Çanakkale Boğazı ile adalar arasındaki ulaşımı sağlayan GESTAŞ AŞ, hava şartları nedeniyle sefer programında değişikliğe gidildiğini açıkladı. Şirket tarafından yapılan duyuruda, iki hatta düzenlenen seferlerin tamamının yarın için iptal edildiği bildirildi.

Kabatepe-Gökçeada hattında sefer yapılmayacak

GESTAŞ'ın açıklamasına göre, Ege Denizi'nin kuzeyindeki olumsuz hava koşulları nedeniyle Kabatepe ile Gökçeada arasında yarın yapılması planlanan feribot seferlerinin hiçbiri gerçekleştirilmeyecek. İptal kararı, söz konusu güzergahın tarifesinde bulunan tüm seferleri kapsayacak.

Geyikli-Bozcaada seferleri de iptal edildi

Sefer iptallerinden etkilenen diğer hat ise Geyikli-Bozcaada güzergahı oldu. GESTAŞ, bu hatta yarın düzenlenmesi planlanan tüm feribot seferlerinin de olumsuz hava şartları nedeniyle yapılamayacağını duyurdu.

Şirketin açıklamasında, iptal kararının yalnızca Kabatepe-Gökçeada ve Geyikli-Bozcaada hatlarını kapsadığı belirtildi. Tarifede bulunan diğer güzergahlardaki seferlerin ise planlanan saatlerde gerçekleştirileceği kaydedildi.

Tüketici kredileri 3,5 trilyon lirayı aştı

Tüketici kredilerinin toplam tutarı, ilgili dönemde 1 milyar 602 milyon liralık artış göstererek 3 trilyon 558 milyar 541 milyon liraya ulaştı.

Tüketici kredilerinin dağılımında en büyük payı ihtiyaç kredileri aldı. Verilere göre kredi türlerine göre borç tutarları şöyle gerçekleşti:

• İhtiyaç kredileri: 2 trilyon 660 milyar 724 milyon lira
• Konut kredileri: 855 milyar 82 milyon lira
• Taşıt kredileri: 42 milyar 736 milyon lira

Böylece tüketici kredileri içerisinde en yüksek pay ihtiyaç kredilerinin oldu.

Taksitli ticari kredilerde düşüş yaşandı

Bankacılık sektöründe taksitli ticari kredilerin toplam tutarı, söz konusu dönemde 1 trilyon 72 milyar 744 milyon lira azalarak 4 trilyon 450 milyar 99 milyon liraya geriledi.

Bu gelişmeyle birlikte ticari kredilerdeki değişim de bankacılık sektörünün kredi görünümünde öne çıkan başlıklardan biri oldu.

Bireysel kredi kartı borçları geriledi

Bankaların bireysel kredi kartlarından kaynaklanan alacakları da düşüş gösterdi. Söz konusu alacaklar, 29 milyar 314 milyon liralık azalışla 3 trilyon 466 milyar 995 milyon lira seviyesinde gerçekleşti.

Bireysel kredi kartı borçlarının dağılımında ise taksitli ve taksitsiz harcamalar öne çıktı.

• Taksitli kredi kartı borçları: 1 trilyon 308 milyar 81 milyon lira
• Taksitsiz kredi kartı borçları: 2 trilyon 158 milyar 914 milyon lira

Veriler, kredi kartı alacaklarının önemli bölümünün taksitsiz borçlardan oluştuğunu ortaya koydu.

Takipteki alacaklar 996 milyar liraya yükseldi

Bankacılık sektöründe takipteki alacaklar da artış kaydetti. 6 Kasım itibarıyla takipteki alacakların toplamı, önceki haftaya kıyasla 12 milyar 907 milyon lira yükselerek 996 milyar 24 milyon liraya çıktı.

Takipteki alacakların 728 milyar 16 milyon liralık bölümü için özel karşılık ayrıldığı bildirildi.

Bankaların yasal öz kaynakları azaldı

Bankacılık sisteminin yasal öz kaynaklarında da gerileme yaşandı. Aynı dönemde bankaların yasal öz kaynakları 1 milyar 122 milyon lira azalarak 6 trilyon 209 milyar 791 milyon liraya düştü.

Böylece bankacılık sektöründe tüketici kredileri, kredi kartı borçları, takipteki alacaklar ve öz kaynaklara ilişkin son verilerde farklı yönlerde hareketler görüldü.

Kurtulmuş'un siyasi parti ziyaretleri sürüyor

Meclis İzleme Komisyonu'nun kurulmasına yönelik hazırlıklar kapsamında siyasi partilerle görüşmeler gerçekleştiren TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş, temaslarına Meclis'te devam ediyor.

Daha önce DEM Parti ve AK Parti gruplarıyla bir araya gelen Kurtulmuş, bugün MHP Grubu'nu ziyaret etti. MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli ile saat 14.00'te başlayan görüşme yaklaşık 35 dakika sürdü. Toplantının tamamlanmasının ardından Kurtulmuş ve Bahçeli basın mensuplarına herhangi bir değerlendirmede bulunmadı.

Kurtulmuş'un, Meclis'te grubu bulunan siyasi partilerin tamamıyla görüşmelerini tamamlamasının ardından konuya ilişkin açıklama yapmasının beklendiği belirtildi.

Kurtulmuş'un sıradaki durağı İYİ Parti olacak

TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş, bu hafta salı günü Yeni Yol ve CHP gruplarıyla, çarşamba günü ise DEM Parti ve AK Parti temsilcileriyle görüşmeler gerçekleştirdi. MHP ziyaretini de tamamlayan Kurtulmuş'un gelecek hafta İYİ Parti Grubu ile bir araya gelmesi planlanıyor.

Kurtulmuş'un, 17 Kasım Salı günü saat 14.00'te İYİ Parti Grubu'nu ziyaret edeceği öğrenildi. Böylece Meclis İzleme Komisyonu çalışmaları kapsamında yürütülen siyasi parti temaslarının gelecek hafta da devam edeceği bildirildi.

AP Genel Kurulu'nda Brüksel'de yapılan oylamada, AB kurumlarında ve demokratik süreçlerde yapay zeka kullanımına ilişkin bağlayıcı olmayan karar, 133'e karşı 405 oyla kabul edildi.

Yapay zeka siyasi sorumluluğun yerini almamalı

Kararda, yapay zekanın Avrupa Birliği'ndeki yasama faaliyetlerine destek sağlayabileceği belirtildi. Teknolojinin kanıta dayalı politikaların oluşturulmasına, mevzuatın sadeleştirilmesine ve değerlendirilmesine katkıda bulunabileceği ifade edildi.

Bununla birlikte AB kurumlarında yapay zeka kullanımının insan odaklı bir yaklaşımla yürütülmesi gerektiğine dikkat çekildi. Kararda, uygulamaların insan denetimine açık olması ve siyasi sorumluluğun yerine geçmemesi istendi. Siyasi kararların tamamen otomatik sistemler tarafından alınmasına karşı çıkıldı.

Avrupa'da geliştirilen yapay zeka araçlarına öncelik çağrısı

AP'nin kararında, AB kurumlarının Avrupa'da geliştirilen yapay zeka araçlarını öncelikli olarak kullanması gerektiği kaydedildi. Avrupa teknolojilerinin geliştirilmesi ve yapay zeka değer zincirinin tüm aşamalarında stratejik özerkliğin sağlanması çağrısı yapıldı.

Küresel güvenliği ve toplumları önemli ölçüde etkileyen teknolojiler için uluslararası bir anlaşmaya ihtiyaç duyulduğu da belirtildi. Avrupa Birliği'nin bu alandaki çalışmalarda öncü rol üstlenmesi talep edildi.

Yapay zeka için koruyucu mekanizmalar önerildi

Kararda, yapay zeka geliştirme süreçlerinde koruyucu mekanizmaların oluşturulması gerektiği ifade edildi. Bu önlemlerin yenilikçiliği ve rekabet gücünü olumsuz etkilememesi gerektiği de vurgulandı.

Yapay zekanın siyasi iletişim, seçim süreçleri, kamusal tartışmalar ve karar alma mekanizmaları üzerindeki etkisinin giderek arttığına işaret edildi. Bu kapsamda parlamentoların teknolojinin ortaya çıkardığı riskleri ve sunduğu fırsatları düzenli biçimde değerlendirmesi istendi.

Ayrıca Avrupa seçim hukukunun yapay zekanın kullanım alanları ve etkileri dikkate alınarak yeniden düzenlenmesi çağrısı yapıldı.

AP Yapay Zeka Gözlemevi kurulması önerildi

Avrupa Parlamentosu'nun çalışmalarına destek sağlamak amacıyla AP Yapay Zeka Gözlemevi kurulması da kararda yer alan öneriler arasında bulundu.

Öte yandan Avrupa'da yapay zekanın seçim kampanyalarında, siyasi iletişimde ve kamu yönetiminde daha yaygın kullanılması bazı kaygıları beraberinde getiriyor. Seçmenlerin yanıltılması, kişisel verilerin korunması ve karar alma süreçlerinin şeffaflığı bu kapsamda öne çıkan konular arasında bulunuyor.

Parti, düzenlemenin bazı hükümlerinin Anayasa’ya aykırı olduğu gerekçesiyle iptal edilmesini vebu hükümlerin yürürlüğünün durdurulmasını talep etti.

