özellikle genç hastalarda uygulanan bu yeni tedavi yaklaşımlarının önemli avantajlar sağladığını belirten Prof. Dr. Tezel, şöyle konuştu:

“Bu özellikle genç hastalarda görülen bir durum; bu meme kaybıyla sonlanmadığı gibi bu tedavi yöntemi daha da iyisi koltuk altındaki lenf bezlerini korumuş oluyoruz.''

''Meme kanseri tedavisinde amacımız hem daha uzun hem de daha kaliteli bir hayat sunmak o yüzden her hastaya özel değerlendirme ile kişiye özel tedavi planlaması yapıyoruz.”

Ameliyat öncesi işaretleme teknikleri başarıyı artırıyor

Meme kanseri cerrahisinde ameliyat öncesi yapılan işaretlemelerin cerrahi başarısını artırdığını belirten Prof. Dr. Tezel, tümör ve gerekli durumlarda lenf bezlerinin marker adı verilen özel işaretleyicilerle belirlenebildiğini söyledi.

Bazı hastalarda mamografi eşliğinde tel ile işaretleme de yapıldığını anlatan Tezel, bu yöntem sayesinde çıkarılacak dokunun sınırlarının çok daha doğru belirlenebildiğini ifade etti.

Modern meme cerrahisinin en önemli amaçlarından birinin gereksiz doku çıkarımını önlemek olduğunu belirten Prof. Dr. Tezel, ameliyat sırasında uygulanan sentinel lenf nodu biyopsisinin bu konuda önemli avantajlar sağladığını söyleyerek şu ifadeleri kullandı:

“Ameliyat sırasında özel bir boya veriyoruz. Boyanın ulaştığı ilk lenf bezlerini çıkarıp patologlarımız değerlendiriyor. Böylece tüm lenf bezlerininin tamamını almak zorunda kalmadan cerrahinin sınırlarını belirleyebiliyoruz.”

Amaç sadece hayatı uzatmak değil, yaşam kalitesini de korumak

Meme kanseri tedavisindeki temel hedefin yalnızca hastalığı ortadan kaldırmak olmadığını vurgulayan Prof. Dr. Tezel, yaşam kalitesinin korunmasının da en az tedavinin başarısı kadar önemli olduğunu söyleyerek, “Meme kanseri tedavisinde amacımız hem daha uzun hem de daha kaliteli bir hayat sunmak. Bu nedenle her hastayı ayrı değerlendiriyor ve kişiye özel tedavi planı oluşturuyoruz” diye konuştu.

“Bizi korkutan hastalık değil, hastalık hakkındaki düşüncemiz”

Tedavinin yalnızca cerrahi ve ilaçlardan ibaret olmadığını belirten Prof. Dr. Tezel, hasta-hekim iletişiminin önemine dikkat çekerek, “Bizi korkutan hastalık değil, hastalık hakkındaki düşüncemizdir. Tedaviye başlamadan önce hastanın duygu durumunu anlamak, kaygılarını dinlemek ve onu sürece hazırlamak son derece önemlidir” diye konuştu.

Tedavi sonrasında ilk 2-3 yıl altı ayda bir, daha sonra ise yılda bir kontrolün yeterli olduğunu belirten Prof. Dr. Tezel, yaşam tarzı değişikliklerinin de nüks riskini azaltabileceğini söyledi.

Düzenli yürüyüş yapmak, aktif kalmak, yoga ve pilates gibi hem fiziksel hem de zihinsel rahatlama sağlayan aktivitelerle ilgilenmek ve sosyal yaşamı sürdürmenin önemine dikkat çeken Tezel, hastaların yalnızca hastalık üzerine konuşulan ortamlarda bulunmak yerine farklı sosyal faaliyetlere katılmalarını önerdi. Tezel, “Ameliyatlar nasıl kişiye göre planlanıyorsa, ameliyat sonrası yaşam değişiklikleri de kişinin karakterine, beklentilerine ve yaşam biçimine göre planlanmalıdır” ifadelerini kullandı.

Prof. Dr. Tezel, gelecekte meme kanseri tedavisinde medikal tedaviler ve genetik temelli uygulamaların daha da ön plana çıkacağını belirterek, kişiye özel tedavi anlayışının giderek güçleneceğini sözlerine ekledi.

