Hemoroid Hastalığının Dereceleri Ameliyat Kararını Nasıl Etkiler?

Hemoroid hastalığı, iç hemoroidlerin dışarı sarkma özelliklerine göre dört dereceye ayrılabilir. Bu sınıflandırma, tedavi seçeneklerinin belirlenmesinde önemli bir rehberdir.

Birinci derece hemoroidlerde dışarı sarkma görülmez. Hastalar çoğunlukla kanama, dolgunluk veya hafif rahatsızlık gibi belirtilerle başvurabilir. Bu aşamada genellikle beslenme düzenlemeleri ve uygun cerrahi dışı yaklaşımlar ön plandadır.

İkinci derece hemoroidlerde dışkılama sırasında dışarı sarkma oluşabilir ancak hemoroid dokusu kendiliğinden içeri döner. Bu hastalarda da cerrahi dışı tedaviler sıklıkla değerlendirilebilir.

Üçüncü derece hemoroidlerde dışarı çıkan dokunun elle içeri itilmesi gerekebilir. Hastanın şikâyetlerine ve önceki tedavilere verdiği yanıta göre girişimsel ya da cerrahi yöntemler gündeme gelebilir.

Dördüncü derece hemoroidlerde ise dışarı sarkan hemoroid dokusu genellikle içeri gönderilemez. Bu durum, özellikle belirgin şikâyetlere neden olduğunda cerrahi tedaviyi daha önemli hale getirebilir.

Bununla birlikte hastalığın derecesi, tek başına kesin ameliyat kararı anlamına gelmez. Hastanın genel sağlık durumu ve tedaviden beklentileri de değerlendirilmelidir.

Hangi Belirtiler Hemoroid Ameliyatını Gündeme Getirir?

Hemoroid ameliyatı gerekliliği değerlendirilirken öncelikle hastanın şikâyetlerinin süresi ve şiddeti dikkate alınır.

Tekrarlayan veya sürekli devam eden kanamalar, hastaların günlük yaşamını önemli ölçüde etkileyebilir. Özellikle uzun süreli kanamaya bağlı kansızlık gelişmesi, daha kapsamlı bir değerlendirme yapılmasını gerektirir.

Ancak kanamanın gerçekten hemoroidlerden kaynaklandığı doğrulanmalıdır. Çünkü bağırsak polipleri, anal fissür ve kolorektal hastalıklar da benzer belirtiler oluşturabilir.

Makattan dışarı sarkan ve içeri gönderilemeyen hemoroid dokusu, hastalarda hijyen sorunlarına, akıntıya, tahrişe ve günlük aktivitelerde güçlüğe neden olabilir.

Ayrıca sık tekrarlayan şişlik, rahatsızlık ve ağrı şikâyetleri de tedavi planının yeniden değerlendirilmesini gerektirebilir.

Doç. Dr. Aydıncan Akdur, hastalığın kişinin sosyal yaşamını, çalışma düzenini ve genel konforunu ne ölçüde etkilediğinin tedavi seçiminde önemli olduğunu belirtiyor.

Özellikle uzun süre ilaç veya bölgesel uygulama kullanılmasına rağmen yakınmaların devam etmesi, daha etkili tedavi seçeneklerinin görüşülmesini gerekli kılabilir.

Ameliyatsız Tedaviler Hangi Durumlarda Yetersiz Kalabilir?

Hemoroid hastalığında tedavinin ilk basamaklarından biri, bağırsak alışkanlıklarının düzenlenmesidir. Liften zengin beslenmek, yeterli sıvı tüketmek ve kabızlığı önlemek, birçok hastada şikâyetlerin azalmasına katkı sağlayabilir.

Bunun yanında uygun hastalarda lastik bant ligasyonu, skleroterapi veya kızılötesi koagülasyon gibi muayenehane temelli işlemler uygulanabilir.

Ancak ileri dereceli sarkmanın bulunduğu, büyük dış hemoroidlerin eşlik ettiği veya tekrarlayan belirtilerin devam ettiği hastalarda bu yöntemler yeterli olmayabilir.

Özellikle hem iç hem de dış hemoroid dokularının belirgin şekilde büyüdüğü durumlarda cerrahi yöntemler daha etkili bir tedavi seçeneği olarak değerlendirilebilir.

Bazı hastalarda başlangıçta uygulanan cerrahi dışı tedavilerle geçici rahatlama sağlansa da şikâyetler zaman içerisinde tekrar ortaya çıkabilir. Bu durumda önceki tedavilerin sonuçları ve mevcut muayene bulguları yeniden gözden geçirilmelidir.

Her hastada aynı yöntemin tekrarlanması yerine, tedavi stratejisinin hastalığın güncel durumuna göre değiştirilmesi daha doğru olabilir.

Hemoroid tedavisinde amaç yalnızca kısa süreli rahatlama sağlamak değil, hastanın şikâyetlerini sürdürülebilir şekilde kontrol altına almaktır.

Hemoroid Ameliyatında Hangi Cerrahi Yöntemler Kullanılır?

Hemoroid ameliyatında kullanılabilecek farklı cerrahi teknikler bulunmaktadır. Hangi yöntemin seçileceği, hemoroidin derecesine, dokuların özelliklerine ve hastanın genel sağlık durumuna göre belirlenir.

Geleneksel hemoroidektomi, uygun hastalarda iç ve dış hemoroid dokularının cerrahi olarak çıkarılmasını sağlayan yöntemlerden biridir.

Bu teknik, özellikle ileri dereceli ve belirgin dış komponenti bulunan hemoroidlerde etkili bir seçenek olabilir. Bununla birlikte ameliyat sonrası ağrı ve iyileşme süreci açısından hastanın bilgilendirilmesi gerekir.

Seçilmiş hastalarda hemoroidal arter ligasyonu veya stapler kullanılan yöntemler de gündeme gelebilir. Ancak bu tekniklerin her biri farklı avantajlara, sınırlılıklara ve tekrarlama risklerine sahiptir.

Örneğin stapler hemoroidopeksi her hasta için uygun değildir ve bazı cerrahi yöntemlere kıyasla uzun dönem tekrar veya farklı komplikasyon riskleri taşıyabilir.

Bu nedenle yalnızca ameliyatın daha az ağrılı olduğu iddiasına dayanarak yöntem seçilmesi doğru değildir.

Doç. Dr. Aydıncan Akdur, hemoroid cerrahisinde uygulanacak tekniğin hastaya özel belirlenmesinin ve ameliyat öncesinde olası sonuçların ayrıntılı şekilde değerlendirilmesinin önemini vurguluyor.

Tromboze Hemoroidlerde Acil Ameliyat Gerekir mi?

Tromboze dış hemoroid, makat çevresindeki dış hemoroid damarlarında pıhtı oluşması sonucunda gelişen ağrılı bir durumdur. Genellikle ani başlayan şiddetli ağrı ve hassas şişlikle kendisini gösterir.

Bu hastaların tümünde acil ameliyat gerektiği söylenemez. Ağrının başlangıç zamanı, şiddeti, muayene bulguları ve hastanın genel durumu tedavi kararında önemlidir.

Yakınmaları yeni başlamış ve şiddetli ağrısı bulunan seçilmiş hastalarda cerrahi olarak pıhtılaşmış dokunun çıkarılması düşünülebilir.

Buna karşılık şikâyetlerin azalmaya başladığı veya cerrahi girişimin uygun olmadığı hastalarda ağrı kontrolü ve dışkılama düzeninin sağlanması gibi konservatif yaklaşımlar tercih edilebilir.

Özellikle makat çevresindeki her ağrılı şişliğin tromboze hemoroid olmadığı unutulmamalıdır. Anal apse gibi acil müdahale gerektirebilen hastalıkların ayırt edilmesi önemlidir.

Ateş, giderek artan ağrı, yaygın kızarıklık ve genel durum bozukluğu bulunan kişilerin hızlı şekilde değerlendirilmesi gerekir.

Hemoroid Ameliyatı Sonrası İyileşme Süreci

Hemoroid ameliyatından sonra iyileşme süresi, kullanılan yönteme ve hastanın özelliklerine göre değişiklik gösterebilir.

Özellikle klasik hemoroidektomi sonrasında ilk günlerde ağrı ve dışkılama sırasında hassasiyet görülebilir. Hekim tarafından önerilen ağrı kontrolü ve yara bakımı uygulamaları bu dönemde önem taşır.

Dışkının yumuşak tutulması, ameliyat bölgesinin zorlanmasını azaltabilir. Bu nedenle yeterli sıvı tüketimi, lifli beslenme ve gerekli görüldüğünde dışkı yumuşatıcı ilaçlar önerilebilir.

Ilık oturma banyoları bazı hastalarda rahatlama sağlayabilir. Ancak uygulamanın sıklığı ve şekli ameliyatı gerçekleştiren cerrahın önerilerine göre belirlenmelidir.

Ameliyat sonrasında hafif kanama veya akıntı görülebilse de yoğun kanama, yüksek ateş, idrar yapamama veya kontrol edilemeyen ağrı durumunda sağlık kuruluşuna başvurulması gerekir.

İşe dönüş süresi hastanın mesleğine ve cerrahi yönteme bağlıdır. Masa başında çalışan kişiler daha erken dönebilirken yoğun fiziksel aktivite gerektiren işlerde daha uzun süre gerekebilir.

Ameliyat Kararı Neden Kişiye Özel Verilmelidir?

Hemoroid ameliyatı kararı, hastalığın yalnızca görüntüsüne veya şikâyetlerin tek bir özelliğine dayanarak verilmemelidir.

Hastanın yaşı, gebelik durumu, kullandığı kan sulandırıcı ilaçlar, bağırsak alışkanlıkları ve daha önce uygulanan tedaviler birlikte değerlendirilmelidir.

Cerrahi tedavi sonrasında da kabızlık, uzun süre ıkınma ve tuvalette gereğinden fazla vakit geçirme gibi alışkanlıkların devam etmesi, yeni hemoroid şikâyetlerinin ortaya çıkmasına katkıda bulunabilir.

Bu nedenle ameliyat, hemoroid hastalığının yönetiminde tek başına yeterli bir yaklaşım olarak görülmemelidir. Uzun dönem başarının desteklenmesi için bağırsak sağlığına yönelik önlemlerin sürdürülmesi önemlidir.

Sonuç olarak hemoroid ameliyatı, özellikle ileri dereceli sarkma, belirgin iç ve dış hemoroidler, tekrarlayan kanama ve diğer tedavilerle kontrol altına alınamayan şikâyetler söz konusu olduğunda gündeme gelir. Doğru tanı, uygun cerrahi yöntem ve kişiye özel iyileşme planı, tedavi sürecinde hastanın yaşam kalitesinin artırılmasına yardımcı olabilir.

Gözaltına alınan Ercüment İşleyen’in işlemler için Vatan Emniyet’e götürüldüğü öğrenildi.

Ercüment İşleyen kimdir?

Gazetecilik kariyerine muhabir olarak başlayan İşleyen, meslek hayatında Türkiye’de ve yurtdışındaki çeşitli gelişmeleri takip etti.

Bir dönem Balkanlar’da savaş muhabirliği yaptı. Milliyet Gazetesi’nde haber araştırma müdürlüğü ve istihbarat müdürlüğü yaptı.

2000’de milliyet.com.tr’nin yayın yönetmenliğini üstlendi. Daha sonra beş yıl Demirören Medya dijital grup başkanlığı ve icra kurulu üyeliği görevinde bulundu. Hürriyet’te dijital içerik direktörü ve icra kurulu üyesi olarak yaklaşık üç yıl çalıştı.

Ardından Halk TV’ye geçen İşleyen, halktv.com.tr’nin Genel Yayın Yönetmenliği görevini yürüttü. Buradan ayrılmasının ardından Sözcü’ye transfer oldu ve Ağustos 2024’te sozcu.com.tr Genel Yayın Yönetmenliği görevine başladı.

Kanun, SPK'nin 17 Eylül 2026 tarihli kararlarıyla tasfiyesine karar verilen ve düzenlemenin yayımlandığı tarihte tasfiyesi henüz tamamlanmamış yatırım fonlarını kapsıyor. Düzenlemeyle fonların tasfiye süreçlerinin yürütülmesi, yatırımcıların hak sahipliğinin belirlenmesi ve kaybedilen değerlerin geri kazanılması amaçlanıyor.

YATIRIMCILARA 1 MİLYON LİRAYA KADAR ARA ÖDEME

Kanuna göre, SPK tarafından belirlenecek fonlarda, fonun tasfiye malvarlığından yatırımcılara ara ödeme yapılabilecek.

Net yatırım tutarı 1 milyon liranın altında olan yatırımcılara bu tutarı aşmamak üzere, 1 milyon lira ve üzerinde olan yatırımcılara ise en fazla 1 milyon lira ara ödeme yapılabilecek.

Ödemeler, ilgili fonun tasfiye malvarlığında bulunan nakit imkânları çerçevesinde gerçekleştirilecek. Dağıtılabilir nakdin yetersiz kalması durumunda SPK, düşük tutarlı yatırımcılardan başlayarak ödeme yapılmasına veya tüm yatırımcılar için asgari bir ara ödeme tutarı belirlenmesine karar verebilecek.

FONLARDAN HUKUKA AYKIRI ÇIKARILAN DEĞERLER GERİ ALINACAK

Düzenlemeyle fon malvarlığından hukuka aykırı şekilde çıkarılan para, sermaye piyasası araçları ve diğer değerlerin geri kazanılmasına ilişkin hükümler de belirlendi.

Fonların uğradığı zarar veya kayıplardan öncelikle kurucu ya da yönetici portföy yönetim şirketleri sorumlu tutulacak. Zararın bu şirketlerden tahsil edilememesi hâlinde, sorumluluğu SPK tarafından belirlenen gerçek ve tüzel kişilerden tahsilat yapılabilecek.

İlgili kişilerin görevlerinden ayrılmış olması, görev yaptıkları dönemdeki işlemlerden doğan sorumluluklarını ortadan kaldırmayacak.

TMSF KAYYIM OLARAK ATANABİLECEK

Kanuna göre, soruşturmalar kapsamında elkonulan ve doğrudan fonlara iade edilemeyen malvarlıkları için Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF) kayyım olarak atanabilecek.

TMSF, kayyım olarak görevlendirildiği malvarlıklarını dava sonucunu beklemeksizin satabilecek veya tasfiye edebilecek.

Elde edilen tutarlar, her fon için ayrı oluşturulacak geri kazanım hesaplarında tutulacak. Bu hesaplarda biriken paralar yalnızca ilgili fonun tasfiyesi ve yatırımcılara yapılacak ödemeler için kullanılabilecek.

GÖNÜLLÜ İADE İMKANI

Kanun kapsamında, tasfiyeye konu fonlardan daha önce elde edilen belirli getirilerin isteğe bağlı olarak iade edilebilmesine de imkân tanındı.

Fon katılma paylarından veya belirli hisse senedi işlemlerinden elde edilen getirilerin, kanunda belirtilen endeksleme yöntemiyle hesaplanan tutarı aşan kısmı, SPK tarafından ilan edilecek hesaplara gönüllü olarak yatırılabilecek.

DÜZENLEME 17 EYLÜL'DEN GEÇERLİ OLACAK

Fonların tasfiyesi SPK'nin gözetim ve denetiminde, Kurul tarafından görevlendirilen kuruluşlarca yürütülecek. Yatırımcıların hak sahipliği ise Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) kayıtları üzerinden belirlenecek.

SPK tarafından yayımlanan karara göre, her iki şirketin sermaye piyasası faaliyetleri, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 97'nci maddesinin birinci fıkrası uyarınca geçici olarak durduruldu.

TERA PORTFÖY'ÜN FONLARININ TASFİYESİNİ İŞ BANKASI YÜRÜTECEK

SPK, Tera Portföy Yönetimi AŞ'nin kurucusu olduğu yatırım fonları, gayrimenkul yatırım fonları ve girişim sermayesi yatırım fonlarının tasfiyesi için Türkiye İş Bankası AŞ'yi görevlendirdi.

Tasfiye kararı, Kurul'un 17 Eylül 2026 tarihli kararları doğrultusunda daha önce tasfiyesine karar verilen fonların dışındaki fonları kapsıyor.

PUSULA PORTFÖY'ÜN FONLARI İÇİN ZİRAAT BANKASI GÖREVLENDİRİLDİ

Pusula Portföy Yönetimi AŞ'nin sermaye piyasası faaliyetleri de aynı kanun hükmü kapsamında geçici olarak durduruldu.

Kurul, Pusula Portföy'ün kurucusu olduğu ve 17 Eylül 2026 tarihli kararlarla daha önce tasfiye kapsamına alınmayan yatırım fonları, gayrimenkul yatırım fonları ve girişim sermayesi yatırım fonlarının tasfiyesi için T.C. Ziraat Bankası AŞ'nin görevlendirilmesine karar verdi.

Başsavcılıktan yapılan açıklamada, "İstanbul Barosu’nun 24-25 Ekim 2026 tarihlerinde Haliç Kongre Merkezi’nde gerçekleştirilen 128. Olağan Genel Kurulu sırasında, Avukat Hakları Grubu’nun İstanbul Barosu Başkan Adayı Av. Prof. Dr. Osman Korkut Kanadoğlu tarafından sarf edilen sözler nedeniyle, söz konusu ifadelerin içeriği ve bağlamı dikkate alınarak Cumhuriyet Başsavcılığımızca resen soruşturma başlatılmıştır" denildi.