Türkiye'nin yıllık kullanılabilir su potansiyelinin 2100 yılına doğru yüzde 25 azalabileceğini belirten Yumaklı, iklim değişikliğinin özellikle tarımsal üretim ve gıda arz güvenliği üzerindeki etkilerinin giderek ağırlaşabileceğini söyledi.

Türkiye'de sıcaklıklar 6 dereceye kadar artabilir

Bakan Yumaklı, COP31 kapsamında gerçekleştirilen "Dağ Gündeminin İlerletilmesi: Hedef Aşımı Koşullarında Buzullar, Kriyosfer ve Dayanıklılık, Ortak Sorumluluk ve Sürdürülebilir Finansman" başlıklı etkinliğe katıldı.

Konuşmasında küresel ısınmanın buzullar, kar örtüsü ve su kaynakları üzerindeki etkilerine değinen Yumaklı, 2024 yılının kayıtlardaki en sıcak yıl olduğunu, 2025 yılında ise küresel ortalama sıcaklığın sanayi öncesi dönemin yaklaşık 1,43 derece üzerine çıktığını hatırlattı.

Türkiye'nin Akdeniz Havzası'ndaki konumu nedeniyle iklim değişikliğine karşı hassas ülkeler arasında bulunduğunu belirten Yumaklı, 25 nehir havzasında yürütülen bilimsel çalışmaların sonuçlarını paylaştı.

Yumaklı, Türkiye'de ortalama sıcaklıkların yüzyıl sonuna kadar 6 dereceye kadar artabileceğini ifade etti.

Kullanılabilir su kaynaklarında yüzde 25 azalma bekleniyor

İklim değişikliğiyle birlikte artan buharlaşmanın Türkiye'nin su kaynakları üzerinde ciddi baskı oluşturacağını belirten Yumaklı, şu değerlendirmede bulundu:

"Ülkemizin yıllık kullanılabilir su potansiyelinin yüzyıl sonuna doğru yüzde 25 azalacağını öngörüyoruz. Bu değişimlerin tarımsal üretim ve dolayısıyla da gıda arz güvenliği üzerindeki etkisi daha da önemli hale gelmektedir."

Su kaynaklarının korunmasının Türkiye açısından stratejik önem taşıdığını vurgulayan Yumaklı, krizler ortaya çıktıktan sonra müdahale etmek yerine risklerin önceden yönetilmesi gerektiğini söyledi.

Ulusal Su Planı 2026-2035 dönemini kapsıyor

Türkiye'nin su kaynaklarını korumak ve iklim değişikliğinin etkilerine karşı hazırlıklı olmak amacıyla çalışmalar yürüttüğünü belirten Yumaklı, 2026-2035 yıllarını kapsayan Ulusal Su Planı'nın açıklandığını bildirdi.

Su verimliliğinin artırılmasını ve iklim değişikliğine karşı hazırlık kapasitesinin güçlendirilmesini hedeflediklerini kaydeden Yumaklı, temiz su kaynaklarına erişimi Türkiye açısından bir beka meselesi olarak değerlendirdiklerini ifade etti.

Dünya Bankası ile 819 milyon dolarlık sulama projesi

Su kaynaklarının korunması ve tarımsal sulamada verimliliğin artırılması için uluslararası finansman imkanlarının da değerlendirildiğini belirten Yumaklı, Dünya Bankası ile yürütülen projelere ilişkin bilgi verdi.

Yumaklı, "Dünya Bankası ile 819 milyon dolar bütçeli Türkiye İkinci Sulama Modernizasyon ve Su Verimliliği Projesi yürütüyoruz. Ayrıca yürüttüğümüz 600 milyon bütçesi bulunan Türkiye Taşkın ve Kuraklık Yönetimi Projesi de bu yaklaşımımızın en somut örneklerinden birisidir" dedi.

Basınçlı sulama yatırımlarına 15 milyon liraya kadar kredi desteği

Özel sektörün de su verimliliği ve iklim değişikliğine uyum çalışmalarında önemli bir paydaş olduğunu belirten Yumaklı, çiftçilere yönelik finansman desteklerini açıkladı.

Bu kapsamda Ziraat Bankası aracılığıyla uygun koşulları sağlayan basınçlı sulama yatırımlarına 15 milyon liraya kadar kredi ve yüzde 100'e varan faiz desteği sunulduğunu bildirdi.

"Buzulları korumak geleceğimizi korumaktır"

COP31'in iklim değişikliğiyle mücadelede somut sonuçlar elde edilmesi açısından önemli bir fırsat olduğunu belirten Yumaklı, dağlık bölgelerdeki buzulların korunmasının yalnızca doğal yaşam açısından değil, şehirlerin ve tarımsal üretimin geleceği bakımından da önemli olduğunu vurguladı.

Yumaklı, konuşmasını şu sözlerle tamamladı:

"COP31'i iklim değişikliğiyle mücadele taahhütlerimizi somut sonuçlara ve uygulamalara dönüştürmek için önemli bir fırsat olarak görüyoruz. Unutmayalım ki buzulları korumak, o dağlardan beslenen nehirleri, tarımsal üretimi, şehirleri ve gelecek nesillerin yaşamını korumaktır."

Meteoroloji Genel Müdürlüğü (MGM), Batı Karadeniz, Marmara ve Kuzey Ege bölgelerinde beklenen fırtınaya ilişkin açıklama yaptı. Yapılan değerlendirmeye göre, üç bölgede yarın sabahın ilk saatlerinden itibaren rüzgarın şiddetini artırarak fırtına şeklinde esmesi bekleniyor.

Batı Karadeniz, Marmara ve Kuzey Ege için fırtına uyarısı

Meteoroloji Genel Müdürlüğünün paylaştığı bilgilere göre, Batı Karadeniz, Marmara ve Kuzey Ege'de rüzgarın yarın günün ilk saatlerinden başlayarak 6 ila 8 kuvvetinde eseceği öngörülüyor.

Söz konusu bölgelerde etkili olması beklenen rüzgarın fırtına seviyesine ulaşacağı tahmin edilirken, Meteoroloji Genel Müdürlüğü üç bölgeyi kapsayan uyarısını duyurdu.

🔊Denizlere Ait Meteorolojik Uyarı Denizlerimizde (Batı Karadeniz, Marmara ve Kuzey Ege) Fırtına Bekleniyor! https://t.co/8Dk1pVRGoy

— Meteoroloji (MGM) (@meteoroloji_twi) November 12, 2026

Bakan Bayraktar, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında Çin Halk Cumhuriyeti Ulusal Enerji İdaresi ile imzalanan mutabakat zaptına ilişkin sosyal medya hesabından açıklama yaptı.

Bayraktar, paylaşımında, "COP31'de, Çin Halk Cumhuriyeti Ulusal Enerji İdaresi ile 'Yenilenebilir Enerji Alanında İş Birliğine İlişkin Mutabakat Zaptı' imzalandı. Ülkemizde yaklaşık 15 milyar dolarlık dev bir yatırım yapılmasını öngören bu anlaşmayla toplam 7 bin megavatlık güneş ve rüzgar enerjisi santralini, yeni enerji depolama sistemlerini ve 4 bin megavatlık elektrik iletim altyapısını hayata geçirmeyi hedefliyoruz" ifadelerine yer verdi.

Çin ile 7 bin megavatlık yenilenebilir enerji yatırımı planlanıyor

İmzalanan mutabakat kapsamında Türkiye'de toplam 7 bin megavat kapasiteye sahip güneş ve rüzgar enerjisi santrallerinin kurulması öngörülüyor. Yatırım planında yeni enerji depolama sistemleri de yer alıyor.

Anlaşmanın bir diğer ayağını ise 4 bin megavatlık elektrik iletim altyapısının oluşturulması oluşturuyor. Yaklaşık 15 milyar dolarlık yatırımın bu projeler kapsamında hayata geçirilmesi hedefleniyor.

İşbirliği yerli sanayiye katkı sağlayacak

Bakan Bayraktar, Çin ile yürütülecek işbirliğinin yalnızca yenilenebilir enerji üretim kapasitesini artırmayacağını, teknoloji transferini de beraberinde getireceğini belirtti.

Rüzgar türbini ekipmanlarının Türkiye'de üretilmesinin hedeflendiğini aktaran Bayraktar, anlaşmanın yerli sanayinin gelişimine katkı sunacağını ifade etti.

Bayraktar, açıklamasında şu değerlendirmeyi yaptı:

"Söz konusu işbirliği sadece yenilenebilir enerji kapasitemizi artırmakla kalmayacak, aynı zamanda teknoloji transferini sağlayarak rüzgar türbini ekipmanlarının ülkemizde üretilmesine ve yerli sanayimizin gelişimine de çok güçlü bir katkı sunacak. Milli Enerji 2040 vizyonumuz doğrultusunda, enerji arz güvenliğimizi tahkim edecek ve yeşil dönüşümümüzü hızlandıracak bu tarihi imzanın ülkelerimiz için hayırlı olmasını diliyorum."