Horlama boşanma sebebi olarak kabul edilebiliyor

Horlamanın sanıldığından çok daha ciddi sonuçları olduğunu anlatan Prof. Dr. Mustafa Gerek, “Horlama çevreyi rahatsız eden, kişinin çoğunlukla farkında olmadığı çok ciddi bir sosyal problem. Erkeklerde daha sık, kadınlarda daha az görülüyor ama menopoz sonrası kadınlarda da horlama problemi artıyor. Yargıtay horlamayı boşanma sebebi olarak kabul ediyor” dedi.

Horlamanın yaşam kalitesini bozan, sağlığı olumsuz etkileyen önemli sorunların ve hastalıkların habercisi olabileceğini vurgulayan Gerek, bu nedenle horlamanın hafife alınmaması gerektiğini söyledi.

Horlamanın özellikle yumuşak damak başta olmak üzere ağız ve burundan birlikte nefes alma sırasında yumuşak damağın dalgalanmasıyla ortaya çıktığını belirten Prof. Dr. Gerek, “Ama sadece yumuşak damak değil, ses teli seviyesine kadar hava yolundaki her türlü darlık ve problem gürültülü uyumaya yani horlamaya sebep olabilir” diye konuştu.

Uyku apnesinin hava yolunun tıkanmasına bağlı olarak ortaya çıktığını belirten Gerek, “Uyku apnesi solunum çabasına rağmen 10 saniye ya da daha fazla süreyle nefes alamama durumudur. Burada özellikle yumuşak damak ve dil çok önemli rol oynar” dedi.

Prof. Dr. Gerek, hastalığın oluşum mekanizmasını şöyle anlattı:

“Eğer uyku apnesi 20-25 saniye civarında sürerse kandaki oksijen düzeyi düşmeye başlar. Karbondioksit düzeyi artmaya başladığında vücut kendini uyandırır, uyku yüzeysel hale gelir, kas gücü tekrar yerine gelir ve hava yolu açılarak solunum devam eder. Bu durum gece boyunca defalarca tekrarlanabilir. Eğer bu durum bir saat içinde 5’ten fazla tekrarlıyorsa buna uyku apnesi diyoruz.”

Cep telefonuyla bile tespit edilebiliyor

Uyku laboratuvarlarının uyku apnesini en ideal biçimde değerlendiren merkezler olduğunu belirten Prof. Dr. Gerek, “Günümüzde cep telefonlarına yüklenen basit programlar bile uyku sırasında horlamayı, nefes alışverişini ve uykuda solunum durmasıyla ilgili kabaca bilgi verebiliyor. Ancak ideal olan, uyku laboratuvarlarında 50-60 parametreyi aynı anda değerlendirerek uyku bozukluklarına tanı konulmasıdır” dedi.

Uyku apnesinin uyku bozuklukları içerisinde yer alan önemli bir sorun olduğunu belirten Gerek, bir saat içindeki solunum durmalarının sayısı ve süresine göre hastalığın derecelendirildiğini söyledi.

Uyku insan yaşamında vücudun yenilendiği çok önemli bir süreç olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Gerek, kaliteli uykunun sağlığı olumlu etkilediğini, uyku bozukluklarının ise çok farklı hastalıklara yol açabileceğini ifade etti.

“Uyku apnesi belirli bir düzeye geldiğinde sabahları baş ağrısıyla uyanma, yorgun uyanma, dikkat eksikliği, konsantrasyon güçlüğü ve hafızayla ilgili çok önemli sorunlar ortaya çıkabiliyor” diyen Gerek, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Uyku apnesi sorunu olanlar iş hayatında öğleden sonra uyuklamaya başlayıp verimsiz hale gelebiliyor. Araç kullananlarda gündüz ortaya çıkan trafik kazalarının çok önemli sebeplerinden birisi uyku apnesi. Bu hastalar dinlenemediği için dikkatleri dağılıyor. Trafik ışıklarında beklerken bile uyuyan hastalar var.”

”Uykuda ölümlerin temel sebebi uyku apnesi”

Yaşam biçiminin de uyku apnesi üzerinde etkili olduğunu belirten Prof. Dr. Gerek, alkol kullanımı, sigara ve tok karnına uyumanın uyku sağlığını bozduğunu söyleyerek, “Bu faktörler uyku apnesi ile bir araya geldiğinde çok daha şiddetli sonuçlar ortaya çıkabiliyor” dedi.

Uyku apnesinin kalp sağlığıyla doğrudan bağlantılı olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Gerek, “Uyku apnesi süreleri uzunsa kalpte yavaşlama meydana geliyor. Bazı uykuda ölümlerin temel sebebi uyku apnesi” dedi.