Metro İşletme Şube Müdürlüğü CRRC ZELC Trenleri İçin Topraklama Ünitesi Malzemeleri Mal Alımı mal alımı 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 19 uncu maddesine göre açık ihale usulü ile ihale edilecektir.
İhaleye ilişkin ayrıntılı bilgiler aşağıda yer almaktadır:

2- İhalenin

3- İhale konusu mal alımının

4- Katılım ve yeterlik kriterleri:
4.1. Katılım ve yeterlik kriterlerine ilişkin istekliler tarafından e-teklif kapsamında sunulması gereken bilgi ve belgelere aşağıda yer verilmiştir:
4.1.1. Teklif mektubu.
4.1.2. Teklif vermeye yetkili olunduğunu gösteren bilgi ve belgeler:
4.1.2.1. Tüzel kişilerde; isteklilerin yönetimindeki görevliler ile ilgisine göre, ortaklar ve ortaklık oranlarına (halka arz edilen hisseler hariç)/üyelerine/kurucularına ilişkin bilgi ve belgeler.
4.1.2.2. Vekâleten ihaleye katılma halinde vekile ilişkin bilgi ve belgeler.
4.1.3. Geçici teminat.
4.1.4 İsteklinin iş ortaklığı olması halinde iş ortaklığı beyannamesi.
4.1.5. Yerli malı teklif edenler lehine fiyat avantajından yararlanmak isteyen istekliler tarafından sunulacak yerli malı belgesi

5- Ekonomik açıdan en avantajlı teklif sadece fiyat esasına göre belirlenecektir.
6- İhaleye sadece yerli istekliler katılabilecek olup yerli malı teklif eden yerli istekliye ihalenin tamamında % 15 (yüzde on beş) oranında fiyat avantajı uygulanacaktır.
7- İhaleye teklif verecek olanların, EKAP hesabına giriş yaparak ihale dokümanını indirmeleri zorunludur.
8-Teklifler, EKAP üzerinden teklif mektubu ile ihaleye katılım belgesi ve diğer ekler kullanılarak hazırlanacak ve e-imza ile imzalanarak ihale tarih ve saatine kadar EKAP üzerinden gönderilecektir.
9- İstekliler tekliflerini, her bir iş kaleminin miktarı ile bu iş kalemleri için teklif edilen birim fiyatların çarpımı sonucu bulunan toplam bedel üzerinden teklif birim fiyat şeklinde vereceklerdir. İhale sonucunda, üzerine ihale yapılan istekliyle birim fiyat sözleşme imzalanacaktır.
10- Bu ihalede, kısmı teklif verilebilir.
11- İstekliler teklif ettikleri bedelin %3’ünden az olmamak üzere kendi belirleyecekleri tutarda geçici teminat vereceklerdir.
12- Bu ihalede elektronik eksiltme yapılmayacaktır.
13- Verilen tekliflerin geçerlilik süresi, ihale tarihinden itibaren 90 (Doksan) takvim günüdür.
14- Konsorsiyum olarak ihaleye teklif verilemez.
15- Diğer hususlar:
Teklif fiyatı ihale komisyonu tarafından aşırı düşük olarak tespit edilen isteklilerden Kanunun 38 inci maddesine göre açıklama istenecektir.

Ankaray İşletme Şube Müdürlüğü Araç Bakım Biriminde Kullanmak Üzere Sürüş Kontaktör Yedek Parçaları Alımı İşi mal alımı 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 19 uncu maddesine göre açık ihale usulü ile ihale edilecektir.
İhaleye ilişkin ayrıntılı bilgiler aşağıda yer almaktadır:

2- İhalenin

3- İhale konusu mal alımının

4- Katılım ve yeterlik kriterleri:
4.1. Katılım ve yeterlik kriterlerine ilişkin istekliler tarafından e-teklif kapsamında sunulması gereken bilgi ve belgelere aşağıda yer verilmiştir:
4.1.1. Teklif mektubu.
4.1.2. Teklif vermeye yetkili olunduğunu gösteren bilgi ve belgeler:
4.1.2.1. Tüzel kişilerde; isteklilerin yönetimindeki görevliler ile ilgisine göre, ortaklar ve ortaklık oranlarına (halka arz edilen hisseler hariç)/üyelerine/kurucularına ilişkin bilgi ve belgeler.
4.1.2.2. Vekâleten ihaleye katılma halinde vekile ilişkin bilgi ve belgeler.
4.1.3. Geçici teminat.
4.1.4 İsteklinin iş ortaklığı olması halinde iş ortaklığı beyannamesi.
4.1.5. Yerli malı teklif edenler lehine fiyat avantajından yararlanmak isteyen istekliler tarafından sunulacak yerli malı belgesi

5- Ekonomik açıdan en avantajlı teklif sadece fiyat esasına göre belirlenecektir.
6- İhaleye sadece yerli istekliler katılabilecek olup yerli malı teklif eden yerli istekliye ihalenin tamamında % 15 (yüzde on beş) oranında fiyat avantajı uygulanacaktır.
7- İhaleye teklif verecek olanların, EKAP hesabına giriş yaparak ihale dokümanını indirmeleri zorunludur.
8-Teklifler, EKAP üzerinden teklif mektubu ile ihaleye katılım belgesi ve diğer ekler kullanılarak hazırlanacak ve e-imza ile imzalanarak ihale tarih ve saatine kadar EKAP üzerinden gönderilecektir.
9- İstekliler tekliflerini, her bir iş kaleminin miktarı ile bu iş kalemleri için teklif edilen birim fiyatların çarpımı sonucu bulunan toplam bedel üzerinden teklif birim fiyat şeklinde vereceklerdir. İhale sonucunda, üzerine ihale yapılan istekliyle birim fiyat sözleşme imzalanacaktır.
10- Bu ihalede, işin tamamı için teklif verilecektir.
11- İstekliler teklif ettikleri bedelin %3’ünden az olmamak üzere kendi belirleyecekleri tutarda geçici teminat vereceklerdir.
12- Bu ihalede elektronik eksiltme yapılmayacaktır.
13- Verilen tekliflerin geçerlilik süresi, ihale tarihinden itibaren 90 (Doksan) takvim günüdür.
14- Konsorsiyum olarak ihaleye teklif verilemez.
15- Diğer hususlar:
Teklif fiyatı ihale komisyonu tarafından aşırı düşük olarak tespit edilen isteklilerden Kanunun 38 inci maddesine göre açıklama istenecektir.

Ankaray İşletme Şube Müdürlüğü Pano Ekipmanları Mal Alımı mal alımı 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 19 uncu maddesine göre açık ihale usulü ile ihale edilecektir.
İhaleye ilişkin ayrıntılı bilgiler aşağıda yer almaktadır:

2- İhalenin

3- İhale konusu mal alımının

4- Katılım ve yeterlik kriterleri:
4.1. Katılım ve yeterlik kriterlerine ilişkin istekliler tarafından e-teklif kapsamında sunulması gereken bilgi ve belgelere aşağıda yer verilmiştir:
4.1.1. Teklif mektubu.
4.1.2. Teklif vermeye yetkili olunduğunu gösteren bilgi ve belgeler:
4.1.2.1. Tüzel kişilerde; isteklilerin yönetimindeki görevliler ile ilgisine göre, ortaklar ve ortaklık oranlarına (halka arz edilen hisseler hariç)/üyelerine/kurucularına ilişkin bilgi ve belgeler.
4.1.2.2. Vekâleten ihaleye katılma halinde vekile ilişkin bilgi ve belgeler.
4.1.3. Geçici teminat.
4.1.4 İsteklinin iş ortaklığı olması halinde iş ortaklığı beyannamesi.
4.1.5. Yerli malı teklif edenler lehine fiyat avantajından yararlanmak isteyen istekliler tarafından sunulacak yerli malı belgesi

5- Ekonomik açıdan en avantajlı teklif sadece fiyat esasına göre belirlenecektir.
6- İhaleye sadece yerli istekliler katılabilecek olup yerli malı teklif eden yerli istekliye ihalenin tamamında % 15 (yüzde on beş) oranında fiyat avantajı uygulanacaktır.
7- İhaleye teklif verecek olanların, EKAP hesabına giriş yaparak ihale dokümanını indirmeleri zorunludur.
8-Teklifler, EKAP üzerinden teklif mektubu ile ihaleye katılım belgesi ve diğer ekler kullanılarak hazırlanacak ve e-imza ile imzalanarak ihale tarih ve saatine kadar EKAP üzerinden gönderilecektir.
9- İstekliler tekliflerini, her bir iş kaleminin miktarı ile bu iş kalemleri için teklif edilen birim fiyatların çarpımı sonucu bulunan toplam bedel üzerinden teklif birim fiyat şeklinde vereceklerdir. İhale sonucunda, üzerine ihale yapılan istekliyle birim fiyat sözleşme imzalanacaktır.
10- Bu ihalede, kısmı teklif verilebilir.
11- İstekliler teklif ettikleri bedelin %3’ünden az olmamak üzere kendi belirleyecekleri tutarda geçici teminat vereceklerdir.
12- Bu ihalede elektronik eksiltme yapılmayacaktır.
13- Verilen tekliflerin geçerlilik süresi, ihale tarihinden itibaren 90 (Doksan) takvim günüdür.
14- Konsorsiyum olarak ihaleye teklif verilemez.
15- Diğer hususlar:

Teklif fiyatı ihale komisyonu tarafından aşırı düşük olarak tespit edilen isteklilerden Kanunun 38 inci maddesine göre açıklama istenecektir.

Başsavcılığın açıklamasına göre; operasyonda, toplumun her kesiminin ve yaş grubunun erişebileceği internet ve sosyal medya sitelerinde Türk Ceza Kanunu'nun (TCK) 226'ncı maddesinde düzenlenen müstehcenlik ve 227'nci maddesinde düzenlenen fuhşa teşvik suçlarını oluşturacak paylaşımlarda bulundukları belirlenen 54 şüpheliden 45'i yakalanarak gözaltına alındı.

33 ŞÜPHELİ TUTUKLANDI, 15 ŞÜPHELİYE ADLİ KONTROL

Sulh Ceza Hâkimliği'nce müstehcenlik suçuna ilişkin 14 şüpheli hakkında tutuklama, 10 şüpheli hakkında ise adli kontrol kararı verildi.

Fuhşu kolaylaştırmak amacıyla hazırlanmış görüntü içeren ürünlerin dağıtılması veya yayılması suçundan ise 19 şüpheli tutuklanırken, 5 şüpheli hakkında adli kontrol kararı uygulandı.

Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı, soruşturmanın devam ettiğini bildirdi.

Karşılaşmada ev sahibi ekibe galibiyeti getiren golleri Victor Osimhen kaydetti. Nijeryalı futbolcu, 29. dakikada takımını öne geçirirken, 44. dakikada bir kez daha fileleri havalandırarak ilk yarının skorunu belirledi.

İkinci yarıda farkı azaltmak için mücadele eden Fenerbahçe, 62. dakikada İrfan Can Kahveci’nin attığı golle umutlandı. Ancak kalan dakikalarda başka gol olmayınca derbiyi kazanan taraf Galatasaray oldu.

Bu sonuçla puanını 22’ye çıkaran sarı-kırmızılılar, Süper Lig’deki liderliğini sürdürdü. Ligde üçüncü yenilgisini yaşayan Fenerbahçe ise 16 puanda kaldı.

Ligin bir sonraki haftasında Galatasaray, Konyaspor deplasmanında puan arayacak. Fenerbahçe ise sahasında Göztepe’yi ağırlayacak.

Oylama sonucunda, Suudi Arabistan’ın desteklenmesi ve topraklarının korunması için gerekli adımları atma yetkisi Cumhurbaşkanı Abdulfettah es-Sisi’ye verildi. Karar, milletvekillerinin üçte iki çoğunluğunun desteğini aldı.

Düzenleme kapsamında, ihtiyaç duyulması halinde Mısır silahlı kuvvetlerinin Suudi Arabistan’a gönderilmesi de mümkün hale geldi. Askeri tedbirlerin, iki ülke arasında yapılacak koordinasyonun ardından hayata geçirileceği belirtildi.

Mısır Anayasası’nın 152. maddesi, silahlı kuvvetlerin ülke dışında savaş görevine gönderilebilmesi için Ulusal Savunma Konseyi’nin görüşünün alınmasını ve Meclis üyelerinin üçte iki çoğunluğunun onayını gerektiriyor.

Kahire: Destek savunma amacıyla sınırlı olacak

Mısır Ulusal Savunma Konseyi, 18 Ekim’de Suudi Arabistan’a gerekli ve mümkün olan tüm desteğin sağlanacağını duyurmuştu. Cumhurbaşkanı Sisi de yaptığı açıklamalarda, Mısır’ın yalnızca Suudi Arabistan’ın savunulması amacıyla hareket edeceğini ve herhangi bir ülkeye saldırma niyetinin bulunmadığını ifade etmişti.

Mısır Cumhurbaşkanlığı tarafından 21 Ekim’de yapılan açıklamada da verilecek desteğin Suudi Arabistan’ın topraklarının ve sınırlarının korunmasıyla sınırlı olacağı vurgulandı. Açıklamada, desteğin Husilere karşı doğrudan saldırıları kapsamayacağı kaydedildi.

Meclis’te yapılması planlanan oylama daha önce aynı gün alınan kararla 26 Ekim’e ertelenmişti.

Husilerden Kahire’ye müdahale uyarısı

Yemen’de Husilerin kontrolünde bulunan Sana’daki Meclis’in Başkanı Yahya er-Rai, 17 Ekim’de Mısır Meclis Başkanı Hişam Bedevi’ye bir mektup gönderdi.

Er-Rai, mektubunda Mısır’ın Yemen’deki gelişmelere askeri müdahalede bulunmasının ülkenin ulusal güvenliği açısından ciddi bir tehlike yaratacağı uyarısını yaptı.

Mısır Meclisi’nin son kararı, Husilerin Suudi Arabistan’a yönelik saldırılarının sürdüğü ve Kahire’nin Riyad’a desteğini artırma seçeneğini değerlendirdiği bir dönemde geldi.

Suudi Arabistan’daki hedeflere saldırılar sürüyor

Husiler, son haftalarda Suudi Arabistan’da havalimanlarını, enerji tesislerini ve Savunma Bakanlığı’nı hedef alan saldırılar düzenledi.

Al Jazeera’nın haberine göre, Riyad’daki Kral Halid Uluslararası Havalimanı en az 20 kez saldırıların hedefi oldu. Ayrıca 10 Ekim’de Riyad’da meydana gelen ve 13 kişinin hayatını kaybettiği saldırıda Mısırlı bir uçuş görevlisi de yaşamını yitirdi.

Türkiye Dışişleri Bakanlığı da Husilerin Suudi Arabistan’a yönelik saldırılarını yayımladığı açıklamalarla kınadı.

Mısır’ın Yemen’deki askeri geçmişi

Mısır, 2015 yılında Suudi Arabistan öncülüğündeki koalisyona katılmış ancak Yemen’deki çatışmalarda sınırlı bir askeri rol üstlenmişti.

Kahire yönetimi, Suudi Arabistan’ın temmuz ayında oluşturduğu ve Kızıldeniz ile Babülmendep Boğazı’ndaki deniz ulaşımını korumayı amaçlayan Çok Uluslu Deniz Savunma Koalisyonu’nun da kurucu üyeleri arasında bulunuyor.

Öte yandan Yemen’deki Husilerin Kızıldeniz’de gerçekleştirdiği saldırılar, Mısır ekonomisini de etkiledi. Mısır Dışişleri Bakanlığı’nın açıklamasına göre, saldırıların başlamasından bu yana Süveyş Kanalı gelirlerinde yaklaşık 11 milyar dolarlık düşüş yaşandı.

"Sayın Yusuf Tekin, Gençler eğitim sisteminin sorunlarını dile getiriyor, sizi istifaya çağırıyor. Siz ise onların sesini duymak yerine, eleştirileri nedeniyle cezaevine gönderilmelerini film izler gibi seyrediyorsunuz. Nehir Dizdar ve Nevin Tekin, açtıkları bir pankart yüzünden bugün demir parmaklıklar ardında. Sizin asıl gündeminiz, sizi eleştiren üniversiteliler değil; okullarda şiddete maruz kalan çocuklar, eğitimden koparılan kız çocukları, MESEM'lerde yaşamını yitiren gençler ve geleceği elinden alınan öğrenciler olmalı. Peki, size bir soru daha: Sizi istifaya çağıran pankartlarla ilgilendiğiniz kadar, Sakarya Üniversitesi'ndeki cinsel saldırı iddialarıyla da ilgileniyor musunuz? Genç kadınların güvenliği neden aynı hassasiyeti görmüyor? Bir pankartı tehdit olarak gören anlayışın, çocukların ve gençlerin geleceğine dair verecek hiçbir sözü kalmamıştır. Nehir ve Nevin'in yeri cezaevi değil, üniversite sıralarıdır. Gençlerin sesini susturamaz, eleştiri hakkını suç haline getiremezsiniz."

YANDEX NEDEN GÜNDEM OLDU?

Yandex'in yeniden gündeme gelmesinin nedeni, Rusya'daki veri merkezlerine yönelik saldırıların ardından şirketin teknolojik altyapısıyla ilgili yaptığı son açıklama oldu. Yandex, Çervonenkis, Lyapunov ve Galuşkin isimli üç süper bilgisayarının saldırılardan etkilenmediğini bildirdi.

Şirketin açıklamasına göre kritik sistemler, daha önce bulundukları veri merkezlerinden çıkarılarak yeni tesislere taşındı. Süper bilgisayarların kurulum işlemleri devam ederken sistemlerin yeniden Yandex'in dijital hizmetlerinde ve yapay zekâ çalışmalarında kullanılacağı belirtildi.

Yandex, taşınma ve kurulum işlemlerinin tamamlanacağı tarihe ilişkin henüz kesin bilgi paylaşmadı.

YANDEX ÇÖKTÜ MÜ, NEDEN ÇALIŞMIYOR?

Yandex'in Rusya'daki veri merkezlerine yönelik saldırılar, şirketin bazı hizmetlerinde ciddi erişim sorunlarına yol açtı. Ancak 26 Ekim itibarıyla Yandex'in bütün hizmetlerinin dünya genelinde çöktüğünü gösteren doğrulanmış bir açıklama bulunmuyor.

Ekim ayının ilk yarısında yaşanan saldırılardan sonra şirketin bulut altyapısı, ödeme sistemleri ve çeşitli internet hizmetlerinde aksamalar meydana geldi. Altyapının bir bölümünün devre dışı kalması, Yandex hizmetlerinden yararlanan diğer şirketleri de etkiledi.

Yandex, sorunların giderilmesi amacıyla sistemlerini alternatif sunuculara taşıyarak hizmetlerini aşamalı biçimde yeniden devreye almaya başladı.

YANDEX VERİ MERKEZLERİNE NE OLDU?

Yandex'in Rusya'daki üç ayrı veri merkezi, 8-11 Ekim 2026 tarihleri arasında İHA saldırılarının hedefi oldu.

İlk saldırı 8 Ekim'de Ryazan bölgesindeki Sasovo kentinde bulunan veri merkezine düzenlendi. Tesiste meydana gelen hasarın ardından faaliyetler tamamen durduruldu.

9 Ekim'de Kaluga bölgesindeki veri merkezinin altyapısının bir kısmı kullanılamaz hale geldi. 11 Ekim'de ise Vladimir bölgesindeki tesis saldırıya uğradı ve buradaki çalışmalar da durduruldu.

Üç veri merkezinin etkilenmesi, şirketin dijital hizmetlerinin sürekliliğini olumsuz etkilerken veri güvenliği ve sunucu altyapısının korunması konularını yeniden gündeme taşıdı.

YANDEX HANGİ HİZMETLERİNDE ERİŞİM SORUNU YAŞADI?

Saldırıların ardından Yandex'in farklı alanlarda hizmet veren dijital platformlarında geçici kesintiler ve performans sorunları görüldü.

