Türkiye'nin savaşın başından bu yana tutumunun değişmediğini belirten Fidan, savaşın başlamaması, yayılmaması ve mümkün olan en kısa sürede sona ermesi gerektiğini ifade etti.

Türkiye'nin daha önce tahıl anlaşması, esir takasları ve tarafların İstanbul'da bir araya getirilmesi gibi diplomatik girişimlerde bulunduğunu hatırlatan Fidan, Karadeniz'e ilişkin çalışmaların da sürdüğünü söyledi.

“Tarafların cevaplarını uyumlaştırmaya çalışıyoruz”

Fidan, Türkiye'nin Karadeniz merkezli diplomatik girişimleri konusunda şu değerlendirmeyi yaptı:

“Taraflarla bu konuda görüşmelerimiz var, tekliflerimiz var. Tarafların bize olan cevapları var. Bu cevapların uyumlaştırılması, üzerine bir anlayış bina edilebilir bir duruma getirilmesi için de çalışıyoruz.”

Savaşın son dönemde daha ağır bir niteliğe büründüğünü belirten Fidan, sivil kayıpların arttığına ve altyapı ile ticari alanların da hedef alındığına dikkat çekti.

“Savaşın coğrafi olarak yaygınlaşması en son istediğimiz şey”

Savaşın daha geniş bir coğrafyaya yayılmasının enerji fiyatları, gıda güvenliği ve çevre açısından ciddi sonuçlar doğurabileceğini belirten Fidan, özellikle Karadeniz'deki gerilimin kontrol altına alınması gerektiğini vurguladı.

Fidan, savaşın Avrupa'nın başka bölgelerine sıçrama ihtimaline ilişkin tartışmaların da kaygı verici olduğunu belirterek, “Savaşın coğrafi olarak yaygınlaşması görmek istediğimiz en son şey” dedi.

Türkiye'nin arabulucu bir aktör olarak tarafları uzlaştıracak yöntemler üzerinde çalıştığını söyleyen Fidan, diplomatik çabaların sürdüğünü ve bu yaklaşımın giderek daha fazla karşılık bulduğunu ifade etti.

Fidan'dan 'Hürmüz Boğazı' mesajı

Fidan, İran'daki gelişmelerin Türkiye ve Azerbaycan'ı doğrudan ilgilendirdiğini belirterek, bölgedeki sorunların diplomatik yollarla çözülmesi gerektiğini söyledi.

Karşılıklı saldırıların barış çabalarını olumsuz etkilediğini belirten Fidan, Hürmüz Boğazı'nda güvenli, kesintisiz ve serbest geçişlerin sağlanması gerektiğini ifade etti.

Fidan, bölgede savaş öncesi statükoya bir an önce dönülmesi gerektiğini belirterek, krizin çözümü için ilgili taraflarla temasların sürdüğünü kaydetti.

Kars-Dilucu Demiryolu için 2029 hedefi

Türkiye-Azerbaycan arasındaki ulaştırma bağlantılarına da değinen Fidan, Kars-Dilucu Demiryolu Projesi'nin Orta Koridor açısından önemli bir unsur olduğunu belirtti.

İhale sürecinin tamamlandığını ve inşaat çalışmalarının sürdüğünü aktaran Fidan, demiryolunun 2029'un sonuna doğru tamamlanmasının hedeflendiğini söyledi.

Fidan, projenin tamamlanmasıyla Azerbaycan'dan Türkiye'ye kesintisiz demiryolu ulaşımının mümkün hale geleceğini ve bunun önemli bir lojistik imkan sağlayacağını ifade etti.

Türk Devletleri Teşkilatı Zirvesi Ankara'da yapılacak

Fidan, Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) kapsamında düzenlenecek toplantıların da Ankara'da gerçekleştirileceğini açıkladı.

Buna göre TDT Dışişleri Bakanları Konseyi Toplantısı 29 Ekim'de, teşkilatın 13. Zirvesi ise 30 Ekim'de Ankara'da yapılacak.

Fidan, zirveyi Türk dünyasının ortak gelecek vizyonunu güçlendirecek tarihi bir adım olarak değerlendirdi.

Bayramov: Zengezur'da fiziki çalışmalar 2027'de başlayacak

Azerbaycan Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov ise Zengezur Koridoru ve Orta Koridor bağlantıları hakkında bilgi verdi.

Azerbaycan ana karasındaki karayolu altyapısının Ermenistan sınırına kadar yaklaşık yüzde 95, demiryolu çalışmalarının ise yaklaşık yüzde 75 oranında tamamlandığını belirten Bayramov, bu iki projenin 2027'nin ilk yarısında tamamlanmasının planlandığını söyledi.

Ermenistan'daki 42 kilometrelik bölüm için 2027 hedefi

Bayramov, Zengezur güzergahının Ermenistan topraklarında kalan yaklaşık 42 kilometrelik bölümünün ulaşım bağlantısının önemli bir parçası olduğunu belirtti.

Bu bölümle ilgili proje ve şirket kuruluş çalışmalarının sürdüğünü aktaran Bayramov, fiziki çalışmaların 2027'nin başında başlamasının planlandığını açıkladı.

Projenin tamamlanmasıyla Azerbaycan ana karası ile Nahçıvan arasında Ermenistan üzerinden doğrudan bağlantı kurulması ve buradan Türkiye'ye uzanan ulaşım ağının güçlendirilmesi hedefleniyor.

Bayramov ayrıca Türkiye ve Azerbaycan'ın ekonomi, ticaret, savunma, güvenlik ve kalkınma yardımları başta olmak üzere farklı alanlarda iş birliğini geliştirmeye devam edeceğini belirtti.

Bu kapsamda Trafik Jandarması Timleri ile Jandarma Asayiş Timleri okul çevrelerinde güvenlik önlemleri alıyor. Ekipler tarafından jandarmanın tanıtımına yönelik faaliyetler yürütülürken, öğrenci ve velilere de çeşitli konularda bilgilendirme yapılıyor.

Okul çevrelerinde denetimler sürdürülüyor

Jandarma ekipleri, okulların giriş ve çıkış saatlerinde öğrencilerin güvenli şekilde geçiş yapabilmesi için gerekli tedbirleri alıyor. Okul çevrelerinde devriye ve kontrol faaliyetleri de eğitim yılı boyunca devam ediyor.

Denetimlerde öğrencilerin güvenliğinin yanı sıra okul çevresindeki trafik düzenine yönelik uygulamalar da gerçekleştiriliyor.

Okul servisleri dronlarla kontrol ediliyor

Öğrenci taşımacılığında kullanılan okul servis araçlarına yönelik denetimlerin dron desteğiyle yapıldığı bildirildi.

Servis sürücüleri ve öğrencilere; okul servis araçları ile sürücülerinde bulunması gereken şartlar, emniyet kemeri kullanımı ve trafik kuralları hakkında bilgi veriliyor.

Bunun yanında öğrencilerin araçlara güvenli şekilde indirilip bindirilmesi, aşırı hızın önlenmesi ve servis araçlarında bulunması gereken malzemeler konusunda da bilgilendirme gerçekleştiriliyor.

137 asayiş ve 49 trafik timi görev başında

Ankara İl Jandarma Komutanlığının okul ve çevrelerinde aldığı tedbirler kapsamında 137 Asayiş Timi ve 49 Trafik Timi görevlendirildi.

Jandarma ekiplerinin asayiş, trafik, denetim ve bilgilendirme çalışmalarını 2026-2027 eğitim ve öğretim yılı boyunca sürdüreceği bildirildi.

Polain, Birleşmiş Milletler (BM) Cenevre Ofisinin haftalık basın toplantısında yaptığı değerlendirmede, KDC'deki salgının hem yoğun hem de geniş bir coğrafi alana yayıldığını belirtti.

62 sağlık bölgesinde 7 bin 200 vaka kaydedildi

Polain'in verdiği bilgilere göre, salgının ilan edilmesinden geçen yaklaşık 4 aylık süreçte, 12 Eylül itibarıyla 7 eyalette bulunan 62 sağlık bölgesinden toplam 7 bin 200 vaka bildirildi.

Aynı dönemde Ebola nedeniyle hayatını kaybedenlerin sayısı ise 3 bin 475 olarak kayıtlara geçti. Polain, müdahale çalışmalarının geniş kapsamlı biçimde yürütülmesine karşın salgının yayılmaya devam ettiğini ifade etti.

Salgının ülke genelinde aynı seyri göstermediğini belirten Polain, eyaletler ve sağlık bölgeleri arasında bulaşma oranlarında farklılıklar bulunduğuna dikkati çekti.

Ituri'de yaklaşık 300 yeni vaka görüldü

Ituri eyaletindeki bazı sağlık bölgelerinde bulaşmanın gerilemeye başladığına ilişkin ilk işaretlerin görüldüğünü aktaran Polain, buna rağmen bölgede geçen hafta yaklaşık 300 yeni doğrulanmış vaka tespit edildiğini söyledi.

Aynı dönemde yaklaşık 160 doğrulanmış ölümün kayıtlara geçtiğini belirten Polain, Ituri'deki vakaların ülke genelinde bildirilen toplam vakaların yüzde 48'ini oluşturduğunu kaydetti.

Polain, zaman içerisinde Ituri'den gelen vakaların toplam içerisindeki payının düşmeye başladığını, buna karşılık Kuzey Kivu'da vaka sayılarında artış görüldüğünü ifade etti.

Kuzey Kivu'da vaka sayısı iki katına çıktı

Kuzey Kivu'daki haftalık vaka sayılarının son iki haftada yaklaşık iki kat yükseldiğini belirten Polain, haftalık vaka sayısının yaklaşık 100'den 200'ün üzerine çıktığını bildirdi.

Toplam vakaların yaklaşık yüzde 45'inin Kuzey Kivu'dan bildirildiğini aktaran Polain, vakaların özellikle Beni ile Butembo-Katwa bölgesi ve çevresinde yoğunlaştığını söyledi.

Diğer eyaletlerdeki durumun ise görece istikrarlı olduğunu belirten Polain, Güney Kivu'da mayıs ayının sonlarından bu yana yeni doğrulanmış vakaya rastlanmadığını açıkladı.

DSÖ müdahale çalışmalarına destek veriyor

DSÖ'nün KDC hükümetine salgınla mücadelede farklı alanlarda destek sağladığını belirten Polain, hastalık takibi, yatak kapasitesinin artırılması, klinik yönetim, lojistik ve enfeksiyonların önlenmesi gibi başlıklarda çalışmalar yürütüldüğünü söyledi.

Polain, salgının kontrol altına alınmasına yönelik müdahale çalışmalarında gelecek dönemde de KDC hükümetine destek vermeyi sürdüreceklerini ifade etti.

Ebola virüsü ilk kez 1976'da görüldü

Kanamalı ateşe neden olan Ebola virüsü, ilk kez 1976 yılında Sudan'ın Nzara kasabası ile KDC'deki Yambuku köyünde eş zamanlı olarak ortaya çıkan salgınlarla tespit edildi.

Hastalığa, KDC'deki ilk salgının Ebola Nehri yakınlarında bulunan bir köyde ortaya çıkması nedeniyle bu nehrin adı verildi.

Ebola virüsü daha sonra Aralık 2013'te Batı Afrika'da yayıldı. Gine, Liberya ve Sierra Leone'de 2014-2017 yılları arasında yaşanan salgında yaklaşık 30 bin kişiye virüs bulaştı ve 11 binden fazla kişi hayatını kaybetti.

KDC'nin doğusundaki Ituri eyaletinde 246 şüpheli vaka ve 65 ölümün bildirilmesinin ardından ülkede 15 Mayıs'ta Ebola salgını ilan edilmişti.

AFYONKARAHİSARSPOR ÜRGÜPSPOR MAÇINDA KAZANAN TUR ATLAYACAK

Karşılaşma, Ziraat Türkiye Kupası'nın ilk eleme turunda oynanacak. Türkiye Futbol Federasyonu'nun 2026-2027 sezonu için açıkladığı sisteme göre yarı final dışındaki kupa turları tek maç eleme usulüyle düzenleniyor. Bu nedenle Afyonkarahisar'daki müsabakada üstünlük sağlayan ekip doğrudan bir sonraki tura yükselecek.

1923 Afyonkarahisarspor yeni sezonda Profesyonelliğe Geçiş Ligi'nde mücadele ediyor. Afyon temsilcisi, kupa karşılaşması öncesinde kadrosunu da güçlendirdi. Kulüp son dönemde Hakan Çorlak, Muhammed Can, Ahmet Keleş, Burak Özbakır ve Arda Karayel'i kadrosuna kattı. Böylece takım, Ürgüpspor karşılaşması öncesinde farklı bölgelere beş takviye yaptı.

ÜRGÜPSPOR KUPADA DEPLASMANDA TUR ARAYACAK

Ürgüpspor ise Nevşehir temsilcisi olarak kupanın ilk turunda deplasmanda sahaya çıkacak. Takımın kadrosunda profesyonel lig deneyimi bulunan isimler de bulunuyor. Bunlardan Alperen Soysal'ın güncel TFF kaydında kulübü Ürgüpspor olarak görülüyor. 2003 doğumlu futbolcu daha önce Alanyaspor ve Uşakspor organizasyonlarında da yer aldı.

Ürgüpspor'un kulüp sitesinde Furkan Afşar, Hüseyin Yemiş, Musacan Sami Kafalı, Mustafa Karaduman, Engin Can Şimşek, Serdar Bayındırlı ve Fevzi Can Kelebek gibi isimler de takımın transferleri arasında yer alıyor.

Maç öncesinde iki takımın kesin ilk 11'leri resmi olarak ilan edilmediği için tahmini kadro üzerinden kesin ifadeler kullanmak yerine, açıklanacak kadroların takip edilmesi gerekiyor.

AFYONKARAHİSARSPOR ÜRGÜPSPOR MAÇI HANGİ KANALDA?

Afyonkarahisarspor–Ürgüpspor maçı 15 Eylül Salı günü saat 17.00'de başlayacak. Zafer Stadı'ndaki Ziraat Türkiye Kupası 1. Eleme Turu karşılaşması A Spor'dan canlı ve şifresiz olarak izlenebilecek.

Uraloğlu, yazılı açıklamasında uygulamanın sunduğu hizmetlere ilişkin bilgi verdi. Ekim 2020'de kamuoyuna tanıtılan Uçuş Rehberim'in iOS ve Android işletim sistemlerinde kullanılabildiğini belirten Uraloğlu, uygulamanın seyahat ve iletişim ihtiyaçlarını dijital ortamda tek noktadan karşılamayı hedeflediğini ifade etti.

Uçuşlar cep telefonundan takip edilebiliyor

Uraloğlu, yolcuların seyahatleri başlamadan önce uçuşlarıyla ilgili bilgilere cep telefonları üzerinden ulaşabildiğini belirtti.

DHMİ Genel Müdürlüğünce geliştirilen uygulamada uçuş takibi, havalimanı içi navigasyon, ücretsiz internet ve araç konumunun kaydedilmesi gibi farklı hizmetler yer alıyor.

Uçuş takip özelliği ve anlık bildirimler sayesinde yolcular uçuşlarıyla ilgili gelişmeleri kolayca takip edebiliyor. Canlı uçuş takip sistemi üzerinden ise Türkiye hava sahasındaki iç hat, dış hat ve transit uçuşlar harita üzerinden anlık olarak izlenebiliyor.

Uraloğlu, uygulamanın bugüne kadar 623 binden fazla kez indirildiğini belirterek, uçuş bilgilerinin yanı sıra havalimanlarında yolcuların işini kolaylaştıran çeşitli hizmetlerin de uygulama üzerinden sunulduğunu kaydetti.

52 havalimanında interaktif navigasyon hazırlandı

Uygulamanın havalimanı içindeki ulaşımı da kolaylaştırdığını aktaran Uraloğlu, 52 havalimanının kat planları esas alınarak interaktif haritalar hazırlandığını bildirdi.

Bu haritalar sayesinde yolcular, bulundukları noktadan uçuş kapılarına kadar rota oluşturabiliyor. "Kapıya Git" özelliğiyle uçuş kapısının konumu kat planı üzerinden görüntülenirken, bulunulan noktadan kapıya kadar güzergah da oluşturulabiliyor.

Böylece yolcular havalimanı içerisinde gitmek istedikleri noktaya uygulama üzerinden daha kolay ulaşabiliyor. Uygulamada ayrıca havalimanlarına ilişkin ulaşım bilgileri de görüntülenebiliyor.

"Aracım Nerede?" özelliğiyle park yeri kaydedilebiliyor

Uçuş Rehberim, havalimanına özel araçlarıyla gelen yolcular için de otopark kullanımını kolaylaştıran bir özellik sunuyor.