Uyku apnesinin son yıllarda kardiyoloji kliniklerinin de özel olarak üzerinde durduğu bir konu haline geldiğini belirten Gerek, kalp hastalıklarının önemli bir bölümünün altında uyku apnesinin bulunabildiğini ifade etti.

Uyku apnesinin önlenebilir ve tedavi edilebilir bir rahatsızlık olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Gerek, “Uyku apnesi kader değil. Uyku apnesi önlenebilir ve tedavi edilebilir bir durum” dedi.

“Uyku apnesinin tedavisi çocuk yaş grubunda başlar”

Çocukluk dönemindeki problemlerin ilerleyen yaşlarda uyku apnesine zemin hazırlayabileceğini belirten Prof. Dr. Gerek, şu değerlendirmeyi yaptı:

“Çocuğunuzun ileride uyku apnesi olmasını istemiyorsanız çocuk yaş grubunda uykusunda tıkanması, horlaması, gece terlemesi varsa, geniz eti ve bademcik büyüklüğü gibi problemler varsa lütfen bunu en erken yaşta tedavi ettirin. İleri yaştaki uyku apnesi çocukluk dönemindeki sorunların tedavisiyle engellenebilir. Hatta benim bir aforizmam var; uyku apnesinin tedavisi çocuk yaş grubunda başlar.”

Çocukların uyku sırasında nefes alıp verdiğinin duyulmaması gerektiğini belirten Gerek, “Bebek gibi uyuyor benzetmesi sağlıklı bir havayolunun en önemli göstergesidir” dedi.

Erişkin yaşlarda günlük yorgunluklar ve farklı nedenlerle uyku kalitesinde bozulmalar meydana gelebildiğini belirten Prof. Dr. Gerek, eşlerin dikkatli olması gerektiğini söyledi.

“Eğer eşiniz uykuda terliyorsa, üstünü çok açıyorsa, nefesi duruyorsa mutlaka bir kulak burun boğaz hekimine ya da uyku bozukluklarıyla ilgilenen bir uzmana başvurun. En azından uyku apnesi var mı yok mu diye test yaptırmaları ve muayene olmaları çok önemli” diyen Gerek, tedavinin son derece yüz güldürücü sonuçlar verdiğini belirtti.

Uyku apnesi ve horlama tedavisinde öncelikle laboratuvar ortamında tanı konulmasının hedeflendiğini belirten Prof. Dr. Gerek, bunun mümkün olmadığı durumlarda eşlerden video kaydı istediklerini söyleyerek, “Horlayan eşin videosunu izleyerek uyku sırasındaki tıkanmalar ya da nefes alışveriş biçimi değerlendirilebiliyor ve uyku apnesi olup olmadığı konusunda önemli fikir veriyor” dedi.

Prof. Dr. Gerek, detaylı muayenenin ardından hastaya özel tedavi planlaması yapılması gerektiğini söyledi.

Horlama tedavisinde çoğu zaman cerrahinin ön plana çıktığını belirten Prof. Dr. Mustafa Gerek, burun tıkanıklığı, damak sarkıklığı gibi problemlerin cerrahi yöntemlerle giderilebildiğini söyledi.

Ancak horlamanın tamamen ortadan kalkacağının garanti edilemeyeceğini belirten Prof. Dr. Mustafa Gerek, yorgunluk, alkol, antidepresanlar, kas gevşeticiler ve yatış pozisyonunun da horlamayı etkileyebildiğini ifade ederek “Uyku hijyenine uygun düzenlemeler horlamayı yüzde 85 oranında azaltabilir” dedi.

“Damat adayları evlilik öncesi tedavi arıyor”

Horlamanın sosyal hayatı da etkilediğini belirten Prof. Dr. Gerek, “Evlenecek çiftlerden özellikle damat adayları evlilik öncesi horlama sorununu gidermek için tedavi arayışına gidebiliyor” dedi.

Uyku apnesi tedavisinde PAP adı verilen pozitif basınçlı cihazların önemli bir yer tuttuğunu belirten Prof. Dr. Gerek, bu cihazların ayarlarının uyku laboratuvarlarında hastaya özel olarak yapıldığını söyleyerek şunları kaydetti:

“Bu cihazların ayarları uyku laboratuvarında hastaya uygun biçimde düzenlenir. Cihazla birlikte uyku apnesinin kaybolup kaybolmadığına bakılır ve hastaya uygun biçimde yeniden düzenlenir. Hasta uyum gösterdiği takdirde uyku apnesi tedavisindeki öncelikli tercih bu cihazların kullanılmasıdır”

Burunlarında ciddi kemik eğriliği bulunmayan, damaklarında aşırı sarkma olmayan ve bademcikleri çok büyük olmayan hastaların bu cihazlarla rahatlıkla uyuyabildiğini belirten Gerek, tedavide en önemli unsurun hastanın cihaza uyum sağlaması olduğunu söyleyerek, “Bu cihazlar eskiden çok daha büyük ve taşınması daha zor cihazlardı. Günümüzde ise neredeyse bir gözlük kabı büyüklüğünde, nemlendirme özelliği olan yeni nesil cihazlar kullanılıyor” diye konuştu.