COP31’de, Çin Halk Cumhuriyeti Ulusal Enerji İdaresi ile “Yenilenebilir Enerji Alanında İş Birliğine İlişkin Mutabakat Zaptı” imzalandı. Ülkemizde yaklaşık 15 milyar dolarlık dev bir yatırım yapılmasını öngören bu anlaşmayla toplam 7.000 megavatlık güneş ve rüzgâr enerjisi santralini, yeni enerji depolama sistemlerini ve 4.000 megavatlık elektrik iletim altyapısını hayata geçirmeyi hedefliyoruz. Söz konusu iş birliği sadece yenilenebilir enerji kapasitemizi artırmakla kalmayacak, aynı zamanda teknoloji transferini sağlayarak rüzgâr türbini ekipmanlarının ülkemizde üretilmesine ve yerli sanayimizin gelişimine de çok güçlü bir katkı sunacak. Millî Enerji 2040 vizyonumuz doğrultusunda, enerji arz güvenliğimizi tahkim edecek ve yeşil dönüşümümüzü hızlandıracak bu tarihî imzanın ülkelerimiz için hayırlı olmasını diliyorum.

— Alparslan Bayraktar (@aBayraktar1) November 12, 2026

Açıklanan istatistiklere göre, yurt dışında yerleşik yatırımcılar geçen hafta 367,2 milyon dolarlık hisse senedi ve 36,9 milyon dolarlık Devlet İç Borçlanma Senedi (DİBS) satın aldı. Yatırımcıların aynı haftadaki Genel Yönetim Dışındaki Sektör İhraçları (ÖST) satışı ise 143,1 milyon dolar olarak kaydedildi.

Yabancı yatırımcıların hisse senedi varlıkları arttı

Yurt dışında yerleşik kişilerin portföyünde bulunan hisse senetlerinin toplam değeri, 6 Kasım haftasında yükseliş gösterdi. Bir önceki hafta 31 milyar 323,1 milyon dolar olan hisse senedi stoku, 32 milyar 266,2 milyon dolara ulaştı.

Diğer menkul kıymet kalemlerinde ise düşüş yaşandı. Yurt dışı yerleşik yatırımcıların DİBS portföyü, önceki haftadaki 15 milyar 829,9 milyon dolar seviyesinden 15 milyar 797,4 milyon dolara indi.

ÖST stoku da aynı dönemde geriledi. Bir önceki hafta 2 milyar 670,6 milyon dolar olarak hesaplanan bu kalemdeki toplam tutar, 6 Kasım haftasında 2 milyar 513,9 milyon dolara düştü.

Mamak Müftülüğü'nde gerçekleştirilen programa Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürü Nevin Öz, KADEM Ankara Yürütme Kurulu Üyesi Derya Öztekin ve Turkcell Eğitim Direktörü Rümeysa Kaymakçı katıldı.

Eğitimlerde günlük yaşamda kullanılan dijital konular ele alındı

Programda konuşan Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürü Nevin Öz, kadınların dijital alanda daha güçlü hale gelmesinin bireysel gelişimlerinin yanı sıra aile ve toplum açısından da önem taşıdığını ifade etti.

Eğitim kapsamında günlük yaşamda karşılığı bulunan çeşitli başlıkların işlendiğini aktaran Öz, dijital ebeveynlik, akıllı ev yönetimi, dijital güvenlik, ev ekonomisi ve güvenli alışveriş konularına değindiklerini belirtti.

Öz, eğitimin amacına ilişkin şu açıklamayı yaptı:

"Amacımız, kadınlarımızın teknolojiyi bilinçli, güvenli ve etkin kullanmalarını sağlamak, dijital dünyanın sunduğu imkanlardan daha fazla yararlanmalarına katkıda bulunmaktır."

Ankara, projenin pilot illeri arasında yer aldı

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının katkısıyla yürütülen projenin 7 pilot ilinden birinin Ankara olduğunu hatırlatan Nevin Öz, çalışmanın hayata geçirilmesinde katkı sağlayan KADEM ve Turkcell'e teşekkür etti.

Öz, kurumlar arasındaki işbirliğinin toplumsal faydaya dönüşmesinden memnuniyet duyduklarını dile getirdi.

Eğitim faaliyetleri 81 ilde yürütülüyor

KADEM Ankara Yürütme Kurulu Üyesi Derya Öztekin de vakfın Türkiye genelindeki temsilcilikleri ve gönüllü eğitimcileri aracılığıyla faaliyetlerini 81 ile ulaştırdığını bildirdi.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Turkcell işbirliğinde hazırlanan eğitim programının kadınların güçlenmesine yönelik çalışmaların önemli bir bölümünü oluşturduğunu belirten Öztekin, yapay zeka ve dijital teknolojilerin sunduğu imkanlardan kadınların da etkin şekilde yararlanmasını önemsediklerini kaydetti.

Öztekin, kadınların dijital dünyaya ilişkin bilgi ve farkındalıklarını artırmayı hedeflediklerini ifade ederek, eğitimlerde edinilen bilgilerin ev ve aile yaşamında kullanılmasının destekleneceğini aktardı.

Programa Turkcell Eğitim Direktörü Rümeysa Kaymakçı da katılım sağladı.

Pembe rengiyle masallardan çıkmış gibi görünen Amazon nehir yunusu, hem gerçek bir canlı hem de kuşaktan kuşağa aktarılan hikâyelerin başkahramanı. Güney Amerika’nın tatlı sularında yaşayan bu tür, bölgede “boto” adıyla tanınıyor. Pembe yunus efsanesi ise nehirden çıkıp insana dönüşen gizemli bir varlığı anlatıyor. Hayvanın biyolojik özellikleriyle ona atfedilen doğaüstü güçler, hikâyenin birbirinden ayrılması gereken iki yönünü oluşturuyor.

Pembe yunus diye bir şey var mı?

Pembe yunus gerçekten var. Bilimsel adı Inia geoffrensis olan Amazon nehir yunusu, Amazon ve Orinoco nehir havzalarında yaşayan bir tatlı su memelisi. Brezilya, Kolombiya, Peru ve Venezuela gibi Güney Amerika ülkelerinde bulunan bu canlı, pembe nehir yunusu olarak da adlandırılıyor.

Günlük dilde “yunus balığı” denilse de yunuslar balık değil, memeli. Dolayısıyla “Pembe yunus diye bir şey var mı?” sorusunun yanıtı evet; ancak söz konusu canlıyı bir balık türü olarak tanımlamak doğru değil.

Pembe renk yalnızca Amazon nehir yunuslarında görülmüyor. Asya’nın kıyı sularında yaşayan Hint-Pasifik kambur yunuslarının bazıları da pembemsi görünebiliyor. Bu nedenle bir fotoğraftaki pembe yunusun hangi tür olduğunu anlamak için rengiyle birlikte vücut yapısına ve görüldüğü bölgeye bakmak gerekiyor.

Pembe yunus gerçek mi, neden pembe görünüyor?

“Pembe yunus gerçek mi?” sorusunu doğuran en belirgin özellik, bu hayvanların alışılmış gri yunus görüntüsünden farklı olması. Bununla birlikte bütün Amazon nehir yunusları aynı pembe tona sahip değil.

Yavrular gri doğuyor; yetişkinlerde pembe ya da pembemsi gri renk görülebiliyor. Erkekler genellikle dişilerden daha pembe oluyor. Dolayısıyla pembe yunus denildiğinde her yaşta ve her bireyde aynı renge sahip bir hayvan düşünmemek gerekiyor.

Pembe yunusların doğada bulunması, internette paylaşılan her görüntünün gerçek olduğunu da göstermiyor. Bir görselin doğruluğu ile görselde adı geçen canlının varlığı ayrı ayrı değerlendirilmeli.

Pembe yunus efsanesi nedir?

Pembe yunus efsanesi, özellikle Brezilya ve Amazon çevresinde anlatılan dönüşüm hikâyeleriyle biliniyor. Efsanenin yaygın anlatımlarında nehirde yaşayan boto, geceleri sudan çıkarak yakışıklı bir erkeğe dönüşüyor. İnsanların arasına karışıyor, eğlencelere katılıyor ve kadınları etkiliyor. Ardından yeniden nehre dönerek yunus biçimini alıyor.

Güney Kaliforniya Üniversitesi’nin dijital folklor arşivindeki sözlü anlatımlarda, bu gizemli kişinin beyaz giysiler giydiği aktarılıyor. Bazı versiyonlarda başındaki şapka da hikâyenin önemli bir ayrıntısı: İnsan görünümüne bürünse bile başında kalan solunum deliğini bu şapkayla gizlediğine inanılıyor.

Pembe yunus efsanesi tek bir değişmez metinden oluşmuyor. Anlatıldığı yere ve anlatıcıya göre dönüşümün zamanı, karşılaşmanın biçimi ve hikâyenin sonu değişebiliyor. Ortak nokta ise suyun altında yaşayan bir canlının insan dünyasına geçebilmesi.

Pembe yunus mitoloji anlatılarında nasıl yer alıyor?

Pembe yunus, mitoloji ve folklor anlatılarında biçim değiştiren bir varlık olarak öne çıkıyor. Amazon kültüründeki bazı inanışlarda boto, “encantado” olarak adlandırılan büyülü varlıklarla ilişkilendiriliyor. Bu anlatılarda nehir, yalnızca hayvanların yaşadığı bir alan değil; insanın bildiği dünyayla doğaüstü dünya arasında bir geçiş yeri olarak tasvir ediliyor.

Bu çerçevede pembe yunus efsanesi; dönüşüm, çekim ve gizem temaları üzerinden okunabilir. Hayvanın insana dönüşmesi iki dünya arasındaki sınırın aşılmasını, insanların arasına karışması ise tanıdık görünen birinin bilinmeyen bir kimlik taşımasını anlatır. Bunlar hikâyenin yorumlarıdır; pembe yunusa bütün kültürlerde verilmiş ortak anlamlar değildir.