"Aracım Nerede?" hizmetiyle kullanıcılar araçlarının bulunduğu konumu fotoğrafla birlikte kaydedebiliyor. Yolcular dönüş yaptıklarında bu kayıt üzerinden araçlarını bıraktıkları noktaya daha kolay ulaşabiliyor.

Uraloğlu, Uçuş Rehberim kullanıcılarına ücretsiz internet hizmeti de sağlandığını belirtti.

DHMİ tarafından işletilen havalimanlarında uygulamayı kullanan yolculara aylık 2 gigabayt ücretsiz Wi-Fi imkanı sunuluyor. Bu hizmetten havalimanlarının iç ve dış hatlar, gelen ve giden yolcu alanları ile kara ve hava tarafındaki bölümlerinde yararlanılabiliyor.

Uygulamada ayrıca "Çek-Gönder" hizmeti bulunuyor. Yolcular bu özellik aracılığıyla havalimanları hakkındaki görüş ve önerilerini DHMİ'ye iletebiliyor. Kullanıcılar, memnuniyet anketleri üzerinden de geri bildirimlerini paylaşabiliyor.

Uçuş Rehberim Mobil Uygulaması’yla yolcularımızın havalimanındaki seyahat deneyimini cep telefonlarından daha kolay hale getiriyoruz. ✈️

Türkiye hava sahasındaki uçuşlar anlık olarak takip edilebilirken, 52 havalimanımızın interaktif haritaları sayesinde yolcularımız… pic.twitter.com/V9WJaOVxpp

— Abdulkadir URALOĞLU (@a_uraloglu) September 15, 2026

TCMB rezervleri üç haftadır düşüyor

TCMB rezervleri, ağustos ayının son haftasından itibaren yeniden gerileme eğilimine girdi. Temmuz ayında başlayan toparlanmanın ardından 21 Ağustos haftasında 188,4 milyar dolara yükselen toplam rezervler, bu seviyeden sonra düşüş kaydetti.

Toplam rezervler 28 Ağustos haftasında 188,2 milyar dolar olurken, 4 Eylül haftasında 184,2 milyar dolara ve 11 Eylül haftasında 183,8 milyar dolara indi.

Böylece TCMB rezervleri üç hafta arka arkaya gerilemiş oldu.

Merkez Bankası rezervleri tarihi zirvenin 34,4 milyar dolar altında

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının toplam rezervleri, 30 Ocak 2026 ile sona eren haftada 218,2 milyar dolara ulaşarak tarihi zirvesini gördü.

Tarihi zirvenin ardından düşüşe geçen TCMB rezervleri, 26 Haziran haftasında 149,2 milyar dolara kadar geriledi.

Temmuz ayıyla birlikte yeniden yükseliş gösteren toplam rezervler, ağustos ayında 188,4 milyar dolara kadar çıktı. Bu seviyenin ardından rezervlerde tekrar düşüş görüldü.

TCMB rezervlerinde son haftalık tablo

11 Eylül haftası itibarıyla TCMB'nin toplam rezervleri 183,8 milyar dolar olarak kaydedildi. Böylece rezervler, 21 Ağustos'ta ulaşılan 188,4 milyar dolarlık seviyeye göre de gerilemiş oldu.

Son verilerle birlikte TCMB rezervleri, 30 Ocak'ta kaydedilen 218,2 milyar dolarlık tarihi zirvenin yaklaşık 34,4 milyar dolar altında bulunuyor.

Alamut, Kuyucak, Kurtuluş, Avdan, Akbelen, Kalemoğlu, Perşembe Yaylası, Fatsa, Bulancak, Sekü, Tirebolu, Çatalağaç, Artvin, Eskişehir, Uşak, Varto, Kazdağları, Kiğı, Karlıova ve Cankurtaran mücadelelerinden yurttaşların buluşmaya katılması bekleniyor.

MAPEG önünde “Köylü Kürsüsü” kurulacak

Program kapsamında ilk olarak Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü (MAPEG) önünde “Köylü Kürsüsü” kurulması planlanıyor.

Yöre halkları, maden ve enerji projeleri nedeniyle yaşadıkları sorunları ve taleplerini burada dile getirecek. Organizasyon çağrısında, toprakların şirketlere devredilmesine karşı mücadele vurgusu yapıldı.

Akbelen davası için Danıştay'a dayanışma çağrısı

Ankara'daki programın bir diğer durağı ise Danıştay olacak. Katılımcılar, Akbelen mücadelesiyle dayanışma göstermek amacıyla Danıştay'da görülecek davaya katılacak.

Organizasyon kapsamında farklı bölgelerde çevre ve yaşam alanlarını korumak amacıyla yürütülen mücadelelerin ortaklaştırılması hedefleniyor.

Cemal Süreya Parkı'nda dayanışma buluşması

Günün devamında katılımcılar Cemal Süreya Parkı'nda bir araya gelecek.

Buradaki buluşmada farklı bölgelerden gelen köylüler ve yöre halklarının deneyimlerini paylaşması, dayanışma ve ortak mücadele mesajlarının öne çıkması bekleniyor.

Organizasyon çağrısında, köyleri ve memleketleri için mücadele eden herkese dayanışma çağrısı yapılarak, “Sözümüzü söyleyeceğiz” mesajı verildi.

Eylül ayı SED ödemesi hesaplara yatırıldı

Yazılı açıklamasında, çocuklara yönelik çalışmaların önemine dikkat çeken Göktaş, farklı ihtiyaçlara yönelik hizmetlerin çeşitlendirildiğini belirtti.

Göktaş, "Çocukların sosyal açıdan desteklenmesi ve eğitimde fırsat eşitliğinin sağlanması için eylül ayına ilişkin 2 milyar 186 milyon lira tutarındaki SED ödemesini hesaplara yatırdık" ifadelerini kullandı.

AFAD ile Nijer Nüfus, Sosyal Eylem ve Milli Dayanışma Bakanlığı arasında hazırlanan Mutabakat Zaptı, AFAD Başkanı Vali Ali Hamza Pehlivan ile Nijer Nüfus, Sosyal Eylem ve Milli Dayanışma Bakanı Prof. Sidikou Ramatou Djermakoye Seyni tarafından imzalandı.

Kriz ve acil durumlarda ortak çalışma

Mutabakat kapsamında, kriz veya acil durumlarda ihtiyaç duyulması ve yardım talebinde bulunulması halinde iki ülke arasında iş birliği yapılması öngörülüyor.

Anlaşmayla afet ve acil durum yönetimi konusunda iki ülkenin sahip olduğu bilgi, deneyim ve iyi uygulamaların karşılıklı olarak paylaşılması da hedefleniyor.

Uzman değişimi ve eğitim programları düzenlenecek

İş birliği çerçevesinde uzman değişimleri ve çalışma ziyaretleri gerçekleştirilmesi planlanıyor.

Ayrıca afet ve acil durumlara hazırlık, afetlerin önlenmesi ve müdahale kapasitesinin geliştirilmesine yönelik eğitim programları düzenlenmesi öngörülüyor.

Türkiye ve Nijer arasında afetlere karşı iş birliği

İmzalanan mutabakat zaptıyla Türkiye ve Nijer arasındaki afet ve acil durum yönetimi alanındaki mevcut ilişkilerin geliştirilmesi amaçlanıyor.

Anlaşmanın, iki ülkenin afetlere hazırlık ve müdahale kapasitesinin güçlendirilmesine ve afet yönetimi alanındaki iş birliğinin daha ileri bir noktaya taşınmasına katkı sağlaması bekleniyor.

Romanın merkezindeki olaylar zinciri, Roma’nın kuruluş yıl dönümü olarak kutlanan 21 Nisan tarihinde Tiber Nehri’nde sürüklenen siyah bir kayığın içinde iki erkek cesedinin bulunmasıyla başlıyor. Tüm vücut kıllarından arındırılmış, tenleri gül kokulu pudrayla kaplanmış ve cenin pozisyonunda yüz yüze yatırılmış kurbanlar, kentin efsanevi kurucuları Romulus ve Remus’u temsil eden bir mizansenle kurgulanıyor. Bu teatral başlangıç, ardı ardına işlenecek sembolik cinayetlerin ilk halkasını oluşturuyor.

Tarihi kentin gölgeli sokaklarında felsefi bir suç çetesinin peşine düşen dedektifler, cinayetlerin arka planını aydınlatmaya çalışırken aynı zamanda Roma İmparatorluğu’nun kuruluşundaki tarihi kırılma anlarıyla ve Afrodisias’ın kadim arkeolojik sırlarıyla yüzleşiyor.

İnsanoğlunun uygarlık serüvenini ve toplumsal çürümüşlüğü sorgulayan roman, arka kapakta yer alan "İnsanlığın aptallaşma seviyesini küçümseme Carlo. O kadar da akıllı bir mahluk değiliz biz. Yazıyı bulmamızın üzerinden sadece beş bin yıl geçti. Daha uygarlığın şafağında bile değiliz" ifadeleriyle felsefi derinliğini ortaya koyuyor.

Edebiyatseverlerin merakla beklediği "Roma’nın Beş Günü", 1 Ekim tarihinden itibaren Yapı Kredi Yayınları kitapçıları dahil olmak üzere tüm kitapçılarda ve dijital satış platformlarında satışa sunulacak.

Yangın takip sistemi devreye girdi

Yangının belirlenmesinin ardından bölgeye ilişkin konum bilgisi sistem üzerinden Oğuzlar Belediyesinin takip ekranına aktarıldı. Yangının bulunduğu yerin kısa sürede belirlenmesiyle birlikte itfaiye ekipleri bölgeye yönlendirildi.

Çarşı Mahallesi'ndeki yangın, belediyenin kullandığı sistem tarafından fark edilerek takip ekranına yansıtıldı. Yangının konum bilgisinin ekrana ulaşmasının ardından ekiplerin müdahalesi için gerekli yönlendirme yapıldı.

İtfaiye ekipleri, sistem üzerinden belirlenen bölgeye kısa sürede ulaşarak yangına müdahale etti.

Yangın büyümeden söndürüldü

Bölgeye ulaşan ekiplerin erken müdahalesi sonucunda örtü yangını kontrol altına alındı. Yangının büyümesine fırsat verilmeden yapılan müdahaleyle alevler kısa sürede söndürüldü.

Böylece Çarşı Mahallesi'nde çıkan örtü yangını, yapay zeka destekli uydu sistemiyle erken fark edilmesinin ardından itfaiye ekiplerinin müdahalesiyle büyümeden kontrol altına alınmış oldu.

UKMTO tarafından gecikmeli yayımlanan yazılı açıklamada, doğrulanmış bir kaynaktan geminin dün Hürmüz Boğazı'nda mühimmatın isabet etmesi sonucu vurulduğuna ilişkin bilgi alındığı aktarıldı.

Açıklamada, gemiye isabet eden mühimmatın kaynağına ve türüne ilişkin henüz net bir bilgi bulunmadığı ifade edildi.

Gemide hasar meydana gelip gelmediği araştırılıyor

UKMTO'nun paylaşımında, olayın ardından herhangi bir hasar bildiriminde bulunulmadığı belirtildi. Geminin vurulmasının çevre üzerinde bir etkiye yol açıp açmadığı konusunda da şu ana kadar herhangi bir bildirim yapılmadığı kaydedildi. Yetkililerin olayın kapsamını ve boyutlarını değerlendirmek üzere inceleme yürüttüğü aktarıldı.

Olayın ayrıntıları araştırılıyor

UKMTO'nun açıklamasında olayla ilgili incelemenin sürdüğü belirtilirken, mühimmatın nereden geldiği ve hangi türde olduğu konusunda bilgi verilmedi.

Böylece Hürmüz Boğazı'ndaki olayın ayrıntılarının, yetkililerin yürüttüğü incelemelerin ardından netlik kazanması bekleniyor.

Sergide yer alan yapıtlar; sanatçının çağdaş caz ve elektronik müzik eşliğinde şekillendirdiği fotoğraf, slayt projeksiyonları, video enstalasyonları ve erken dönem bilgisayar destekli dijital eserlerinden oluşuyor. Sanatçının üretim evreleri, Türkiye'deki medya sanatının tarihsel gelişimine de ayna tutuyor.

Madra’nın sanatsal yolculuğu, 1960’lar ve 70’lerde karanlık odada caz veya elektronik müzikle dans ederek ışıkla ürettiği soyut dışavurumcu fotoğraflarla başlıyor. Bu organik ritimli soyut ışık imgeleri, zamanla konser salonlarında canlı müzik eşliğinde gerçekleştirilen slayt gösterilerine, ardından performans ve modern dans sanatçılarının eşlik ettiği gösterimlere dönüştü. Fluxus akımının deneysel niteliklerini taşıyan bu çoklu sunumlar, günümüz yeni medya sanatının erken dönem öncüleri arasında kabul ediliyor.

Video teknolojisinin gelişmesiyle çalışmalarını "sinestezi" olarak tanımladığı elektronik imgelerle birleştiren sanatçı, aynı dönemde İstanbul kültür ve sanat ortamını vizöründen kaydederek benzersiz bir görsel arşiv de oluşturdu. 1990’lı yıllara gelindiğinde ise ışık oyunlarını bilgisayar teknolojisinin sunduğu olanaklarla buluşturan Madra, soyut imgelerini dev projeksiyonlar ve çoklu ekran düzenlemeleriyle sergileyerek dijital sanatın Türkiye’deki ilk örneklerini inşa etti.

Ayvalık’taki sergi, sanatseverleri Madra'nın ışık, müzik ve teknolojiyle kurduğu bu çok katmanlı diyalogla buluştururken, usta sanatçının çok daha kapsamlı bir retrospektif sergisinin ise Mart 2027’de İstanbul’da SALT Galata bünyesinde gerçekleştirileceği bildirildi.

Feministler, kadınlar ve LGBTİ+ hak savunucularının da aralarında bulunduğu kalabalık, dün saat 12.30'da adliye önünde bir araya geldi. Polis, gruba basın açıklaması yapılmasına izin verilmeyeceğini bildirdi.

Basın açıklamasına polis müdahalesi

Protestocular, açıklama yapma haklarının engellenemeyeceğini belirterek basın açıklamasına başladı. Bunun üzerine polis ekipleri adliye önünde abluka oluşturdu.

Grubun dağılması yönünde yapılan uyarıların ardından polis müdahalede bulundu. Müdahale sırasında basın mensuplarının bölgeden uzaklaştırıldığı ve çok sayıda kişinin gözaltına alındığı bildirildi.

Cumhuriyet'te yer alan habere göre, gözaltına alınanlar arasında BirGün gazetesi muhabiri Sarya Toprak ile Alman televizyonu ARD çalışanı Şener Azak da yer aldı.

“Hiçbirimiz güvende değiliz”

Eylemde “Hiçbirimiz güvende değiliz” sloganıyla LGBTİ+ dernekleri ve bireylere yönelik operasyonlara tepki gösterildi.

Basın açıklamasında, 13 Eylül'den bu yana farklı kentlerde LGBTİ+ dernekleri ve LGBTİ+ bireylere yönelik operasyonlar düzenlendiği, bazı sosyal medya hesapları ile internet sitelerine erişim engeli getirildiği hatırlatıldı.

Eylemciler, “Ne LGBTİ+ olmak ne de örgütlenmek suç” ifadelerini kullanarak gözaltına alınan ve tutuklananların serbest bırakılmasını istedi.

“Genel ahlak kimin ahlakı?”

Operasyonlarda “müstehcenlik” ve “fuhşa teşvik” gibi suçlamaların kullanılmasına tepki gösteren eylemciler, “Genel ahlak kimin ahlakı?” sorusunu yöneltti.

Açıklamada, operasyonların yalnızca LGBTİ+ bireyleri değil, LGBTİ+’lara hukuki, psikolojik ve maddi destek sağlayan dayanışma örgütleri ile hak savunucularını da etkilediği savunuldu.

Eylemciler, operasyonların LGBTİ+ bireylerin varlığını kriminalize etmeyi amaçladığını öne sürdü.

“‘Ailem Güvende’ kimin ailesini koruyor?”

Eylemde “Ailem Güvende” adının da eleştirildiği açıklamada, “Kimin ailesi, kime karşı, nasıl güvende?” sorusu yöneltildi.

Kadınların şiddet gördükleri evlilikleri sürdürmeye zorlandığı, çocukların ise istismardan korunmaları gerekçesiyle susturulduğu savunulan açıklamada; kadınların ve çocukların LGBTİ+ bireyler nedeniyle değil, kadın düşmanı politikalar, erkek şiddeti, çocuk istismarı, yoksulluk ve güvencesizlik nedeniyle güvende olmadığı ifade edildi.