Uyku apnesi tedavisinde ağız içinde kullanılan ve kişiye özel ölçülerle hazırlanan apareylerin de bulunduğunu belirten Prof. Dr. Gerek, bu sistemlerin dili öne doğru çekerek hava yolunu açık tutmayı amaçladığını söyledi.

Ancak bu apareylere uyumun her zaman kolay olmadığını belirten Gerek, “Özellikle öğürme refleksi güçlü olan kişilerde kullanımı zor olabiliyor. Ayrıca çene ekleminde ağrılara da yol açabiliyor” dedi.

Uyku apnesinde cerrahi tedavi hastaya göre planlanıyor

Uyku apnesi tedavisindeki bir diğer seçeneğin cerrahi olduğunu belirten Prof. Dr. Gerek, her hastanın ihtiyacına göre farklı yöntemlerin uygulanabildiğini söyledi.

Burunda sorun varsa buruna yönelik, damakta sarkma varsa damağa yönelik, bademcik büyüklüğü varsa bademciklere yönelik cerrahilerin uygulanabildiğini belirten Gerek, dil kökü ve epiglot bölgesindeki problemlerin de uyku apnesine yol açabildiğini ifade ederek “Çocukluk döneminde bademcik ameliyatı olmuş kişilerde bile dil kökündeki lenfoid dokular büyüyerek hava yolunda darlığa neden olabilir. Bazen de epiglot kapağında deformasyonlar görülebilir. Bunların her biri için farklı cerrahi seçenekler bulunuyor” dedi.

Robotik cerrahi ve dil kökü implantları dikkat çekiyor

Robotik cerrahinin özellikle dil kökü ve epiglot bölgesindeki problemlerde kullanılabildiğini belirten Prof. Dr. Gerek, dil kökündeki yağ fazlalığını azaltan ve dokuları temizleyen yöntemlerin başarılı sonuçlar verdiğini söyledi.

Ayrıca damak seviyesinde klasik ameliyatların yanı sıra sütürlerle damağı asma tekniklerinin de uygulanabildiğini belirten Gerek, yeni geliştirilen implant teknolojilerine de dikkat çekerek şöyle konuştu:

“Ülkemizde henüz deneysel seviyede uygulanan yöntemlerle dil köküne yerleştirilen implantlar bulunuyor. Uyku sırasında nefes durduğunda bu implantlar ilgili kası uyararak hava yolunun açılmasını ve yeniden nefes alınmasını sağlayabiliyor.”

Bu tedavilerin Amerika Birleşik Devletleri’nde üç farklı firma tarafından uygulandığını belirten Gerek, Türkiye’de de deneysel çalışmaların sürdüğünü ancak maliyetlerinin oldukça yüksek olduğunu ifade etti.

Uyku apnesi tedavisinde zayıflama iğneleri de kullanılıyor

Uyku apnesinde kilo kontrolünün büyük önem taşıdığını vurgulayan Prof. Dr. Gerek, “Avrupa’da obezite sıralamasında Türkiye ilk sırada yer alıyor. Bu nedenle hastalarımızın öncelikle kilo vermesini istiyoruz” dedi.

Uyku apnesinin tıbbi tedavisinde kullanılan zayıflama iğnelerinin FDA onayı aldığını belirten Gerek, “Hastalar yüzde 10 kilo kaybederse uyku apnesinde belirgin düzelmeler görülebiliyor” diye konuştu.

Ancak bu ilaçların mutlaka endokrinoloji uzmanı kontrolünde kullanılması gerektiğini vurgulayan Gerek, “Hiç kimse gidip eczaneden bu ilaçları doğrudan alıp kullanmamalı” uyarısında bulundu.

Zayıflar da horluyor

Horlamanın yalnızca kilolu kişilerde görüldüğü düşüncesinin doğru olmadığını belirten Prof. Dr. Gerek, “Zayıf kişilerde de horlama görülebilir” dedi.