Bazı sözlü anlatımlarda babası bilinmeyen çocuklar da boto hikâyesiyle açıklanıyor. Bu ayrıntı, efsanenin yalnızca doğaüstü bir karşılaşmayı anlatmadığını; aile ilişkileri ve toplumsal kabullerle de bağlantı kurduğunu gösteriyor.

Pembe yunus ne anlama gelir?

“Pembe yunus ne anlama gelir?” sorusunun yanıtı, ifadenin kullanıldığı bağlama göre değişiyor. Biyolojik açıdan pembe yunus, pembe veya pembemsi renkte görülebilen gerçek yunusları tanımlıyor. Amazon folklorunda ise insan biçimine girebilen boto figürünü çağrıştırıyor.

Bir görselde ya da edebî metinde pembe yunusa sevgi, umut veya özgürlük gibi anlamlar yüklenebilir. Ancak bunları herkesçe kabul edilen tarihsel veya mitolojik anlamlar olarak sunmak için ayrıca kaynak gerekir. Benzer şekilde pembe yunus görmenin gelecekte yaşanacak bir olayı haber verdiği düşüncesi, bir doğa gözlemiyle kanıtlanmış olmaz.

Pembe yunus balığı Türk mitolojisinde ne anlama gelir?

“Pembe yunus balığı Türk mitolojisinde ne anlama gelir?” sorusuna belirli bir sembolik anlam vererek yanıtlamak için güvenilir bir tarihsel kaynak gerekiyor. Bu içerik için incelenen kaynaklarda, pembe yunusun Türk mitolojisinde yerleşik bir figür olduğunu doğrulayan bir kayda ulaşılamadı.

Bu nedenle pembe yunusun Türk mitolojisinde şans, bereket, felaket veya yeniden doğuşu temsil ettiğini kesin bir bilgi gibi aktarmak doğru olmaz. Belgelenebilen pembe yunus efsanesi, Brezilya ve Amazon çevresindeki boto anlatılarıyla bağlantılı. Bu hikâyeyi Türk mitolojisine aitmiş gibi sunmak, farklı kültürlerin anlatılarını birbirine karıştırır.

Pembe yunus Türkiye’de yaşar mı?

Pembe yunus Türkiye’de doğal olarak yaşayan Amazon kökenli bir tür değil. Boto adı verilen Amazon nehir yunusunun doğal yayılış alanı Güney Amerika’daki tatlı su havzaları. Türkiye’nin denizleri veya nehirleri bu türün doğal yaşam alanları arasında bulunmuyor.

Bununla birlikte “Türkiye’de pembe yunus görüldü” ifadesi taşıyan bir paylaşımı değerlendirirken, görüntüdeki hayvanın Amazon nehir yunusu olduğu varsayılmamalı. Pembemsi görünüm farklı yunus türlerinde de görülebildiği için yalnızca renge bakılarak tür teşhisi yapılamaz. Çekim yeri, görüntünün ilk kaynağı ve uzman değerlendirmesi birlikte incelenmeli.

Pembe yunus hakkında gerçek olan, bu renkte yunusların doğada bulunması. İnsana dönüşme hikâyesi ise Amazon folklorunun bir parçası. “Pembe yunus gerçek mi?” sorusunu yanıtlarken canlıya ilişkin bilimsel bilgilerle pembe yunus efsanesini ayrı değerlendirmek, konunun hem doğa hem de kültür açısından doğru anlaşılmasını sağlıyor.

TCMB'nin toplam brüt rezervleri yükseldi

TCMB tarafından yayımlanan haftalık para ve banka istatistikleri, 6 Kasım haftasında Merkez Bankası rezervlerinde artış yaşandığını ortaya koydu. Bir önceki haftaya kıyasla yaklaşık 2 milyar 960 milyon dolar yükselen toplam brüt rezervler, 161 milyar 63,4 milyon dolar seviyesine çıktı.

Rezervlerdeki artışta altın ve döviz varlıklarındaki yükseliş etkili oldu. Merkez Bankası'nın altın rezervleri, önceki hafta kaydedilen 102 milyar 16,8 milyon dolar seviyesinden 104 milyar 40,6 milyon dolara yükseldi. Böylece altın varlıklarında bir haftalık dönemde yaklaşık 2 milyar 24 milyon dolarlık artış kaydedildi.

Döviz rezervlerinde de aynı dönemde yükseliş görüldü. Önceki hafta 56 milyar 90,2 milyon dolar olarak açıklanan döviz rezervleri, 6 Kasım haftasında 57 milyar 22,8 milyon dolara ulaştı. Bu kalemdeki haftalık artış yaklaşık 933 milyon dolar olarak hesaplandı.

Swap hariç net rezervler 27,44 milyar dolara çıktı

Merkez Bankası'nın swap işlemleri hariç net rezervlerinde de 6 Kasım haftasında artış gerçekleşti. Bir önceki hafta 24,28 milyar dolar düzeyinde bulunan söz konusu rezervler, son verilerle birlikte 27,44 milyar dolara yükseldi.

Böylece swap hariç net rezervlerde bir haftada 3,16 milyar dolarlık artış kaydedildi. Brüt rezervlerdeki yükselişle birlikte net rezerv göstergesinde de yukarı yönlü değişim yaşandı.

TCMB'nin açıkladığı veriler, 6 Kasım haftasında hem altın hem de döviz rezervlerinin arttığını gösterdi. Üç haftalık gerilemenin ardından toplam brüt rezervlerde görülen yükselişe, swap hariç net rezervlerdeki artış da eşlik etti.

Türkiye Basın Federasyonu tarafından düzenlenen “Anadolu Sohbetleri” programında gazetecilerin sorularını yanıtlayan Gül, soruşturmanın adli ve idari boyutlarıyla titizlikle sürdürüldüğünü söyledi.

Abdulhamit Gül: “Kol kırılır yen içinde kalır endişesi olmamalı”

Fon soruşturması kapsamında yürütülen işlemlere ilişkin bilgi veren Gül, 118 kişinin tutuklandığını, 262 kişi hakkında adli kontrol kararı verildiğini ve 40 firari şüpheli hakkında yakalama kararı çıkarıldığını belirtti.

Soruşturma kapsamında 386 gerçek kişi ile 116 tüzel kişinin mal varlığına tedbir konulduğunu aktaran Gül, yargı ve idari bürokrasinin sorumluların kimliğine veya makamına bakmaksızın hareket etmesi gerektiğini söyledi.

Gül, şöyle konuştu:

“Yargının ve idari bürokrasinin bu hususta hiçbir şekilde 'kol kırılır yen içinde kalır' endişesi içerisine girmeden, sorumlu her kimse, hangi makamdaysa, hangi mevkideyse, failin kimliğine, mevkisine, makamına bakmaksızın fiil o bir suç oluşturuyorsa, milletin parasına el uzatmış, milletin emanetine halel getirmiş her kim varsa bu hususta sonuna kadar elbette gidilecektir.”

“Bu davayı 3-5 kişiye kurban etmeyeceğiz”

Soruşturmanın siyasi veya bürokratik nedenlerle sınırlı tutulmaması gerektiğini vurgulayan Gül, vatandaşların zararlarının karşılanmasına yönelik ödemelerin de devam ettiğini bildirdi.

Fon Kurulu'nun süreci yakından takip ettiğini belirten Gül, ödeme verilerine ilişkin şu bilgileri paylaştı:

"108 fonda 614 bin 874 hesaba, 430 bin 31 tekil kişiye 130,2 milyar lira ödeme yapılmış. 179 bin 449 kişi net yatırım tutarının tamamını geri almış. Yani bu süreçte bu fondan etkilenen hangi vatandaşımız varsa, onların da yine ödemelerinin yakından takip edildiği bir süreç devam ediyor. Bu hususta şunu açıkça söylemek lazım: Sayın Cumhurbaşkanımızın bir millet davası olarak bu meseleye, bir siyasi hareketten, partiden öte bir dava hareketi olarak baktığı, milletin dualarıyla, milletin gözyaşlarıyla tabelasını diktiği, mücadelesini verdiği bu davayı 3-5 kişinin ya da kimin suçu varsa onlara bu davayı kurban edecek değiliz. Hesabını sonuna kadar sorarız. 3-5 bürokratik kurumdaki birilerinin ihmali, burada açık bir ihmal, kasta yakın bir organize yapı, bir fiiliyat olduğu açıkça ortada. Yani yargısal süreçler aleni olarak takip edildiğinde, yapılan açıklamalara bakıldığında, bu kötülüğü her kim yaptıysa bununla mücadeleyi güçlü bir şekilde yapmaya devam edeceğiz. Bu milletin güvenini boşa çevirmeden yolumuza devam edeceğiz. Milletimiz müsterih olsun. Milletimizin hukukuna halel getiren her kim olursa olsun mücadelemizi AK Parti olarak en başta siyasi tutum olarak da sonuna kadar yapacağız. Yapmaya devam ediyoruz."

Fon soruşturmasında listelerin şeffaf açıklanması istendi

Soruşturmayla bağlantılı listelerin açıklanmasına ilişkin beklentileri de değerlendiren Gül, sürecin şeffaf ve kamuoyunu tatmin edecek şekilde yürütülmesi gerektiğini söyledi.

Kamuoyunda listelerin açıklanmasına yönelik beklentilerin bulunduğunu belirten Gül, bu konuda çalışmaların sürdüğünü ifade etti.