“Varlığımız suç değil, nefret suçtur”

Eylemciler, “Ailem Güvende” operasyonlarının aile ve çocukları korumadığını savunarak devlet politikalarına tepki gösterdi.

Açıklamada, “Varlığımız suç değil, nefret suçtur” denilirken LGBTİ+ bireylere yönelik baskılar karşısında dayanışmanın sürdürüleceği belirtildi.

Eylem, “Yaşasın lubunya dayanışması”, “Yaşasın kadın dayanışması”, “Nefrete inat yaşasın hayat” ve “Susmuyoruz, korkmuyoruz, itaat etmiyoruz” sloganlarıyla sona erdi.

Basın açıklamasının ardından 100'den fazla kişinin gözaltına alındığı bildirildi. Gözaltına alınanların kesin sayısının ise henüz netleşmediği belirtildi.

Kabulde Bakan Fidan, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın selamlarını Aliyev’e iletti. Cumhurbaşkanı Aliyev ise iletilen selam dolayısıyla teşekkür ederek, mevkidaşı Erdoğan’a kendi selamlarının aktarılmasını rica etti.

Görüşmede Türkiye ile Azerbaycan arasındaki kardeşlik ve müttefiklik ilişkilerinin siyasi, askeri ve ekonomik tüm boyutlarıyla başarılı biçimde sürdüğü teyit edildi. Enerji alanındaki köklü ortaklığın ele alındığı temaslarda, özellikle alternatif ve yenilenebilir enerji kaynaklarının uluslararası pazarlara ulaştırılmasına dönük yeni transit ve ihracat rotaları hakkında görüş alışverişinde bulunuldu.

Türkiye ve Azerbaycan’ın Avrupa ile Asya kıtaları arasında üstlendiği jeopolitik ve lojistik köprü rolüne dikkat çekilen toplantıda, uluslararası platformlar ile çok taraflı teşkilatlar bünyesinde yürütülen ortak hareket kabiliyetinin ve koordinasyonun önemi yinelendi. Zirvede ayrıca Kafkasya’daki bölgesel gelişmeler ve ikili gündemdeki diğer stratejik başlıklar ele alındı.

Zam sonrası motorin fiyatı İstanbul'da 95 TL'yi aşarken Ankara ve İzmir'de 97 TL seviyesine yaklaştı. Benzin ve LPG tarafında ise 15 Eylül itibarıyla yeni bir zam veya indirim açıklanmadı.

Motorine bugün zam geldi mi?

Motorinin litre fiyatına 15 Eylül itibarıyla yaklaşık 6,5 TL zam geldi. Artış sonrasında İstanbul Avrupa Yakası'nda motorinin litresi 95,60 TL, Anadolu Yakası'nda 95,46 TL oldu.

Ankara'da motorin 96,75 TL'ye, İzmir'de ise 97,02 TL'ye yükseldi. Böylece motorin fiyatı bazı illerde 98 TL seviyesini de aşarken, Türkiye genelinde 100 TL sınırına yaklaştı.

Motorin fiyatlarındaki artışın ardından özellikle dizel araç kullananların yakıt maliyetleri yeniden yükseldi. Fiyatlar illere ve dağıtım bölgelerine göre farklılık gösterebildiği için pompa fiyatlarında küçük değişiklikler görülebiliyor.

İstanbul akaryakıt fiyatları

15 Eylül 2026 itibarıyla İstanbul'da akaryakıt fiyatları Avrupa ve Anadolu yakasında farklılık gösteriyor.

İstanbul Avrupa Yakası:

• Benzin: 80,26 TL

• Motorin: 95,60 TL

• LPG: 34,99 TL

İstanbul Anadolu Yakası:

• Benzin: 80,12 TL

• Motorin: 95,46 TL

• LPG: 34,39 TL

İstanbul'da motorin fiyatı iki yakada da 95 TL'nin üzerine çıkarken, benzin 80 TL seviyesinin üzerinde bulunuyor.

Ankara akaryakıt fiyatları

Başkentte 15 Eylül itibarıyla benzin litre fiyatı 81 TL'nin üzerinde bulunurken motorin fiyatı 96 TL seviyesini aştı.

Ankara güncel akaryakıt fiyatları:

• Benzin: 81,25 TL

• Motorin: 96,75 TL

• LPG: 35,09 TL

Ankara'da motorinin litre fiyatı İstanbul'un ardından 97 TL sınırına yaklaşırken, benzin fiyatı da 81 TL seviyesinde bulunuyor.

İzmir akaryakıt fiyatları

İzmir'de motorin fiyatı büyükşehirler arasında en yüksek seviyelerden birine ulaştı. 15 Eylül itibarıyla motorinin litresi 97 TL'nin üzerine çıktı.

İzmir güncel akaryakıt fiyatları:

• Benzin: 81,52 TL

• Motorin: 97,02 TL

• LPG: 34,99 TL

Böylece İzmir'de motorinin litre fiyatı 97 TL seviyesini aşarken benzin 81,52 TL'den, LPG ise 34,99 TL'den satılıyor.

Benzin ve LPG'ye zam geldi mi?

15 Eylül 2026 itibarıyla benzin ve LPG fiyatlarında yeni bir zam veya indirim açıklanmadı. Güncel pompa fiyatlarında motorindeki artış öne çıkıyor.

İstanbul, Ankara ve İzmir'deki fiyatlara bakıldığında benzinin litresi 80-82 TL, LPG'nin litresi ise yaklaşık 34-35 TL bandında bulunuyor.

Akaryakıt fiyatları sabit bir seviyede kalmadığından yeni fiyat değişiklikleri petrol piyasaları, döviz kuru ve diğer maliyet kalemlerindeki gelişmelere bağlı olarak gündeme gelebiliyor.

Akaryakıt fiyatları neden değişiyor?

Benzin ve motorin fiyatlarının belirlenmesinde uluslararası petrol fiyatları ve döviz kuru önemli unsurlar arasında yer alıyor. Rafineri maliyetleri, ürün fiyatlarındaki değişimler, vergiler ve dağıtım maliyetleri de pompa fiyatlarına yansıyor.

15 Eylül'deki motorin zammında küresel petrol piyasalarındaki hareketlilik öne çıktı. Brent petrol fiyatlarındaki yükseliş ve bölgedeki gelişmelerin petrol arzına ilişkin endişeleri artırması, akaryakıt fiyatları üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturdu.

15 Eylül 2026 akaryakıt fiyatlarında son durum

Motorine gelen son artışla birlikte Türkiye'nin büyükşehirlerinde fiyatlar yeniden yükseldi. İstanbul'da motorin 95 TL'yi, Ankara'da 96 TL'yi, İzmir'de ise 97 TL'yi aştı.

15 Eylül itibarıyla güncel fiyatlar şöyle:

• İstanbul Avrupa: Benzin 80,26 TL, motorin 95,60 TL, LPG 34,99 TL

• İstanbul Anadolu: Benzin 80,12 TL, motorin 95,46 TL, LPG 34,39 TL

• Ankara: Benzin 81,25 TL, motorin 96,75 TL, LPG 35,09 TL

• İzmir: Benzin 81,52 TL, motorin 97,02 TL, LPG 34,99 TL

Motorinde yeni bir zam veya indirim olup olmayacağı ise petrol fiyatları ve döviz kurundaki gelişmelere bağlı olarak takip edilecek.

İstiklal İlkokulu'nda yapılan sembolik dağıtım törenine Samsunspor Başkan Vekili Veysel Bilen’in yanı sıra futbolculardan Antoine Sekongo, Samed Onur, Haluk Mustafa Tan ve Enes Albak katıldı. Öğrencilerin yoğun ilgisiyle karşılaşan kırmızı-beyazlı futbolcular, çocuklarla sohbet ederek defter ve boyama setlerini bizzat dağıttı, hatıra fotoğrafları çektirdi.

Törende konuşan Samsunspor Başkan Vekili Veysel Bilen, projenin temel vizyonunun şehir ve kulüp arasındaki bağı güçlendirmek olduğunu ifade etti. Çalışmanın uzun vadeli bir yatırım niteliğinde olduğunu belirten Bilen, şunları kaydetti:

"Geçen yıl başlattığımız bu projeyi bu yıl da devam ettiriyoruz. 'Bu şehrin çocukları Samsunsporludur' sloganıyla okula başlayan minik öğrencilerimize boyama kitabı, ilkokul öğrencilerimize de 1. sınıftan başlayarak defter dağıtıyoruz. Asıl amacımız yeni nesil Samsunspor gençliğini, Samsunspor taraftarlığını ve aidiyet duygusunu geliştirmek. İlkokul çağından başlayarak attığımız bu tohumların meyvelerini yıllar sonra alacağımıza inanıyoruz. Başkanımız Yüksel Yıldırım ile Zeycan Yıldırım'a da projeye verdikleri önemden ötürü teşekkür ediyorum."

17 ilçenin tamamına ulaştırılan materyallerle birlikte toplam 35 bin öğrenciye kırtasiye desteği sağlanırken, kulübün kent genelindeki benzer sosyal sorumluluk faaliyetlerine sezon boyunca devam edeceği bildirildi.

Yakalanan şüphelilerden 76'sı çıkarıldıkları adli makamlarca tutuklandı. 17 şüpheli hakkında ise adli kontrol hükümleri uygulandı. Diğer şüphelilerin işlemlerinin sürdüğü bildirildi.

Operasyonlar farklı suç başlıklarına yönelik yürütüldü

Çalışmalar, Emniyet Genel Müdürlüğü Siber Suçlarla Mücadele Daire Başkanlığı, Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK) ve Cumhuriyet Başsavcılıklarının koordinasyonunda gerçekleştirildi.

İl Emniyet Müdürlüklerine bağlı Siber Suçlarla Mücadele Şube Müdürlüklerinin yürüttüğü çalışmalar sonucunda 21 ilde operasyonlar yapıldı.

Şüphelilerin faaliyetleri ortaya çıkarıldı

Soruşturmalarda yakalanan şüphelilerin çocuklara ait müstehcen görüntüleri bulundurdukları, yasa dışı bahis ve kumar oynattıkları belirlendi.

Şüphelilerin ayrıca yasa dışı bahis sitelerinde para transferlerine aracılık ettikleri ve bahis ile kumar sitelerinin reklamlarını yaptıkları tespit edildi.

Çalışmalarda bazı şüphelilerin vatandaşların mobil bankacılık ve oyun hesaplarına yetkisiz şekilde erişim sağladıkları da ortaya çıkarıldı.

Sosyal medya üzerinden dolandırıcılık yaptıkları belirlendi

Operasyon kapsamında şüphelilerin sosyal medya platformlarını da dolandırıcılık amacıyla kullandıkları belirlendi.

Şüphelilerin "ürün bedeli" ve "yatırım ortaklığı" gibi temaları kullanarak vatandaşları dolandırdıkları tespit edildi. Güvenlik güçlerinin suç ve suçlularla mücadelenin ülke genelinde tavizsiz şekilde sürdürüleceği vurgulandı.

Operasyonlarda görev alan polisler, Emniyet Genel Müdürlüğü Siber Suçlarla Mücadele Daire Başkanlığı, MASAK, Cumhuriyet Başsavcılıkları ve çalışmalara katkı sağlayanlar tebrik edildi.

“Siber Suçlarla Mücadele kapsamında son 5 günde Polisimiz tarafından düzenlenen operasyonlarda 150 şüpheli yakalandı.”

21 ilde "Nitelikli Dolandırıcılık, Yasa Dışı Bahis, Çevrim İçi Çocuk Müstehcenliği ve Tacizi, Suçtan Kaynaklanan Mal Varlığı Değerlerini Aklama” suçlarına… pic.twitter.com/8jK44nQIwS

— T.C. İçişleri Bakanlığı (@TC_icisleri) September 15, 2026

Dijital dünya ve sosyal medya aracılığıyla yerel ve milli kimlikleri aşındıran tek tip bir küresel vatandaşlık profilinin dayatıldığını dile getiren Bakan Tekin, yeni modelle köklü devlet geleneğini yansıtan milli ve manevi değerlerin müfredatın bütününe entegre edildiğini belirtti. Okul, ilçe, il ve ülke genelinde düzenlenen zümre öğretmenler toplantılarından elde edilen geri bildirimler doğrultusunda ders kitaplarında minimal düzeyde revizyonlar yapıldığını anlatan Tekin, modelin bu yıl okul öncesi, ilkokul 1, 2 ve 3, ortaokul 5, 6 ve 7 ile lise hazırlık, 9, 10 ve 11'inci sınıflarda uygulandığını, önümüzdeki yıl ise tüm öğretim kademelerinde yürürlüğe girmiş olacağını bildirdi. Tekin, sürecin Milli Eğitim Akademisi üzerinden yürütülen öğretmen eğitimleri ve güncellenen ders kitaplarıyla eş zamanlı ilerlediğini aktardı.

Adrese dayalı kayıt sistemi ve okullardaki şube belirleme süreçlerine ilişkin değerlendirmelerde bulunan Tekin, velilerin okul ve öğretmen tercihi baskısı nedeniyle ortaya çıkan kayıt ücreti iddialarını ele aldı. Öğretmenlerin sosyal çevreleri veya sosyal medya görünürlükleri üzerinden ayrıma tabi tutulmasının meslektaşlar arasında eşitsizlik ve ötekileştirme yarattığını söyleyen Tekin, geçen yıl devreye alınan elektronik kura sistemiyle şube ve sınıf dağılımlarının merkezi parametrelerle netleştirildiğini hatırlattı.

Bakanlık Yönetim Sistemi üzerinden illerdeki öğrenci yoğunluğu ve derslik ihtiyaçlarının anlık takip edildiğini ifade eden Tekin, popüler hale gelen okullara yönelimin kamu kaynaklarının dengeli kullanımını zorlaştırdığını belirtti. Aynı standartlara ve kadrolu öğretmenlere sahip okullar arasında kapasite dengesini korumayı hedeflediklerini kaydeden Tekin, çocukların ikamet adreslerine göre doğrudan e-Okul sistemi üzerinden yerleştirildiğini, velilerin herhangi bir kayıt ücreti ödemesine ya da okul idareleriyle kayıt görüşmesi yapmasına gerek bulunmadığını söyledi.

Bordo-mavili kurmaylar, hem tecrübeli teknik adamın kendisiyle hem de halen sözleşmesinin bulunduğu Bulgaristan kulübü Ludogorets ile masaya oturdu. Görüşmelerin olumlu bir seyirde ilerlediği ve gün içinde nihai anlaşmanın resmiyet kazanmasının kuvvetle muhtemel olduğu öğrenildi. Trabzonspor yönetiminin, süreci hızlandırmak adına Alman teknik adamı kente getirmek için şimdiden özel uçak organizasyonunu planladığı kaydedildi.

Süper Lig futbol iklimine yabancı olmayan Thomas Reis, Temmuz 2024 ile Şubat 2026 tarihleri arasında Samsunspor'un başında görev yapmıştı. Kırmızı-beyazlı ekiple 72 resmi karşılaşmaya çıkan deneyimli çalıştırıcı, bu periyotta 33 galibiyet, 18 beraberlik ve 21 mağlubiyet alarak maç başına 1.63 puan ortalaması yakalamıştı.

Şu anda görev yaptığı Ludogorets ile Bulgaristan Ligi'nde başarılı bir grafik çizen Reis, takımıyla çıktığı 9 maçta topladığı 23 puanla, lider Levski Sofya'nın 2 puan gerisinde ikinci sırada şampiyonluk yarışını sürdürüyor. Bordo-mavili kulübün, Bulgar ekibiyle fesih ve tazminat pürüzlerini tamamen gidermesinin ardından tecrübeli hocayı Trabzon'a getirerek imza attırması planlanıyor.

Gençlerin yaklaşık yüzde 20’si geceleri uyanık kalıyor

Son yıllarda gençler arasında “gececiliğin” giderek yaygınlaştığını belirten Prof. Dr. Aslan, bunda internet ve teknoloji kullanımının önemli rol oynadığını söyledi.

Kişinin gece boyunca uyanık kalması ve ertesi gün kalkarak günlük yaşamına uyum sağlamakta zorlanmasının “gecikmiş uyku fazı sendromu” olarak tanımlandığını belirten Aslan, geçmişte yüzde 1-2 düzeylerinde görülen bu durumun günümüzde yüzde 10’lara kadar çıktığını ifade etti.