Bu kişilerde horlamanın en sık nedenlerinin burun kemiği eğriliği, damak sarkması ve bademcik büyüklüğü olduğunu belirten Gerek, uygun ameliyatlarla bu sorunların giderilebildiğini söyledi.

Bazı meslek gruplarında uyku testi zorunlu

Özellikle şoförler ve teknik cihaz kullanan kişiler için kaliteli uykunun hayati önem taşıdığını belirten Prof. Dr. Gerek, uyku apnesi tanısı alan bazı kişilerin ehliyet yenileme sürecinde tedavi olduklarını belgelemek zorunda kaldıklarını söyleyerek “Özellikle kritik işler yapanların kaliteli uyuması çok önemli” dedi.

Uzmanından uyarılar

Prof. Dr. Mustafa Gerek programın sonunda horlama ve uyku apnesiyle ilgili şu uyarılarda bulundu:

• Uyku kalitenize dikkat edin.
• Uyuduğunuz ortamın sıcaklığına, karanlığına ve sessizliğine önem verin.
• Horluyorsanız bu gerçeği kabul edin ve tedavi olun.
• Eşiniz sizi horladığınız için uyarıyorsa mutlaka çözüm arayın.

Uyku apnesinin tedavi edilmediğinde yaşam süresini kısaltabildiğini belirten Prof. Dr. Gerek, sözlerini şöyle tamamladı:

”Uyku apnesi kader değildir. Tedavi edilebilir, kontrol edilebilir bir rahatsızlıktır ve tedavisi hayat kurtarır. Uyku apnesi ile yaşamaya devam edilirse kalp hastalığı, yüksek tansiyon gibi ciddi sağlık sorunları ortaya çıkabilir. Son dönemde kardiyoloji klinikleri de uyku apnesine çok önem veriyor. Çünkü kalp hastalıklarının pek çoğu uyku apnesi sebebiyle ortaya çıkabiliyor.”

”Uyku insan sağlığı açısından çok önemli. Uyku apnesi hayatımızı doğrudan etkiler çünkü ömrümüzün üçte biri uykuda geçiyor. Hayatımızda uykunun çok özel bir yeri var.”

Prof. Dr. Sönmezer ülkemizdeki nüfus artış hızının endişe verici biçimde azaldığını söyledi.

Türkiye’de nüfus artış hızındaki düşüş alarm veriyor

Toplum nüfusunun kendini yenileyebilmesi için doğurganlığın aile başına 2,1 çocuk olması gerektiğini belirten Prof. Dr. Sönmezer, Türkiye’de bu oranın son yıllarda yaklaşık 1,5’e kadar gerilediğine dikkat çekti.

Nüfus artış hızındaki düşüşün temel nedenleri arasında ekonomik kaygılar, kariyer planlamaları ve çocuk sahibi olmanın ileri yaşlara ertelenmesinin bulunduğunu ifade eden Sönmezer, modern toplumlarda ilk anne olma yaşının giderek yükseldiğini söyleyerek şunları kaydetti:

”Çocuk yapmak isteyenler de daha geç yaşlarda çocuk sahibi olmak istiyor. İlk çocuk doğurma yaşı modern dünyada, batı dünyasında sosyo ekonomik düzey yükseldikçe çok ileri yaşlara geliyor, sonra da insanlar tek çocukla kalıyorlar. İlk anne olma yaşı 20’lerden 35 e kadar çıktı.”

Doğurganlığın korunması her geçen gün daha önemli hale geliyor

Geç yaşta yapılan evlilikler, çocuk sahibi olmanın ileri yaşlara ertelenmesi ve genç yaşlarda görülen kanser vakalarındaki artış nedeniyle doğurganlığın korunmasının günümüzde her zamankinden daha önemli hale geldiğini belirten Prof. Dr. Sönmezer, kanser başta olmak üzere doğurganlığı olumsuz etkileyebilecek tedavilere başlamadan önce yumurta, sperm ve yumurtalık dokusunun dondurulması sayesinde hastaların ilerleyen yıllarda çocuk sahibi olabildiğini söyledi.

Kadınların belirli bir yumurta rezervi ile dünyaya geldiğini belirten Prof. Dr. Sönmezer, yaş ilerledikçe hem yumurta sayısının hem de yumurta kalitesinin azaldığını ifade etti. Sönmezer, “Kadın gebe kaldığında ya da doğum kontrol hapı kullandığında adet görmese bile yumurta rezervi azalmaya devam eder. Yaş ilerledikçe gebelik elde etmek zorlaşırken anormal gebelik riski de artar” diye konuştu.