Özellikle Yandex Cloud, Yandex Pay, ulaşım ve teslimat uygulamaları ile bazı kurumsal hizmetler yaşanan altyapı sorunlarından etkilendi. Şirketin bulut hizmetlerini kullanan işletmeler de sistemlerindeki aksaklıklarla karşılaştı.

Yandex'in 20 Ekim'de reklam platformu Yandex Direct'in temel işlevlerini yeniden kullanıma açtığı, 23 Ekim'de ise Yandex Cloud üzerinde müşterilere ait verilerin yüzde 90,47'sine erişimin yeniden sağlandığı bildirildi.

Bununla birlikte bu gelişmeler, tüm hizmetlerin eksiksiz biçimde normale döndüğü anlamına gelmiyor.

YANDEX TÜRKİYE'DE ÇALIŞIYOR MU?

Yandex'in Rusya'daki altyapısında yaşanan sorunlar, Türkiye'de kullanılan bazı uygulamaları da etkiledi. Özellikle Yandex Go, Yandex Maps ve Yandex Navigasyon hizmetlerinde geçici performans ve erişim sorunları bildirildi.

Şirketin önceki açıklamalarında, harita ve ulaşım uygulamalarının çalışmaya devam ettiği ancak bazı özelliklerin geçici olarak kullanılamayabileceği belirtilmişti.

26 Ekim 2026 itibarıyla Türkiye genelinde bütün Yandex uygulamalarını kapsayan yeni bir kesinti yaşandığına ilişkin doğrulanmış bir duyuru bulunmuyor. Kullanıcıların karşılaştıkları bağlantı sorunlarının ilgili uygulama ve hizmet bazında değerlendirilmesi gerekiyor.

YANDEX'İN SÜPER BİLGİSAYARLARI NE İŞE YARIYOR?

Yandex'in saldırılardan zarar görmeden kurtulan üç süper bilgisayarı, şirketin yapay zekâ ve makine öğrenimi altyapısında önemli görevler üstleniyor.

Lyapunov adlı sistem Aralık 2020'de, Çervonenkis ve Galuşkin ise Haziran 2021'de faaliyete geçti. Özellikle Galuşkin, Rusya'nın en güçlü süper bilgisayarları arasında gösteriliyor.

Bu sistemler, büyük miktarda verinin işlenmesini ve gelişmiş yapay zekâ modellerinin eğitilmesini sağlıyor. Yandex, yeni tesislerde kurulacak bilgisayarları dijital hizmetlerinin altyapısında ve büyük dil modellerinin geliştirilmesinde kullanmayı sürdüreceğini açıkladı.

YANDEX ERİŞİM SORUNU NE ZAMAN DÜZELECEK?

Yandex, veri merkezlerinde yaşanan hasarın ardından sistemlerini yeniden çalışır hale getirmek için kurtarma ve taşıma işlemlerini sürdürüyor. Şirket, üç süper bilgisayarının yeni merkezlerde kurulmasının ardından tekrar hizmet altyapısına dahil edileceğini bildirdi.

Ancak süper bilgisayarların hangi tarihte tamamen faaliyete geçeceği açıklanmadı. Bu nedenle Yandex'in saldırılardan etkilenen bütün hizmetlerinin ne zaman sorunsuz çalışacağına ilişkin kesin bir tarih vermek mümkün değil.

YANDEX SON DAKİKA AÇIKLAMASINDA NE DEDİ?

Yandex'in 26 Ekim tarihli açıklamasında, veri merkezlerine yapılan İHA saldırılarına rağmen Çervonenkis, Lyapunov ve Galuşkin adlı üç süper bilgisayarın fiziksel olarak zarar görmediği belirtildi.

Şirket, sistemlerin eski tesislerinden çıkarıldığını ve farklı bilgi işlem merkezlerinde yeniden kurulduğunu duyurdu. Kurulum tamamlandığında bilgisayarların Yandex hizmetlerine destek vermeye ve yapay zekâ modellerinin geliştirilmesinde kullanılmaya devam etmesi planlanıyor.

Yandex'in son açıklaması, saldırılardan etkilenen teknolojik altyapının yeniden yapılandırılması açısından önem taşırken şirketin tüm dijital hizmetlerinin tamamen normale döndüğüne ilişkin kesin bir tarih henüz paylaşılmadı.

"Kıymetli milletimiz, adını siz koydunuz, bütçesini siz verdiniz, YENİ bir dönem başlattınız. Yeni nesil siyaset sizin eseriniz olacak. YENİ Parti, şimdi ilk kurultayında genel başkanını seçecek! Üye kampanyasını büyütelim, desteğimizi artıralım. İlk kez; üyelerinin genel başkanı seçtiği YENİ Parti’de, rekor üye ile sandığa gidelim. Genel başkanımız Özgür Özel’i kendimiz seçelim, tarihe geçelim. Millet başaracak, millet kazanacak! Her şey çok güzel olacak!"

Gün boyunca Batman’da çeşitli programlar gerçekleştirdiklerini belirten Kurtulmuş, bu kapsamda kentin sivil toplum kuruluşlarının temsilcileriyle bir arada bulunmaktan da memnuniyet duyduğunu söyledi.

Dünyanın ve Türkiye’nin çok zor bir dönemden geçtiğini dile getiren Kurtulmuş, böylesine önemli bir dönemde Türkiye’nin dünyanın öne çıkan, yıldız gibi parlayan ülkelerinden birisi olduğunu belirtti.

Türkiye’nin, dünyanın içinde bulunduğu bu çalkantılı dönemde iç kalesini tahkim etmesi gerektiğini belirten Kurtulmuş, Terörsüz Türkiye süreciyle ülkenin yarım asrını işgal eden terörün de sona ereceğini ifade etti.

Emperyalist projelerden daha güçlü bir aklı ortaya koymak gerektiğinin altını çizen Kurtulmuş, şöyle devam etti:

“Terörsüz Türkiye hedefi, bu anlayıştan ortaya çıkmıştır. Coğrafyamızın derlenip toparlanması, yeniden birliğin, beraberliğin, kardeşliğin, tarihdaşlığın, kültürdaşlığın ve aynı coğrafyayı paylaşmış olmanın verdiği o büyük huzur yeniden bizim için güç tesis etsin. İşte devlet aklı dediğimiz şey budur. Sultan Alparslan’ın, Selahaddin Eyyubi’nin, Kılıçarslan’ın torunları, evlatları olan bu aziz millet, hep beraber aralarındaki bu tefrikayı ortadan kaldırmak için büyük bir atılım yaptı ve Terörsüz Türkiye tam da bu niyetlerin, tam da bu hedeflerin kesiştiği noktadır.

‘Devlet aklı, millet vicdanı’ diyoruz. Bunu bir slogan olsun diye söylemiyoruz. Her zaman devlet aklıyla millet vicdanı örtüşmeyebilir. Bu süreçte milletin huzur ve barış beklentileriyle devletin coğrafyamızı derleyip toplama hedefleri birbiriyle örtüşmüş ve Terörsüz Türkiye süreci başlamıştır. Bu kadar uzun süre terörle mücadele edildi, bu kadar uzun süre terör vardı da şimdi ne oldu, birdenbire Türkiye bu sürece girdi? Birinci sebep budur. Türkiye’de devlet aklıyla millet vicdanının buluşması, onun da barış, kardeşlik ve esenlikten yana yeni bir istikameti çizmiş olmasıdır.”

İsrail’in saldırganlıklarıyla birlikte bölgenin tamamıyla hallaç pamuğu gibi dağıtılmasının Terörsüz Türkiye adımlarının atılmasında etkili olduğunu ifade eden Kurtulmuş, “Akıl, saldırgan bir bölgesel unsurun, Türkiye toprakları da dahil olmak üzere bölge topraklarını daha fazla bölüp parçalamasına, bölge insanları arasına daha fazla fitne fesat koymasına mani olmayı gerektirirdi. İşte tam da bu nedenle Terörsüz Türkiye başlatılmıştır. Yani bu saldırgan ölüm canavarına karşı kendi halkımızı, milletimizi, 86 milyonu; sadece 86 milyonu değil, bütün coğrafyamızdaki yüz milyonlarca insanımızı korumak için bu startı verdik, bu süreci başlatmış olduk” dedi.

Kurtulmuş, Türk Silahlı Kuvvetleri başta olmak üzere teröre karşı verilen fevkalade etkili, gayretli mücadelelerin sonucu terör örgütünün artık silahlarını bırakmak ve gerçekten terörsüz bir iklime doğru geçmekten başka bir şansının olmadığını görmesinin de bu süreçte etkili olduğunu belirti.

Bölge üzerinde hesap kitap yapanların, emperyal güçlerin ortaya koyacağı hedefleri gerçekleştirmek için on yıllardır adım atanların, örgütlere silah verenlerin, istihbarat destekleri verenlerin, lojistik destekler verenlerin artık karşılarında zayıf bir Türkiye’nin olmadığını gördüklerini dile getiren Kurtulmuş, “Türkiye her alanda güçlü, her alanda sözünün eri olan bir ülke ve bu bölgede Türkiye ile işbirliği yapmaktan başka hiçbir çareleri yok” ifadesini kullandı.

Kurtulmuş, sürecin başarılı bir şekilde bu noktaya kadar geldiğine dikkati çekerek, “Şu anda geldiğimiz nokta, çatışma çözümleri bakımından birçok ülkede karşılaşılan örneklerde 8-10 yılda gelinen noktayla neredeyse başa baş bir noktadır. Bir müddet sonra artık terör tamamıyla gündemimizden kalkacak, bu konuşmalar da geçmişte yaptığımız tarihi konuşmalar faslında yer alacaktır” şeklinde konuştu.

TBMM’deki Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu’nun çalışmalarını da anlatan Kurtulmuş, bu süreçte Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun’un da kabul edildiğini anlattı.

Kurtulmuş, “TBMM’de bütün partilerin katılımıyla kabul edilen bu rapor ve 467 milletvekili tarafından kabul edilen bu yasa, TBMM’nin her türlü sorunu çözmekte muktedir olduğunu ve siyasetin Türkiye’nin bütün meselelerinin yegane sahibi olduğunu gösteren en güzel uygulamadır. Kolay değildi. Emeği geçen bütün arkadaşlarımı tebrik ediyorum. Bütün siyasetçileri, siyasi partilerin değerli genel başkanlarını ve bu komisyonun üyelerini, parlamentodaki yöneticileri tebrik ediyorum, teşekkür ediyorum” dedi.

Milletin bütün hassasiyetleri dikkate alınarak sürecin bugüne kadar getirildiğini söyleyen Kurtulmuş, “Sizi temin ederek söylüyorum ki her cümlesi değil, her kelimesi bile hesap edilmiş bir rapordur ve çıkarılmış bir yasadır. Bu yasa hiçbir boşluğa yer vermemiştir. Bu yasayla hiçbir tesadüfe ve beklenmedik bir hadiseye, gelişmeye kapı aralanmamıştır. Bu yasayla birlikte Türkiye’de Allah’ın izniyle şeksiz şüphesiz Terörsüz Türkiye noktasında büyük adımlar atılacaktır.” ifadesini kullandı.

Bu süreç devam ederken uluslararası ve bölgesel gelişmeler bakımından da önemli ve Türkiye’nin lehine olan gelişmelerin de gerçekleştiğini ifade eden Kurtulmuş, Suriye ve Irak’taki gelişmeleri dile getirdi.

Terör örgütü PKK'nın Sincar'daki uzantısının silah bırakarak Irak ordusuyla entegre edileceğinin açıklanmasına ilişkin ise Kurtulmuş, “İnşallah Suriye’nin de Irak’ın da bütün bölgelerinde Allah’ın izniyle terör tamamıyla ortadan kalkacak ve terörsüz bir bölgeyi inşa edeceğiz” dedi.

Bu bölgenin halklarının bu kadar büyük emperyal oyunlara rağmen bir ve beraber olduğunu vurgulayan Kurtulmuş, değerlendirmesinde şunlara yer verdi:

“Mesele sadece bir örgütü silahsızlandırmak değil, mesele sadece bir yasa çıkarmak değil, mesele sadece bir rapor hazırlamak değil; mesele bir iradenin ortaya konulması, bir kararlılığın ortaya konulmasıdır. Türkiye’de iki yıldır devam eden çalışmayla kapı sonuna kadar açılmıştır. Bu kapı kardeşlik kapısıdır, bu kapı birlik kapısıdır, bu kapı beraberlik kapısıdır.

Bu coğrafyanın sadece Müslüman unsurları değil, bütün unsurlarıyla birlikte hemhal olma, bir araya gelme, saflarımızı sıklaştırma, aynı tarihin ve aynı coğrafyanın yol arkadaşları olmak üzere yolumuza devam etme kararlılığının kapısıdır.”

Bu süreçte herkesin dikkatli olmasını isteyen Kurtulmuş, “Bu süreci bozmak için provokasyon yapmak isteyeceklere karşı mutlaka dikkatli olmamız lazım. Bunun için de dillerimize, eylemlerimize, yaptığımız işlere özel bir özen göstermek zorundayız. Bizim kültürümüzde ötekileştirmek yoktur. Kendisini üstün, karşısındaki başkası olarak görmek öteki olarak ya da aşağıda görmek yoktur. Bizim inancımız buna müsaade etmez” diye konuştu.

“Biz insanları ne ırkıyla ne sülalesiyle ne sosyal sınıfıyla ne ana diliyle ne bir başka özelliğiyle asla küçük göremeyiz, asla ötekileştiremeyiz, asla bir ayrımcılığın içerisinde olmayız” diyen Kurtulmuş, şunları kaydetti:

“Bizim lügatimizde kavmiyetçilik yoktur. Bizim lügatimizde ırkçılık yoktur. Bizim lügatimizde diğer insanları küçük görmek asla ve asla yoktur. Dolayısıyla bu dönemde ne ayrılıkçı bir söze prim vereceğiz ne de ayrımcı bir söze prim vereceğiz. Onun için bu konuda tekraren söylüyorum, ayrılıkçı hiçbir sözün hiçbir değeri yoktur. ‘Ya biz derleniyoruz, toparlanıyoruz…’ Ayrılmak isteyenin söylediği sözün bu milletin nezdinde zerre miskal bir kıymeti yoktur. Ne Kürt’ün gözünde ne Türk’ün gözünde zerre miskal bunun bir kıymeti yoktur. Ayrımcılık da yapmayacağız, ayrılıkçılık da yapmayacağız, kavmiyetçilik hiç yapmayacağız. Hepimiz Adem’in soyundanız, hepimiz aynı ananın, aynı babanın ahfadıyız. Hepimiz aynı bu kutlu insanlık sülalesinin farklı parçalarıyız. Allah bu millete yeniden önce bu coğrafyayı derleyip toparlamayı, ardından bütün dünyadaki mazlum ve mağdur milletleri derleyip toparlamayı ve bununla birlikte zalimin artık sesinin çıkmadığı, mazlumun da hakkının yenmediği yeni bir dünyayı kurmayı nasip etsin.”

TBMM Başkanı Kurtulmuş, konuşmasının ardından Ezidi heyetini kabul ederek, taleplerini dinledi.

Karşılaşmaya etkili başlayan ev sahibi Çaykur Rizespor, 12. dakikada Borrelli’nin golüyle öne geçti. Aynı oyuncu, 32.dakikada bir kez daha fileleri havalandırarak takımının soyunma odasına 2-0 üstünlükle gitmesini sağladı.

İkinci yarıya hızlı başlayan Trabzonspor, maçın kaderini kısa sürede değiştirdi. Bordo-mavililer, 49. dakikada Melih’ingolüyle farkı bire indirdi. Bu golden yalnızca iki dakika sonra Aral sahneye çıkarak skoru 2-2’ye getirdi.

Ataklarını sürdüren Karadeniz temsilcisi, 57. dakikada Franculino’nun golüyle 3-2 öne geçti. Böylece Trabzonspor, ikinciyarının ilk 12 dakikasında bulduğu üç golle karşılaşmada üstünlüğü ele aldı.

Çaykur Rizespor, 69. dakikada Laçi’nin kaydettiği golle skora yeniden denge getirdi. Ancak maçın son bölümünde bir kezdaha sahneye çıkan Franculino, 83. dakikada attığı golle Trabzonspor’a galibiyeti getirdi.

Zorlu deplasmanda elde ettiği 4-3’lük galibiyetle Trabzonspor, puanını 19’a çıkardı. Çaykur Rizespor ise bu mağlubiyetin ardından 10 puanda kaldı.

Süper Lig’in 10. haftasında Trabzonspor, sahasında Gaziantep FK’yı konuk edecek. Çaykur Rizespor ise deplasmanda Kocaelispor ile karşılaşacak.

İkinci yarıda rakibi karşısında baskısını artıran Beşiktaş, aradığı golü 76. dakikada Oh ile buldu. Bu golle 1-0 öne geçen siyah-beyazlılar, maçın son bölümünde farkı ikiye çıkarmayı başardı. 89. dakikada sahneye çıkan Olaitan, karşılaşmanın skorunu belirleyen golü attı.

Mücadeleden 2-0’lık galibiyetle ayrılan Beşiktaş, hanesine 3 puan daha yazdırdı.

Bu sonucun ardından Beşiktaş puanını 18’e yükseltirken Başakşehir, 11 puanda kaldı.

Ligin 10. haftasında Beşiktaş, Kasımpaşa deplasmanında puan mücadelesi verecek. Başakşehir ise sahasında Samsunspor’u konuk edecek.

"Muğla ili Milas Belediye Başkanı Fevzi Topuz hakkında, Muğla Cumhuriyet Başsavcılığının 2026/11589 Soruşturma sayılı dosyasında 'Suç İşlemek Amacıyla Örgüt Kurma, Kamu Görevlisinin Resmi Belgede Sahteciliği ve Rüşvet Almak' suçlarından yürütülen soruşturma kapsamında Muğla Sulh Ceza Hakimliğinin 23.10.2026 tarih ve 2026/246 sorgu sayılı kararı ile tutuklanması üzerine, Anayasanın 127’nci maddesi ile 5393 sayılı Belediye Kanununun 47’nci maddesi uyarınca geçici bir tedbir olarak İçişleri Bakanlığı’nca görevden uzaklaştırılmıştır. Kamuoyuna saygıyla duyurulur."

Soruşturma çerçevesinde 21 Ekim sabahı 31 kişi hakkında daha gözaltı kararı çıkarılmıştı. Hakkında karar verilen isimler arasında Altınbaş Holding Yönetim Kurulu Başkanı İnan Altınbaş ile kardeşi Nusret Altınbaş da bulunuyordu. Ayrıca Altınbaş ailesinin mal varlıklarına tedbir kapsamında el konularak dondurma kararı uygulanmıştı.

İnan Altınbaş, 24 Ekim’de tutuklanmıştı. Kardeşi Nusret Altınbaş ise Anadolu Ajansı’nın (AA) haberinde firari olarak aktarılmıştı.