“İhtiyaç duyulursa meclis'te yasal düzenleme yapılacak”

Fon soruşturmasının ekonomik sisteme etkilerine de değinen Gül, borsa ve genel ekonomik sistemde yatırımcı güveninin korunmasının önemine işaret etti.

İlgili kurumların gerekli çalışmaları yürüttüğünü belirten Gül, Fon Kurulu'nun tespitleri doğrultusunda ihtiyaç duyulması halinde yasal düzenlemelerin gündeme gelebileceğini kaydetti.

Gül, Adalet Bakanlığı, Maliye Bakanlığı ve ekonomi yönetiminin süreçle ilgili çalışmalarını sürdürdüğünü söyledi.

Terörsüz Türkiye süreci için tbmm'de izleme komisyonu kurulacak

Abdulhamit Gül, Terörsüz Türkiye sürecine ilişkin değerlendirmesinde, TBMM'de sürecin takibi ve denetimi amacıyla bir izleme komisyonu kurulacağını açıkladı.

Meclis Başkanı'nın siyasi partilerle temaslarını sürdürdüğünü belirten Gül, kurulacak komisyonun sürece ilişkin önerileri değerlendireceğini ve millet adına denetim görevini yerine getireceğini ifade etti.

Komisyonun kuruluş takvimine ilişkin soruyu da yanıtlayan Gül, tüm siyasi partilerin görüşlerinin alınmasının ardından karar verileceğini belirterek, komisyonun birkaç hafta içerisinde kurulmasını beklediğini söyledi.

Siyasi partiler ve seçim kanunlarında reform mesajı

Demokratikleşme düzenlemelerine ilişkin soruları da yanıtlayan Gül, Siyasi Partiler Kanunu ve Seçim Kanunu başta olmak üzere mevzuat ve uygulama alanında reform çalışmalarının devam edeceğini söyledi.

Gül, önümüzdeki dönemde demokratikleşme yönünde yeni adımlar atılacağını ifade etti.

Hal yasası bütçe görüşmelerinin ardından gündeme gelecek

Hal Yasası çalışmalarına ilişkin de bilgi veren Gül, Ticaret Bakanlığı'nın teknik hazırlıklarını sürdürdüğünü belirtti.

Gül, yasanın bütçe görüşmelerinin ardından TBMM gündemine alınmasının ve bu yasama döneminde sonuçlandırılmasının hedeflendiğini kaydetti.

Abdulhamit Gül'den tutuksuz yargılama vurgusu

Dezenformasyon düzenlemeleri ve ifade özgürlüğüne ilişkin değerlendirmelerde de bulunan Gül, tutuklamanın istisna, tutuksuz yargılamanın ise esas olması gerektiğini söyledi.

Gazetecilerin ve düşüncelerini açıklayan kişilerin ifade özgürlüğü konusunda daha hassas bir uygulamayla karşılaşmasının önemine dikkat çeken Gül, ifade özgürlüğü ile hakaretin birbirinden ayrılması gerektiğini belirtti.

Yargı kararlarında eksiklikler olabileceğini de ifade eden Gül, demokratik ortamın güçlendirilmesi ve kişilerin haksız saldırılara karşı korunması arasında denge kurulması gerektiğini söyledi.

12 Kasım 2026 itibarıyla 2026-2027 BİLSEM Öğrenci Tanılama ve Yerleştirme Kılavuzu yayımlanmadı. Bu nedenle aday gösterme işlemlerinin hangi tarihlerde yapılacağı ve tablet üzerinden gerçekleştirilecek ön değerlendirme uygulamalarının ne zaman başlayacağı henüz belli değil. Geçen yılın kılavuzunun 13 Kasım'da yayımlanmış olması, yeni dönem takviminin de kasım ayında açıklanabileceği beklentisini oluşturuyor. Ancak MEB tarafından kesin bir yayın tarihi duyurulmadı.

2026-2027 BİLSEM kılavuzu yayımlandı mı?

2026-2027 eğitim öğretim yılı BİLSEM Öğrenci Tanılama ve Yerleştirme Kılavuzu, 12 Kasım 2026 itibarıyla henüz yayımlanmadı. Dolayısıyla yeni dönemde uygulanacak aday gösterme koşulları, ön değerlendirme tarihleri, bireysel değerlendirme aşamaları ve kayıt takvimi kesinleşmedi.

Bir önceki eğitim öğretim yılına ait kılavuz 13 Kasım 2025'te açıklanmıştı. 2025-2026 döneminde aday gösterme işlemleri 21-27 Kasım tarihleri arasında gerçekleştirilmiş, ön değerlendirme uygulamaları ise 15 Aralık 2025'te başlamıştı.

Geçen yılın takvimi, yeni dönem için fikir verse de aynı tarihlerin bu yıl da uygulanacağı anlamına gelmiyor. Kesin tarihler ve başvuru koşulları, MEB'in 2026-2027 kılavuzunu yayımlamasıyla belli olacak.

2027 BİLSEM başvuruları ne zaman başlayacak?

2026-2027 BİLSEM öğrenci tanılama sürecinde aday gösterme tarihleri henüz açıklanmadı. MEB'in yayımlayacağı kılavuzda işlemlerin başlangıç ve bitiş tarihleriyle birlikte okulların izleyeceği başvuru yöntemi de yer alacak.

BİLSEM sürecinde veliler doğrudan bireysel başvuru yapmıyor. Öğrencilerin aday gösterilmesi, sınıf öğretmenlerinin gözlemleri ve okul yönlendirme komisyonunun değerlendirmesi doğrultusunda gerçekleştiriliyor. Aday gösterme işlemleri e-Okul Yönetim Bilgi Sistemi üzerinden yürütülüyor.

2025-2026 döneminde aday gösterme işlemleri 21-27 Kasım 2025 tarihleri arasında yapılmıştı. Yeni dönemde de benzer bir takvimin uygulanıp uygulanmayacağı ise henüz netleşmedi.

BİLSEM tablet sınavı 2027 ne zaman yapılacak?

BİLSEM öğrenci tanılama sürecinde aday gösterilen öğrenciler ilk olarak ön değerlendirme uygulamasına katılıyor. Tablet üzerinden gerçekleştirilen bu aşamada öğrencilerin aday gösterildikleri yetenek alanlarındaki performansları ölçülüyor.

2026-2027 eğitim öğretim yılı BİLSEM tablet sınavı tarihleri henüz duyurulmadı. Geçen yıl ön değerlendirme uygulamaları 15 Aralık 2025 ile 20 Şubat 2026 tarihleri arasında gerçekleştirilmişti.

Ön değerlendirme aşamasını başarıyla tamamlayan öğrenciler, ilgili yetenek alanlarına göre bireysel değerlendirmeye alınıyor. Bu aşamaların tarihleri ve uygulama esasları yeni kılavuzda açıklanacak.

BİLSEM'e hangi sınıflar başvuru yapabilir?

BİLSEM öğrenci tanılama süreci, ilkokul 1, 2 ve 3. sınıf düzeyindeki öğrencileri kapsıyor. Öğrenciler üç farklı yetenek alanında aday gösterilebiliyor:

• Genel zihinsel yetenek

• Görsel sanatlar

• Müzik

Aday gösterme sürecinde sınıf öğretmenleri, öğrencilerin ders içindeki performanslarını, gözlemlerini ve ilgili yetenek alanlarındaki özelliklerini değerlendiriyor. Okul yönlendirme komisyonunun incelemesinin ardından uygun görülen öğrenciler için e-Okul üzerinden aday gösterme işlemi yapılıyor.

Önceki dönem kılavuzunda her okulun 1, 2 ve 3. sınıf düzeylerinin her birinden, ilgili sınıf seviyesindeki toplam öğrenci sayısının en fazla yüzde 20'sini aday gösterebilmesine izin verilmişti. Ayrıca bir öğrenci en fazla iki yetenek alanından aday gösterilebiliyordu.

Bu sınırların 2026-2027 döneminde de uygulanıp uygulanmayacağı henüz belli değil. Yeni döneme ilişkin koşullar, yayımlanacak kılavuzla netleşecek.

BİLSEM öğrenci tanılama ve yerleştirme süreci nasıl işleyecek?

BİLSEM'e öğrenci seçimi, aday gösterme aşamasından başlayarak birden fazla değerlendirme basamağıyla yürütülüyor. Önceki yıllarda uygulanan sisteme göre süreç şu şekilde ilerliyor:

1. Aday gösterme: Sınıf öğretmenleri öğrencileri gözlemliyor. Okul yönlendirme komisyonunun değerlendirmesi sonucunda uygun görülen öğrenciler yetenek alanlarına göre aday gösteriliyor.

2. Ön değerlendirme: Aday gösterilen öğrenciler, tablet üzerinden gerçekleştirilen uygulamalara katılıyor.

3. Bireysel değerlendirme: Ön değerlendirmede belirlenen ölçütleri karşılayan öğrenciler, yetenek alanlarına göre bireysel değerlendirmeye alınıyor.

4. Sonuçların açıklanması: Değerlendirmelerin tamamlanmasının ardından BİLSEM'e kayıt hakkı kazanan öğrenciler ilan ediliyor.

5. Kayıt işlemleri: Hak kazanan öğrenciler, Bakanlığın açıkladığı tarihler arasında kayıt işlemlerini tamamlıyor.

Bu aşamaların tarihleri ve uygulama ayrıntıları, 2026-2027 eğitim öğretim yılına ait kılavuzla kesinleşecek.