Yumurta, sperm ve yumurtalık dokusu dondurulabiliyor

Kanser tedavilerindeki gelişmeler sayesinde hastaların yaşam sürelerinin uzadığını ancak uygulanan tedavilerin doğurganlığı olumsuz etkileyebildiğini belirten Sönmezer, bu nedenle doğurganlığın korunmasının tedavi sürecinin önemli bir parçası haline geldiğini söyledi.

Yumurta hücresi, sperm ve yumurtalık dokusunun eksi 196 derecede sıvı nitrojen içerisinde uzun yıllar saklanabildiğini belirten Prof. Dr. Murat Sönmezer, “Dondurma işlemi yapıldığında adeta zamanı durdurmuş oluyoruz. Örneğin 20 yaşında yumurtalarını donduran bir kadın, yıllar sonra anne olmaya karar verdiğinde 20 yaşındaki yumurtalarının kalitesiyle gebelik elde edebiliyor” dedi.

Prof. Dr. Sönmezer çocuk ve genç hastalarda karından yapılan işlemle doğurganlığı koruyarak Türkiye’de bir ilke imza attı.

Doğurganlığı koruyucu yöntemlerin yalnızca yetişkinlerde değil çocuk hastalarda da uygulanabildiğini belirten Prof. Dr. Murat Sönmezer, özellikle lösemi nedeniyle kök hücre nakli planlanan çocuklarda yumurtalık dokusunun dondurulmasının büyük önem taşıdığını söyledi.

Kanser dışında talasemi, bazı böbrek hastalıkları, sistemik lupus eritematozus, bazı kan hastalıkları ve genetik hastalıklarda da doğurganlığın korunabildiğini ifade eden Sönmezer, “Kanser ya da kanser dışı herhangi bir nedenle doğurganlığını kaybetme riski bulunan hem kadınlarda hem erkeklerde üreme kapasitesini koruyabiliyoruz” dedi.

Prof. Dr. Murat Sönmezer, yumurta toplama işleminin standart olarak vajinal yoldan gerçekleştirildiğini belirterek, özellikle çocuk hastalar ve genç kızlarda bu yöntemin aileler ve hastalar tarafından her zaman tercih edilmediğini, bazı hastaların ise işlem nedeniyle çekinceler yaşayabildiğini belirtti.

Bu ihtiyaçtan yola çıkarak yıllar önce yumurtalıklardaki yapışıklık nedeniyle karından yumurta toplamak zorunda kaldığı bir hastasına uyguladığı yöntemi geliştirdiğini anlatan Sönmezer, daha sonra bu tekniği doğurganlığını korumak isteyen genç hastalarda kullanmaya başladığını söyledi. Türkiye’de ilk kez karından yumurta toplama işlemini gerçekleştiren Prof. Dr. Murat Sönmezer, bugüne kadar yaklaşık 800 çocuk ve genç hastada bu yöntemi başarıyla uyguladığını belirterek, bu alanda dünyadaki ilk bilimsel yayınlardan birine de imza attığını ifade etti.

Sönmezer, karından yumurta toplama yönteminin özellikle doğurganlığını kaybetme riski bulunan çocuklar ve genç kadınlar için önemli bir alternatif olduğuna dikkat çekti.

Çiftler evlenir evlenmez test yaptırmalı

Çocuk sahibi olmayı hemen düşünmeseler bile evlenen çiftlerin doğurganlık durumlarını değerlendirmesi gerektiğini vurgulayan Sönmezer, kadınların AMH testiyle yumurtalık rezervlerini, erkeklerin ise sperm analiziyle üreme potansiyellerini öğrenebileceğini söyleyerek “Bugün düşük yumurtalık rezervine sahip bir kadın doğal yollarla gebe kalabilir. Ancak birkaç yıl sonra bu şansını tamamen kaybedebilir. Bu nedenle çiftlerin durumlarını erken dönemde bilmeleri çok önemli” diye konuştu.

Kadında basit bir AMH testi, erkekte ise sperm analizi ile olası sorunların önceden tespit edilebildiğini belirten Sönmezer, çocuk sahibi olmayı ileriki yıllara bırakmayı planlayan çiftlerin de bu testleri yaptırmasının önemli olduğunu söyledi.

Sigara, kilo ve stres doğurganlığı etkiliyor

Yaşam tarzının doğurganlık üzerinde önemli etkileri bulunduğunu belirten Sönmezer, sigara kullanımı, sağlıksız beslenme, fazla kilo ve stresin hem kadınlarda hem erkeklerde üreme kapasitesini olumsuz etkilediğini söyledi.