24 Ekim’de gözaltına alındığı belirtilen Nusret Altınbaş’ın emniyetteki işlemleri bugün tamamlandı. Ardından Çağlayan’daki İstanbul Adliyesi’ne sevk edilen Altınbaş için savcılık tutuklama talebinde bulundu. ANKA’nın haberine göre, Altınbaş hakkında tutuklama kararı verildi. Böylece fon soruşturması kapsamında tutuklananların sayısı 117’ye çıktı.

Altınbaş Holding hakkında

Altınbaş Holding’in temelleri, 1975 yılında Gaziantep’te Mehmet Altınbaş ve oğulları tarafından mücevher sektöründe atıldı. Şirket, 1985 yılında İstanbul’da 14 ayar altın ürünlerinin toptan satışına başladı.

Holdingin internet sitesinde yer alan bilgilere göre şirket, 1994 yılında Şeref Han’da Türkiye’nin en büyük toptan satış merkezini kurdu.

Türkiye’nin istikrarını korumaya ve kalkınma hedefleri doğrultusunda ilerlemeye devam ettiğini belirten Erdoğan, küresel gelişmelerin ülke içindeki huzur ortamının önemini daha da artırdığını söyledi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, açıklamalarında şu ifadeleri kullandı:

“Sevgili vatandaşlarım, kabine toplantımızı az önce tamamladık. Toplantımızda iç siyasete, ekonomiye, güvenliğe ve dış politikaya dair güncel gelişmeleri istişare ettik. Bölgemizde istikrarsızlığın arttığı, yeni gerilim alanlarının baş gösterdiği bir dönemde hükümet olarak ülkemizi istikrar ve kalkınma yönünde tutmaya devam ediyoruz. Dünyanın gidişatı, ülkemizdeki huzur ve istikrar ortamının korunmasının Türkiye için önümüzdeki dönemde daha önemli hâle geleceğini gösteriyor.

Hangi görüşe, kökene, mezhebe mensup olursa olsun vatandaşlarımızın bu huzur ve istikrar ortamının korunmasında en az bizim kadar titiz davrandığını biliyor, milletimize sağduyusu için teşekkür ediyorum.”

Türkiye’nin diplomatik temasları ve yeni iş birlikleri

Türkiye’nin bölgesel ve uluslararası ilişkilerini geliştirmeye devam ettiğini ifade eden Erdoğan, farklı coğrafyalardaki dost ve müttefiklerle ilişkilerin güçlendirilmesine yönelik çalışmalar hakkında bilgi verdi. Kamboçya ve Kanada ile yürütülen temasların yanı sıra Türk dünyasıyla ilişkilerin de gündemde olduğunu belirtti.

Kamboçya ile 16 Ekim’de gerçekleştirilen görüşmelerde ticaret, yatırım, enerji, eğitim ve savunma sanayisi alanlarında iş birliği imkânlarının ele alındığını aktaran Erdoğan, iki ülke arasında imzalanan askerî çerçeve anlaşmasının önemine dikkat çekti.

Kanada Başbakanı Carney ve beraberindeki heyetin Türkiye ziyaretini de değerlendiren Erdoğan, iki ülke arasındaki ilişkilerin stratejik ortaklık seviyesine yükseltildiğini belirtti. Savunma, hava ulaştırma ve enerji alanlarında üç yeni anlaşmanın imzalandığını ifade eden Erdoğan, ticaret hacmine ilişkin hedefleri şöyle açıkladı:

“Ticaret ve yatırımlarımızı artırmak üzere Serbest Ticaret Anlaşması müzakerelerine yıl bitmeden başlanması konusunda mutabık kaldık. Şu anda 3 milyar dolar civarında seyreden ticaret hacmimizi önce 5 milyar dolara, devamında ise 10 milyar dolara çıkarmayı hedefliyoruz.”

Erdoğan, Türkiye’nin önümüzdeki dönemde Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev’i Ankara’da ağırlayacağını, Türk Devletleri Teşkilatının 13. zirvesine ev sahipliği yapacağını ve Güney Kore ziyaretinin ardından COP31 Zirvesi’nin Antalya’da düzenleneceğini de bildirdi.

Libya ile deniz yetki alanları mutabakatı

Türkiye’nin Libya politikasının uzun vadeli çıkarlar doğrultusunda şekillendiğini belirten Erdoğan, 27 Kasım 2019’da Libya Millî Mutabakat Hükûmeti ile imzalanan deniz yetki alanlarının sınırlandırılmasına ilişkin mutabakatın önemini vurguladı.

Mutabakatın Libya Temsilciler Meclisi tarafından oy birliğiyle onaylandığını hatırlatan Erdoğan, kararın Libya’daki siyasi farklılıklara rağmen ortak millî menfaatler çerçevesinde hareket edilmesi bakımından önemli olduğunu söyledi.

Türkiye’nin Libya’da birlik ve beraberliğin güçlenmesini desteklediğini ifade eden Erdoğan, Doğu Akdeniz’deki hak ve menfaatlerin korunmasına yönelik politikalarının sürdürüleceğini belirtti.

Avrupa Birliği başta olmak üzere mutabakata yönelik tepkileri eleştiren Erdoğan, Türkiye’nin anlaşmazlıkların barışçıl yöntemlerle çözülmesinden yana olduğunu dile getirdi.

Erdoğan, konuya ilişkin açıklamasında şu ifadeleri kullandı:

“Aziz milletim, tabii burada şu gerçeğin de altını çizmek durumundayız. Mutabakatın onaylanması sonrasında Avrupa Birliği başta olmak üzere verilen tepkilerin hiçbir meşru gerekçesi yoktur. Bizim Doğu Akdeniz'le ilgili politikamız çok nettir. Biz Doğu Akdeniz'de, tabiri caizse, birilerine gol atmanın peşinde değiliz. Sadece deniz yetki alanı, hak ve menfaatlerimizi korumanın derdindeyiz. Anlaşmazlıkların barışçıl yöntemlerle ele alınmasını ve bütün kıyıdaşlarla diyalog yoluyla çözülmesini savunuyoruz.”

Erdoğan’dan muhalefete ve sokak eylemleri tartışmalarına tepki

Konuşmasının iç politikaya ilişkin bölümünde muhalefetin söylemlerini değerlendiren Erdoğan, siyasi rekabetin demokratik zemin içerisinde yürütülmesi gerektiğini savundu. Türkiye’nin huzur ve istikrarını bozabilecek girişimlere karşı dikkatli olunması gerektiğini belirten Cumhurbaşkanı, sokak eylemleri üzerinden yürütülen tartışmalara tepki gösterdi.

Erdoğan, Türkiye’nin bölgesinde istikrarın korunması açısından önemli bir konumda olduğunu belirterek şöyle konuştu:

“Türkiye, hamdolsun, her karışında sulhü sükûnun hâkim olduğu bir ülkedir. Türkiye, 86 milyonun birlik ve dirlik içinde kardeşçe yaşadığı, bölgesinin huzur adası olan bir ülkedir. Fakat Avrupa'nın kimi ülkelerinde yaşanan olaylardan cesaret alarak benzer bir teşebbüsün hayalini kuranlar varsa şunu bilsinler ki Türkiye sokakta bulunmamıştır. Sokağa teslim edilecek bir ülke de değildir.”

Basın özgürlüğü tartışmalarına da değinen Erdoğan, hükümetin eleştirel seslere karşı olmadığını ifade etti. Ancak hakaret, yalan ve dezenformasyon içeren yayınlarla farklı amaçlara hizmet eden girişimlerin kabul edilmeyeceğini savundu.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, siyasi aktörlerin önceliğinin ülkenin huzuru ve milletin çıkarları olması gerektiğini belirterek, uzun yıllar içinde oluşturulan istikrar ortamının korunmasının önemine işaret etti.

2027 bütçesinin büyüklüğü 27,2 trilyon lira

Erdoğan, konuşmasının ekonomi başlığında 2027 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Teklifi hakkında bilgi verdi. Geçen hafta Türkiye Büyük Millet Meclisinin takdirine sunulan bütçede giderlerin 27 trilyon 276 milyar lira, gelirlerin ise 23 trilyon 408 milyar lira olarak öngörüldüğünü açıkladı.

Bütçeyle üretim kapasitesinin ve rekabet gücünün artırılmasının, makroekonomik istikrarın korunmasının ve dezenflasyon sürecinin hızlandırılmasının hedeflendiğini belirten Erdoğan, yatırım, istihdam, üretim ve ihracatın öncelikli alanlar olmaya devam edeceğini söyledi.

Deprem riskine karşı şehirlerin güçlendirilmesi amacıyla kentsel dönüşüm ödeneklerinin yüzde 176 artırılarak 276 milyar liraya çıkarıldığını belirten Erdoğan, sosyal konut için ayrılan kaynağın da yüzde 150 artışla 250 milyar liraya yükseltildiğini bildirdi. Deprem hasarlarının giderilmesi ve afetlere karşı dayanıklılığın artırılması için 2027 bütçesinde 769 milyar lira ayrıldığını kaydetti.

Depremden etkilenen 11 ilde yürütülen çalışmalar hakkında da bilgi veren Erdoğan, 2026 yılı sonu itibarıyla güncel fiyatlarla yapılan harcamaların 5,4 trilyon liraya ulaştığını ve 455 bin konut ile iş yerinin hak sahiplerine teslim edildiğini ifade etti.

Ekonomide büyüme ve istihdam hedefleri

Türkiye ekonomisinin büyümesini sürdürmesinin amaçlandığını belirten Erdoğan, 2026 yılı için yüzde 3,3, 2027 yılı için ise yüzde 4,2 büyüme tahminini paylaştı.

İhracat ve turizm gelirlerinin artırılmasına yönelik çalışmaların devam ettiğini söyleyen Erdoğan, gelecek yıl istihdamın 657 bin kişi artmasının, iş gücüne katılım oranının yüzde 53,4'e yükselmesinin ve işsizlik oranının yüzde 8'e gerilemesinin beklendiğini açıkladı.

Eğitim, sağlık ve sosyal desteklerin de bütçede önemli bir yer tuttuğunu belirten Erdoğan, eğitim alanına ayrılan kaynakların artırıldığını bildirdi.

2027 bütçesinde Millî Eğitim Bakanlığına 2 trilyon 459 milyar lira ayrıldığını kaydeden Erdoğan, yükseköğretim dâhil toplam eğitim bütçesinin 3 trilyon 747 milyar liraya çıkarıldığını söyledi.

Sağlık hizmetleri için 2 trilyon 134 milyar liralık ödenek ayrıldığını belirten Cumhurbaşkanı, Sosyal Güvenlik Kurumu harcamaları da dâhil edildiğinde sağlık alanına tahsis edilen toplam kaynağın 4 trilyon 532 milyar liraya ulaştığını ifade etti.

Sosyal yardımlar ve çalışanlara yönelik vergi istisnası

Toplumun bütün kesimlerinin refahtan adil biçimde yararlanmasının temel hedefler arasında bulunduğunu dile getiren Erdoğan, sosyal yardım ve desteklemeler için 1 trilyon 341 milyar lira ödenek ayrıldığını açıkladı.

Asgari ücrete kadar olan ücretlerin vergi dışında tutulması uygulamasının sürdürüleceğini belirten Erdoğan, bu düzenleme kapsamında 2027 yılında çalışanların gelirlerine vergi istisnası yoluyla 1 trilyon 460 milyar lira katkı sağlanmasının öngörüldüğünü bildirdi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye’nin ekonomik dayanıklılığını güçlendirmeyi, istihdamı artırmayı ve sosyal refahı genişletmeyi amaçlayan bütçe politikalarının önümüzdeki dönemde de devam edeceğini belirterek konuşmasını tamamladı.

Gençlerin yaklaşık yüzde 20’si geceleri uyanık kalıyor

Son yıllarda gençler arasında “gececiliğin” giderek yaygınlaştığını belirten Prof. Dr. Aslan, bunda internet ve teknoloji kullanımının önemli rol oynadığını söyledi.

Kişinin gece boyunca uyanık kalması ve ertesi gün kalkarak günlük yaşamına uyum sağlamakta zorlanmasının “gecikmiş uyku fazı sendromu” olarak tanımlandığını belirten Aslan, geçmişte yüzde 1-2 düzeylerinde görülen bu durumun günümüzde yüzde 10’lara kadar çıktığını ifade etti.

Hastalık boyutunda olmasa bile gençlerin yaklaşık yüzde 20’sinin geceleri uyanık kaldığını belirten Aslan, bu sürenin büyük ölçüde evde, internet başında ve sanal etkileşimlerle geçirildiğine dikkat çekti.

Gececilik davranışının yalnızca Türkiye’ye özgü olmadığını vurgulayan Aslan, dünyanın birçok ülkesinde benzer bir değişim yaşandığını söyledi.

Büyük kentler uyku yoksunu toplumlara dönüşüyor

Çalışma ve yaşam koşullarındaki değişimin de uyku düzenini etkilediğini belirten Prof. Dr. Aslan, özellikle büyük kentlerde insanların giderek “uyku yoksunu” hale geldiğine dikkat çekti.

Gece geç saatlerde yatıp sabah günlük yaşamın zorunlulukları nedeniyle erken kalkmak durumunda kalan çok sayıda kişinin 5-6 saatlik uykuyla yaşamını sürdürmeye çalıştığını belirten Aslan, yetişkinler için 6-9 saat arasındaki uykunun normal kabul edildiğini, sürekli 6 saatin altında uyuyan kişilerde ise uyku yoksunluğundan söz edilebileceğini ifade etti.

Daha düzenli bir uyku ritmi için sabah saat 07.00-08.00 civarında uyanmanın yararlı olabileceğini belirten Aslan, düzenli uyku alışkanlığının hem bedensel hem de ruhsal sağlık açısından önem taşıdığını söyledi.

Gece uyanık kalmak obezite riskini artırabiliyor

Gece uyanık kalmanın yalnızca uyku düzenini değil, beslenme alışkanlıklarını ve fiziksel aktiviteyi de etkilediğini anlatan Prof. Dr. Aslan, özellikle gençlerin gece boyunca daha fazla yemek yeme eğiliminde olduğunu ve bunun obeziteye zemin hazırlayabildiğini söyledi.

Uzun süre evden çıkmadan, gün ışığı görmeden, ihtiyaçlarını bulunduğu yere getirterek yaşayan, hareketsiz ve düzensiz beslenen bir yaşam biçiminin giderek daha görünür hale geldiğine dikkat çeken Aslan, toplumun bir bölümünün zamanının büyük kısmını evde geçirdiğini ifade etti.

“Sadece sanal dünyada var olmak insanı doyuma ulaştırmıyor”

İnsanın ruhsal sağlığı açısından gerçek sosyal ilişkilerin önemini vurgulayan Prof. Dr. Aslan, yalnızca sanal dünyadaki etkileşimlerle sürdürülen bir hayatın kişiyi yeterince mutlu eden ve doyuma ulaştıran bir yaşam biçimi olmadığını söyledi.

İnsanların kendilerini iyi hissedebilmek için gerçek iletişime, gerçek insanlara ve yüz yüze ilişkilere ihtiyaç duyduğunu belirten Aslan, sosyal ilişkilerden uzaklaşıp sanal ortamlarda çok fazla zaman geçiren bireylerde bir süre sonra boşluk hissi, yaşamı sorgulama ve anlam arayışının ortaya çıkabileceğini ifade etti.

Bu sürecin motivasyon kaybı ve erteleme davranışlarıyla devam edebildiğini belirten Aslan, bazı kişilerde depresif belirtilerin de tabloya eklenebileceğini söyledi.

“Sosyal beyin” kavramına dikkat çeken Aslan, insanı harekete geçiren ve motive eden önemli unsurlardan birinin toplum içinde diğer insanlarla kurduğu etkileşim olduğunu vurguladı.

Dikkat eksikliği olanlarda erteleme davranışı daha sık görülebiliyor

Erteleme davranışının nedenlerinin her bireyde ayrı değerlendirilmesi gerektiğini belirten Prof. Dr. Aslan, dikkat eksikliği bulunan bireylerde motivasyon kaybı ve erteleme eğiliminin daha kolay ortaya çıkabildiğini söyledi.

Araştırmaların dikkat eksikliği bulunan bireylerin gece uyanık kalmaya ve ertesi gün yapılması gereken işleri ertelemeye daha yatkın olabildiğini gösterdiğini ifade eden Aslan, bu nedenle sorunun yalnızca “isteksizlik” veya “tembellik” olarak değerlendirilmemesi gerektiğine dikkat çekti.

“Ertelemek insanın doğal bir eğilimi”

Ertelemenin belirli ölçülerde insanın doğal eğilimlerinden biri olduğunu belirten Prof. Dr. Aslan, kişinin konfor alanında kaldığı ve harekete geçmesini gerektiren koşulların azaldığı durumlarda erteleme davranışının daha kolay ortaya çıkabildiğini söyledi.

Ancak ertelemenin alışkanlık haline gelmesinin ruh sağlığını olumsuz etkileyebileceğini belirten Aslan, aşırı boş zaman ve sürekli düşünmenin olumsuz değerlendirmeleri artırarak kişiyi depresif bir duygu durumuna sürükleyebileceğini ifade etti.

“Önce eyleme geç, istek gelmesini bekleme”

Sosyal yaşamdan uzaklaşan ve hareketsizleşen bireylerin öncelikle fiziksel aktiviteye yönlendirilmesinin önemli olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Aslan, motivasyonun her zaman eylemden önce gelmesinin beklenmemesi gerektiğini söyledi.

Aslan, “Fiziksel aktivite için bu isteğin gelmesini beklemek yerine aktif olduğumuzda zaten kendimizi daha iyi hissediyoruz. Bilişsel davranışçı terapide söylediğimiz temel bir şey var; önce eyleme geç, istek gelmesini bekleme. Eyleme geçtikten sonra bir sonraki eylem için isteğin ortaya çıkması çok daha kolay olabiliyor” ifadelerini kullandı.

Prof. Dr. Aslan, gececilik, sosyal içe kapanma ve erteleme davranışlarının günlük yaşamı belirgin biçimde etkilemesi durumunda deneyimli bir uzmandan destek alınmasının kişinin normal yaşamına uyumunu kolaylaştırabileceğini ifade etti.

Aileler gençlerle değerleri üzerinden iletişim kurabilir

İçe kapanan, sosyal yaşamdan uzaklaşan ve erteleme davranışı gösteren gençlere yaklaşımda ailelere de önemli görevler düştüğünü belirten Prof. Dr. Aslan, öncelikle gencin önem verdiği değerlerin anlaşılması gerektiğini söyledi.