2027 BİLSEM takvimi açıklandı mı?

2026-2027 BİLSEM Öğrenci Tanılama ve Yerleştirme Takvimi henüz açıklanmadı. Aday gösterme, tablet üzerinden ön değerlendirme, bireysel değerlendirme, sonuçların ilanı ve kayıt işlemlerine ilişkin tarihler MEB'in yayımlayacağı kılavuzda duyurulacak.

Veliler ve öğretmenler, yeni dönemle ilgili gelişmeleri Milli Eğitim Bakanlığının resmî internet sitesi ile Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün duyurular bölümünden takip edebilecek.

Yumaklı, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda Milli Ağaçlandırma Günü dolayısıyla yürütülen çalışmalara ilişkin bilgi verdi. Yıllık ağaçlandırma hedefinin tamamlandığını belirten Yumaklı, sürece katkı sunan vatandaşlara, kurumlara ve sivil toplum kuruluşlarına teşekkür etti.

Bir yılda 600 milyon fidan ve tohum hedefi tamamlandı

Bakan Yumaklı, 11 Kasım Milli Ağaçlandırma Günü'nde gerçekleştirilen çalışmalarla birlikte 600 milyon fidan ve tohum hedefine ulaşıldığını kaydetti.

Yumaklı, paylaşımında şu ifadeleri kullandı:

"11 Kasım Milli Ağaçlandırma Günü'nde milyonlarca fidanı daha toprakla buluşturarak, Cumhurbaşkanı'mız Sayın Recep Tayyip Erdoğan'ın belirlediği 1 yılda 600 milyon fidan ve tohum hedefimizi gerçekleştirdik. Bu başarıda emeği geçen vatandaşlarımıza, kurumlarımıza, sivil toplum kuruluşlarımıza gönülden teşekkür ediyorum. Geleceğe nefes dünyaya barış anlayışıyla 'yeşil vatan'ımızı büyütmeye kararlılıkla devam ediyoruz."

Yeşil vatan için çalışmalar sürecek

Milli Ağaçlandırma Günü kapsamında gerçekleştirilen dikim faaliyetleriyle milyonlarca fidan daha toprakla buluşturuldu. Yumaklı, açıklamasında ağaçlandırma çalışmalarının devam edeceğini belirterek yeşil vatanın büyütülmesi hedefini yineledi.

Bakan, yıllık hedefin tamamlanmasında vatandaşların, kamu kurumlarının ve sivil toplum kuruluşlarının katkısına dikkat çekti.

600 MİLYON FİDAN VE TOHUM HEDEFİNE ULAŞTIK! 🌱🌲 11 Kasım Millî Ağaçlandırma Günü’nde milyonlarca fidanı daha toprakla buluşturarak, Cumhurbaşkanımız Sayın @RTErdogan’ın belirlediği 1 yılda 600 milyon fidan ve tohum hedefimizi gerçekleştirdik. 🤝 Bu başarıda emeği geçen vatandaşlarımıza, kurumlarımıza, sivil toplum kuruluşlarımıza gönülden teşekkür ediyorum. 🕊️ “#GeleceğeNefesDünyayaBarış" anlayışıyla Yeşil Vatan’ımızı büyütmeye kararlılıkla devam ediyoruz. @OGMgovtr

— İbrahim Yumaklı (@ibrahimyumakli) November 12, 2026

Operasyonların ardından tutuklanan 5 trans kadın, Ankara Adliyesi 61. Asliye Ceza Mahkemesi’nde görülen duruşmada hakim karşısına çıktı.

ANKA'nın haberine göre duruşmada savunma yapan trans kadın A.Ç., yaklaşık iki aydır devam eden tutukluluk sürecinin kendisinde ciddi psikolojik etkiler bıraktığını ifade etti. Hakkındaki suçlamaları reddeden A.Ç., “Bu iki ayın ardından ruhumda çok büyük travmalar kalacak. Suçlamaları kabul etmiyorum” dedi.

Efsun Yakar ise sosyal medya hesabından yayımladığı fotoğrafların yargılamaya konu edilmesine ilişkin itirazlarını dile getirdi. İş bulmakta yaşadığı sorunlar nedeniyle seks işçiliği yaptığını belirten Yakar, üniversite mezunu olmasına rağmen çalışma hayatına katılma imkanı bulamadığını söyledi.

Fotoğraflarının müstehcenlik kapsamında değerlendirilerek hakkında soruşturma başlatılmasını ve dava açılmasını hukuka aykırı bulduğunu ifade eden Yakar, beraat ve tahliye talebinde bulundu.

Yaklaşık iki aydır tutuklu olan Polya da savunmasında, havuz ve bikini temalı fotoğraflarının müstehcen içerik taşımadığını savundu. Soruşturmanın trans kimliği ve varoluşuyla bağlantılı olduğunu ileri süren Polya, suçlamalara itiraz etti

Marmara'da fırtına ne zaman başlayacak?

Meteoroloji'nin son değerlendirmelerine göre, Marmara Bölgesi'nde 12 Kasım Perşembe günü öğle saatlerinden itibaren kuvvetli rüzgâr etkili olacak. Güney ve güneybatı yönlerden esecek rüzgârın hızının saatte 40-60 kilometreye ulaşması bekleniyor.

13 Kasım Cuma günü sabah saatlerinden itibaren ise rüzgârın etkisini daha da artıracağı tahmin ediliyor. Lodosun saatte 60-90 kilometre hızla fırtına ve yer yer kısa süreli kuvvetli fırtına şeklinde eseceği öngörülüyor.

Fırtına 14 Kasım Cumartesi gününe kadar sürecek

Meteoroloji tahminlerine göre, Marmara Bölgesi'nde etkili olacak fırtınanın 14 Kasım Cumartesi günü akşam saatlerinden itibaren etkisini kaybetmesi bekleniyor.

Fırtınanın Balıkesir başta olmak üzere Bandırma, Erdek, Gönen, Manyas ve Marmara Adası çevresinde de etkili olacağı tahmin ediliyor.

Marmara'da yağış ve sıcaklık düşüşü bekleniyor

Kuvvetli lodosla birlikte Marmara Bölgesi genelinde yağışlı havanın etkili olması bekleniyor. Özellikle cumartesi günü akşam saatlerinde yağışların şiddetini artırabileceği değerlendiriliyor.

Rüzgârın yön değiştirmesiyle birlikte hava sıcaklıklarında da düşüş yaşanacağı tahmin ediliyor.

Meteoroloji'den vatandaşlara uyarı

Yetkililer; kuvvetli rüzgâr ve fırtına nedeniyle ulaşımda aksamalar, çatı uçması, ağaç ve direklerin devrilmesi ile deniz ulaşımında olumsuzluklar yaşanabileceğine dikkat çekti. Vatandaşların balkon ve çatılarda bulunan gevşek eşyaları sabitlemeleri, ağaç ve direklerin yakınında bulunmamaları ve zorunlu olmadıkça fırtına sırasında açık alanlarda vakit geçirmemeleri konusunda uyarıda bulunuldu.

Teknik Direktör Bernd Storck yönetiminde gerçekleştirilen antrenman, fitness salonundaki aktivasyon çalışmalarıyla başladı. Sahada ısınma ve koordinasyon hareketleriyle devam eden idman, pas, sonuçlandırma çalışmaları ve hücum organizasyonlarıyla tamamlandı.

Kırmızı-siyahlılar, hazırlıklarını yarın saat 10.30’da Beştepe İlhan Cavcav Tesisleri’nde Trendyol 1. Lig ekiplerinden Alagöz Holding Iğdır FK ile oynayacağı hazırlık maçıyla sürdürecek.

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen soruşturma kapsamında tutuklanan Manifest müzikgrubunun menajeri Tolga Akış, ilk kez hakim karşısına çıktı. İstanbul 43. Asliye Ceza Mahkemesi'ndegörülen duruşmada Akış ve avukatı hazır bulundu. Müzik camiasından bazı isimler de duruşmayı takipetmek üzere adliyeye geldi.

Tolga Akış suçlamaları reddetti

Hakkında “müstehcen yayınların yayınlanmasına aracılık etmek” suçundan 6 aydan 3 yıla kadar hapiscezası talep edilen Tolga Akış, savunmasında suç kastının bulunmadığını söyledi.

Yaklaşık 77 gündür tutuklu olduğunu belirten Akış, iddianamede müstehcenlik suçlamasının hangisomut fiile dayandırıldığının açık olmadığını savundu.

Konserin 18 yaşından büyük izleyicilere yönelik düzenlendiğini ifade eden Akış, etkinlikte 18 yaşındanküçük kimsenin bulunmadığını belirtti. Konser görüntülerinin resmi mecralarında paylaşılmadığını, üçüncükişilerin yayımladığı görüntülerin kendilerine ait olmadığını söyleyen Akış, bu görüntülerin paylaşılmasınakarşı suç duyurusunda bulunduklarını da dile getirdi.

"Üyelerin ve benim suç kastımız yoktur"

Konserde cinsel içerikli herhangi bir koreografi yapılmadığını savunan Akış, sahnedeki hareketlerinsuç unsuru oluşturduğunu düşünmediğini ifade etti.

Manifest grubunun yargılamaya konu olan konserindeki hareketlerin önceden planlanmadığını belirtenAkış, grubun genel olarak birleştirici ve pozitif bir anlayışa sahip olduğunu söyledi.