Hastalık boyutunda olmasa bile gençlerin yaklaşık yüzde 20’sinin geceleri uyanık kaldığını belirten Aslan, bu sürenin büyük ölçüde evde, internet başında ve sanal etkileşimlerle geçirildiğine dikkat çekti.

Gececilik davranışının yalnızca Türkiye’ye özgü olmadığını vurgulayan Aslan, dünyanın birçok ülkesinde benzer bir değişim yaşandığını söyledi.

Büyük kentler uyku yoksunu toplumlara dönüşüyor

Çalışma ve yaşam koşullarındaki değişimin de uyku düzenini etkilediğini belirten Prof. Dr. Aslan, özellikle büyük kentlerde insanların giderek “uyku yoksunu” hale geldiğine dikkat çekti.

Gece geç saatlerde yatıp sabah günlük yaşamın zorunlulukları nedeniyle erken kalkmak durumunda kalan çok sayıda kişinin 5-6 saatlik uykuyla yaşamını sürdürmeye çalıştığını belirten Aslan, yetişkinler için 6-9 saat arasındaki uykunun normal kabul edildiğini, sürekli 6 saatin altında uyuyan kişilerde ise uyku yoksunluğundan söz edilebileceğini ifade etti.

Daha düzenli bir uyku ritmi için sabah saat 07.00-08.00 civarında uyanmanın yararlı olabileceğini belirten Aslan, düzenli uyku alışkanlığının hem bedensel hem de ruhsal sağlık açısından önem taşıdığını söyledi.

Gece uyanık kalmak obezite riskini artırabiliyor

Gece uyanık kalmanın yalnızca uyku düzenini değil, beslenme alışkanlıklarını ve fiziksel aktiviteyi de etkilediğini anlatan Prof. Dr. Aslan, özellikle gençlerin gece boyunca daha fazla yemek yeme eğiliminde olduğunu ve bunun obeziteye zemin hazırlayabildiğini söyledi.

Uzun süre evden çıkmadan, gün ışığı görmeden, ihtiyaçlarını bulunduğu yere getirterek yaşayan, hareketsiz ve düzensiz beslenen bir yaşam biçiminin giderek daha görünür hale geldiğine dikkat çeken Aslan, toplumun bir bölümünün zamanının büyük kısmını evde geçirdiğini ifade etti.

“Sadece sanal dünyada var olmak insanı doyuma ulaştırmıyor”

İnsanın ruhsal sağlığı açısından gerçek sosyal ilişkilerin önemini vurgulayan Prof. Dr. Aslan, yalnızca sanal dünyadaki etkileşimlerle sürdürülen bir hayatın kişiyi yeterince mutlu eden ve doyuma ulaştıran bir yaşam biçimi olmadığını söyledi.

İnsanların kendilerini iyi hissedebilmek için gerçek iletişime, gerçek insanlara ve yüz yüze ilişkilere ihtiyaç duyduğunu belirten Aslan, sosyal ilişkilerden uzaklaşıp sanal ortamlarda çok fazla zaman geçiren bireylerde bir süre sonra boşluk hissi, yaşamı sorgulama ve anlam arayışının ortaya çıkabileceğini ifade etti.

Bu sürecin motivasyon kaybı ve erteleme davranışlarıyla devam edebildiğini belirten Aslan, bazı kişilerde depresif belirtilerin de tabloya eklenebileceğini söyledi.

“Sosyal beyin” kavramına dikkat çeken Aslan, insanı harekete geçiren ve motive eden önemli unsurlardan birinin toplum içinde diğer insanlarla kurduğu etkileşim olduğunu vurguladı.

Dikkat eksikliği olanlarda erteleme davranışı daha sık görülebiliyor

Erteleme davranışının nedenlerinin her bireyde ayrı değerlendirilmesi gerektiğini belirten Prof. Dr. Aslan, dikkat eksikliği bulunan bireylerde motivasyon kaybı ve erteleme eğiliminin daha kolay ortaya çıkabildiğini söyledi.

Araştırmaların dikkat eksikliği bulunan bireylerin gece uyanık kalmaya ve ertesi gün yapılması gereken işleri ertelemeye daha yatkın olabildiğini gösterdiğini ifade eden Aslan, bu nedenle sorunun yalnızca “isteksizlik” veya “tembellik” olarak değerlendirilmemesi gerektiğine dikkat çekti.

“Ertelemek insanın doğal bir eğilimi”

Ertelemenin belirli ölçülerde insanın doğal eğilimlerinden biri olduğunu belirten Prof. Dr. Aslan, kişinin konfor alanında kaldığı ve harekete geçmesini gerektiren koşulların azaldığı durumlarda erteleme davranışının daha kolay ortaya çıkabildiğini söyledi.

Ancak ertelemenin alışkanlık haline gelmesinin ruh sağlığını olumsuz etkileyebileceğini belirten Aslan, aşırı boş zaman ve sürekli düşünmenin olumsuz değerlendirmeleri artırarak kişiyi depresif bir duygu durumuna sürükleyebileceğini ifade etti.

“Önce eyleme geç, istek gelmesini bekleme”

Sosyal yaşamdan uzaklaşan ve hareketsizleşen bireylerin öncelikle fiziksel aktiviteye yönlendirilmesinin önemli olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Aslan, motivasyonun her zaman eylemden önce gelmesinin beklenmemesi gerektiğini söyledi.

Aslan, “Fiziksel aktivite için bu isteğin gelmesini beklemek yerine aktif olduğumuzda zaten kendimizi daha iyi hissediyoruz. Bilişsel davranışçı terapide söylediğimiz temel bir şey var; önce eyleme geç, istek gelmesini bekleme. Eyleme geçtikten sonra bir sonraki eylem için isteğin ortaya çıkması çok daha kolay olabiliyor” ifadelerini kullandı.

Prof. Dr. Aslan, gececilik, sosyal içe kapanma ve erteleme davranışlarının günlük yaşamı belirgin biçimde etkilemesi durumunda deneyimli bir uzmandan destek alınmasının kişinin normal yaşamına uyumunu kolaylaştırabileceğini ifade etti.

Aileler gençlerle değerleri üzerinden iletişim kurabilir

İçe kapanan, sosyal yaşamdan uzaklaşan ve erteleme davranışı gösteren gençlere yaklaşımda ailelere de önemli görevler düştüğünü belirten Prof. Dr. Aslan, öncelikle gencin önem verdiği değerlerin anlaşılması gerektiğini söyledi.

Güven, samimiyet, dürüstlük ve sahicilik gibi kavramların gençler açısından çok önemli olabildiğini belirten Aslan, gençlerin bu değerleri göremedikleri ve art arda hayal kırıklıkları yaşadıkları durumlarda vazgeçme ve geri çekilme davranışı gösterebildiklerini ifade etti.

Gençlik döneminin çevreden ve yaşanan deneyimlerden en fazla etkilenilen dönemlerden biri olduğunu vurgulayan Aslan, gençleri dijital ve kapalı ortamlardan çıkararak sosyal hayatın içine katacak kursların, programların ve etkinliklerin artırılmasının önemli olduğunu söyledi.

Akkoç, 12 Eylül öncesinde sağ ve sol görüşlü gençlerin sokaklara döküldüğünü, toplumun yaşanan şiddet olaylarından ciddi biçimde rahatsız olduğunu belirterek, darbenin ardından yaşananlara ilişkin dikkat çeken değerlendirmelerde bulundu.

“Kanlı terör neden bir anda kesildiğini bir türlü açıklayamadılar”

12 Eylül öncesindeki atmosferi anlatan Akkoç, sağ ve sol görüşlü gençler arasındaki çatışmaların toplumu yorduğunu söyledi. Akkoç, darbenin gerekçesi olarak gösterilen olayların darbenin hemen ardından sona ermesine dikkat çekerek şöyle konuştu:

“12 Eylül 1980 darbesi sırasında, 12 Mart öncesinde olduğu gibi sağcı ve solcu gençler sokağa dökülmüş, anarşi hortlamıştı. Vatandaş anarşiden, günlük olaylardan ve gençlerin birbirini öldürmesinden bıkmış, ciddi şekilde rahatsız hale gelmişti.

Ancak 12 Eylül darbesini yapanlar, darbeden bir gün sonra, darbe için gerekçe olarak gösterilen olayların ve kanlı terörün neden bir anda, bir gün içinde kesildiğini bir türlü açıklayamadılar.

Askeri müdahaleye uygun şartların oluşması için solcu ve sağcı gençleri sokaklara döküp kan akıtanlar, istediklerini maalesef yine elde etmişlerdi.”

"Yunanistan’ın NATO’nun askeri kanadına dönmesini sağladılar"

Akkoç, 12 Eylül darbesinin ardından Türkiye’nin dış politikasında ve ekonomik yapısında önemli değişiklikler yaşandığını savundu. Yunanistan’ın NATO’nun askeri kanadına dönüşünü de bu sürecin önemli başlıklarından biri olarak değerlendiren Akkoç, şöyle konuştu:

“Askeri yönetimleri ve parlamento dışı hükümetleri, kendi istediklerini kabul ettirebilmek için uygun gören Amerikalılar, 12 Eylül darbesinden sonra Yunanistan’ın NATO’nun askeri kanadına dönmesini sağladılar.”

Akkoç, dönemin ekonomik gelişmelerine ilişkin ise tütün tekeli kanununun kaldırılmasını örnek gösterdi:

“Ardından tütün tekeli kanunu kaldırılarak Türk tütünü yerine ithal Virginia tütünü getirildi ve Türk sigarası yerine Amerikan sigarası piyasaya girdi. Tütün tekeli kanununun kaldırılmasıyla da tütün satan bir ülke olan Türkiye, tütün ithal eder hale getirildi”

“Türkiye’de siyasetin yeniden dizayn edilmesinin yolu açıldı”

12 Eylül darbesinin siyasi sonuçlarına da değinen Akkoç, başta Bülent Ecevit ve Süleyman Demirel olmak üzere siyasi parti liderlerine getirilen yasakların yeni bir siyasi yapılanmanın önünü açtığını söyledi:

“12 Eylül darbesiyle başta Ecevit ve Demirel olmak üzere bütün siyasi partilerin yöneticilerine siyaset yasağı getirildi. Böylece Türkiye’de siyasetin yeni partiler ve yeni yüzlerle yeniden dizayn edilmesinin yolu açılmış oldu.”

Akkoç, bu sürecin yalnızca Türkiye içindeki siyasi dengelerle açıklanamayacağını savunarak, dönemin MİT Ekonomik İşler Dairesi Başkanı Mahir Kaynak’ın açıklamalarına da dikkat çekti.

“12 Eylül öncesinde Milli İstihbarat Teşkilatı’nda Ekonomik İşler Dairesi Başkanı olarak görev yapan Profesör Mahir Kaynak, Cumhuriyet gazetesinde Yüneyt Arcayürek’le yaptığı bir söyleşide, Demirel hükümetinin uyguladığı bağımsız ekonomik politika nedeniyle Amerikalılar tarafından devrileceğini bir ay önceden yönetime rapor olarak bildirdiğini açıklamıştı.”

Kenan Evren’in açıklaması: “Her türlü gayret gösterilecek”

Akkoç, 12 Eylül lideri Orgeneral Kenan Evren’in darbeden kısa süre sonra Yunanistan’ın NATO’nun askeri kanadına dönüşü konusunda yaptığı açıklamayı da hatırlattı:

“12 Eylül’ün lideri Orgeneral Kenan Evren, 15 Eylül tarihinde düzenlediği basın toplantısında Yunanistan’ın NATO’nun askeri kanadına dönebilmesi için gerekli her türlü gayretin gösterileceğini açıkladı.

Türkiye’nin Yunanistan’ın NATO’nun askeri kanadına dönüşünü alelacele veto etmeden kabul etmesiyle Türkiye, Yunanistan’la arasındaki Kıbrıs, 12 Adalar, kıta sahanlığı, Ege Denizi ve Fırat hattı problemlerinin çözümünde ve ayrıca Avrupa Birliği ile ilişkilerinde kullanabileceği çok önemli bir siyasi kozu kaybetmiş oldu.”

“Darbeciler siyasetçiden çok siyasetçi gibi davrandı”

Akkoç, 12 Eylül’ün dikkat çeken yönlerinden birinin de askeri yönetimin siyasi yapılanma konusunda izlediği yöntem olduğunu söyledi:

“12 Eylül darbesinin bir başka önemli tarafı da darbeyi yapanların siyasetçiden çok siyasetçi, politikacıdan çok politikacı gibi davranmış olmasıydı.”

12 Eylül’den hemen sonra, 14-15 Eylül günlerinde Ankara kulislerinde Güven Partisi Genel Başkanı Profesör Turan Feyzioğlu’nun başbakan, Zeyyat Baykara’nın ise başbakan yardımcısı olacağı konuşulmaya ve tartışılmaya başlanmıştı.”

O dönemde Tercüman gazetesinde çalıştığını belirten Akkoç, yaşananları şöyle anlattı:

“Hiç unutmam, o dönemde çalıştığım Tercüman gazetesinde Avrupa baskılarına bakıyordum. Bu siyasi gelişmeler ve Feyzioğlu’nun başbakanlığı konusu tartışılırken köşe yazarı Kurtul Altuğ, Feyzioğlu’nun başbakan olacağını söylemişti. Ben de, ‘Askerler diğer darbelerden farklı olarak kamuoyuna, halka ve belli görevlerde bulunanlara karşı çok dikkatli davranıyorlar. Politikacıdan fazla politikacı gibi davranıyorlar’ dedim.

Üç milletvekili olan Güven Partisi’nin genel başkanını büyük tepki alacağı düşüncesiyle başbakan yapmadılar.”

"Ulusu’nun başbakanlığının açıklanmasıyla taşlar yerine oturmaya başladı"

Akkoç, 20 Eylül’de Bülent Ulusu’nun başbakanlığının açıklanmasıyla daha önceki siyasi senaryonun değiştiğini belirtti.

“Feyzioğlu’nun başbakan olması mümkün değildi, yapmazlardı. Çünkü bu arada Ferit Melen hükümetinin senaryosunu uyguluyorlardı.

Ulusu’nun başbakanlığının açıklanmasıyla taşlar yerine oturmaya başladı. Demirel hükümetinin bakanlar üstü bürokratı Turgut Özal, darbecilerin kurduğu hükümette ekonomik işlerden sorumlu başbakan yardımcısı oldu. Yani adeta fiili başbakan durumuna geldi.”

“Özal mutlaka parti kuracaktı ve iktidara getirilecekti”

Akkoç, 12 Eylül sonrasında Türkiye’de yeni siyasi partilerin kurulacağına ilişkin kulislerin hızlandığını, bu süreçte Turgut Özal’ın da parti kuracağının konuşulduğunu söyledi.

1982 yılının Şubat ayında Almanya’da olduğunu belirten Akkoç, Tercüman gazetesinde Yavuz Donat’ın Özal’la yaptığı görüşmenin dokuz sütun manşetten yayımlandığını anlattı:

“‘Özal'ın hiç kimse gocunmasın, parti kurmayacağım’ şeklindeki sözleri şok etkisi yarattı. Bu açıklama bende de şok etkisi yarattı. Benim değerlendirmeme göre Özal mutlaka parti kuracaktı ve iktidara getirilecekti.

Çünkü yeniden siyasi yapılanmaya gidileceği, bütün partilere, her partiye, her adaya ve her lidere izin verilmeyeceği biliniyordu. Benim tahminime göre Özal’ın parti kuracağı kesindi.”

"Özal bana, "Ben öyle söylemedim" dedi"

Ankara’ya döndükten sonra 28 Mart’ta Turgut Özal’dan randevu aldığını anlatan Akkoç, kendisine parti kurmayacağı yönündeki açıklamasını sorduğunu belirtti. Özal’ın sözlerinin yanlış değerlendirildiğini söylediğini aktaran Akkoç, görüşmeyi şöyle anlattı:

“Özal bana, ‘Ben öyle söylemedim. Yavuz onu yanlış değerlendirmiş. O konuşmada ben de bugün için parti kurmayı düşünmüyorum dedim’ dedi.