Güven, samimiyet, dürüstlük ve sahicilik gibi kavramların gençler açısından çok önemli olabildiğini belirten Aslan, gençlerin bu değerleri göremedikleri ve art arda hayal kırıklıkları yaşadıkları durumlarda vazgeçme ve geri çekilme davranışı gösterebildiklerini ifade etti.

Gençlik döneminin çevreden ve yaşanan deneyimlerden en fazla etkilenilen dönemlerden biri olduğunu vurgulayan Aslan, gençleri dijital ve kapalı ortamlardan çıkararak sosyal hayatın içine katacak kursların, programların ve etkinliklerin artırılmasının önemli olduğunu söyledi.

Akkoç, 12 Eylül öncesinde sağ ve sol görüşlü gençlerin sokaklara döküldüğünü, toplumun yaşanan şiddet olaylarından ciddi biçimde rahatsız olduğunu belirterek, darbenin ardından yaşananlara ilişkin dikkat çeken değerlendirmelerde bulundu.

“Kanlı terör neden bir anda kesildiğini bir türlü açıklayamadılar”

12 Eylül öncesindeki atmosferi anlatan Akkoç, sağ ve sol görüşlü gençler arasındaki çatışmaların toplumu yorduğunu söyledi. Akkoç, darbenin gerekçesi olarak gösterilen olayların darbenin hemen ardından sona ermesine dikkat çekerek şöyle konuştu:

“12 Eylül 1980 darbesi sırasında, 12 Mart öncesinde olduğu gibi sağcı ve solcu gençler sokağa dökülmüş, anarşi hortlamıştı. Vatandaş anarşiden, günlük olaylardan ve gençlerin birbirini öldürmesinden bıkmış, ciddi şekilde rahatsız hale gelmişti.

Ancak 12 Eylül darbesini yapanlar, darbeden bir gün sonra, darbe için gerekçe olarak gösterilen olayların ve kanlı terörün neden bir anda, bir gün içinde kesildiğini bir türlü açıklayamadılar.

Askeri müdahaleye uygun şartların oluşması için solcu ve sağcı gençleri sokaklara döküp kan akıtanlar, istediklerini maalesef yine elde etmişlerdi.”

"Yunanistan’ın NATO’nun askeri kanadına dönmesini sağladılar"

Akkoç, 12 Eylül darbesinin ardından Türkiye’nin dış politikasında ve ekonomik yapısında önemli değişiklikler yaşandığını savundu. Yunanistan’ın NATO’nun askeri kanadına dönüşünü de bu sürecin önemli başlıklarından biri olarak değerlendiren Akkoç, şöyle konuştu:

“Askeri yönetimleri ve parlamento dışı hükümetleri, kendi istediklerini kabul ettirebilmek için uygun gören Amerikalılar, 12 Eylül darbesinden sonra Yunanistan’ın NATO’nun askeri kanadına dönmesini sağladılar.”

Akkoç, dönemin ekonomik gelişmelerine ilişkin ise tütün tekeli kanununun kaldırılmasını örnek gösterdi:

“Ardından tütün tekeli kanunu kaldırılarak Türk tütünü yerine ithal Virginia tütünü getirildi ve Türk sigarası yerine Amerikan sigarası piyasaya girdi. Tütün tekeli kanununun kaldırılmasıyla da tütün satan bir ülke olan Türkiye, tütün ithal eder hale getirildi”

“Türkiye’de siyasetin yeniden dizayn edilmesinin yolu açıldı”

12 Eylül darbesinin siyasi sonuçlarına da değinen Akkoç, başta Bülent Ecevit ve Süleyman Demirel olmak üzere siyasi parti liderlerine getirilen yasakların yeni bir siyasi yapılanmanın önünü açtığını söyledi:

“12 Eylül darbesiyle başta Ecevit ve Demirel olmak üzere bütün siyasi partilerin yöneticilerine siyaset yasağı getirildi. Böylece Türkiye’de siyasetin yeni partiler ve yeni yüzlerle yeniden dizayn edilmesinin yolu açılmış oldu.”

Akkoç, bu sürecin yalnızca Türkiye içindeki siyasi dengelerle açıklanamayacağını savunarak, dönemin MİT Ekonomik İşler Dairesi Başkanı Mahir Kaynak’ın açıklamalarına da dikkat çekti.

“12 Eylül öncesinde Milli İstihbarat Teşkilatı’nda Ekonomik İşler Dairesi Başkanı olarak görev yapan Profesör Mahir Kaynak, Cumhuriyet gazetesinde Yüneyt Arcayürek’le yaptığı bir söyleşide, Demirel hükümetinin uyguladığı bağımsız ekonomik politika nedeniyle Amerikalılar tarafından devrileceğini bir ay önceden yönetime rapor olarak bildirdiğini açıklamıştı.”

Kenan Evren’in açıklaması: “Her türlü gayret gösterilecek”

Akkoç, 12 Eylül lideri Orgeneral Kenan Evren’in darbeden kısa süre sonra Yunanistan’ın NATO’nun askeri kanadına dönüşü konusunda yaptığı açıklamayı da hatırlattı:

“12 Eylül’ün lideri Orgeneral Kenan Evren, 15 Eylül tarihinde düzenlediği basın toplantısında Yunanistan’ın NATO’nun askeri kanadına dönebilmesi için gerekli her türlü gayretin gösterileceğini açıkladı.

Türkiye’nin Yunanistan’ın NATO’nun askeri kanadına dönüşünü alelacele veto etmeden kabul etmesiyle Türkiye, Yunanistan’la arasındaki Kıbrıs, 12 Adalar, kıta sahanlığı, Ege Denizi ve Fırat hattı problemlerinin çözümünde ve ayrıca Avrupa Birliği ile ilişkilerinde kullanabileceği çok önemli bir siyasi kozu kaybetmiş oldu.”

“Darbeciler siyasetçiden çok siyasetçi gibi davrandı”

Akkoç, 12 Eylül’ün dikkat çeken yönlerinden birinin de askeri yönetimin siyasi yapılanma konusunda izlediği yöntem olduğunu söyledi:

“12 Eylül darbesinin bir başka önemli tarafı da darbeyi yapanların siyasetçiden çok siyasetçi, politikacıdan çok politikacı gibi davranmış olmasıydı.”

12 Eylül’den hemen sonra, 14-15 Eylül günlerinde Ankara kulislerinde Güven Partisi Genel Başkanı Profesör Turan Feyzioğlu’nun başbakan, Zeyyat Baykara’nın ise başbakan yardımcısı olacağı konuşulmaya ve tartışılmaya başlanmıştı.”

O dönemde Tercüman gazetesinde çalıştığını belirten Akkoç, yaşananları şöyle anlattı:

“Hiç unutmam, o dönemde çalıştığım Tercüman gazetesinde Avrupa baskılarına bakıyordum. Bu siyasi gelişmeler ve Feyzioğlu’nun başbakanlığı konusu tartışılırken köşe yazarı Kurtul Altuğ, Feyzioğlu’nun başbakan olacağını söylemişti. Ben de, ‘Askerler diğer darbelerden farklı olarak kamuoyuna, halka ve belli görevlerde bulunanlara karşı çok dikkatli davranıyorlar. Politikacıdan fazla politikacı gibi davranıyorlar’ dedim.

Üç milletvekili olan Güven Partisi’nin genel başkanını büyük tepki alacağı düşüncesiyle başbakan yapmadılar.”

"Ulusu’nun başbakanlığının açıklanmasıyla taşlar yerine oturmaya başladı"

Akkoç, 20 Eylül’de Bülent Ulusu’nun başbakanlığının açıklanmasıyla daha önceki siyasi senaryonun değiştiğini belirtti.

“Feyzioğlu’nun başbakan olması mümkün değildi, yapmazlardı. Çünkü bu arada Ferit Melen hükümetinin senaryosunu uyguluyorlardı.

Ulusu’nun başbakanlığının açıklanmasıyla taşlar yerine oturmaya başladı. Demirel hükümetinin bakanlar üstü bürokratı Turgut Özal, darbecilerin kurduğu hükümette ekonomik işlerden sorumlu başbakan yardımcısı oldu. Yani adeta fiili başbakan durumuna geldi.”

“Özal mutlaka parti kuracaktı ve iktidara getirilecekti”

Akkoç, 12 Eylül sonrasında Türkiye’de yeni siyasi partilerin kurulacağına ilişkin kulislerin hızlandığını, bu süreçte Turgut Özal’ın da parti kuracağının konuşulduğunu söyledi.

1982 yılının Şubat ayında Almanya’da olduğunu belirten Akkoç, Tercüman gazetesinde Yavuz Donat’ın Özal’la yaptığı görüşmenin dokuz sütun manşetten yayımlandığını anlattı:

“‘Özal'ın hiç kimse gocunmasın, parti kurmayacağım’ şeklindeki sözleri şok etkisi yarattı. Bu açıklama bende de şok etkisi yarattı. Benim değerlendirmeme göre Özal mutlaka parti kuracaktı ve iktidara getirilecekti.

Çünkü yeniden siyasi yapılanmaya gidileceği, bütün partilere, her partiye, her adaya ve her lidere izin verilmeyeceği biliniyordu. Benim tahminime göre Özal’ın parti kuracağı kesindi.”

"Özal bana, "Ben öyle söylemedim" dedi"

Ankara’ya döndükten sonra 28 Mart’ta Turgut Özal’dan randevu aldığını anlatan Akkoç, kendisine parti kurmayacağı yönündeki açıklamasını sorduğunu belirtti. Özal’ın sözlerinin yanlış değerlendirildiğini söylediğini aktaran Akkoç, görüşmeyi şöyle anlattı:

“Özal bana, ‘Ben öyle söylemedim. Yavuz onu yanlış değerlendirmiş. O konuşmada ben de bugün için parti kurmayı düşünmüyorum dedim’ dedi.

‘Hiç kimse gocunmasın’ ifadesinin doğru olduğunu, ancak ‘Bugün için parti kurmayı düşünmüyorum. Ama gelecekte şartlar ne olur, onu bilemem’ şeklinde konuştuğunu söyledi. Yavuz Donat’ın sözlerini yanlış değerlendirdiğini belirtti. Ben beklediğim cevabı almıştım”

"Turgut Bey’den açık cevabı orada almıştım"

Akkoç, görüşmede Özal’a 12 Mart ve 12 Eylül dönemlerinde üst düzey görevlerde bulunmasını da sorduğunu anlattı:

“Ardından Özal’a, ‘Efendim, 12 Mart darbesi sırasında da Planlama Müsteşarıydınız. 12 Eylül darbesi sırasında yine Planlama Müsteşarıydınız. Burada daha yetkili şekilde, bakanlar üstü bürokrat unvanınız vardı. Bu sadece tesadüf mü?’ diye sordum. Özal bu soru karşısında şaşırdı ve “Tesadüfler var” dedi. Görüşmenin en dikkat çekici bölümü Özal’ın darbeler hakkındaki değerlendirmesiydi, bana "27 Mayıs’ da, 12 Mart da, 12 Eylül de neticeleri itibarıyla Türkiye’yi kurtarmak için yapılmıştır. 12 Eylül ise diğerlerinden daha farklıdır ve başarılıdır" ifadelerini kullandı.

Turgut Bey’den açık cevabı orada almıştım. Çünkü orada diğer bütün darbelere sahip çıkıyor, 12 Eylül’e ise ayrıca sahip çıkıyordu. 12 Eylül’ü diğerlerinden daha başarılı olarak değerlendiriyordu.”

"Partilerin bir babanın üç çocuğundan farkı yoktu"

Akkoç, 12 Eylül sonrasında eski siyasi liderlerin yasaklı olduğu ve yeni siyasi yapılanmanın şekillendirildiği dönemi de anlattı:

“Seçim ortamına girildiğinde eski liderler yasaklıydı. Bütün partilerin liderleri yasaklıydı. Eski liderlere yakınlığıyla bilinen kişiler dahi veto edildi. Partiler veto edildikçe üç partinin seçime girmesine izin verildi: Anavatan Partisi, Milliyetçi Demokrasi Partisi ve Halkçı Parti.”

Milliyetçi Demokrasi Partisi’nin başında Turgut Sunalp vardı. Askerlerin ‘abi’ dedikleri, çok sevdikleri ve ordu içerisinde çok sevilen bir liderdi Turgut Paşa.

Anavatan Partisi’nin başında başbakan yardımcısı vardı, yani askerlerin kurduğu hükümetin başbakan yardımcısı Turgut Özal’dı. Halkçı Parti’nin başında ise Başbakanlık Müsteşarı Necdet Calp vardı.

Yani biri askerlerin çok yakın gördüğü bir isim, biri başbakan yardımcısı, diğeri de Başbakanlık Müsteşarıydı. Partilerin bir babanın üç çocuğundan farkı yoktu.”

“Özal’ın vetosu orada önlendi”

Akkoç, diğer siyasi aktörlerin veto edildiğini, hatta eski siyasi liderlerle yakınlığı bulunan isimlerin de seçim sürecinin dışında bırakıldığını belirtti:

“Diğer partilerin hiçbiri seçime sokulmadı, veto edildi. Hatta eski partilerle ve eski liderlerle yakınlığı bilinen kişiler de veto edildi. İsmet Paşa’nın oğlu Erdal İnönü bile veto edildi. Konseyde görev yapan komutanlar ve generaller, Anavatan Partisi’nin ve Turgut Özal’ın veto edileceğini düşünüyorlardı. Açıkçası ‘Olmaz, getirilmez, olmaz’ diyorlardı.

Veto işlemleri 30 Eylül’e kadar yapıldı. 15 Eylül tarihinde Amerikalı üst düzey bir yetkili geldi ve Evren’le görüştü. Özal’ın vetosu orada önlendi.”

“MDP beklenirken Turgut Özal iktidara geldi”

Akkoç, 1983 seçimlerine giden süreçte askeri yönetimin beklentisinin Milliyetçi Demokrasi Partisi’nin iktidara gelmesi yönünde olduğunu ancak sonuçların farklı çıktığını belirtti:

“MDP’nin iktidara getirileceği beklenirken Turgut Özal iktidara geldi. Yeni yapılanma böylece gerçekleşti. 12 Eylül de görevini bu şekilde yerine getirmiş oldu.”

Katarakt yaşlanmanın belirtilerinden biri

Kataraktın, gözün içindeki saydam merceğin zaman içerisinde elastikiyetini ve saydamlığını kaybetmesi sonucu ortaya çıktığını belirten Prof. Dr. Burcu, bu süreci cildin kırışması ve saçların beyazlaması gibi yaşla birlikte gelişen değişikliklere benzetti.

En sık görülen katarakt türünün yaşa bağlı katarakt olduğunu ifade eden Burcu, genetik yatkınlığın hastalığın daha erken yaşlarda ortaya çıkmasına neden olabileceğini söyledi.

Güneş ışınları zarar veriyor!

Katarakt gelişiminde güneş ışınlarının önemli bir etken olduğunu belirten Burcu, beslenme ve yaşam koşullarının da hastalığın gelişim sürecini etkileyebildiğini kaydetti.

Kataraktın nadiren çocukluk çağında da görülebildiğini anlatan Burcu, annenin hamilelik sırasında geçirdiği bazı enfeksiyonlar, genetik faktörler, travmalar ve özellikle uzun süreli kortizon kullanımının katarakt gelişimine yol açabileceğini ifade etti.

Diyabet kataraktın daha erken ortaya çıkmasına neden olabiliyor

İleri yaşlarda özellikle diyabetin kataraktın daha erken ortaya çıkmasında önemli bir risk faktörü olduğuna dikkat çeken Prof. Dr. Burcu, diyabetin ameliyat süreci ve sonrasında da dikkate alınması gereken önemli bir hastalık olduğunu söyledi.

Diyabetli hastalarda göz sağlığının yakından takip edilmesi gerektiğini belirten Burcu, ameliyat sonrasında da güneş ışınlarından iyi korunmanın önemine dikkat çekti.

Katarakt gelişimini mümkün olduğunca geciktirmek için sağlıklı yaşam alışkanlıklarının önemini vurgulayan Burcu, karbonhidrat ve şeker tüketiminin sınırlandırılması, Akdeniz tipi beslenme, yüksek ultraviyole korumasına sahip kaliteli güneş gözlüğü ve gerektiğinde şapka kullanımının göz sağlığını korumaya yardımcı olduğunu ifade etti.

Ameliyat için kataraktın ilerlemesini beklemek gerekmiyor

Katarakt ameliyatının zamanlamasının hastanın görme düzeyi, günlük yaşamı ve ihtiyaçlarına göre belirlenmesi gerektiğini söyleyen Prof. Dr. Burcu, geçmişte olduğu gibi görmenin ileri derecede azalmasını beklemenin artık gerekli olmadığını belirtti.

Hastanın görmesi iyiyse, katarakt günlük yaşamını etkilemiyorsa ve gözlükle yeterli görme keskinliği sağlanabiliyorsa ameliyatın bekletilebileceğini ifade eden Burcu, buna karşılık kataraktın kişinin yaşam kalitesini ve günlük faaliyetlerini etkilemeye başlaması halinde ameliyatın planlanabileceğini söyledi.

Katarakt ameliyatını gereğinden fazla geciktirmenin de doğru olmadığını vurgulayan Burcu, ileri derecede sertleşmiş kataraktın cerrahiyi zorlaştırabileceğini ve komplikasyon riskini artırabileceğini kaydetti.

Yeni ameliyat yöntemleri ile hastalar daha hızlı iyileşiyor

Kataraktın günümüzde tek tedavisinin cerrahi olduğunu belirten Prof. Dr. Burcu, cerrahi tekniklerde son yıllarda önemli gelişmeler yaşandığını söyledi.

Geçmişte çok daha büyük kesilerle gerçekleştirilen ameliyatların artık oldukça küçük kesilerden yapılabildiğini anlatan Burcu, bu gelişmenin hem cerrahi süreci kolaylaştırdığını hem de hastaların ameliyat sonrasında günlük ve sosyal yaşamlarına daha hızlı dönmelerine olanak sağladığını ifade etti.

Katarakt ameliyatında göz içine yerleştirilen merceklerin biyolojik uyumluluğu yüksek materyallerden üretildiğini belirten Burcu, bu merceklerin kullanım ömrünün yaklaşık 100 yıl olduğunu ve normal koşullarda hastanın ilerleyen yıllarda merceğinin değiştirilmesinin gerekmediğini söyledi.

“Akıllı mercek” seçiminde hastanın ihtiyacı belirleyici

Halk arasında “akıllı mercek” olarak bilinen yeni nesil göz içi merceklere de değinen Prof. Dr. Burcu, bu merceklerin yakın, orta ve uzak mesafelerde dengeli görme sağlamayı hedeflediğini söyledi.

Katarakt ameliyatında tek odaklı veya çok odaklı merceklerin tercih edilebildiğini belirten Burcu, mercek seçiminde hastanın günlük yaşamının, mesleğinin ve görme beklentisinin çok iyi değerlendirilmesi gerektiğinin altını çizdi.