Akış, savunmasında "Üyelerin ve benim suç kastımız yoktur" ifadelerini kullandı.

Mahkemeden tahliye kararı

Duruşmada savunmaların alınmasının ardından mahkeme heyeti kararını açıkladı.

Mahkeme, Tolga Akış'ın yurt dışına çıkış yasağı şeklindeki adli kontrol tedbiri uygulanarak tahliyesine kararverdi. Dosya, esas hakkındaki mütalaanın hazırlanması için İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığına gönderildi.

Davanın bir sonraki duruşması 18 Mart 2027 tarihine ertelendi.

İddianamede Tolga Akış'a hangi suçlamalar yöneltildi?

İddianamede Tolga Akış'ın Manifest grubunun yapımcısı ve şirket sahibi olduğu, grup üyelerininseçilmesinden konser organizasyonlarına kadar birçok süreçte aktif rol üstlendiği belirtildi.

Akış'ın yalnızca menajerlik faaliyetleri yürütmediği, aynı zamanda gösterilerin içeriğini belirlediği veticari stratejisini yönettiği öne sürüldü.

İddianamede ayrıca grubun dans figürleri, sahne kıyafetleri ve performanslarının toplumun edep vehaya duygularını zedelediği, bazı görüntülerin çocukların gelişimini olumsuz etkileyebileceği iddia edildi.

Bloomberg'in haberine göre sözlü savunmada söz almak isteyenlerin başvurularını 16 Kasım mesai bitimine kadar tamamlaması gerekiyor.

Rekabet Haber'in paylaştığı açıklamada, şu ifadeler yer aldı:

"Süt ve süt ürünleri sektöründe faaliyet gösteren bazı teşebbüsler ile Ambalajlı Süt ve Süt Ürünleri Sanayicileri Derneği hakkında yürütülen soruşturmada sözlü savunma 23, 24 ve 25 Kasım 2026 tarihlerinde saat 10.30’da yapılacak. Söz almak isteyenlerin 16 Kasım mesai bitimine kadar Rekabet Kurumuna başvurması, çevrim içi izlemek isteyenlerin ise katılım formunu toplantıdan en geç 30 dakika önce doldurması gerekiyor."

Gençlerin yaklaşık yüzde 20’si geceleri uyanık kalıyor

Son yıllarda gençler arasında “gececiliğin” giderek yaygınlaştığını belirten Prof. Dr. Aslan, bunda internet ve teknoloji kullanımının önemli rol oynadığını söyledi.

Kişinin gece boyunca uyanık kalması ve ertesi gün kalkarak günlük yaşamına uyum sağlamakta zorlanmasının “gecikmiş uyku fazı sendromu” olarak tanımlandığını belirten Aslan, geçmişte yüzde 1-2 düzeylerinde görülen bu durumun günümüzde yüzde 10’lara kadar çıktığını ifade etti.

Hastalık boyutunda olmasa bile gençlerin yaklaşık yüzde 20’sinin geceleri uyanık kaldığını belirten Aslan, bu sürenin büyük ölçüde evde, internet başında ve sanal etkileşimlerle geçirildiğine dikkat çekti.

Gececilik davranışının yalnızca Türkiye’ye özgü olmadığını vurgulayan Aslan, dünyanın birçok ülkesinde benzer bir değişim yaşandığını söyledi.

Büyük kentler uyku yoksunu toplumlara dönüşüyor

Çalışma ve yaşam koşullarındaki değişimin de uyku düzenini etkilediğini belirten Prof. Dr. Aslan, özellikle büyük kentlerde insanların giderek “uyku yoksunu” hale geldiğine dikkat çekti.

Gece geç saatlerde yatıp sabah günlük yaşamın zorunlulukları nedeniyle erken kalkmak durumunda kalan çok sayıda kişinin 5-6 saatlik uykuyla yaşamını sürdürmeye çalıştığını belirten Aslan, yetişkinler için 6-9 saat arasındaki uykunun normal kabul edildiğini, sürekli 6 saatin altında uyuyan kişilerde ise uyku yoksunluğundan söz edilebileceğini ifade etti.

Daha düzenli bir uyku ritmi için sabah saat 07.00-08.00 civarında uyanmanın yararlı olabileceğini belirten Aslan, düzenli uyku alışkanlığının hem bedensel hem de ruhsal sağlık açısından önem taşıdığını söyledi.

Gece uyanık kalmak obezite riskini artırabiliyor

Gece uyanık kalmanın yalnızca uyku düzenini değil, beslenme alışkanlıklarını ve fiziksel aktiviteyi de etkilediğini anlatan Prof. Dr. Aslan, özellikle gençlerin gece boyunca daha fazla yemek yeme eğiliminde olduğunu ve bunun obeziteye zemin hazırlayabildiğini söyledi.

Uzun süre evden çıkmadan, gün ışığı görmeden, ihtiyaçlarını bulunduğu yere getirterek yaşayan, hareketsiz ve düzensiz beslenen bir yaşam biçiminin giderek daha görünür hale geldiğine dikkat çeken Aslan, toplumun bir bölümünün zamanının büyük kısmını evde geçirdiğini ifade etti.

“Sadece sanal dünyada var olmak insanı doyuma ulaştırmıyor”

İnsanın ruhsal sağlığı açısından gerçek sosyal ilişkilerin önemini vurgulayan Prof. Dr. Aslan, yalnızca sanal dünyadaki etkileşimlerle sürdürülen bir hayatın kişiyi yeterince mutlu eden ve doyuma ulaştıran bir yaşam biçimi olmadığını söyledi.

İnsanların kendilerini iyi hissedebilmek için gerçek iletişime, gerçek insanlara ve yüz yüze ilişkilere ihtiyaç duyduğunu belirten Aslan, sosyal ilişkilerden uzaklaşıp sanal ortamlarda çok fazla zaman geçiren bireylerde bir süre sonra boşluk hissi, yaşamı sorgulama ve anlam arayışının ortaya çıkabileceğini ifade etti.

Bu sürecin motivasyon kaybı ve erteleme davranışlarıyla devam edebildiğini belirten Aslan, bazı kişilerde depresif belirtilerin de tabloya eklenebileceğini söyledi.

“Sosyal beyin” kavramına dikkat çeken Aslan, insanı harekete geçiren ve motive eden önemli unsurlardan birinin toplum içinde diğer insanlarla kurduğu etkileşim olduğunu vurguladı.

Dikkat eksikliği olanlarda erteleme davranışı daha sık görülebiliyor

Erteleme davranışının nedenlerinin her bireyde ayrı değerlendirilmesi gerektiğini belirten Prof. Dr. Aslan, dikkat eksikliği bulunan bireylerde motivasyon kaybı ve erteleme eğiliminin daha kolay ortaya çıkabildiğini söyledi.

Araştırmaların dikkat eksikliği bulunan bireylerin gece uyanık kalmaya ve ertesi gün yapılması gereken işleri ertelemeye daha yatkın olabildiğini gösterdiğini ifade eden Aslan, bu nedenle sorunun yalnızca “isteksizlik” veya “tembellik” olarak değerlendirilmemesi gerektiğine dikkat çekti.

“Ertelemek insanın doğal bir eğilimi”

Ertelemenin belirli ölçülerde insanın doğal eğilimlerinden biri olduğunu belirten Prof. Dr. Aslan, kişinin konfor alanında kaldığı ve harekete geçmesini gerektiren koşulların azaldığı durumlarda erteleme davranışının daha kolay ortaya çıkabildiğini söyledi.

Ancak ertelemenin alışkanlık haline gelmesinin ruh sağlığını olumsuz etkileyebileceğini belirten Aslan, aşırı boş zaman ve sürekli düşünmenin olumsuz değerlendirmeleri artırarak kişiyi depresif bir duygu durumuna sürükleyebileceğini ifade etti.

“Önce eyleme geç, istek gelmesini bekleme”

Sosyal yaşamdan uzaklaşan ve hareketsizleşen bireylerin öncelikle fiziksel aktiviteye yönlendirilmesinin önemli olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Aslan, motivasyonun her zaman eylemden önce gelmesinin beklenmemesi gerektiğini söyledi.

Aslan, “Fiziksel aktivite için bu isteğin gelmesini beklemek yerine aktif olduğumuzda zaten kendimizi daha iyi hissediyoruz. Bilişsel davranışçı terapide söylediğimiz temel bir şey var; önce eyleme geç, istek gelmesini bekleme. Eyleme geçtikten sonra bir sonraki eylem için isteğin ortaya çıkması çok daha kolay olabiliyor” ifadelerini kullandı.

Prof. Dr. Aslan, gececilik, sosyal içe kapanma ve erteleme davranışlarının günlük yaşamı belirgin biçimde etkilemesi durumunda deneyimli bir uzmandan destek alınmasının kişinin normal yaşamına uyumunu kolaylaştırabileceğini ifade etti.

Aileler gençlerle değerleri üzerinden iletişim kurabilir

İçe kapanan, sosyal yaşamdan uzaklaşan ve erteleme davranışı gösteren gençlere yaklaşımda ailelere de önemli görevler düştüğünü belirten Prof. Dr. Aslan, öncelikle gencin önem verdiği değerlerin anlaşılması gerektiğini söyledi.

Güven, samimiyet, dürüstlük ve sahicilik gibi kavramların gençler açısından çok önemli olabildiğini belirten Aslan, gençlerin bu değerleri göremedikleri ve art arda hayal kırıklıkları yaşadıkları durumlarda vazgeçme ve geri çekilme davranışı gösterebildiklerini ifade etti.