Bir adet döneminde doğal yolla gebelik elde etme ihtimalinin yaklaşık yüzde 20 olduğunu belirten Sönmezer, düzenli adet gören kadınlarda yumurtlama döneminin doğru hesaplanmasının gebelik şansını artırabileceğini ifade etti.

Düzenli adet görmenin tek başına doğurganlığın normal olduğu anlamına gelmediğini vurgulayan Sönmezer, kadınların belirli aralıklarla yumurtalık rezervlerini kontrol ettirmeleri gerektiğini söyledi.

Yardımcı üreme tekniklerinde başarı oranları yükseldi

Yumurta dondurma işlemlerinde kullanılan vitrifikasyon adı verilen hızlı dondurma yönteminin başarı oranlarını önemli ölçüde artırdığını belirten Sönmezer, günümüzde dondurulmuş ve çözülmüş yumurtalarla elde edilen gebelik oranlarının taze yumurtalarla elde edilen sonuçlara oldukça yaklaştığını söyledi.

Polikistik over sendromu gibi düzensiz adet gören kadınlarda yumurtlama takibi, zamanlanmış ilişki ve aşılama yöntemlerinin uygulanabildiğini belirten Sönmezer, aşılama tedavisinin genellikle üç denemeye kadar sürdürüldüğünü, sonuç alınamaması halinde tüp bebek tedavisine geçildiğini ifade etti.

Çocuk sahibi olmakta güçlük yaşayan çiftlerin umutsuzluğa kapılmaması gerektiğini belirten Sönmezer, “Bugün yardımcı üreme tekniklerinde elde edilen başarı oranları geçmişe göre çok daha yüksek. Zamanlanmış ilişki, aşılama ve tüp bebek uygulamaları sayesinde çok sayıda çift çocuk sahibi olabiliyor” dedi.

Ara zam için milyonlarca memur, emekli ve kamu çalışanının beklediği maaş hesabı yeniden güncellendi. TÜİK’in 3 Temmuz'da enflasyon verisini açıklamasıyla birlikte 6 aylık zam oranı netleşirken, memur, memur emeklisi, SSK ve Bağ-Kur emeklileri için yeni maaş tahminleri de ortaya çıktı. Hakim, savcı, polis, öğretmen, hemşire, zabıta, itfaiyeci, infaz koruma memuru, vaiz, mühendis ve kamu işçisi gibi birçok meslek grubunda Temmuz sonrası beklenen maaşlar tek tek hesaplandı. İşte en güncel Temmuz zammı tablosu ve meslek meslek yeni maaş beklentileri...

Yüksek riskli kadinlarda meme taramasına erken başlanmalı

Meme kanseri taramasında mamografinin altın standart yöntem olduğunu belirten Prof. Dr. Taşkın, bu yöntemin dünyada en fazla bilimsel çalışmaya konu olmuş görüntüleme sistemi olduğunu ifade etti.

Kadınların 40 yaşından sonra yılda bir kez mamografi yaptırması gerektiğini belirten Taşkın, çekilen görüntülerin mutlaka saklanmasını ve sonraki yıllardaki tetkiklerle karşılaştırılmasını önerdi. Taşkın, böylece memedeki çok küçük değişikliklerin daha erken fark edilebildiğini söyledi.

BRCA1 veya BRCA2 gen mutasyonu taşıyan ya da ailesinde yoğun meme ve yumurtalık kanseri öyküsü bulunan kadınların yüksek risk grubunda yer aldığını belirten Taşkın, bu kişilerde mamografinin yanı sıra meme ultrasonografisinin de takip programına eklenmesi gerektiğini ifade etti.

Yüksek riskli kadınlarda taramaların ailede görülen ilk meme kanseri vakasından 10 yıl önce başlatıldığını belirten Taşkın, “Ailede 35 yaşında meme kanseri görüldüyse, takiplerin 25 yaşında başlaması gerekir” dedi.

Meme kanseri her zaman kitle olarak ortaya çıkmıyor

Meme kanserinin her zaman ele gelen bir kitle şeklinde ortaya çıkmadığını belirten Prof. Dr. Taşkın, özellikle erken evrede mikron düzeyindeki değişikliklerin görüntüleme yöntemleriyle saptanabildiğini söyledi.