Uzak, orta ve yakın mesafeyi mümkün olduğunca gözlüksüz görmek isteyen hastalarda üç odaklı merceklerin tercih edilebildiğini, uzak görüşün öncelikli olduğu hastalarda ise tek odaklı merceklerin daha uygun olabileceğini anlatan Burcu, bu durumda yakın gözlüğüne ihtiyaç duyulabileceğini söyledi.

Ameliyat sonrasında bebeklik dönemindeki gibi kusursuz bir görüş beklentisinin gerçekçi olmayacağını belirten Burcu, en doğru yaklaşımın hastanın beklentisini iyi anlamak ve ihtiyacına uygun merceği seçmek olduğunu vurguladı.

Her katarakt ameliyatı sadece damla anesteziyle yapılmıyor

Katarakt ameliyatlarında hastanın durumuna göre farklı anestezi yöntemlerinin uygulanabildiğini anlatan Prof. Dr. Burcu, ameliyata uyum sağlayabilecek hastalarda damla anestezisinin yeterli olabildiğini söyledi.

Yoğun kaygısı bulunan, işitme sorunu veya ameliyat sırasında iletişimi güçleştirecek özel bir durumu olan hastalarda sedasyon ya da farklı anestezi yöntemlerinin tercih edilebildiğini belirten Burcu, çocuk hastaların ise genel anestezi altında ameliyat edildiğini ifade etti.

Yeni cerrahi tekniklerle çok küçük kesilerden ameliyat yapılabildiği için geçmişte olduğu gibi gözün uzun süre kapatılmasının her hastada gerekli olmadığını belirten Prof. Dr. Burcu, bazı hekimlerin gözü hiç kapatmayabildiğini, bazılarının ise bir veya iki gün süreyle koruma önerebildiğini söyledi.

Ameliyat sonrası hijyenin büyük önem taşıdığını vurgulayan Burcu, özellikle ilk 48 saatin dikkat gerektirdiğini, yaklaşık 10 gün boyunca ameliyat edilen göz ve çevresinin doğrudan suyla temasından kaçınılması gerektiğini ifade etti.

“İki gözü aynı anda ameliyat etmeyi tercih etmiyoruz”

Her iki göze aynı anda katarakt ameliyatı yapmayı rutin olarak tercih etmediklerini belirten Prof. Dr. Burcu, bir gözün ameliyatından en az üç gün sonra, genellikle de yaklaşık bir hafta içerisinde diğer gözün ameliyat edilebildiğini söyledi.

Genel anestezi alması gereken ve ikinci kez anestezi uygulanmasının sağlık açısından risk oluşturduğu çok özel hastalarda iki gözün aynı seansta ameliyat edilebildiğini belirten Burcu, bu durumda ikinci göze geçilirken tamamen yeni bir ameliyat yapılıyormuş gibi cerrahi hazırlığın ve kullanılan malzemelerin yenilendiğini anlattı.

Katarakt tekrarlamaz

Katarakt ameliyatından sonra hastalığın yeniden oluşmadığını vurgulayan Prof. Dr. Burcu, bazı hastalarda iyileşme sürecinde göz içindeki arka kapsülde opaklaşma gelişebildiğini söyledi.

Halk arasında zaman zaman “katarakt yeniden oluştu” veya “gözde kireçlenme oldu” şeklinde ifade edilen bu durumun kataraktın tekrarlaması anlamına gelmediğini belirten Burcu, arka kapsül opasitesi olarak adlandırılan tablonun basit bir lazer işlemiyle giderilebildiğini ifade etti.

Ailesinde anevrizma öyküsü olanlar kontrollerini ihmal etmemeli

Prof. Dr. Ayhan Tekiner, anevrizmanın beyin damarlarının belirli bölgelerinde oluşan balonlaşmalar olduğunu belirterek, hastalığın özellikle 40 yaşından sonra daha sık görüldüğünü söyledi.

Doğuştan gelen yatkınlığın yanı sıra yaşam tarzına bağlı olarak damarların elastikiyetini kaybetmesinin anevrizma gelişiminde önemli rol oynadığını ifade eden Tekiner, anevrizma kanamalarının beynin etkilenen bölgesine göre ölümden kalıcı sakatlığa kadar uzanan ciddi sonuçlara yol açabileceğini vurguladı.

Erken tanının büyük önem taşıdığına dikkat çeken Tekiner, ailesinde anevrizma öyküsü bulunan kişilerin BT anjiyografi veya MR anjiyografi ile mutlaka değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Geçmişte 5 milimetrenin altındaki anevrizmalara çoğunlukla müdahale edilmediğini hatırlatan Tekiner, son yıllarda tedavi yöntemlerindeki gelişmeler sayesinde komplikasyon riskinin yüzde 1’in altına düştüğünü, bu nedenle uygun hastalarda daha küçük anevrizmaların da tedavi edilebildiğini belirtti.

Şah damarındaki plaklar inmenin en önemli nedenlerinden biri

Programda inme ve felç konusunda da önemli bilgiler veren Prof. Dr. Tekiner, beyni besleyen damarların sağlıklı olmasının hayati önem taşıdığını ifade etti.

Şah damarı olarak bilinen karotis arterlerde oluşan plakların inmelerin yaklaşık yüzde 20-25’inden sorumlu olduğunu belirten Tekiner, obezite başta olmak üzere sağlıksız yaşam tarzının damar yapısını bozduğunu söyledi.

Fazla yağ dokusunun karaciğer aracılığıyla dolaşıma katılarak damar yapısını olumsuz etkilediğini ifade eden Tekiner, kötü kolesterol ile birleşen bu sürecin damar tıkanıklığına ve emboliye neden olabildiğini belirtti.

Yüksek tansiyon, diyabet, hareketsizlik ve ilerleyen yaşın da inme riskini artırdığını vurgulayan Tekiner, damar yapısındaki bozulmanın yalnızca beyni değil tüm organ ve sistemleri etkilediğini söyledi.

İnmede ilk 2 saat hayat kurtarıyor

İnme belirtilerinin fark edildiği anda vakit kaybetmeden 112 Acil Çağrı Merkezi’nin aranması gerektiğini vurgulayan Prof. Dr. Tekiner, bulantı, kusma, bilinç kaybı, yüz felci, konuşma bozukluğu ve kol veya bacakta güç kaybı gibi belirtilerin acil değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.

Eskiden ilk 6 saatin kritik kabul edildiğini hatırlatan Tekiner, günümüzde özellikle ilk 2 saatin tedavi başarısı açısından çok daha önemli olduğunun altını çizdi.

Hastaneye zamanında ulaştırılan hastalarda uygun durumlarda damar açıcı tedavi uygulanabildiğini ya da pıhtının girişimsel yöntemlerle damardan çıkarılabildiğini belirten Tekiner, hızlı müdahalenin hastanın yaşamını ve yaşam kalitesini doğrudan etkilediğini söyledi.

İnme tedavisi bir ekip işidir

İnme tedavisinde başarının hızlı ve koordineli çalışmaya bağlı olduğunu belirten Prof. Dr. Tekiner, hastanın 112 ekipleri tarafından en kısa sürede uygun hastaneye ulaştırılması, acil serviste zaman kaybetmeden değerlendirilmesi ve deneyimli ekipler tarafından müdahale edilmesinin hayati önem taşıdığını ifade etti.

Tüm sürecin kusursuz işlemesi halinde hastaya hastaneye ulaştıktan sonraki 10-15 dakika içerisinde müdahale edilebildiğini belirten Tekiner, bu sayede hastaların kalıcı hasar gelişmeden normal yaşamlarına dönebilme şansının önemli ölçüde arttığını söyledi.

Sigara ve elektronik sigara damar sağlığının düşmanı

Prof. Dr. Tekiner, damar sağlığını korumak için halk arasında yaygın olan yanlış inanışlara da dikkat çekti.

Herhangi bir besinin tek başına kanı sulandırmasının mümkün olmadığını belirten Tekiner, sağlıklı ve dengeli beslenmenin damar yapısını korumanın temel şartı olduğunu söyledi.

Sigaranın damar sağlığının en büyük düşmanlarından biri olduğunu vurgulayan Tekiner, elektronik sigaraların da masum olmadığını, binlerce zararlı madde içerdiğini ve damar yapısını olumsuz etkilediğini ifade etti.

Hareketli yaşam ve stres kontrolü sağlıklı yaşlanmanın anahtarı

Prof. Dr. Ayhan Tekiner, sağlıklı damar yapısının genç yaşlardan itibaren korunması gerektiğini belirterek, obezite ile mücadele, düzenli fiziksel aktivite ve dengeli beslenmenin beyin ve damar hastalıklarından korunmada en etkili yöntemler arasında yer aldığını söyledi.

Uzun yolculuklarda belirli aralıklarla ayağa kalkıp yürünmesini öneren Tekiner, egzersize yeni başlayacak özellikle obezite, hipertansiyon ve diyabet hastalarının sabahın erken saatleri yerine öğleden sonra veya akşamüstünü tercih etmelerinin daha uygun olacağını ifade etti.

Geç saatlerde yemek yememek, yeterli sıvı tüketmek ve düzenli hareket etmenin damar sağlığını desteklediğini belirten Tekiner, stresin de kortizol salgısını artırarak tansiyon ve kan şekerini yükselttiğini, bunun da damar sistemi üzerinde olumsuz etkiler oluşturduğunu söyledi.

Uzun ve kaliteli yaşamın temelinde sağlıklı beslenme, hareketli yaşam, sigaradan uzak durma ve stresin kontrol altında tutulmasının bulunduğunu vurgulayan Prof. Dr. Tekiner, “Yalnızca uzun yaşamak değil, sağlıklı ve kaliteli bir yaşam sürmek için damar sağlığımıza genç yaşlardan itibaren yatırım yapmalıyız” dedi.

"Görüntüyle gerçek hiçbir zaman aynı değildi"

Akkoç, yıllar boyunca devlet yönetiminde görünenle yaşananın farklı olduğunu gözlemlediğini belirterek şöyle konuştu:

"Devletlerin yönetiminde ve siyasi olaylarda, hatta savaşlarda bile görüntüyle gerçeğin birbirinden farklı olduğunu, senaryoların önceden hazırlandığını yaşayarak gördük. 1950 yılından itibaren Amerika'nın desteğiyle iktidara gelen hükümetlerin, çizilen çizginin dışına çıktıkları zaman yine darbelerle görevden alındıklarını gördüm."

"Doğan Koloğlu bana 'Nihat Erim başbakan olacak' dedi"

Yeni İstanbul Gazetesi Ankara Bürosu'nda görev yaptığı dönemi anlatan Akkoç, Genel Yayın Müdürü Doğan Koloğlu'nun kendisine sürekli aynı bilgiyi doğrulatmaya çalıştığını söyledi.

"Doğan ağabey bana, 'Çok önemli bir yerden duydum. Nihat Erim başbakan olacakmış. Konuşabilir misin?' dedi. Ben de 'Nasıl sorayım? Demirel başbakan, İnönü muhalefet lideri. Böyle bir soru sorulur mu?' diye cevap veriyordum. Ama salı, çarşamba, perşembe aynı şey tekrarlandı."

"Nihat Erim başbakan olacağını benden öğrendi"

Israrlar üzerine Nihat Erim'i aradığını söyleyen Akkoç, o telefon görüşmesini şu sözlerle anlattı:

"Telefonu çevirdim. 'Beyefendi hayırlı uğurlu olsun. Başbakan oluyormuşsunuz' dedim. Ama bunun benim sorum olmadığını, Genel Yayın Müdürü Doğan Koloğlu'nun sorusu olduğunu söyledim. Nihat Bey şaşırdı. 'Ya Fethi Bey, nereden çıktı bu?' dedi. Ben de kaynağı söylemedim. Çünkü telefonların dinlendiğini biliyorduk."

Akkoç, yıllar sonra bu olayı değerlendirirken şu ifadeleri kullandı:

"Nihat Erim başbakan olacağını benden öğrendi. O konuşmada bunu kendisinin de bilmediğini anladım."

"Telefon konuşmasını unutmamı rica etti"

Muhtıranın ardından yaşananları da anlatan Akkoç, Erim'in koruma müdürü aracılığıyla kendisine mesaj gönderdiğini belirtti.

"Koruma müdürü yanıma geldi. 'Sayın Nihat Bey'in size saygıları var, o telefon konuşmasını unutmanızı rica ediyor' dedi. Ben de 'O konuşmayı unuttum. Ama hükümet güvenoyu aldıktan sonra ilk demecini bana versin' dedim. İlk yazılı demecini bana gönderdi."

"12 Mart'ın üç temel nedeni vardı"

Akkoç, muhtıranın yalnızca iç politik gelişmelerle açıklanamayacağını belirterek üç temel neden sıraladı:

"Birinci sebep haşhaştı. Amerika Demirel'e 'Haşhaşı kapat' diyordu. Demirel ise 'Daraltırım ama tamamen kapatamam' diyordu.

İkinci sebep Sovyetler Birliği ile yapılan ağır sanayi hamleleriydi. Türkiye'nin en büyük fabrikalarını Ruslara kurdurmuşlardı.

Üçüncü sebep ise Nixon'ın Çin ziyareti sonrasında Türkiye'ye yaptığı baskıydı. Tayvan'la ilişkilerin kesilip Mao'nun Çin'inin tanınması isteniyordu. Demirel bunu kabul etmedi."

"İlk kararname haşhaş yasağı oldu"

Akkoç, şöyle devam etti:

"Nihat Erim başbakan olduktan sonra imzaladığı ilk kararname haşhaş ekiminin yasaklanması oldu. Darbelerin temelinde, 1946'dan sonra çizilen çizginin dışına çıkan iktidarların değiştirilmesi anlayışı vardı."

Kistik fibrozisin genetik geçişli, kalıtsal bir hastalık olduğunu belirten Prof. Dr. Özçelik, hastalığın anne karnından itibaren gelişmeye başladığını söyledi. Hastalığın temelinde salgı yapan hücrelerde bulunan klor kanallarındaki bozukluğun yer aldığını ifade eden Özçelik, bu nedenle tüm salgıların normalden daha koyu ve yapışkan hale geldiğini kaydetti.

En fazla akciğerleri etkiliyor

Kistik fibrozisin birçok organı etkileyebildiğini belirten Prof. Dr. Özçelik, en ciddi hasarın akciğerlerde oluştuğunu söyledi.

Akciğerlerde biriken koyu kıvamlı mukusun solunum yollarını tıkadığını, bu ortamda yerleşen mikropların temizlenememesi nedeniyle tekrarlayan enfeksiyonlar ve zamanla ilerleyici akciğer hasarı geliştiğini anlatan Özçelik, hastalığın yalnızca akciğerleri değil, üst solunum yolları ile mide-bağırsak sistemini de etkileyebildiğini ifade etti. Kistik fibrozisli hastalarda insülin direnci ve üreme sistemiyle ilgili sorunların da görülebildiğini belirtti.

Akraba evlilikleri riski artırıyor

Kistik fibrozisin çekinik genlerle aktarılan bir hastalık olduğuna dikkat çeken Prof. Dr. Özçelik, özellikle akraba evliliklerinde hastalığın ortaya çıkma riskinin önemli ölçüde arttığını söyledi. Özçelik, bu nedenle genetik danışmanlığın ve akraba evliliklerinin azaltılmasının büyük önem taşıdığını vurguladı.

Erken tanı tedavinin başarısını artırıyor

Hastalığın ne kadar erken tanınırsa tedavinin o kadar başarılı olduğunu belirten Prof. Dr. Özçelik, bu nedenle yenidoğan tarama programlarının büyük önem taşıdığını söyledi.

Yenidoğan tarama testleri sayesinde hastalığın henüz belirti vermeden saptanabildiğini ifade eden Özçelik, erken dönemde başlanan tedavilerle organ hasarı gelişmeden hastalığın kontrol altına alınabildiğini kaydetti. Özçelik günümüzde bazı modülatör tedavilerin bebekler henüz bir aylıkken başlanabildiğini belirtti.

“Yenidoğan tarama testlerinden korkmayın”

Son yıllarda yenidoğan tarama testlerine yönelik çeşitli yanlış bilgilerin yayıldığını söyleyen Prof. Dr. Özçelik, ailelere önemli uyarılarda bulundu.

Bazı ailelerin bebeklerinden kan örneği alınmasını istemediğini belirten Özçelik, kan örneklerinin farklı amaçlarla kullanılacağı yönündeki iddiaların gerçeği yansıtmadığını, tüm sürecin devlet kontrolünde yürütüldüğünü ifade ederek ailelerin bu testleri mutlaka yaptırması gerektiğini söyledi.

Kistik fibrozis sürekli bakım gerektiriyor

Kistik fibrozisin yaşam boyu düzenli takip gerektiren bir hastalık olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Özçelik, tedavide en önemli basamaklardan birinin akciğer bakımının sağlanması olduğunu belirtti.

Ailelerin solunum fizyoterapisi ve günlük bakım için saatler harcadığını ifade eden Özçelik, hastaların sık akciğer enfeksiyonları nedeniyle zaman zaman hastaneye yatmak zorunda kaldıklarını söyledi. Özçelik, organlar hasar görmeden önce tedaviye başlanmasının yaşam süresi ve yaşam kalitesi açısından belirleyici olduğunu vurguladı.

Modülatör tedavilerde yeni dönem

Kistik fibrozis tedavisinde son yılların en önemli gelişmelerinden birinin modülatör tedaviler olduğunu belirten Prof. Dr. Özçelik, bu ilaçların hastalığın temelindeki klor kanalındaki bozukluğu hedef aldığını söyledi.

İlk modülatör tedavilerin 2012 yılında kullanılmaya başlandığını, tedavilerin yıllar içinde gelişerek 2019 yılında üçlü kombinasyonlara ulaştığını belirten Özçelik, modülatör tedavilerin 2025 yılının Ağustos ayından itibaren geri ödeme kapsamına alınmasının hastalar açısından önemli bir dönüm noktası olduğunu ifade etti. Bu tedavilerin yüksek maliyetli olduğuna dikkat çeken Özçelik, ayrıca hastalığın hücresel mekanizmasını düzeltmeye yönelik yeni ilaçlarla ilgili faz 2 ve faz 3 klinik çalışmaların da sürdüğünü söyledi.

Erkek hastalarda kısırlık sık görülüyor

Prof. Dr. Özçelik, kistik fibrozisli erkeklerde kısırlığın oldukça yüksek oranlarda görüldüğünü belirterek, hastalığın yalnızca solunum sistemini değil, yaşamın birçok alanını etkileyen çok yönlü bir sağlık sorunu olduğuna dikkat çekti.