‘Hiç kimse gocunmasın’ ifadesinin doğru olduğunu, ancak ‘Bugün için parti kurmayı düşünmüyorum. Ama gelecekte şartlar ne olur, onu bilemem’ şeklinde konuştuğunu söyledi. Yavuz Donat’ın sözlerini yanlış değerlendirdiğini belirtti. Ben beklediğim cevabı almıştım”

"Turgut Bey’den açık cevabı orada almıştım"

Akkoç, görüşmede Özal’a 12 Mart ve 12 Eylül dönemlerinde üst düzey görevlerde bulunmasını da sorduğunu anlattı:

“Ardından Özal’a, ‘Efendim, 12 Mart darbesi sırasında da Planlama Müsteşarıydınız. 12 Eylül darbesi sırasında yine Planlama Müsteşarıydınız. Burada daha yetkili şekilde, bakanlar üstü bürokrat unvanınız vardı. Bu sadece tesadüf mü?’ diye sordum. Özal bu soru karşısında şaşırdı ve “Tesadüfler var” dedi. Görüşmenin en dikkat çekici bölümü Özal’ın darbeler hakkındaki değerlendirmesiydi, bana "27 Mayıs’ da, 12 Mart da, 12 Eylül de neticeleri itibarıyla Türkiye’yi kurtarmak için yapılmıştır. 12 Eylül ise diğerlerinden daha farklıdır ve başarılıdır" ifadelerini kullandı.

Turgut Bey’den açık cevabı orada almıştım. Çünkü orada diğer bütün darbelere sahip çıkıyor, 12 Eylül’e ise ayrıca sahip çıkıyordu. 12 Eylül’ü diğerlerinden daha başarılı olarak değerlendiriyordu.”

"Partilerin bir babanın üç çocuğundan farkı yoktu"

Akkoç, 12 Eylül sonrasında eski siyasi liderlerin yasaklı olduğu ve yeni siyasi yapılanmanın şekillendirildiği dönemi de anlattı:

“Seçim ortamına girildiğinde eski liderler yasaklıydı. Bütün partilerin liderleri yasaklıydı. Eski liderlere yakınlığıyla bilinen kişiler dahi veto edildi. Partiler veto edildikçe üç partinin seçime girmesine izin verildi: Anavatan Partisi, Milliyetçi Demokrasi Partisi ve Halkçı Parti.”

Milliyetçi Demokrasi Partisi’nin başında Turgut Sunalp vardı. Askerlerin ‘abi’ dedikleri, çok sevdikleri ve ordu içerisinde çok sevilen bir liderdi Turgut Paşa.

Anavatan Partisi’nin başında başbakan yardımcısı vardı, yani askerlerin kurduğu hükümetin başbakan yardımcısı Turgut Özal’dı. Halkçı Parti’nin başında ise Başbakanlık Müsteşarı Necdet Calp vardı.

Yani biri askerlerin çok yakın gördüğü bir isim, biri başbakan yardımcısı, diğeri de Başbakanlık Müsteşarıydı. Partilerin bir babanın üç çocuğundan farkı yoktu.”

“Özal’ın vetosu orada önlendi”

Akkoç, diğer siyasi aktörlerin veto edildiğini, hatta eski siyasi liderlerle yakınlığı bulunan isimlerin de seçim sürecinin dışında bırakıldığını belirtti:

“Diğer partilerin hiçbiri seçime sokulmadı, veto edildi. Hatta eski partilerle ve eski liderlerle yakınlığı bilinen kişiler de veto edildi. İsmet Paşa’nın oğlu Erdal İnönü bile veto edildi. Konseyde görev yapan komutanlar ve generaller, Anavatan Partisi’nin ve Turgut Özal’ın veto edileceğini düşünüyorlardı. Açıkçası ‘Olmaz, getirilmez, olmaz’ diyorlardı.

Veto işlemleri 30 Eylül’e kadar yapıldı. 15 Eylül tarihinde Amerikalı üst düzey bir yetkili geldi ve Evren’le görüştü. Özal’ın vetosu orada önlendi.”

“MDP beklenirken Turgut Özal iktidara geldi”

Akkoç, 1983 seçimlerine giden süreçte askeri yönetimin beklentisinin Milliyetçi Demokrasi Partisi’nin iktidara gelmesi yönünde olduğunu ancak sonuçların farklı çıktığını belirtti:

“MDP’nin iktidara getirileceği beklenirken Turgut Özal iktidara geldi. Yeni yapılanma böylece gerçekleşti. 12 Eylül de görevini bu şekilde yerine getirmiş oldu.”

Katarakt yaşlanmanın belirtilerinden biri

Kataraktın, gözün içindeki saydam merceğin zaman içerisinde elastikiyetini ve saydamlığını kaybetmesi sonucu ortaya çıktığını belirten Prof. Dr. Burcu, bu süreci cildin kırışması ve saçların beyazlaması gibi yaşla birlikte gelişen değişikliklere benzetti.

En sık görülen katarakt türünün yaşa bağlı katarakt olduğunu ifade eden Burcu, genetik yatkınlığın hastalığın daha erken yaşlarda ortaya çıkmasına neden olabileceğini söyledi.

Güneş ışınları zarar veriyor!

Katarakt gelişiminde güneş ışınlarının önemli bir etken olduğunu belirten Burcu, beslenme ve yaşam koşullarının da hastalığın gelişim sürecini etkileyebildiğini kaydetti.

Kataraktın nadiren çocukluk çağında da görülebildiğini anlatan Burcu, annenin hamilelik sırasında geçirdiği bazı enfeksiyonlar, genetik faktörler, travmalar ve özellikle uzun süreli kortizon kullanımının katarakt gelişimine yol açabileceğini ifade etti.

Diyabet kataraktın daha erken ortaya çıkmasına neden olabiliyor

İleri yaşlarda özellikle diyabetin kataraktın daha erken ortaya çıkmasında önemli bir risk faktörü olduğuna dikkat çeken Prof. Dr. Burcu, diyabetin ameliyat süreci ve sonrasında da dikkate alınması gereken önemli bir hastalık olduğunu söyledi.

Diyabetli hastalarda göz sağlığının yakından takip edilmesi gerektiğini belirten Burcu, ameliyat sonrasında da güneş ışınlarından iyi korunmanın önemine dikkat çekti.

Katarakt gelişimini mümkün olduğunca geciktirmek için sağlıklı yaşam alışkanlıklarının önemini vurgulayan Burcu, karbonhidrat ve şeker tüketiminin sınırlandırılması, Akdeniz tipi beslenme, yüksek ultraviyole korumasına sahip kaliteli güneş gözlüğü ve gerektiğinde şapka kullanımının göz sağlığını korumaya yardımcı olduğunu ifade etti.

Ameliyat için kataraktın ilerlemesini beklemek gerekmiyor

Katarakt ameliyatının zamanlamasının hastanın görme düzeyi, günlük yaşamı ve ihtiyaçlarına göre belirlenmesi gerektiğini söyleyen Prof. Dr. Burcu, geçmişte olduğu gibi görmenin ileri derecede azalmasını beklemenin artık gerekli olmadığını belirtti.

Hastanın görmesi iyiyse, katarakt günlük yaşamını etkilemiyorsa ve gözlükle yeterli görme keskinliği sağlanabiliyorsa ameliyatın bekletilebileceğini ifade eden Burcu, buna karşılık kataraktın kişinin yaşam kalitesini ve günlük faaliyetlerini etkilemeye başlaması halinde ameliyatın planlanabileceğini söyledi.

Katarakt ameliyatını gereğinden fazla geciktirmenin de doğru olmadığını vurgulayan Burcu, ileri derecede sertleşmiş kataraktın cerrahiyi zorlaştırabileceğini ve komplikasyon riskini artırabileceğini kaydetti.

Yeni ameliyat yöntemleri ile hastalar daha hızlı iyileşiyor

Kataraktın günümüzde tek tedavisinin cerrahi olduğunu belirten Prof. Dr. Burcu, cerrahi tekniklerde son yıllarda önemli gelişmeler yaşandığını söyledi.

Geçmişte çok daha büyük kesilerle gerçekleştirilen ameliyatların artık oldukça küçük kesilerden yapılabildiğini anlatan Burcu, bu gelişmenin hem cerrahi süreci kolaylaştırdığını hem de hastaların ameliyat sonrasında günlük ve sosyal yaşamlarına daha hızlı dönmelerine olanak sağladığını ifade etti.

Katarakt ameliyatında göz içine yerleştirilen merceklerin biyolojik uyumluluğu yüksek materyallerden üretildiğini belirten Burcu, bu merceklerin kullanım ömrünün yaklaşık 100 yıl olduğunu ve normal koşullarda hastanın ilerleyen yıllarda merceğinin değiştirilmesinin gerekmediğini söyledi.

“Akıllı mercek” seçiminde hastanın ihtiyacı belirleyici

Halk arasında “akıllı mercek” olarak bilinen yeni nesil göz içi merceklere de değinen Prof. Dr. Burcu, bu merceklerin yakın, orta ve uzak mesafelerde dengeli görme sağlamayı hedeflediğini söyledi.

Katarakt ameliyatında tek odaklı veya çok odaklı merceklerin tercih edilebildiğini belirten Burcu, mercek seçiminde hastanın günlük yaşamının, mesleğinin ve görme beklentisinin çok iyi değerlendirilmesi gerektiğinin altını çizdi.

Uzak, orta ve yakın mesafeyi mümkün olduğunca gözlüksüz görmek isteyen hastalarda üç odaklı merceklerin tercih edilebildiğini, uzak görüşün öncelikli olduğu hastalarda ise tek odaklı merceklerin daha uygun olabileceğini anlatan Burcu, bu durumda yakın gözlüğüne ihtiyaç duyulabileceğini söyledi.

Ameliyat sonrasında bebeklik dönemindeki gibi kusursuz bir görüş beklentisinin gerçekçi olmayacağını belirten Burcu, en doğru yaklaşımın hastanın beklentisini iyi anlamak ve ihtiyacına uygun merceği seçmek olduğunu vurguladı.

Her katarakt ameliyatı sadece damla anesteziyle yapılmıyor

Katarakt ameliyatlarında hastanın durumuna göre farklı anestezi yöntemlerinin uygulanabildiğini anlatan Prof. Dr. Burcu, ameliyata uyum sağlayabilecek hastalarda damla anestezisinin yeterli olabildiğini söyledi.

Yoğun kaygısı bulunan, işitme sorunu veya ameliyat sırasında iletişimi güçleştirecek özel bir durumu olan hastalarda sedasyon ya da farklı anestezi yöntemlerinin tercih edilebildiğini belirten Burcu, çocuk hastaların ise genel anestezi altında ameliyat edildiğini ifade etti.

Yeni cerrahi tekniklerle çok küçük kesilerden ameliyat yapılabildiği için geçmişte olduğu gibi gözün uzun süre kapatılmasının her hastada gerekli olmadığını belirten Prof. Dr. Burcu, bazı hekimlerin gözü hiç kapatmayabildiğini, bazılarının ise bir veya iki gün süreyle koruma önerebildiğini söyledi.

Ameliyat sonrası hijyenin büyük önem taşıdığını vurgulayan Burcu, özellikle ilk 48 saatin dikkat gerektirdiğini, yaklaşık 10 gün boyunca ameliyat edilen göz ve çevresinin doğrudan suyla temasından kaçınılması gerektiğini ifade etti.

“İki gözü aynı anda ameliyat etmeyi tercih etmiyoruz”

Her iki göze aynı anda katarakt ameliyatı yapmayı rutin olarak tercih etmediklerini belirten Prof. Dr. Burcu, bir gözün ameliyatından en az üç gün sonra, genellikle de yaklaşık bir hafta içerisinde diğer gözün ameliyat edilebildiğini söyledi.

Genel anestezi alması gereken ve ikinci kez anestezi uygulanmasının sağlık açısından risk oluşturduğu çok özel hastalarda iki gözün aynı seansta ameliyat edilebildiğini belirten Burcu, bu durumda ikinci göze geçilirken tamamen yeni bir ameliyat yapılıyormuş gibi cerrahi hazırlığın ve kullanılan malzemelerin yenilendiğini anlattı.

Katarakt tekrarlamaz

Katarakt ameliyatından sonra hastalığın yeniden oluşmadığını vurgulayan Prof. Dr. Burcu, bazı hastalarda iyileşme sürecinde göz içindeki arka kapsülde opaklaşma gelişebildiğini söyledi.

Halk arasında zaman zaman “katarakt yeniden oluştu” veya “gözde kireçlenme oldu” şeklinde ifade edilen bu durumun kataraktın tekrarlaması anlamına gelmediğini belirten Burcu, arka kapsül opasitesi olarak adlandırılan tablonun basit bir lazer işlemiyle giderilebildiğini ifade etti.

Ailesinde anevrizma öyküsü olanlar kontrollerini ihmal etmemeli

Prof. Dr. Ayhan Tekiner, anevrizmanın beyin damarlarının belirli bölgelerinde oluşan balonlaşmalar olduğunu belirterek, hastalığın özellikle 40 yaşından sonra daha sık görüldüğünü söyledi.

Doğuştan gelen yatkınlığın yanı sıra yaşam tarzına bağlı olarak damarların elastikiyetini kaybetmesinin anevrizma gelişiminde önemli rol oynadığını ifade eden Tekiner, anevrizma kanamalarının beynin etkilenen bölgesine göre ölümden kalıcı sakatlığa kadar uzanan ciddi sonuçlara yol açabileceğini vurguladı.

Erken tanının büyük önem taşıdığına dikkat çeken Tekiner, ailesinde anevrizma öyküsü bulunan kişilerin BT anjiyografi veya MR anjiyografi ile mutlaka değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Geçmişte 5 milimetrenin altındaki anevrizmalara çoğunlukla müdahale edilmediğini hatırlatan Tekiner, son yıllarda tedavi yöntemlerindeki gelişmeler sayesinde komplikasyon riskinin yüzde 1’in altına düştüğünü, bu nedenle uygun hastalarda daha küçük anevrizmaların da tedavi edilebildiğini belirtti.

Şah damarındaki plaklar inmenin en önemli nedenlerinden biri

Programda inme ve felç konusunda da önemli bilgiler veren Prof. Dr. Tekiner, beyni besleyen damarların sağlıklı olmasının hayati önem taşıdığını ifade etti.

Şah damarı olarak bilinen karotis arterlerde oluşan plakların inmelerin yaklaşık yüzde 20-25’inden sorumlu olduğunu belirten Tekiner, obezite başta olmak üzere sağlıksız yaşam tarzının damar yapısını bozduğunu söyledi.

Fazla yağ dokusunun karaciğer aracılığıyla dolaşıma katılarak damar yapısını olumsuz etkilediğini ifade eden Tekiner, kötü kolesterol ile birleşen bu sürecin damar tıkanıklığına ve emboliye neden olabildiğini belirtti.

Yüksek tansiyon, diyabet, hareketsizlik ve ilerleyen yaşın da inme riskini artırdığını vurgulayan Tekiner, damar yapısındaki bozulmanın yalnızca beyni değil tüm organ ve sistemleri etkilediğini söyledi.

İnmede ilk 2 saat hayat kurtarıyor

İnme belirtilerinin fark edildiği anda vakit kaybetmeden 112 Acil Çağrı Merkezi’nin aranması gerektiğini vurgulayan Prof. Dr. Tekiner, bulantı, kusma, bilinç kaybı, yüz felci, konuşma bozukluğu ve kol veya bacakta güç kaybı gibi belirtilerin acil değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.

Eskiden ilk 6 saatin kritik kabul edildiğini hatırlatan Tekiner, günümüzde özellikle ilk 2 saatin tedavi başarısı açısından çok daha önemli olduğunun altını çizdi.

Hastaneye zamanında ulaştırılan hastalarda uygun durumlarda damar açıcı tedavi uygulanabildiğini ya da pıhtının girişimsel yöntemlerle damardan çıkarılabildiğini belirten Tekiner, hızlı müdahalenin hastanın yaşamını ve yaşam kalitesini doğrudan etkilediğini söyledi.

İnme tedavisi bir ekip işidir

İnme tedavisinde başarının hızlı ve koordineli çalışmaya bağlı olduğunu belirten Prof. Dr. Tekiner, hastanın 112 ekipleri tarafından en kısa sürede uygun hastaneye ulaştırılması, acil serviste zaman kaybetmeden değerlendirilmesi ve deneyimli ekipler tarafından müdahale edilmesinin hayati önem taşıdığını ifade etti.

Tüm sürecin kusursuz işlemesi halinde hastaya hastaneye ulaştıktan sonraki 10-15 dakika içerisinde müdahale edilebildiğini belirten Tekiner, bu sayede hastaların kalıcı hasar gelişmeden normal yaşamlarına dönebilme şansının önemli ölçüde arttığını söyledi.

Sigara ve elektronik sigara damar sağlığının düşmanı

Prof. Dr. Tekiner, damar sağlığını korumak için halk arasında yaygın olan yanlış inanışlara da dikkat çekti.

Herhangi bir besinin tek başına kanı sulandırmasının mümkün olmadığını belirten Tekiner, sağlıklı ve dengeli beslenmenin damar yapısını korumanın temel şartı olduğunu söyledi.