Bu nedenle hiçbir şikâyeti olmayan kadınların da düzenli kontrollerini ihmal etmemesi gerektiğini vurgulayan Taşkın, genç yaşta ve yoğun meme dokusuna sahip kadınlarda mamografinin tek başına yeterli olmayabileceğini, bu durumlarda ultrasonografinin önemli katkı sağladığını kaydetti.

15 dakikalık biyopsi tedavinin yol haritasını çiziyor

Görüntüleme sırasında şüpheli bir bulgu tespit edildiğinde biyopsinin büyük önem taşıdığını belirten Taşkın, ultrason eşliğinde yapılan meme biyopsilerinin hazırlık süreciyle birlikte yaklaşık 15 dakikada tamamlanabildiğini söyledi.

Doğru yapılan biyopsinin cerrahi planlamaya rehberlik ettiğini vurgulayan Taşkın, birçok hastada tek cerrahi girişimle başarılı sonuçlar alınabildiğini ifade etti.

Yeni nesil görüntüleme yöntemleri erken tanıyı güçlendiriyor

Son 10 yılda radyolojide çok önemli gelişmeler yaşandığını belirten Prof. Dr. Füsun Taşkın, gelişen ultrason teknolojileri sayesinde iyi ve kötü huylu oluşumların daha hızlı ve güvenilir biçimde ayırt edilebildiğini söyledi.

Dijital mamografiyle birlikte kullanılan tomosentez teknolojisinin memeden kesitsel görüntüler alınmasını sağladığını belirten Taşkın, özellikle yoğun meme dokusunda gizlenebilen oluşumların daha kolay tespit edilebildiğini ifade etti.

Kontrastlı mamografi MR’a alternatif olabiliyor

Kontrastlı mamografinin son yılların en önemli gelişmelerinden biri olduğunu belirten Prof. Dr. Taşkın, damardan verilen kontrast madde sayesinde şüpheli bölgelerin çok daha ayrıntılı değerlendirilebildiğini söyledi.

Bu yöntemin özellikle meme başı akıntısı olan, eline kitle gelen, muayenede şüpheli bulgu saptanan veya yüksek risk grubunda bulunan kadınlarda kullanıldığını belirten Taşkın, bazı hastalarda meme MR’ına olan ihtiyacı da ortadan kaldırabildiğini ifade etti.

Ameliyat olamayan hastalarda yeni tedavi seçeneği

Meme kanseri tespit edildiğinde tümörün yanı sıra karşı meme ve koltuk altı lenf bezlerinin de değerlendirilmesi gerektiğini belirten Taşkın, doğru evrelemenin tedavi başarısında kritik rol oynadığını söyledi.

Yaş veya ek hastalıklar nedeniyle ameliyat edilemeyen bazı hastalarda tümörün dondurularak tedavi edilmesine olanak sağlayan yöntemlerin uygulanabildiğini belirten Taşkın, bu yaklaşımın uygun hastalarda hem hızlı iyileşme hem de kozmetik avantajlar sunduğunu kaydetti.

Programda kadınlara çağrıda bulunan radyoloji uzmanı Prof. Dr. Füsun Taşkın, “Memede çözümsüz kalan bir sorun yok. Meme kanseri erken tanındığında en başarılı şekilde yönetilebilen ve tedavi edilebilen kanser türlerinden biridir. Bu nedenle düzenli kontroller ihmal edilmemelidir” dedi.

A Milli Futbol Takımı, Vincenzo Montella yönetiminde 24 yıllık Dünya Kupası hasretini sona erdirerek 2026 FIFA Dünya Kupası yolculuğuna hazırlanıyor. Geçtiğimiz günlerde açıklanan geniş aday kadro, turnuva öncesi hazırlık maçları, grup fikstürü ve ay-yıldızlı ekibin toplam piyasa değeri futbolseverlerin gündeminde. İşte A Milli Takım’ın Dünya Kupası öncesi merak edilen tüm detayları…

Sanatçıların ateşli asalar ve çeşitli ekipmanlarla sergilediği estetik figürler, jonglörlük sanatının sınırlarını zorlayan performanslara sahne oldu. Hem teknik ustalığın hem de görsel sanatın harmanlandığı festival, Başkentli sanatseverler ve öğrenciler tarafından ilgiyle takip ediliyor.

Türkiye de sıralamada yer buldu

Genç ve Avrupa’da forma giyen futbolcuların değerindeki artış, bu sıçramanın en büyük nedenlerinden biri olarak gösteriliyor. Özellikle Arda Güler ve Kenan Yıldız gibi isimlerin performansları, milli takımın piyasa değerine ciddi katkı sağladı. İşte dünyanın en değerli milli takımları!