Çocuklar sosyal yaşamda da zorlanabiliyor

Sık öksürük ve balgam nedeniyle çocukların okul ve sosyal yaşamlarında güçlük yaşayabildiğini belirten Özçelik, tekrarlayan akciğer enfeksiyonları nedeniyle sık hastane yatışlarının eğitim hayatını olumsuz etkileyebildiğini söyledi.

Büyüme ve gelişmenin akranlarının gerisinde kalmasının hem çocukları hem de ailelerini psikolojik olarak zorlayabildiğini ifade eden Özçelik, günümüzde tedavide sağlanan gelişmeler sayesinde bu çocukların geleceğe çok daha umutla bakabildiğini belirtti.

Yaşam süresi önemli ölçüde uzadı

Kistik fibrozisin tanımlandığı ilk yıllarda hastaların büyük bölümünün iki yaşına ulaşamadan yaşamını yitirdiğini hatırlatan Prof. Dr. Özçelik, hastalığın 1938-1939 yıllarında tanımlandığını, 1989 yılında ise hastalığa neden olan genin keşfedildiğini söyledi.

Genetik keşfin ardından geçen süreçte tedavide büyük ilerlemeler kaydedildiğini belirten Özçelik, bugün erken tanı alan ve uygun tedavi gören hastaların yaşam sürelerinin ve yaşam kalitelerinin belirgin şekilde arttığını ifade etti.

İleri yaşta da tanı konulabiliyor

Kistik fibrozisin en sık beyaz ırkta görüldüğünü, siyah ırkta daha düşük, sarı ırkta ise daha nadir rastlandığını belirten Prof. Dr. Özçelik, hastalığın yalnızca çocukluk çağında görülmediğini de vurguladı.

Tekrarlayan akciğer enfeksiyonları, sürekli balgam çıkarma, büyüme geriliği bulunan çocukların mutlaka kistik fibrozis açısından değerlendirilmesi gerektiğini belirten Özçelik, bronş genişlemesi bulunan erişkin hastalarda da ayırıcı tanıda kistik fibrozisin mutlaka düşünülmesi gerektiğini söyledi.

Literatürde 81 yaşında kistik fibrozis tanısı alan hastaların bulunduğunu hatırlatan Prof. Dr. Özçelik, aile öyküsü bulunan gebeliklerde ise anne karnında takip ile hastalığın erken dönemde saptanabildiğini sözlerine ekledi.

Dünyada 2,8 milyon, Türkiye’de yaklaşık 83 bin kişi MS ile yaşıyor

Multipl Skleroz (MS), dünyada yaklaşık 2,8 milyon, Türkiye’de ise 82–83 bin kişiyi etkileyen kronik bir nörolojik hastalık olarak biliniyor.

Hastalığın merkezi sinir sistemini etkilediğini anlatan Prof. Dr. Mungan, beyin ve omurilikteki sinir hücrelerini saran miyelin kılıfının, bağışıklık sistemindeki bozukluklar nedeniyle hasar gördüğünü belirterek şunları söyledi:

“Bağışıklık sistemindeki değişiklikler miyelin kılıfında yıkıma yol açıyor ve sinir hücreleri arasındaki iletiyi bozuyor. Bunun sonucunda da hastalık çok farklı belirtilerle ortaya çıkıyor.”

MS’nin bağışıklık sistemi hastalığı olduğunu ancak genetik ve çevresel faktörlerin de hastalığın oluşumu ve ilerlemesinde önemli rol oynadığını ifade eden Mungan, hastalığın kadınlarda erkeklere göre 2,5–3 kat daha sık görüldüğünü, özellikle 20–40 yaş arasında ortaya çıktığını söyledi.

Kadınlarda daha sık görülmesinin kesin nedeninin bilinmediğini belirten Mungan, “Östrojen ve diğer kadınlık hormonlarının bağışıklık sistemi üzerindeki etkileri nedeniyle özellikle doğurganlık çağında hastalık daha sık görülüyor.” dedi.

Mungan, son yıllarda tanı olanaklarının gelişmesi sayesinde ileri yaşta başlayan MS vakalarının daha sık tanı aldığını, nadir de olsa çocukluk çağında da görülebildiğini söyledi.

İlk belirti görme kaybı da olabilir, uyuşma da…

MS’nin çok farklı belirtilerle ortaya çıkabildiğini belirten Prof. Dr. Mungan, en sık görülen bulguların;

• Görme kaybı,
• Çift görme,
• Kol veya bacakta uyuşma,
• Güçsüzlük,
• Denge bozukluğu,
• İdrar problemleri olduğunu söyledi.

MR’da görülen plakların beynin veya omuriliğin hangi bölgesini etkilediğine göre belirtilerin değiştiğini belirten Mungan, “Plak hangi fonksiyonu etkiliyorsa hastanın şikâyeti de ona göre ortaya çıkıyor.” dedi.

Görme kaybı yaşayan hastaların çoğunlukla önce göz hastalıkları uzmanına başvurduğunu belirten Prof. Dr. Semra Öztürk Mungan, göz muayenesinde sorun bulunmaması halinde hastaların nörolojiye yönlendirildiğini söyledi.

Tanıda MR ve nörolojik muayene belirleyici

MS tanısında ayrıntılı klinik öykü ve nörolojik muayenenin vazgeçilmez olduğunu belirten Prof. Dr. Mungan, hem beyin hem de omurilik MR’ının mutlaka çekildiğini ifade etti.

Son yıllarda güncellenen tanı kriterlerinde MR’ın çok daha belirleyici hâle geldiğini söyleyen Mungan, yardımcı tanı yöntemleri arasında VEP testi ile göz sinirlerindeki iletimin değerlendirildiğini anlattı.

Tanıda en önemli yardımcı yöntemlerden birinin ise beyin omurilik sıvısının incelenmesi olduğunu belirten Prof. Dr. Mungan, şöyle konuştu:

“Lomber ponksiyon yardımcı test olarak geçse de hemen hemen her hastada yapmak istiyoruz. Hem kesin tanı hem de ayırıcı tanı açısından çok önemli. Ayrıca hastalığın gelecekte nasıl seyredeceği konusunda da bize önemli bilgiler veriyor.”

MS her hastada farklı seyrediyor

Kesin MS tanısı alan hastalarda koruyucu tedavinin geciktirilmemesi gerektiğini vurgulayan Prof. Dr. Mungan, tedavi edilmediğinde hastalığın ilerleyerek kalıcı fonksiyon kayıplarına neden olabileceğini söyledi.

Atak dönemlerinde öncelikle yüksek doz kortizon tedavisi uygulandığını belirten Mungan, ardından hastalığın tipine uygun koruyucu tedavilerin planlandığını ifade etti.

MS hastalığının en sık görülen tipinin ataklar ve iyileşmelerle seyreden RRMS (Relapsing Remitting MS) olduğunu belirten Prof. Dr. Mungan, hastaların yaklaşık yüzde 15–20’sinde ilerleyici tip MS görüldüğünü söyledi.

Bazı hastalarda hastalığın en baştan ilerleyici seyredebildiğini, bazılarında ise yıllar içinde ilerleyici forma dönüşebildiğini belirten Mungan, “MS tamamen kişiye özgü seyreden bir hastalık. Hastaların düzenli izlenmesi ve hastalık tipinin doğru belirlenmesi tedavinin başarısını belirliyor.” dedi.

Aynı hekim tarafından uzun süre takip büyük önem taşıyor

MS’nin uzun yıllar takip gerektiren kronik bir hastalık olduğunu belirten Prof. Dr. Mungan, hastaların tanı sonrasında sürekli doktor değiştirmemesi gerektiğini söyledi.

“Kesin tanı konulduktan sonra hastaların aynı hekim tarafından izlenmesi tedavi başarısını artırıyor. Çünkü MS’de bireyselleştirilmiş tedavi çok önemli. Doktorun hastanın geçmişini, MR değişimlerini, atak sıklığını ve nörolojik durumunu yakından bilmesi gerekiyor.”

Hastalar gerçek atak ile yalancı atağı karıştırabiliyor

MS atağının belirtilerin 24 saatten uzun sürmesi olarak tanımlandığını belirten Prof. Dr. Mungan, optik nörit, güçsüzlük, uyuşma ve denge bozukluğunun gerçek atak belirtileri arasında yer aldığını söyledi.

Bunun yanında enfeksiyon, sıcak hava, yoğun stres, regl dönemi veya aşırı egzersiz gibi vücut ısısını artıran durumlarda yalancı atakların görülebileceğini belirten Mungan, bu nedenle hastaların önce ayrıntılı değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Atak tedavisinde altın standart kortizon tedavisi

MS ataklarında günlük 1000 mg kortizonun 5–7 gün, bazı hastalarda ise 10 güne kadar uygulanabildiğini belirten Prof. Dr. Mungan, kortizona yanıt alınamayan hastalarda ise plazmaferez tedavisinin uygulandığını söyledi.

Bu tedavinin özellikle üniversite ve şehir hastanelerindeki deneyimli MS merkezlerinde yapılabildiğini ifade etti.

Akıllı ilaçlar umut veriyor

Atak tedavisinin dışında hastalığın ilerlemesini durdurmaya yönelik çok sayıda tedavi bulunduğunu belirten Prof. Dr. Mungan, Türkiye’de tedavilerin basamaklı sistemle uygulandığını söyledi.

Tablet, enjeksiyon ve infüzyon tedavilerinin bulunduğunu belirten Prof. Dr. Semra Öztürk Mungan, yeni nesil bağışıklık sistemini yeniden yapılandıran tedavilere ilişkin şu bilgileri verdi:

“Hastaların akıllı ilaç olarak adlandırdığı yeni tedaviler sayesinde çok az doz uygulayıp hastaları uzun süre tedavisiz takip edebildiğimiz durumlar olabiliyor.”

Tedavi seçiminde hastanın yaşı, cinsiyeti, gebelik planı, mesleği, sosyal yaşamı ve hastalığın seyri gibi çok sayıda faktörün dikkate alındığını belirtti.

MS hastaları evlenebilir, çocuk sahibi olabilir

Prof. Dr. Semra Öztürk Mungan, MS hastalarının normal yaşamlarını sürdürebileceklerini belirterek şu önerilerde bulundu:

“MS hastaları evlenebilir, planlı gebelik gerçekleştirebilir ve doktorlarıyla koordineli şekilde çocuk sahibi olabilirler. Gebelik öncesinde hastalığın en az bir yıl stabil seyretmesini tercih ediyoruz.”

Ağır egzersizlerden kaçınılmasını öneren Mungan; yürüyüş, yüzme, yoga ve pilatesin uygun sporlar olduğunu söyledi.

Akdeniz tipi beslenme öneriliyor

Beslenmenin tedavinin önemli bir parçası olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Semra Öztürk Mungan, Akdeniz tipi beslenmenin önerildiğini söyledi.

Mungan, sebze, meyve ve balık ağırlıklı beslenmenin önemine dikkat çekerek D vitamini ve B12 eksikliklerinin mutlaka giderilmesi gerektiğini, balık tüketemeyen hastalarda ise omega-3 desteğinin yararlı olabileceğini belirtti. Prof. Dr. Mungan, “Miyelin kılıfının iyileşmesinde omega-3’ün önemli etkileri bulunuyor.” dedi.

Sigara ve D vitamini eksikliği hastalığın en önemli çevresel sebepleri

MS için kanıtlanmış iki önemli çevresel risk faktörü bulunduğunu belirten Prof. Dr. Mungan, bunların D vitamini eksikliği ve sigara olduğunu belirterek, “Hastalar kesinlikle sigara içmemeli, sigara içilen ortamlarda da bulunmamalı.” dedi.

MS hastaları yaz sıcaklarında dikkatli olmalı

Prof. Dr. Semra Öztürk Mungan, MS hastalarının yaz aylarında çok daha dikkatli olmalarını belirterek sıcak ortamlardan kaçınmalarını söyledi.

Mungan:

• Sıcak suyla banyo yapılmamasını,
• Hamam ve saunadan uzak durulmasını,
• Yazın 11.00–14.00 saatleri arasında güneşten kaçınılmasını,
• Bol su tüketilmesini,
• Hafif beslenilmesini önerdi.

Türkiye’de hastalar güncel tedavilere kolaylıkla ulaşıyor

Dünyada kullanılan güncel MS tedavilerinin neredeyse tamamına Türkiye’de geri ödeme kapsamında erişilebildiğini belirten Prof. Dr. Semra Öztürk Mungan, bunun hastalar açısından önemli bir avantaj olduğunu söyledi.

Ayrıca ilerleyen yaşlarda bağışıklık sisteminin daha sakin hâle gelmesi nedeniyle bazı hastalarda hastalığın da daha durağan seyredebildiğini ifade etti.

Kök hücre mucize değil

Kök hücre tedavisine ilişkin yanlış beklentilere dikkat çeken Prof. Dr. Mungan, şu değerlendirmede bulundu:

“Kök hücre tedavisi bağışıklık sistemini yeniden yapılandırmayı hedefliyor ancak hastalığı tamamen ortadan kaldırmıyor. Diğer tedavilere belirgin bir üstünlüğü de bulunmuyor. Mucize beklememek gerekiyor.”

Mungan, kök hücre tedavisinin özellikle ataklı MS grubunda daha etkili olduğunu, Türkiye’de ise yalnızca çok sınırlı sayıdaki merkezde uygulanabildiğini söyledi.

Aktarlardan alınan ürünlerden uzak durun

MS hastalarının Sağlık Bakanlığı onaylı ilaçlar dışında hiçbir ürünü kontrolsüz şekilde kullanmamaları gerektiğini belirten Prof. Dr. Mungan, “Hekimlerinizin önermediği bitkisel ürünleri ve aktarlardan alınan karışımları kesinlikle kullanmayın.” uyarısında bulundu.

“MS tanısı alanlar umutsuzluğa kapılmasın”

Programın sonunda MS tanısı alan hastalara seslenen Prof. Dr. Mungan, moral ve sosyal desteğin tedavinin önemli parçalarından biri olduğunu belirterek şu mesajı verdi:

“MS tedavi edilebilen ve ilerlemesi durdurulabilen bir hastalık. Hastalar düzenli takiplerini yaptırır, tedavilerini aksatmaz ve yaşam tarzlarına dikkat ederlerse bugün tekerlekli sandalyeye mahkûm olmaları artık neredeyse söz konusu olmuyor.”

Hasta yakınlarının desteğinin büyük önem taşıdığını belirten Mungan, hastaların iş yaşamlarından kopmamalarını, sosyal hayata katılmalarını ve hobi edinmelerini önerdi. Ayrıca bulundukları illerde Türkiye MS Derneği şubelerine başvurarak ücretsiz eğitim, yoga ve pilates programlarından yararlanabileceklerini söyledi.

“52 yıl önce, 20 Temmuz 1974’te Kıbrıs’a yapılan müdahalenin önce diplomasiyle, ardından askeri harekatla kazanıldığını yaşayarak öğrendim. Kıbrıs’ın kaderi, Başbakan Bülent Ecevit’in Londra’da İngiltere Başbakanı Harold Wilson, Dışişleri Bakanı James Callaghan ve daha sonra görüşmelere katılan ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı Joseph Sisco ile yaptığı tam 24 saatlik temasların sonunda şekillendi.”

Akkoç, harekattan bir gün önce ABD’nin Yunanistan’daki askeri yönetime kritik bir uyarıda bulunduğunu da öne sürdü:

“ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı Joseph Sisco, 19 Temmuz’da Yunanistan’a giderek cunta yönetimine, ‘Türkiye müdahale edecek. Sakın karşılık vermeyin. Karışırsanız Türkiye sizi de ezer. Biz Türkiye’nin yanındayız.’ mesajını iletti. Bu süreci bizzat yaşayarak ve görerek öğrendim.”

“Londra’ya özel uçakla gittik”

Akkoç, 17 Temmuz 1974’te Başbakan Bülent Ecevit başkanlığındaki heyetle birlikte Türk Hava Yolları’nın özel uçağıyla Londra’ya gittiklerini anlattı.

Heyette, Başbakan Yardımcısı ve İçişleri Bakanı Oğuzhan Asiltürk, Dışişleri Bakanlığı Yüksek Müşaviri Ümit Haluk Bayülken, Hukuk Müşaviri Namık Kemal Yolga ile dönemin Milli Savunma Bakanı ve Dışişleri Bakan Vekili Hasan Esat Işık’ın bulunduğunu belirten Akkoç, Dışişleri Bakanı Turan Güneş’in ise o sırada Çin’de resmi temaslarda olduğu için heyete katılamadığını ifade etti.

Basın mensupları olarak ise Hürriyet’ten Cüneyt Arcayürek, Milliyet’ten Orhan Tokatlı, Günaydın’dan Örsan Öymen, Tercüman gazetesi adına kendisi, Anadolu Ajansı Genel Müdürü Atilla Onuk ile TRT ekibinin yer aldığını söyledi.

“Dünyanın gözü Londra’daydı”

Akkoç, heyetin Heathrow Havalimanı’ndan doğrudan İngiltere Başbakanı Harold Wilson’ın konutuna geçtiğini belirterek, görüşmeleri dünyanın dört bir yanından gelen gazetecilerin takip ettiğini anlattı.

“Biz yalnız değildik. İngiliz gazeteciler başta olmak üzere dünyanın her yerinden basın mensupları Başbakanlık Konutu’nun önünde bekliyordu.”

“Sisco ile beş dakikalık kritik görüşme”

Görüşmelerin ardından Bülent Ecevit’in Joseph Sisco ile baş başa yaklaşık beş dakika süren özel bir görüşme yaptığını aktaran Akkoç, bu görüşmenin önemine dikkat çekti.

“Hasan Esat Işık’a ‘Bülent Bey nerede?’ diye sordum. ‘Sisco ile baş başa görüşüyor’ dedi. Saatime baktım, tam beş dakika sürdü. Görüşmenin ardından Bülent Bey son derece rahat ve memnun görünüyordu. Dünya basınına da gayet sakin ve güçlü bir açıklama yaptı.”

“Harekatın başlayacağını biliyorduk”

Londra temaslarının tam 24 saat sürdüğünü ifade eden Akkoç, Ankara’ya döndüklerinde harekat kararının artık kesinleştiğini hissettiklerini söyledi.

“Harekatın yapılacağını biliyorduk. Hazırlıkların tamamlandığını hissediyorduk ancak yalnızca başlama zamanı henüz net değildi.”

Akkoç, Joseph Sisco’nun ertesi gün yeniden Türkiye’ye geldiğini, ardından Yunanistan’a geçerek cunta yönetimiyle görüştüğünü ve aynı gün tekrar Ankara’ya döndüğünü belirterek, Yunanistan’a yapılan uyarının da bu diplomasi trafiğinin bir parçası olduğunu dile getirdi.