Sigaranın damar sağlığının en büyük düşmanlarından biri olduğunu vurgulayan Tekiner, elektronik sigaraların da masum olmadığını, binlerce zararlı madde içerdiğini ve damar yapısını olumsuz etkilediğini ifade etti.

Hareketli yaşam ve stres kontrolü sağlıklı yaşlanmanın anahtarı

Prof. Dr. Ayhan Tekiner, sağlıklı damar yapısının genç yaşlardan itibaren korunması gerektiğini belirterek, obezite ile mücadele, düzenli fiziksel aktivite ve dengeli beslenmenin beyin ve damar hastalıklarından korunmada en etkili yöntemler arasında yer aldığını söyledi.

Uzun yolculuklarda belirli aralıklarla ayağa kalkıp yürünmesini öneren Tekiner, egzersize yeni başlayacak özellikle obezite, hipertansiyon ve diyabet hastalarının sabahın erken saatleri yerine öğleden sonra veya akşamüstünü tercih etmelerinin daha uygun olacağını ifade etti.

Geç saatlerde yemek yememek, yeterli sıvı tüketmek ve düzenli hareket etmenin damar sağlığını desteklediğini belirten Tekiner, stresin de kortizol salgısını artırarak tansiyon ve kan şekerini yükselttiğini, bunun da damar sistemi üzerinde olumsuz etkiler oluşturduğunu söyledi.

Uzun ve kaliteli yaşamın temelinde sağlıklı beslenme, hareketli yaşam, sigaradan uzak durma ve stresin kontrol altında tutulmasının bulunduğunu vurgulayan Prof. Dr. Tekiner, “Yalnızca uzun yaşamak değil, sağlıklı ve kaliteli bir yaşam sürmek için damar sağlığımıza genç yaşlardan itibaren yatırım yapmalıyız” dedi.

"Görüntüyle gerçek hiçbir zaman aynı değildi"

Akkoç, yıllar boyunca devlet yönetiminde görünenle yaşananın farklı olduğunu gözlemlediğini belirterek şöyle konuştu:

"Devletlerin yönetiminde ve siyasi olaylarda, hatta savaşlarda bile görüntüyle gerçeğin birbirinden farklı olduğunu, senaryoların önceden hazırlandığını yaşayarak gördük. 1950 yılından itibaren Amerika'nın desteğiyle iktidara gelen hükümetlerin, çizilen çizginin dışına çıktıkları zaman yine darbelerle görevden alındıklarını gördüm."

"Doğan Koloğlu bana 'Nihat Erim başbakan olacak' dedi"

Yeni İstanbul Gazetesi Ankara Bürosu'nda görev yaptığı dönemi anlatan Akkoç, Genel Yayın Müdürü Doğan Koloğlu'nun kendisine sürekli aynı bilgiyi doğrulatmaya çalıştığını söyledi.

"Doğan ağabey bana, 'Çok önemli bir yerden duydum. Nihat Erim başbakan olacakmış. Konuşabilir misin?' dedi. Ben de 'Nasıl sorayım? Demirel başbakan, İnönü muhalefet lideri. Böyle bir soru sorulur mu?' diye cevap veriyordum. Ama salı, çarşamba, perşembe aynı şey tekrarlandı."

"Nihat Erim başbakan olacağını benden öğrendi"

Israrlar üzerine Nihat Erim'i aradığını söyleyen Akkoç, o telefon görüşmesini şu sözlerle anlattı:

"Telefonu çevirdim. 'Beyefendi hayırlı uğurlu olsun. Başbakan oluyormuşsunuz' dedim. Ama bunun benim sorum olmadığını, Genel Yayın Müdürü Doğan Koloğlu'nun sorusu olduğunu söyledim. Nihat Bey şaşırdı. 'Ya Fethi Bey, nereden çıktı bu?' dedi. Ben de kaynağı söylemedim. Çünkü telefonların dinlendiğini biliyorduk."

Akkoç, yıllar sonra bu olayı değerlendirirken şu ifadeleri kullandı:

"Nihat Erim başbakan olacağını benden öğrendi. O konuşmada bunu kendisinin de bilmediğini anladım."

"Telefon konuşmasını unutmamı rica etti"

Muhtıranın ardından yaşananları da anlatan Akkoç, Erim'in koruma müdürü aracılığıyla kendisine mesaj gönderdiğini belirtti.

"Koruma müdürü yanıma geldi. 'Sayın Nihat Bey'in size saygıları var, o telefon konuşmasını unutmanızı rica ediyor' dedi. Ben de 'O konuşmayı unuttum. Ama hükümet güvenoyu aldıktan sonra ilk demecini bana versin' dedim. İlk yazılı demecini bana gönderdi."

"12 Mart'ın üç temel nedeni vardı"

Akkoç, muhtıranın yalnızca iç politik gelişmelerle açıklanamayacağını belirterek üç temel neden sıraladı:

"Birinci sebep haşhaştı. Amerika Demirel'e 'Haşhaşı kapat' diyordu. Demirel ise 'Daraltırım ama tamamen kapatamam' diyordu.

İkinci sebep Sovyetler Birliği ile yapılan ağır sanayi hamleleriydi. Türkiye'nin en büyük fabrikalarını Ruslara kurdurmuşlardı.

Üçüncü sebep ise Nixon'ın Çin ziyareti sonrasında Türkiye'ye yaptığı baskıydı. Tayvan'la ilişkilerin kesilip Mao'nun Çin'inin tanınması isteniyordu. Demirel bunu kabul etmedi."

"İlk kararname haşhaş yasağı oldu"

Akkoç, şöyle devam etti:

"Nihat Erim başbakan olduktan sonra imzaladığı ilk kararname haşhaş ekiminin yasaklanması oldu. Darbelerin temelinde, 1946'dan sonra çizilen çizginin dışına çıkan iktidarların değiştirilmesi anlayışı vardı."

Kistik fibrozisin genetik geçişli, kalıtsal bir hastalık olduğunu belirten Prof. Dr. Özçelik, hastalığın anne karnından itibaren gelişmeye başladığını söyledi. Hastalığın temelinde salgı yapan hücrelerde bulunan klor kanallarındaki bozukluğun yer aldığını ifade eden Özçelik, bu nedenle tüm salgıların normalden daha koyu ve yapışkan hale geldiğini kaydetti.

En fazla akciğerleri etkiliyor

Kistik fibrozisin birçok organı etkileyebildiğini belirten Prof. Dr. Özçelik, en ciddi hasarın akciğerlerde oluştuğunu söyledi.

Akciğerlerde biriken koyu kıvamlı mukusun solunum yollarını tıkadığını, bu ortamda yerleşen mikropların temizlenememesi nedeniyle tekrarlayan enfeksiyonlar ve zamanla ilerleyici akciğer hasarı geliştiğini anlatan Özçelik, hastalığın yalnızca akciğerleri değil, üst solunum yolları ile mide-bağırsak sistemini de etkileyebildiğini ifade etti. Kistik fibrozisli hastalarda insülin direnci ve üreme sistemiyle ilgili sorunların da görülebildiğini belirtti.

Akraba evlilikleri riski artırıyor

Kistik fibrozisin çekinik genlerle aktarılan bir hastalık olduğuna dikkat çeken Prof. Dr. Özçelik, özellikle akraba evliliklerinde hastalığın ortaya çıkma riskinin önemli ölçüde arttığını söyledi. Özçelik, bu nedenle genetik danışmanlığın ve akraba evliliklerinin azaltılmasının büyük önem taşıdığını vurguladı.

Erken tanı tedavinin başarısını artırıyor

Hastalığın ne kadar erken tanınırsa tedavinin o kadar başarılı olduğunu belirten Prof. Dr. Özçelik, bu nedenle yenidoğan tarama programlarının büyük önem taşıdığını söyledi.

Yenidoğan tarama testleri sayesinde hastalığın henüz belirti vermeden saptanabildiğini ifade eden Özçelik, erken dönemde başlanan tedavilerle organ hasarı gelişmeden hastalığın kontrol altına alınabildiğini kaydetti. Özçelik günümüzde bazı modülatör tedavilerin bebekler henüz bir aylıkken başlanabildiğini belirtti.

“Yenidoğan tarama testlerinden korkmayın”

Son yıllarda yenidoğan tarama testlerine yönelik çeşitli yanlış bilgilerin yayıldığını söyleyen Prof. Dr. Özçelik, ailelere önemli uyarılarda bulundu.

Bazı ailelerin bebeklerinden kan örneği alınmasını istemediğini belirten Özçelik, kan örneklerinin farklı amaçlarla kullanılacağı yönündeki iddiaların gerçeği yansıtmadığını, tüm sürecin devlet kontrolünde yürütüldüğünü ifade ederek ailelerin bu testleri mutlaka yaptırması gerektiğini söyledi.

Kistik fibrozis sürekli bakım gerektiriyor

Kistik fibrozisin yaşam boyu düzenli takip gerektiren bir hastalık olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Özçelik, tedavide en önemli basamaklardan birinin akciğer bakımının sağlanması olduğunu belirtti.

Ailelerin solunum fizyoterapisi ve günlük bakım için saatler harcadığını ifade eden Özçelik, hastaların sık akciğer enfeksiyonları nedeniyle zaman zaman hastaneye yatmak zorunda kaldıklarını söyledi. Özçelik, organlar hasar görmeden önce tedaviye başlanmasının yaşam süresi ve yaşam kalitesi açısından belirleyici olduğunu vurguladı.

Modülatör tedavilerde yeni dönem

Kistik fibrozis tedavisinde son yılların en önemli gelişmelerinden birinin modülatör tedaviler olduğunu belirten Prof. Dr. Özçelik, bu ilaçların hastalığın temelindeki klor kanalındaki bozukluğu hedef aldığını söyledi.

İlk modülatör tedavilerin 2012 yılında kullanılmaya başlandığını, tedavilerin yıllar içinde gelişerek 2019 yılında üçlü kombinasyonlara ulaştığını belirten Özçelik, modülatör tedavilerin 2025 yılının Ağustos ayından itibaren geri ödeme kapsamına alınmasının hastalar açısından önemli bir dönüm noktası olduğunu ifade etti. Bu tedavilerin yüksek maliyetli olduğuna dikkat çeken Özçelik, ayrıca hastalığın hücresel mekanizmasını düzeltmeye yönelik yeni ilaçlarla ilgili faz 2 ve faz 3 klinik çalışmaların da sürdüğünü söyledi.

Erkek hastalarda kısırlık sık görülüyor

Prof. Dr. Özçelik, kistik fibrozisli erkeklerde kısırlığın oldukça yüksek oranlarda görüldüğünü belirterek, hastalığın yalnızca solunum sistemini değil, yaşamın birçok alanını etkileyen çok yönlü bir sağlık sorunu olduğuna dikkat çekti.

Çocuklar sosyal yaşamda da zorlanabiliyor

Sık öksürük ve balgam nedeniyle çocukların okul ve sosyal yaşamlarında güçlük yaşayabildiğini belirten Özçelik, tekrarlayan akciğer enfeksiyonları nedeniyle sık hastane yatışlarının eğitim hayatını olumsuz etkileyebildiğini söyledi.

Büyüme ve gelişmenin akranlarının gerisinde kalmasının hem çocukları hem de ailelerini psikolojik olarak zorlayabildiğini ifade eden Özçelik, günümüzde tedavide sağlanan gelişmeler sayesinde bu çocukların geleceğe çok daha umutla bakabildiğini belirtti.

Yaşam süresi önemli ölçüde uzadı

Kistik fibrozisin tanımlandığı ilk yıllarda hastaların büyük bölümünün iki yaşına ulaşamadan yaşamını yitirdiğini hatırlatan Prof. Dr. Özçelik, hastalığın 1938-1939 yıllarında tanımlandığını, 1989 yılında ise hastalığa neden olan genin keşfedildiğini söyledi.

Genetik keşfin ardından geçen süreçte tedavide büyük ilerlemeler kaydedildiğini belirten Özçelik, bugün erken tanı alan ve uygun tedavi gören hastaların yaşam sürelerinin ve yaşam kalitelerinin belirgin şekilde arttığını ifade etti.

İleri yaşta da tanı konulabiliyor

Kistik fibrozisin en sık beyaz ırkta görüldüğünü, siyah ırkta daha düşük, sarı ırkta ise daha nadir rastlandığını belirten Prof. Dr. Özçelik, hastalığın yalnızca çocukluk çağında görülmediğini de vurguladı.

Tekrarlayan akciğer enfeksiyonları, sürekli balgam çıkarma, büyüme geriliği bulunan çocukların mutlaka kistik fibrozis açısından değerlendirilmesi gerektiğini belirten Özçelik, bronş genişlemesi bulunan erişkin hastalarda da ayırıcı tanıda kistik fibrozisin mutlaka düşünülmesi gerektiğini söyledi.

Literatürde 81 yaşında kistik fibrozis tanısı alan hastaların bulunduğunu hatırlatan Prof. Dr. Özçelik, aile öyküsü bulunan gebeliklerde ise anne karnında takip ile hastalığın erken dönemde saptanabildiğini sözlerine ekledi.

Dünyada 2,8 milyon, Türkiye’de yaklaşık 83 bin kişi MS ile yaşıyor

Multipl Skleroz (MS), dünyada yaklaşık 2,8 milyon, Türkiye’de ise 82–83 bin kişiyi etkileyen kronik bir nörolojik hastalık olarak biliniyor.

Hastalığın merkezi sinir sistemini etkilediğini anlatan Prof. Dr. Mungan, beyin ve omurilikteki sinir hücrelerini saran miyelin kılıfının, bağışıklık sistemindeki bozukluklar nedeniyle hasar gördüğünü belirterek şunları söyledi:

“Bağışıklık sistemindeki değişiklikler miyelin kılıfında yıkıma yol açıyor ve sinir hücreleri arasındaki iletiyi bozuyor. Bunun sonucunda da hastalık çok farklı belirtilerle ortaya çıkıyor.”

MS’nin bağışıklık sistemi hastalığı olduğunu ancak genetik ve çevresel faktörlerin de hastalığın oluşumu ve ilerlemesinde önemli rol oynadığını ifade eden Mungan, hastalığın kadınlarda erkeklere göre 2,5–3 kat daha sık görüldüğünü, özellikle 20–40 yaş arasında ortaya çıktığını söyledi.

Kadınlarda daha sık görülmesinin kesin nedeninin bilinmediğini belirten Mungan, “Östrojen ve diğer kadınlık hormonlarının bağışıklık sistemi üzerindeki etkileri nedeniyle özellikle doğurganlık çağında hastalık daha sık görülüyor.” dedi.

Mungan, son yıllarda tanı olanaklarının gelişmesi sayesinde ileri yaşta başlayan MS vakalarının daha sık tanı aldığını, nadir de olsa çocukluk çağında da görülebildiğini söyledi.

İlk belirti görme kaybı da olabilir, uyuşma da…

MS’nin çok farklı belirtilerle ortaya çıkabildiğini belirten Prof. Dr. Mungan, en sık görülen bulguların;

• Görme kaybı,
• Çift görme,
• Kol veya bacakta uyuşma,
• Güçsüzlük,
• Denge bozukluğu,
• İdrar problemleri olduğunu söyledi.

MR’da görülen plakların beynin veya omuriliğin hangi bölgesini etkilediğine göre belirtilerin değiştiğini belirten Mungan, “Plak hangi fonksiyonu etkiliyorsa hastanın şikâyeti de ona göre ortaya çıkıyor.” dedi.

Görme kaybı yaşayan hastaların çoğunlukla önce göz hastalıkları uzmanına başvurduğunu belirten Prof. Dr. Semra Öztürk Mungan, göz muayenesinde sorun bulunmaması halinde hastaların nörolojiye yönlendirildiğini söyledi.

Tanıda MR ve nörolojik muayene belirleyici

MS tanısında ayrıntılı klinik öykü ve nörolojik muayenenin vazgeçilmez olduğunu belirten Prof. Dr. Mungan, hem beyin hem de omurilik MR’ının mutlaka çekildiğini ifade etti.

Son yıllarda güncellenen tanı kriterlerinde MR’ın çok daha belirleyici hâle geldiğini söyleyen Mungan, yardımcı tanı yöntemleri arasında VEP testi ile göz sinirlerindeki iletimin değerlendirildiğini anlattı.