“Harekat haberi Güvenpark’ta duyuruldu”

20 Temmuz sabahı yaşanan anları da anlatan Akkoç, şunları söyledi:

“Cumartesi sabahı saat 06.00’da bütün bakanlar dışarı çıktı. Gazeteciler olarak biz de oradaydık. Başbakanın açıklama yapacağını düşünüyorduk. O sabah Güvenpark’a doğru yürürken Kıbrıs Barış Harekatı’nın başladığı resmen açıklandı.”

Doğum sancısı, anne adaylarının en büyük kaygılarından biri olmaya devam ediyor. Ancak günümüzde modern anestezi yöntemleri sayesinde doğum ağrısını büyük ölçüde azaltmak mümkün. Prof. Dr. Berrin Günaydın, halk arasında “ağrısız doğum” olarak bilinen uygulamanın çoğunlukla epidural analjezi ile yapıldığını belirterek, doğru koşullarda uygulandığında annenin doğuma bilinçli ve konforlu şekilde katılmasını sağladığını söyledi.

Prof. Dr. Günaydın, “Aslında tıpta kullandığımız doğru ifade ağrısız doğum değil, doğum ağrısının etkili şekilde azaltılmasıdır. Anne sancıları hisseder ancak dayanılmaz ağrı büyük ölçüde ortadan kalkar. Böylece doğuma aktif olarak katılır ve bebeğinin dünyaya gelişine tanıklık eder” ifadelerini kullandı.

"Obstetrik anestezi gelişmiş ülkelerde ayrı bir uzmanlık alanı"

Amerika Birleşik Devletleri ve İngiltere’de obstetrik anestezinin anesteziyolojinin özel bir çalışma alanı olarak kabul edildiğini belirten Prof. Dr. Günaydın, bu ülkelerdeki uygulamaları yerinde inceleyerek Gazi Üniversitesi’nde Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalı ile 2004 yılında başlattıklarını söyledi.

Doğum ağrısının yönetiminde kadın hastalıkları ve doğum uzmanları ile anesteziyoloji uzmanlarının birlikte çalışmasının önemine dikkat çeken Günaydın, “Kadın doğum uzmanı ve anne adayının onayı olmadan epidural analjezi uygulanamaz. Bu nedenle anne adaylarının doğru bilgilendirilmesinde kadın doğum uzmanlarının rolü son derece önemlidir” diye konuştu.

"Ağrısız doğumda altın standart epidural analjezi"

Doğum ağrısını azaltmaya yönelik farklı yöntemler bulunduğunu ancak *altın standardın epidural analjezi olduğunu* vurgulayan Prof. Dr. Berrin Günaydın, yöntemin bel bölgesinden omuriliğin dışındaki epidural boşluğa yerleştirilen ince bir kateter aracılığıyla uygulandığını anlattı.

Günaydın “Düşük dozlarda lokal anestezik ilaçlar ve yardımcı ilaçlar kullanıyoruz. Amaç annenin ağrısını azaltırken hareket edebilmesini, doğuma aktif katılmasını ve bebeğin doğumuna bilinçli şekilde eşlik etmesini sağlamaktır” dedi.

“Epidural felç yapmaz, bebeğe zarar vermez”

Toplumda *epiduralle* ilgili çok sayıda yanlış bilgi bulunduğunu belirten Prof. Dr. Günaydın, en sık karşılaştıkları soruların felç, kalıcı bel ağrısı ve bebeğe zarar verip vermediği olduğunu söyleyerek şunları kaydetti:

“Epidural uygulama omuriliğin içine değil, dışındaki güvenli alana yapılır. Deneyimli ekip ve uygun koşullarda uygulandığında son derece güvenli bir yöntemdir. Bilimsel çalışmalar epidural analjezinin kalıcı bel ağrısına neden olmadığını gösteriyor. Ayrıca kullanılan ilaçlar çok düşük dozlarda uygulanıyor. Amaç annenin rahatlamasıdır. Anne rahatladığında stres hormonları azalıyor, bu da bebeğin oksijenlenmesini ve doğum sürecini olumlu etkileyebiliyor.”

"Sezaryen oranlarının düşürülmesine katkı sağlayabilir"

Prof. Dr. Günaydın, bilimsel çalışmaların epidural analjezinin sezaryen oranını artırmadığını gösterdiğini belirterek, gelişmiş ülkelerde bunun tam tersine normal doğumu destekleyen önemli uygulamalardan biri olduğunu ifade etti. Günaydın şöyle konuştu:

“Amerika ve İngiltere’de sezaryen oranları yaklaşık yüzde 30 seviyelerinde. Bu ülkelerde doğumların büyük bölümü epidural analjezi ile gerçekleştiriliyor. Anne adayları bu konuda bilinçli olduğu için doğum ağrısının azaltılmasını talep ediyor. Normal doğumun desteklenmesi de sezaryen oranlarının düşmesine katkı sağlayabiliyor.”

Türkiye’de de öncelikle bu konuda farkındalığın artırılması gerektiğini belirten Günaydın, “Toplum bilinçlenmeden yalnızca hizmeti yaygınlaştırmak yeterli olmaz. Aynı zamanda bunu karşılayacak eğitimli ekiplerin ve uygun altyapının da hazır olması gerekir” diye konuştu.

"Ağrısız doğum ekip işi"

Epidural analjezinin yalnızca bir anestezi uygulaması olmadığını belirten Prof. Dr. Günaydın, başarılı bir doğum yönetimi için kadın hastalıkları ve doğum uzmanı, anesteziyoloji ve reanimasyon uzmanı, deneyimli hemşireler, uygun monitörizasyon ve teknik donanımın birlikte çalışmasının şart olduğunu söyledi.

Anne adaylarının gebelik boyunca düzenli olarak değerlendirildiğini ifade eden Günaydın, kan sulandırıcı ilaç kullananlar, bazı kanama-pıhtılaşma bozukluğu bulunanlar, girişim bölgesinde enfeksiyonu olanlar veya bazı özel nörolojik hastalıkları bulunan kişilerde epidural uygulanamayabileceğini belirtti. Uygun adaylarda ise anestezi değerlendirmesi ve bilgilendirilmiş onam sonrasında güvenle uygulanabileceğini kaydetti.

Sezaryende de önemli avantaj sağlıyor

Planlı sezaryenlerde tıbbi engel bulunmadığı sürece spinal, kombine spinal-epidural veya epidural gibi bölgesel anestezi yöntemlerinin tercih edilmesi gerektiğini belirten Prof. Dr. Günaydın, doğum sırasında epidural kateter takılmış bir gebenin acil sezaryene alınması gerekirse aynı kateter üzerinden anestezinin sürdürülebileceğini söyledi.

Ayrıca epidural kateterin sezaryen sonrasında da ameliyat ağrısının kontrolünde kullanılabildiğini ifade etti.

“Doğum bir hastalık değil, hayatın en güzel mucizelerinden biridir”

Prof. Dr. Günaydın, Dünya Anesteziyoloji Dernekleri Federasyonu’nun (WFSA) doğum ağrısının giderilmesini lüks değil, hasta hakkı olarak değerlendirdiğini, Amerikan Kadın Doğum Uzmanları Koleji’nin (ACOG) ise tıbbi engel bulunmayan gebelerde annenin doğum ağrısının giderilmesini istemesini tek başına yeterli bir tıbbi endikasyon olarak kabul ettiğini hatırlattı. Günaydın, şu ifadeleri kullandı:

“Bizim amacımız kadınları epidurale yönlendirmek değil; doğru bilgiyi vererek bilinçli seçim yapmalarını sağlamaktır. Ağrısız doğum bir zorunluluk değildir ancak isteyen ve tıbbi açıdan uygun olan hiçbir anne adayının bu haktan mahrum bırakılmaması gerekir.”

Doğumun doğal bir süreç olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Günaydın, sözlerini şöyle tamamladı:

“Doğum bir hastalık değil, hayatın en güzel mucizelerinden biridir. Biz anesteziyoloji ve reanimasyon uzmanlarının görevi de bu mucizeyi anne ve bebek için daha güvenli, daha konforlu ve daha güzel bir deneyime dönüştürmektir.”

Diz ağrılarının toplumda en sık ihmal edilen sağlık sorunları arasında yer aldığını belirten Akkaya, erken dönemde başvurulduğunda birçok sorunun ilerlemeden kontrol altına alınabileceğini söyledi.

Diz ekleminin çok özel bir anatomiye sahip olduğunu vurgulayan Akkaya, yanlış ya da gecikmiş tedavilerin hareket kabiliyetini ciddi şekilde etkileyebileceğini belirterek, “Yürüme her şeydir. İnsanların mobilize olması genel beden ve ruh sağlığı açısından çok önemli. İnsanlar yürüyemediklerinde sosyal hayattan kopuyor, kilo alımı artıyor ve başkalarına bağımlı hale gelebiliyorlar” dedi.

“Diz sorunları yaşa ve cinsiyete göre değişiyor”

Diz eklemi hastalıklarının yaşa, cinsiyete ve yaşam biçimine göre farklılık gösterdiğini ifade eden Prof. Dr. Akkaya, çocukluk döneminde daha çok travmaya bağlı diz kapağı çıkıkları ve yaralanmaların görüldüğünü söyledi.

Orta yaş döneminde ise kadın ve erkeklerde farklı sorunların öne çıktığını belirten Akkaya, kadınlarda kas yapısındaki farklılıklar nedeniyle diz kapağı çevresindeki problemlerin daha sık yaşanabildiğini ifade etti.

“Merdiven inip çıkarken, çömelirken veya oturup kalkarken oluşan ağrılar ön diz ağrısının habercisi olabilir. Erken dönemde müdahale edilirse kıkırdak aşınması ilerlemeden önlem alınabilir.” diyen Akkaya, ihmal edilen problemlerin ilerleyen yaşlarda kireçlenmeye dönüşebileceğini söyledi.

Akkaya, erkeklerde ise spor yaralanmalarına bağlı menisküs yırtıkları ve ön çapraz bağ sorunlarının daha sık görüldüğünü belirtti.

“Kadınlar ciltlerine gösterdikleri özeni dizlerine de göstermeli”

Menopoz döneminin diz sağlığı açısından kritik olduğuna dikkat çeken Akkaya, hormonal değişikliklerle birlikte kemik ve kıkırdak dokusunun da etkilendiğini söyledi.

Prof. Dr. Akkaya, “Kadınlar menopoza girdikten sonra ciltlerine gösterdikleri özeni dizlerine de göstermeliler. Çünkü dizler yaşam kalitesini etkileyen en önemli yapılardan biridir” dedi.

Akkaya, menopoz öncesi yapılacak kontroller sayesinde kıkırdak koruyucu tedavilerle diz sağlığının korunabileceğini belirtti.

“Her diz ağrısı ameliyat gerektirmez”

Diz tedavisinde son yıllarda rejeneratif tıp ve ortobiyolojik uygulamaların önemli gelişmeler sağladığını anlatan Prof. Dr. Akkaya, amaçlarının vücudun kendi iyileştirme kapasitesinden yararlanmak olduğunu söyleyerek “Kişinin iyileştirici kapasitesi aslında kendi vücudunda saklıdır. Erken evre kıkırdak hasarlarında kişinin kendi kök hücrelerinden yararlanılarak yapılan ortobiyolojik tedavilerle başarılı sonuçlar alınabiliyor” ifadelerini kullandı.

Prof. Dr. Mustafa Akkaya, rejeneratif ve ortobiyolojik tedaviler konusunda toplumda bilgi karmaşası yaşanabildiğine dikkat çekti.

Kök hücre tedavileri ile kandan elde edilen trombosit uygulamalarının farklı yöntemler olduğunu belirten Akkaya:

“Vücutta dolaşan kandan kök hücre elde etmek mümkün değildir. Kök hücreler, leğen kemiği gibi büyük kemiklerden ya da yağ dokusundan elde edilebilir. Kandan alınan ise kök hücre değil, trombosit dediğimiz kan hücreleridir.” dedi.

Menisküs ve kıkırdak dokularının iyileşme kapasitesinin sınırlı olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Akkaya:

“Kas dokusu kanlanması sayesinde kendini onarabilir ancak kıkırdak ve menisküs gibi dokular yeterli kan damarına sahip değildir. Bu nedenle erken evre hasarlarda uyguladığımız ortobiyolojik tedavilerle o bölgede iyileşmeyi destekleyecek bir ortam oluşturmayı hedefliyoruz.” ifadelerini kullandı.

“Sosyal medyada mucize tedavi gibi sunulan uygulamalara dikkat”

Prof. Dr. Mustafa Akkaya, menisküs ve kıkırdak tedavileri konusunda bilimsel gelişmelerin umut verici olduğunu ancak her yeni yöntemin “kesin tedavi” gibi sunulmaması gerektiğini söyledi.

Menisküsün dışarıdan verilen maddelerle tamamen tedavi edilmesinin bugün için mümkün olmadığını belirten Akkaya:

“Biyoteknoloji çok hızlı ilerliyor. Kitosan içerikli jeller ve akıllı moleküllerle hasarlı bölgeyi hedefleyen çalışmalar devam ediyor. Gelecekte kıkırdak ve menisküs dokularına yönelik yeni tedavi seçenekleri mümkün olabilir.” dedi.

Ancak mevcut bilimsel aşamada tek bir enjeksiyonla tüm sorunları ortadan kaldıran bir tedavi yaklaşımının olmadığını vurgulayan Prof. Dr. Akkaya:

“Henüz bir iğneyle menisküsü ya da kıkırdağı tamamen tedavi edebilecek noktada değiliz. Hastalar erken dönemde hekime başvurursa ortobiyolojik tedavilerle mevcut hasarın ilerlemesini yavaşlatmak ve eklemi korumak mümkün olabilir.” ifadelerini kullandı.

Akkaya, kıkırdak, menisküs ve eklem hasarlarında her hastaya özel değerlendirme yapılarak kişiselleştirilmiş tedavi planlanması gerektiğini söyledi.

“Ağrıyla ve ağrı kesicilerle yaşamak kader gibi görülmemeli”

Toplumda birçok kişinin uzun süre ağrı kesicilerle yaşamaya çalıştığını belirten Prof. Dr. Akkaya, bunun doğru bir yaklaşım olmadığını söyledi.

Diz cerrahisinde kişiye özel çözümlerin artık çok daha gelişmiş olduğunu ifade eden Akkaya, “Robotik cerrahi, kişiye özel protezler ve küçük implantlarla diz cerrahisinde ciddi yollar katettik. Hastalar erken başvurduklarında çok daha küçük ve kişiselleştirilmiş müdahalelerle sağlıklı bir yaşam sürdürebiliyor” dedi.

“Aynı ameliyatta her iki dize protez uygulanabilir”

Diz ve kalça protezleri konusunda hastaların endişe duymaması gerektiğini belirten Prof. Dr. Akkaya, uygun cerrahi teknik, kaliteli implant ve doğru rehabilitasyonla protezlerin uzun yıllar kullanılabildiğini söyleyerek, “Güncel çalışmalar uygun şekilde yapılan cerrahilerde implant kullanım süresinin 30 yıla ulaşabildiğini gösteriyor. Hastalar protez cerrahisinden korkmamalı ve ağrıyla yaşamayı kader olarak görmemeli” ifadelerini kullandı.

Prof. Dr. Akkaya şunları söyledi:

“Eğer hasta biyolojik olarak aynı seansta iki dizine birden ameliyatı kaldırabilecek durumdaysa genel sağlık durumu buna elverişli ise aynı ameliyatta her iki dize birden ameliyat yapılabilir hatta tercih edilmelidir. Hastanın ihtiyacı varsa her iki dize de aynı anda tedavi uygulanmasının önemli avantajları var. Hasta bir kez ameliyat oluyor, bir kez rehabilitasyon desteği alıyor, hasta bakım desteği bir kez alınıyor, ameliyat maliyetleri önemli ölçüde azalıyor.”

“Yapay zekâ destekli kişiye özel rehabilitasyon”

Cerrahi başarının yalnızca ameliyatla sınırlı olmadığını belirten Akkaya, ameliyat sonrası rehabilitasyon sürecinin de kişiye özel planlanması gerektiğini söyledi.

“Ben hastalarıma yapay zekâ destekli kişiselleştirilmiş rehabilitasyon programı uyguluyorum” diyen Akkaya, hastanın yaşı, mesleği, beklentileri ve yapılan cerrahinin değerlendirilerek özel iyileşme programları oluşturulduğunu anlattı.

“Diz ameliyatı sonrası kayak da yapılabilir, tenis de oynanabilir”

Diz ameliyatlarından sonra hastaların aktif yaşama dönebileceğini vurgulayan Prof. Dr. Akkaya, “Bir hasta ameliyat öncesi kayak yapıyorsa ameliyat sonrası da kayak yapabilir hale getirmeyi hedefliyoruz. Uygun cerrahi teknikler ve implantlarla hastalar koşabilir, tenis oynayabilir, istedikleri gibi aktif biçimde hayatın içinde kalabilirler” ifadelerini kullandı.

Gerekli sağlık koşullarını taşıyan hastalarda iki dizin aynı seansta ameliyat edilebildiğini de söyleyen Akkaya, bunun bazı hastalar için tek iyileşme ve rehabilitasyon süreciyle önemli avantaj sağlayabildiğini belirtti.

Diz sağlığı için önemli uyarılar

Prof. Dr. Mustafa Akkaya diz eklemlerini korumak için şu önerilerde bulundu:

• Herkes kendi vücudunu tanıyarak spor yapmalı, bilinçsiz ağır antrenmanlardan kaçınılmalı.
• Spora başlamadan önce gerekirse profesyonel destek alınmalı.
• Kadınlar menopoz öncesinde diz kontrollerini ihmal etmemeli.
• Dizde kilitlenme ve takılma gibi mekanik sorunlar ciddiye alınmalı.
• Gece ağrısı veya sürekli ağrı varsa ağrı kesicilerle süreç geçiştirilmemeli.

Akkaya ayrıca “Kaliteli ve bağımsız bir yaşam için hareket etmek, hareket edebilmek için de diz sağlığını korumak gerekiyor” ifadelerini kullandı.

Sanatçıların ateşli asalar ve çeşitli ekipmanlarla sergilediği estetik figürler, jonglörlük sanatının sınırlarını zorlayan performanslara sahne oldu. Hem teknik ustalığın hem de görsel sanatın harmanlandığı festival, Başkentli sanatseverler ve öğrenciler tarafından ilgiyle takip ediliyor.

Türkiye de sıralamada yer buldu

Genç ve Avrupa’da forma giyen futbolcuların değerindeki artış, bu sıçramanın en büyük nedenlerinden biri olarak gösteriliyor. Özellikle Arda Güler ve Kenan Yıldız gibi isimlerin performansları, milli takımın piyasa değerine ciddi katkı sağladı. İşte dünyanın en değerli milli takımları!