Tanıda en önemli yardımcı yöntemlerden birinin ise beyin omurilik sıvısının incelenmesi olduğunu belirten Prof. Dr. Mungan, şöyle konuştu:

“Lomber ponksiyon yardımcı test olarak geçse de hemen hemen her hastada yapmak istiyoruz. Hem kesin tanı hem de ayırıcı tanı açısından çok önemli. Ayrıca hastalığın gelecekte nasıl seyredeceği konusunda da bize önemli bilgiler veriyor.”

MS her hastada farklı seyrediyor

Kesin MS tanısı alan hastalarda koruyucu tedavinin geciktirilmemesi gerektiğini vurgulayan Prof. Dr. Mungan, tedavi edilmediğinde hastalığın ilerleyerek kalıcı fonksiyon kayıplarına neden olabileceğini söyledi.

Atak dönemlerinde öncelikle yüksek doz kortizon tedavisi uygulandığını belirten Mungan, ardından hastalığın tipine uygun koruyucu tedavilerin planlandığını ifade etti.

MS hastalığının en sık görülen tipinin ataklar ve iyileşmelerle seyreden RRMS (Relapsing Remitting MS) olduğunu belirten Prof. Dr. Mungan, hastaların yaklaşık yüzde 15–20’sinde ilerleyici tip MS görüldüğünü söyledi.

Bazı hastalarda hastalığın en baştan ilerleyici seyredebildiğini, bazılarında ise yıllar içinde ilerleyici forma dönüşebildiğini belirten Mungan, “MS tamamen kişiye özgü seyreden bir hastalık. Hastaların düzenli izlenmesi ve hastalık tipinin doğru belirlenmesi tedavinin başarısını belirliyor.” dedi.

Aynı hekim tarafından uzun süre takip büyük önem taşıyor

MS’nin uzun yıllar takip gerektiren kronik bir hastalık olduğunu belirten Prof. Dr. Mungan, hastaların tanı sonrasında sürekli doktor değiştirmemesi gerektiğini söyledi.

“Kesin tanı konulduktan sonra hastaların aynı hekim tarafından izlenmesi tedavi başarısını artırıyor. Çünkü MS’de bireyselleştirilmiş tedavi çok önemli. Doktorun hastanın geçmişini, MR değişimlerini, atak sıklığını ve nörolojik durumunu yakından bilmesi gerekiyor.”

Hastalar gerçek atak ile yalancı atağı karıştırabiliyor

MS atağının belirtilerin 24 saatten uzun sürmesi olarak tanımlandığını belirten Prof. Dr. Mungan, optik nörit, güçsüzlük, uyuşma ve denge bozukluğunun gerçek atak belirtileri arasında yer aldığını söyledi.

Bunun yanında enfeksiyon, sıcak hava, yoğun stres, regl dönemi veya aşırı egzersiz gibi vücut ısısını artıran durumlarda yalancı atakların görülebileceğini belirten Mungan, bu nedenle hastaların önce ayrıntılı değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Atak tedavisinde altın standart kortizon tedavisi

MS ataklarında günlük 1000 mg kortizonun 5–7 gün, bazı hastalarda ise 10 güne kadar uygulanabildiğini belirten Prof. Dr. Mungan, kortizona yanıt alınamayan hastalarda ise plazmaferez tedavisinin uygulandığını söyledi.

Bu tedavinin özellikle üniversite ve şehir hastanelerindeki deneyimli MS merkezlerinde yapılabildiğini ifade etti.

Akıllı ilaçlar umut veriyor

Atak tedavisinin dışında hastalığın ilerlemesini durdurmaya yönelik çok sayıda tedavi bulunduğunu belirten Prof. Dr. Mungan, Türkiye’de tedavilerin basamaklı sistemle uygulandığını söyledi.

Tablet, enjeksiyon ve infüzyon tedavilerinin bulunduğunu belirten Prof. Dr. Semra Öztürk Mungan, yeni nesil bağışıklık sistemini yeniden yapılandıran tedavilere ilişkin şu bilgileri verdi:

“Hastaların akıllı ilaç olarak adlandırdığı yeni tedaviler sayesinde çok az doz uygulayıp hastaları uzun süre tedavisiz takip edebildiğimiz durumlar olabiliyor.”

Tedavi seçiminde hastanın yaşı, cinsiyeti, gebelik planı, mesleği, sosyal yaşamı ve hastalığın seyri gibi çok sayıda faktörün dikkate alındığını belirtti.

MS hastaları evlenebilir, çocuk sahibi olabilir

Prof. Dr. Semra Öztürk Mungan, MS hastalarının normal yaşamlarını sürdürebileceklerini belirterek şu önerilerde bulundu:

“MS hastaları evlenebilir, planlı gebelik gerçekleştirebilir ve doktorlarıyla koordineli şekilde çocuk sahibi olabilirler. Gebelik öncesinde hastalığın en az bir yıl stabil seyretmesini tercih ediyoruz.”

Ağır egzersizlerden kaçınılmasını öneren Mungan; yürüyüş, yüzme, yoga ve pilatesin uygun sporlar olduğunu söyledi.

Akdeniz tipi beslenme öneriliyor

Beslenmenin tedavinin önemli bir parçası olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Semra Öztürk Mungan, Akdeniz tipi beslenmenin önerildiğini söyledi.

Mungan, sebze, meyve ve balık ağırlıklı beslenmenin önemine dikkat çekerek D vitamini ve B12 eksikliklerinin mutlaka giderilmesi gerektiğini, balık tüketemeyen hastalarda ise omega-3 desteğinin yararlı olabileceğini belirtti. Prof. Dr. Mungan, “Miyelin kılıfının iyileşmesinde omega-3’ün önemli etkileri bulunuyor.” dedi.

Sigara ve D vitamini eksikliği hastalığın en önemli çevresel sebepleri

MS için kanıtlanmış iki önemli çevresel risk faktörü bulunduğunu belirten Prof. Dr. Mungan, bunların D vitamini eksikliği ve sigara olduğunu belirterek, “Hastalar kesinlikle sigara içmemeli, sigara içilen ortamlarda da bulunmamalı.” dedi.

MS hastaları yaz sıcaklarında dikkatli olmalı

Prof. Dr. Semra Öztürk Mungan, MS hastalarının yaz aylarında çok daha dikkatli olmalarını belirterek sıcak ortamlardan kaçınmalarını söyledi.

Mungan:

• Sıcak suyla banyo yapılmamasını,
• Hamam ve saunadan uzak durulmasını,
• Yazın 11.00–14.00 saatleri arasında güneşten kaçınılmasını,
• Bol su tüketilmesini,
• Hafif beslenilmesini önerdi.

Türkiye’de hastalar güncel tedavilere kolaylıkla ulaşıyor

Dünyada kullanılan güncel MS tedavilerinin neredeyse tamamına Türkiye’de geri ödeme kapsamında erişilebildiğini belirten Prof. Dr. Semra Öztürk Mungan, bunun hastalar açısından önemli bir avantaj olduğunu söyledi.

Ayrıca ilerleyen yaşlarda bağışıklık sisteminin daha sakin hâle gelmesi nedeniyle bazı hastalarda hastalığın da daha durağan seyredebildiğini ifade etti.

Kök hücre mucize değil

Kök hücre tedavisine ilişkin yanlış beklentilere dikkat çeken Prof. Dr. Mungan, şu değerlendirmede bulundu:

“Kök hücre tedavisi bağışıklık sistemini yeniden yapılandırmayı hedefliyor ancak hastalığı tamamen ortadan kaldırmıyor. Diğer tedavilere belirgin bir üstünlüğü de bulunmuyor. Mucize beklememek gerekiyor.”

Mungan, kök hücre tedavisinin özellikle ataklı MS grubunda daha etkili olduğunu, Türkiye’de ise yalnızca çok sınırlı sayıdaki merkezde uygulanabildiğini söyledi.

Aktarlardan alınan ürünlerden uzak durun

MS hastalarının Sağlık Bakanlığı onaylı ilaçlar dışında hiçbir ürünü kontrolsüz şekilde kullanmamaları gerektiğini belirten Prof. Dr. Mungan, “Hekimlerinizin önermediği bitkisel ürünleri ve aktarlardan alınan karışımları kesinlikle kullanmayın.” uyarısında bulundu.

“MS tanısı alanlar umutsuzluğa kapılmasın”

Programın sonunda MS tanısı alan hastalara seslenen Prof. Dr. Mungan, moral ve sosyal desteğin tedavinin önemli parçalarından biri olduğunu belirterek şu mesajı verdi:

“MS tedavi edilebilen ve ilerlemesi durdurulabilen bir hastalık. Hastalar düzenli takiplerini yaptırır, tedavilerini aksatmaz ve yaşam tarzlarına dikkat ederlerse bugün tekerlekli sandalyeye mahkûm olmaları artık neredeyse söz konusu olmuyor.”

Hasta yakınlarının desteğinin büyük önem taşıdığını belirten Mungan, hastaların iş yaşamlarından kopmamalarını, sosyal hayata katılmalarını ve hobi edinmelerini önerdi. Ayrıca bulundukları illerde Türkiye MS Derneği şubelerine başvurarak ücretsiz eğitim, yoga ve pilates programlarından yararlanabileceklerini söyledi.

“52 yıl önce, 20 Temmuz 1974’te Kıbrıs’a yapılan müdahalenin önce diplomasiyle, ardından askeri harekatla kazanıldığını yaşayarak öğrendim. Kıbrıs’ın kaderi, Başbakan Bülent Ecevit’in Londra’da İngiltere Başbakanı Harold Wilson, Dışişleri Bakanı James Callaghan ve daha sonra görüşmelere katılan ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı Joseph Sisco ile yaptığı tam 24 saatlik temasların sonunda şekillendi.”

Akkoç, harekattan bir gün önce ABD’nin Yunanistan’daki askeri yönetime kritik bir uyarıda bulunduğunu da öne sürdü:

“ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı Joseph Sisco, 19 Temmuz’da Yunanistan’a giderek cunta yönetimine, ‘Türkiye müdahale edecek. Sakın karşılık vermeyin. Karışırsanız Türkiye sizi de ezer. Biz Türkiye’nin yanındayız.’ mesajını iletti. Bu süreci bizzat yaşayarak ve görerek öğrendim.”

“Londra’ya özel uçakla gittik”

Akkoç, 17 Temmuz 1974’te Başbakan Bülent Ecevit başkanlığındaki heyetle birlikte Türk Hava Yolları’nın özel uçağıyla Londra’ya gittiklerini anlattı.

Heyette, Başbakan Yardımcısı ve İçişleri Bakanı Oğuzhan Asiltürk, Dışişleri Bakanlığı Yüksek Müşaviri Ümit Haluk Bayülken, Hukuk Müşaviri Namık Kemal Yolga ile dönemin Milli Savunma Bakanı ve Dışişleri Bakan Vekili Hasan Esat Işık’ın bulunduğunu belirten Akkoç, Dışişleri Bakanı Turan Güneş’in ise o sırada Çin’de resmi temaslarda olduğu için heyete katılamadığını ifade etti.

Basın mensupları olarak ise Hürriyet’ten Cüneyt Arcayürek, Milliyet’ten Orhan Tokatlı, Günaydın’dan Örsan Öymen, Tercüman gazetesi adına kendisi, Anadolu Ajansı Genel Müdürü Atilla Onuk ile TRT ekibinin yer aldığını söyledi.

“Dünyanın gözü Londra’daydı”

Akkoç, heyetin Heathrow Havalimanı’ndan doğrudan İngiltere Başbakanı Harold Wilson’ın konutuna geçtiğini belirterek, görüşmeleri dünyanın dört bir yanından gelen gazetecilerin takip ettiğini anlattı.

“Biz yalnız değildik. İngiliz gazeteciler başta olmak üzere dünyanın her yerinden basın mensupları Başbakanlık Konutu’nun önünde bekliyordu.”

“Sisco ile beş dakikalık kritik görüşme”

Görüşmelerin ardından Bülent Ecevit’in Joseph Sisco ile baş başa yaklaşık beş dakika süren özel bir görüşme yaptığını aktaran Akkoç, bu görüşmenin önemine dikkat çekti.

“Hasan Esat Işık’a ‘Bülent Bey nerede?’ diye sordum. ‘Sisco ile baş başa görüşüyor’ dedi. Saatime baktım, tam beş dakika sürdü. Görüşmenin ardından Bülent Bey son derece rahat ve memnun görünüyordu. Dünya basınına da gayet sakin ve güçlü bir açıklama yaptı.”

“Harekatın başlayacağını biliyorduk”

Londra temaslarının tam 24 saat sürdüğünü ifade eden Akkoç, Ankara’ya döndüklerinde harekat kararının artık kesinleştiğini hissettiklerini söyledi.

“Harekatın yapılacağını biliyorduk. Hazırlıkların tamamlandığını hissediyorduk ancak yalnızca başlama zamanı henüz net değildi.”

Akkoç, Joseph Sisco’nun ertesi gün yeniden Türkiye’ye geldiğini, ardından Yunanistan’a geçerek cunta yönetimiyle görüştüğünü ve aynı gün tekrar Ankara’ya döndüğünü belirterek, Yunanistan’a yapılan uyarının da bu diplomasi trafiğinin bir parçası olduğunu dile getirdi.

“Harekat haberi Güvenpark’ta duyuruldu”

20 Temmuz sabahı yaşanan anları da anlatan Akkoç, şunları söyledi:

“Cumartesi sabahı saat 06.00’da bütün bakanlar dışarı çıktı. Gazeteciler olarak biz de oradaydık. Başbakanın açıklama yapacağını düşünüyorduk. O sabah Güvenpark’a doğru yürürken Kıbrıs Barış Harekatı’nın başladığı resmen açıklandı.”

Doğum sancısı, anne adaylarının en büyük kaygılarından biri olmaya devam ediyor. Ancak günümüzde modern anestezi yöntemleri sayesinde doğum ağrısını büyük ölçüde azaltmak mümkün. Prof. Dr. Berrin Günaydın, halk arasında “ağrısız doğum” olarak bilinen uygulamanın çoğunlukla epidural analjezi ile yapıldığını belirterek, doğru koşullarda uygulandığında annenin doğuma bilinçli ve konforlu şekilde katılmasını sağladığını söyledi.

Prof. Dr. Günaydın, “Aslında tıpta kullandığımız doğru ifade ağrısız doğum değil, doğum ağrısının etkili şekilde azaltılmasıdır. Anne sancıları hisseder ancak dayanılmaz ağrı büyük ölçüde ortadan kalkar. Böylece doğuma aktif olarak katılır ve bebeğinin dünyaya gelişine tanıklık eder” ifadelerini kullandı.

"Obstetrik anestezi gelişmiş ülkelerde ayrı bir uzmanlık alanı"

Amerika Birleşik Devletleri ve İngiltere’de obstetrik anestezinin anesteziyolojinin özel bir çalışma alanı olarak kabul edildiğini belirten Prof. Dr. Günaydın, bu ülkelerdeki uygulamaları yerinde inceleyerek Gazi Üniversitesi’nde Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalı ile 2004 yılında başlattıklarını söyledi.

Doğum ağrısının yönetiminde kadın hastalıkları ve doğum uzmanları ile anesteziyoloji uzmanlarının birlikte çalışmasının önemine dikkat çeken Günaydın, “Kadın doğum uzmanı ve anne adayının onayı olmadan epidural analjezi uygulanamaz. Bu nedenle anne adaylarının doğru bilgilendirilmesinde kadın doğum uzmanlarının rolü son derece önemlidir” diye konuştu.

"Ağrısız doğumda altın standart epidural analjezi"

Doğum ağrısını azaltmaya yönelik farklı yöntemler bulunduğunu ancak *altın standardın epidural analjezi olduğunu* vurgulayan Prof. Dr. Berrin Günaydın, yöntemin bel bölgesinden omuriliğin dışındaki epidural boşluğa yerleştirilen ince bir kateter aracılığıyla uygulandığını anlattı.

Günaydın “Düşük dozlarda lokal anestezik ilaçlar ve yardımcı ilaçlar kullanıyoruz. Amaç annenin ağrısını azaltırken hareket edebilmesini, doğuma aktif katılmasını ve bebeğin doğumuna bilinçli şekilde eşlik etmesini sağlamaktır” dedi.

“Epidural felç yapmaz, bebeğe zarar vermez”

Toplumda *epiduralle* ilgili çok sayıda yanlış bilgi bulunduğunu belirten Prof. Dr. Günaydın, en sık karşılaştıkları soruların felç, kalıcı bel ağrısı ve bebeğe zarar verip vermediği olduğunu söyleyerek şunları kaydetti:

“Epidural uygulama omuriliğin içine değil, dışındaki güvenli alana yapılır. Deneyimli ekip ve uygun koşullarda uygulandığında son derece güvenli bir yöntemdir. Bilimsel çalışmalar epidural analjezinin kalıcı bel ağrısına neden olmadığını gösteriyor. Ayrıca kullanılan ilaçlar çok düşük dozlarda uygulanıyor. Amaç annenin rahatlamasıdır. Anne rahatladığında stres hormonları azalıyor, bu da bebeğin oksijenlenmesini ve doğum sürecini olumlu etkileyebiliyor.”

"Sezaryen oranlarının düşürülmesine katkı sağlayabilir"

Prof. Dr. Günaydın, bilimsel çalışmaların epidural analjezinin sezaryen oranını artırmadığını gösterdiğini belirterek, gelişmiş ülkelerde bunun tam tersine normal doğumu destekleyen önemli uygulamalardan biri olduğunu ifade etti. Günaydın şöyle konuştu:

“Amerika ve İngiltere’de sezaryen oranları yaklaşık yüzde 30 seviyelerinde. Bu ülkelerde doğumların büyük bölümü epidural analjezi ile gerçekleştiriliyor. Anne adayları bu konuda bilinçli olduğu için doğum ağrısının azaltılmasını talep ediyor. Normal doğumun desteklenmesi de sezaryen oranlarının düşmesine katkı sağlayabiliyor.”

Türkiye’de de öncelikle bu konuda farkındalığın artırılması gerektiğini belirten Günaydın, “Toplum bilinçlenmeden yalnızca hizmeti yaygınlaştırmak yeterli olmaz. Aynı zamanda bunu karşılayacak eğitimli ekiplerin ve uygun altyapının da hazır olması gerekir” diye konuştu.

"Ağrısız doğum ekip işi"

Epidural analjezinin yalnızca bir anestezi uygulaması olmadığını belirten Prof. Dr. Günaydın, başarılı bir doğum yönetimi için kadın hastalıkları ve doğum uzmanı, anesteziyoloji ve reanimasyon uzmanı, deneyimli hemşireler, uygun monitörizasyon ve teknik donanımın birlikte çalışmasının şart olduğunu söyledi.

Anne adaylarının gebelik boyunca düzenli olarak değerlendirildiğini ifade eden Günaydın, kan sulandırıcı ilaç kullananlar, bazı kanama-pıhtılaşma bozukluğu bulunanlar, girişim bölgesinde enfeksiyonu olanlar veya bazı özel nörolojik hastalıkları bulunan kişilerde epidural uygulanamayabileceğini belirtti. Uygun adaylarda ise anestezi değerlendirmesi ve bilgilendirilmiş onam sonrasında güvenle uygulanabileceğini kaydetti.

Sezaryende de önemli avantaj sağlıyor

Planlı sezaryenlerde tıbbi engel bulunmadığı sürece spinal, kombine spinal-epidural veya epidural gibi bölgesel anestezi yöntemlerinin tercih edilmesi gerektiğini belirten Prof. Dr. Günaydın, doğum sırasında epidural kateter takılmış bir gebenin acil sezaryene alınması gerekirse aynı kateter üzerinden anestezinin sürdürülebileceğini söyledi.

Ayrıca epidural kateterin sezaryen sonrasında da ameliyat ağrısının kontrolünde kullanılabildiğini ifade etti.

“Doğum bir hastalık değil, hayatın en güzel mucizelerinden biridir”

Prof. Dr. Günaydın, Dünya Anesteziyoloji Dernekleri Federasyonu’nun (WFSA) doğum ağrısının giderilmesini lüks değil, hasta hakkı olarak değerlendirdiğini, Amerikan Kadın Doğum Uzmanları Koleji’nin (ACOG) ise tıbbi engel bulunmayan gebelerde annenin doğum ağrısının giderilmesini istemesini tek başına yeterli bir tıbbi endikasyon olarak kabul ettiğini hatırlattı. Günaydın, şu ifadeleri kullandı:

“Bizim amacımız kadınları epidurale yönlendirmek değil; doğru bilgiyi vererek bilinçli seçim yapmalarını sağlamaktır. Ağrısız doğum bir zorunluluk değildir ancak isteyen ve tıbbi açıdan uygun olan hiçbir anne adayının bu haktan mahrum bırakılmaması gerekir.”

Doğumun doğal bir süreç olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Günaydın, sözlerini şöyle tamamladı:

“Doğum bir hastalık değil, hayatın en güzel mucizelerinden biridir. Biz anesteziyoloji ve reanimasyon uzmanlarının görevi de bu mucizeyi anne ve bebek için daha güvenli, daha konforlu ve daha güzel bir deneyime dönüştürmektir.”

Diz ağrılarının toplumda en sık ihmal edilen sağlık sorunları arasında yer aldığını belirten Akkaya, erken dönemde başvurulduğunda birçok sorunun ilerlemeden kontrol altına alınabileceğini söyledi.

Diz ekleminin çok özel bir anatomiye sahip olduğunu vurgulayan Akkaya, yanlış ya da gecikmiş tedavilerin hareket kabiliyetini ciddi şekilde etkileyebileceğini belirterek, “Yürüme her şeydir. İnsanların mobilize olması genel beden ve ruh sağlığı açısından çok önemli. İnsanlar yürüyemediklerinde sosyal hayattan kopuyor, kilo alımı artıyor ve başkalarına bağımlı hale gelebiliyorlar” dedi.

“Diz sorunları yaşa ve cinsiyete göre değişiyor”

Diz eklemi hastalıklarının yaşa, cinsiyete ve yaşam biçimine göre farklılık gösterdiğini ifade eden Prof. Dr. Akkaya, çocukluk döneminde daha çok travmaya bağlı diz kapağı çıkıkları ve yaralanmaların görüldüğünü söyledi.

Orta yaş döneminde ise kadın ve erkeklerde farklı sorunların öne çıktığını belirten Akkaya, kadınlarda kas yapısındaki farklılıklar nedeniyle diz kapağı çevresindeki problemlerin daha sık yaşanabildiğini ifade etti.

“Merdiven inip çıkarken, çömelirken veya oturup kalkarken oluşan ağrılar ön diz ağrısının habercisi olabilir. Erken dönemde müdahale edilirse kıkırdak aşınması ilerlemeden önlem alınabilir.” diyen Akkaya, ihmal edilen problemlerin ilerleyen yaşlarda kireçlenmeye dönüşebileceğini söyledi.

Akkaya, erkeklerde ise spor yaralanmalarına bağlı menisküs yırtıkları ve ön çapraz bağ sorunlarının daha sık görüldüğünü belirtti.

“Kadınlar ciltlerine gösterdikleri özeni dizlerine de göstermeli”

Menopoz döneminin diz sağlığı açısından kritik olduğuna dikkat çeken Akkaya, hormonal değişikliklerle birlikte kemik ve kıkırdak dokusunun da etkilendiğini söyledi.

Prof. Dr. Akkaya, “Kadınlar menopoza girdikten sonra ciltlerine gösterdikleri özeni dizlerine de göstermeliler. Çünkü dizler yaşam kalitesini etkileyen en önemli yapılardan biridir” dedi.

Akkaya, menopoz öncesi yapılacak kontroller sayesinde kıkırdak koruyucu tedavilerle diz sağlığının korunabileceğini belirtti.

“Her diz ağrısı ameliyat gerektirmez”

Diz tedavisinde son yıllarda rejeneratif tıp ve ortobiyolojik uygulamaların önemli gelişmeler sağladığını anlatan Prof. Dr. Akkaya, amaçlarının vücudun kendi iyileştirme kapasitesinden yararlanmak olduğunu söyleyerek “Kişinin iyileştirici kapasitesi aslında kendi vücudunda saklıdır. Erken evre kıkırdak hasarlarında kişinin kendi kök hücrelerinden yararlanılarak yapılan ortobiyolojik tedavilerle başarılı sonuçlar alınabiliyor” ifadelerini kullandı.

Prof. Dr. Mustafa Akkaya, rejeneratif ve ortobiyolojik tedaviler konusunda toplumda bilgi karmaşası yaşanabildiğine dikkat çekti.

Kök hücre tedavileri ile kandan elde edilen trombosit uygulamalarının farklı yöntemler olduğunu belirten Akkaya:

“Vücutta dolaşan kandan kök hücre elde etmek mümkün değildir. Kök hücreler, leğen kemiği gibi büyük kemiklerden ya da yağ dokusundan elde edilebilir. Kandan alınan ise kök hücre değil, trombosit dediğimiz kan hücreleridir.” dedi.

Menisküs ve kıkırdak dokularının iyileşme kapasitesinin sınırlı olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Akkaya:

“Kas dokusu kanlanması sayesinde kendini onarabilir ancak kıkırdak ve menisküs gibi dokular yeterli kan damarına sahip değildir. Bu nedenle erken evre hasarlarda uyguladığımız ortobiyolojik tedavilerle o bölgede iyileşmeyi destekleyecek bir ortam oluşturmayı hedefliyoruz.” ifadelerini kullandı.

“Sosyal medyada mucize tedavi gibi sunulan uygulamalara dikkat”

Prof. Dr. Mustafa Akkaya, menisküs ve kıkırdak tedavileri konusunda bilimsel gelişmelerin umut verici olduğunu ancak her yeni yöntemin “kesin tedavi” gibi sunulmaması gerektiğini söyledi.

Menisküsün dışarıdan verilen maddelerle tamamen tedavi edilmesinin bugün için mümkün olmadığını belirten Akkaya:

“Biyoteknoloji çok hızlı ilerliyor. Kitosan içerikli jeller ve akıllı moleküllerle hasarlı bölgeyi hedefleyen çalışmalar devam ediyor. Gelecekte kıkırdak ve menisküs dokularına yönelik yeni tedavi seçenekleri mümkün olabilir.” dedi.

Ancak mevcut bilimsel aşamada tek bir enjeksiyonla tüm sorunları ortadan kaldıran bir tedavi yaklaşımının olmadığını vurgulayan Prof. Dr. Akkaya:

“Henüz bir iğneyle menisküsü ya da kıkırdağı tamamen tedavi edebilecek noktada değiliz. Hastalar erken dönemde hekime başvurursa ortobiyolojik tedavilerle mevcut hasarın ilerlemesini yavaşlatmak ve eklemi korumak mümkün olabilir.” ifadelerini kullandı.

Akkaya, kıkırdak, menisküs ve eklem hasarlarında her hastaya özel değerlendirme yapılarak kişiselleştirilmiş tedavi planlanması gerektiğini söyledi.

“Ağrıyla ve ağrı kesicilerle yaşamak kader gibi görülmemeli”

Toplumda birçok kişinin uzun süre ağrı kesicilerle yaşamaya çalıştığını belirten Prof. Dr. Akkaya, bunun doğru bir yaklaşım olmadığını söyledi.

Diz cerrahisinde kişiye özel çözümlerin artık çok daha gelişmiş olduğunu ifade eden Akkaya, “Robotik cerrahi, kişiye özel protezler ve küçük implantlarla diz cerrahisinde ciddi yollar katettik. Hastalar erken başvurduklarında çok daha küçük ve kişiselleştirilmiş müdahalelerle sağlıklı bir yaşam sürdürebiliyor” dedi.

“Aynı ameliyatta her iki dize protez uygulanabilir”

Diz ve kalça protezleri konusunda hastaların endişe duymaması gerektiğini belirten Prof. Dr. Akkaya, uygun cerrahi teknik, kaliteli implant ve doğru rehabilitasyonla protezlerin uzun yıllar kullanılabildiğini söyleyerek, “Güncel çalışmalar uygun şekilde yapılan cerrahilerde implant kullanım süresinin 30 yıla ulaşabildiğini gösteriyor. Hastalar protez cerrahisinden korkmamalı ve ağrıyla yaşamayı kader olarak görmemeli” ifadelerini kullandı.

Prof. Dr. Akkaya şunları söyledi:

“Eğer hasta biyolojik olarak aynı seansta iki dizine birden ameliyatı kaldırabilecek durumdaysa genel sağlık durumu buna elverişli ise aynı ameliyatta her iki dize birden ameliyat yapılabilir hatta tercih edilmelidir. Hastanın ihtiyacı varsa her iki dize de aynı anda tedavi uygulanmasının önemli avantajları var. Hasta bir kez ameliyat oluyor, bir kez rehabilitasyon desteği alıyor, hasta bakım desteği bir kez alınıyor, ameliyat maliyetleri önemli ölçüde azalıyor.”

“Yapay zekâ destekli kişiye özel rehabilitasyon”

Cerrahi başarının yalnızca ameliyatla sınırlı olmadığını belirten Akkaya, ameliyat sonrası rehabilitasyon sürecinin de kişiye özel planlanması gerektiğini söyledi.

“Ben hastalarıma yapay zekâ destekli kişiselleştirilmiş rehabilitasyon programı uyguluyorum” diyen Akkaya, hastanın yaşı, mesleği, beklentileri ve yapılan cerrahinin değerlendirilerek özel iyileşme programları oluşturulduğunu anlattı.

“Diz ameliyatı sonrası kayak da yapılabilir, tenis de oynanabilir”

Diz ameliyatlarından sonra hastaların aktif yaşama dönebileceğini vurgulayan Prof. Dr. Akkaya, “Bir hasta ameliyat öncesi kayak yapıyorsa ameliyat sonrası da kayak yapabilir hale getirmeyi hedefliyoruz. Uygun cerrahi teknikler ve implantlarla hastalar koşabilir, tenis oynayabilir, istedikleri gibi aktif biçimde hayatın içinde kalabilirler” ifadelerini kullandı.

Gerekli sağlık koşullarını taşıyan hastalarda iki dizin aynı seansta ameliyat edilebildiğini de söyleyen Akkaya, bunun bazı hastalar için tek iyileşme ve rehabilitasyon süreciyle önemli avantaj sağlayabildiğini belirtti.

Diz sağlığı için önemli uyarılar

Prof. Dr. Mustafa Akkaya diz eklemlerini korumak için şu önerilerde bulundu:

• Herkes kendi vücudunu tanıyarak spor yapmalı, bilinçsiz ağır antrenmanlardan kaçınılmalı.
• Spora başlamadan önce gerekirse profesyonel destek alınmalı.
• Kadınlar menopoz öncesinde diz kontrollerini ihmal etmemeli.
• Dizde kilitlenme ve takılma gibi mekanik sorunlar ciddiye alınmalı.
• Gece ağrısı veya sürekli ağrı varsa ağrı kesicilerle süreç geçiştirilmemeli.

Akkaya ayrıca “Kaliteli ve bağımsız bir yaşam için hareket etmek, hareket edebilmek için de diz sağlığını korumak gerekiyor” ifadelerini kullandı.

Ara zam için milyonlarca memur, emekli ve kamu çalışanının beklediği maaş hesabı yeniden güncellendi. TÜİK’in 3 Temmuz'da enflasyon verisini açıklamasıyla birlikte 6 aylık zam oranı netleşirken, memur, memur emeklisi, SSK ve Bağ-Kur emeklileri için yeni maaş tahminleri de ortaya çıktı. Hakim, savcı, polis, öğretmen, hemşire, zabıta, itfaiyeci, infaz koruma memuru, vaiz, mühendis ve kamu işçisi gibi birçok meslek grubunda Temmuz sonrası beklenen maaşlar tek tek hesaplandı. İşte en güncel Temmuz zammı tablosu ve meslek meslek yeni maaş beklentileri...

En değerli Türk oyuncular listesi bir kez daha güncellendi. Avrupa’nın önde gelen liglerinde forma giyen ve Süper Lig’de performansıyla öne çıkan isimlerin yer aldığı bu sıralama, en değerli Türk futbolcular arasındaki rekabeti net biçimde ortaya koyuyor. Piyasa değerleri, yaş, performans ve uluslararası etki kriterleri dikkate alınarak hazırlanan listede, en değerli Türk futbolcuları kimler sorusunun yanıtı dikkat çekiyor. İşte en değerli Türk futbolcular güncel listesi ve detayları…

Sanatçıların ateşli asalar ve çeşitli ekipmanlarla sergilediği estetik figürler, jonglörlük sanatının sınırlarını zorlayan performanslara sahne oldu. Hem teknik ustalığın hem de görsel sanatın harmanlandığı festival, Başkentli sanatseverler ve öğrenciler tarafından ilgiyle takip ediliyor.

Türkiye de sıralamada yer buldu

Genç ve Avrupa’da forma giyen futbolcuların değerindeki artış, bu sıçramanın en büyük nedenlerinden biri olarak gösteriliyor. Özellikle Arda Güler ve Kenan Yıldız gibi isimlerin performansları, milli takımın piyasa değerine ciddi katkı sağladı. İşte dünyanın en değerli milli takımları!