Gençlik döneminin çevreden ve yaşanan deneyimlerden en fazla etkilenilen dönemlerden biri olduğunu vurgulayan Aslan, gençleri dijital ve kapalı ortamlardan çıkararak sosyal hayatın içine katacak kursların, programların ve etkinliklerin artırılmasının önemli olduğunu söyledi.

Akkoç, 12 Eylül öncesinde sağ ve sol görüşlü gençlerin sokaklara döküldüğünü, toplumun yaşanan şiddet olaylarından ciddi biçimde rahatsız olduğunu belirterek, darbenin ardından yaşananlara ilişkin dikkat çeken değerlendirmelerde bulundu.

“Kanlı terör neden bir anda kesildiğini bir türlü açıklayamadılar”

12 Eylül öncesindeki atmosferi anlatan Akkoç, sağ ve sol görüşlü gençler arasındaki çatışmaların toplumu yorduğunu söyledi. Akkoç, darbenin gerekçesi olarak gösterilen olayların darbenin hemen ardından sona ermesine dikkat çekerek şöyle konuştu:

“12 Eylül 1980 darbesi sırasında, 12 Mart öncesinde olduğu gibi sağcı ve solcu gençler sokağa dökülmüş, anarşi hortlamıştı. Vatandaş anarşiden, günlük olaylardan ve gençlerin birbirini öldürmesinden bıkmış, ciddi şekilde rahatsız hale gelmişti.

Ancak 12 Eylül darbesini yapanlar, darbeden bir gün sonra, darbe için gerekçe olarak gösterilen olayların ve kanlı terörün neden bir anda, bir gün içinde kesildiğini bir türlü açıklayamadılar.

Askeri müdahaleye uygun şartların oluşması için solcu ve sağcı gençleri sokaklara döküp kan akıtanlar, istediklerini maalesef yine elde etmişlerdi.”

"Yunanistan’ın NATO’nun askeri kanadına dönmesini sağladılar"

Akkoç, 12 Eylül darbesinin ardından Türkiye’nin dış politikasında ve ekonomik yapısında önemli değişiklikler yaşandığını savundu. Yunanistan’ın NATO’nun askeri kanadına dönüşünü de bu sürecin önemli başlıklarından biri olarak değerlendiren Akkoç, şöyle konuştu:

“Askeri yönetimleri ve parlamento dışı hükümetleri, kendi istediklerini kabul ettirebilmek için uygun gören Amerikalılar, 12 Eylül darbesinden sonra Yunanistan’ın NATO’nun askeri kanadına dönmesini sağladılar.”

Akkoç, dönemin ekonomik gelişmelerine ilişkin ise tütün tekeli kanununun kaldırılmasını örnek gösterdi:

“Ardından tütün tekeli kanunu kaldırılarak Türk tütünü yerine ithal Virginia tütünü getirildi ve Türk sigarası yerine Amerikan sigarası piyasaya girdi. Tütün tekeli kanununun kaldırılmasıyla da tütün satan bir ülke olan Türkiye, tütün ithal eder hale getirildi”

“Türkiye’de siyasetin yeniden dizayn edilmesinin yolu açıldı”

12 Eylül darbesinin siyasi sonuçlarına da değinen Akkoç, başta Bülent Ecevit ve Süleyman Demirel olmak üzere siyasi parti liderlerine getirilen yasakların yeni bir siyasi yapılanmanın önünü açtığını söyledi:

“12 Eylül darbesiyle başta Ecevit ve Demirel olmak üzere bütün siyasi partilerin yöneticilerine siyaset yasağı getirildi. Böylece Türkiye’de siyasetin yeni partiler ve yeni yüzlerle yeniden dizayn edilmesinin yolu açılmış oldu.”

Akkoç, bu sürecin yalnızca Türkiye içindeki siyasi dengelerle açıklanamayacağını savunarak, dönemin MİT Ekonomik İşler Dairesi Başkanı Mahir Kaynak’ın açıklamalarına da dikkat çekti.

“12 Eylül öncesinde Milli İstihbarat Teşkilatı’nda Ekonomik İşler Dairesi Başkanı olarak görev yapan Profesör Mahir Kaynak, Cumhuriyet gazetesinde Yüneyt Arcayürek’le yaptığı bir söyleşide, Demirel hükümetinin uyguladığı bağımsız ekonomik politika nedeniyle Amerikalılar tarafından devrileceğini bir ay önceden yönetime rapor olarak bildirdiğini açıklamıştı.”

Kenan Evren’in açıklaması: “Her türlü gayret gösterilecek”

Akkoç, 12 Eylül lideri Orgeneral Kenan Evren’in darbeden kısa süre sonra Yunanistan’ın NATO’nun askeri kanadına dönüşü konusunda yaptığı açıklamayı da hatırlattı:

“12 Eylül’ün lideri Orgeneral Kenan Evren, 15 Eylül tarihinde düzenlediği basın toplantısında Yunanistan’ın NATO’nun askeri kanadına dönebilmesi için gerekli her türlü gayretin gösterileceğini açıkladı.

Türkiye’nin Yunanistan’ın NATO’nun askeri kanadına dönüşünü alelacele veto etmeden kabul etmesiyle Türkiye, Yunanistan’la arasındaki Kıbrıs, 12 Adalar, kıta sahanlığı, Ege Denizi ve Fırat hattı problemlerinin çözümünde ve ayrıca Avrupa Birliği ile ilişkilerinde kullanabileceği çok önemli bir siyasi kozu kaybetmiş oldu.”

“Darbeciler siyasetçiden çok siyasetçi gibi davrandı”

Akkoç, 12 Eylül’ün dikkat çeken yönlerinden birinin de askeri yönetimin siyasi yapılanma konusunda izlediği yöntem olduğunu söyledi:

“12 Eylül darbesinin bir başka önemli tarafı da darbeyi yapanların siyasetçiden çok siyasetçi, politikacıdan çok politikacı gibi davranmış olmasıydı.”

12 Eylül’den hemen sonra, 14-15 Eylül günlerinde Ankara kulislerinde Güven Partisi Genel Başkanı Profesör Turan Feyzioğlu’nun başbakan, Zeyyat Baykara’nın ise başbakan yardımcısı olacağı konuşulmaya ve tartışılmaya başlanmıştı.”

O dönemde Tercüman gazetesinde çalıştığını belirten Akkoç, yaşananları şöyle anlattı:

“Hiç unutmam, o dönemde çalıştığım Tercüman gazetesinde Avrupa baskılarına bakıyordum. Bu siyasi gelişmeler ve Feyzioğlu’nun başbakanlığı konusu tartışılırken köşe yazarı Kurtul Altuğ, Feyzioğlu’nun başbakan olacağını söylemişti. Ben de, ‘Askerler diğer darbelerden farklı olarak kamuoyuna, halka ve belli görevlerde bulunanlara karşı çok dikkatli davranıyorlar. Politikacıdan fazla politikacı gibi davranıyorlar’ dedim.

Üç milletvekili olan Güven Partisi’nin genel başkanını büyük tepki alacağı düşüncesiyle başbakan yapmadılar.”

"Ulusu’nun başbakanlığının açıklanmasıyla taşlar yerine oturmaya başladı"

Akkoç, 20 Eylül’de Bülent Ulusu’nun başbakanlığının açıklanmasıyla daha önceki siyasi senaryonun değiştiğini belirtti.

“Feyzioğlu’nun başbakan olması mümkün değildi, yapmazlardı. Çünkü bu arada Ferit Melen hükümetinin senaryosunu uyguluyorlardı.

Ulusu’nun başbakanlığının açıklanmasıyla taşlar yerine oturmaya başladı. Demirel hükümetinin bakanlar üstü bürokratı Turgut Özal, darbecilerin kurduğu hükümette ekonomik işlerden sorumlu başbakan yardımcısı oldu. Yani adeta fiili başbakan durumuna geldi.”

“Özal mutlaka parti kuracaktı ve iktidara getirilecekti”

Akkoç, 12 Eylül sonrasında Türkiye’de yeni siyasi partilerin kurulacağına ilişkin kulislerin hızlandığını, bu süreçte Turgut Özal’ın da parti kuracağının konuşulduğunu söyledi.

1982 yılının Şubat ayında Almanya’da olduğunu belirten Akkoç, Tercüman gazetesinde Yavuz Donat’ın Özal’la yaptığı görüşmenin dokuz sütun manşetten yayımlandığını anlattı:

“‘Özal'ın hiç kimse gocunmasın, parti kurmayacağım’ şeklindeki sözleri şok etkisi yarattı. Bu açıklama bende de şok etkisi yarattı. Benim değerlendirmeme göre Özal mutlaka parti kuracaktı ve iktidara getirilecekti.

Çünkü yeniden siyasi yapılanmaya gidileceği, bütün partilere, her partiye, her adaya ve her lidere izin verilmeyeceği biliniyordu. Benim tahminime göre Özal’ın parti kuracağı kesindi.”

"Özal bana, "Ben öyle söylemedim" dedi"

Ankara’ya döndükten sonra 28 Mart’ta Turgut Özal’dan randevu aldığını anlatan Akkoç, kendisine parti kurmayacağı yönündeki açıklamasını sorduğunu belirtti. Özal’ın sözlerinin yanlış değerlendirildiğini söylediğini aktaran Akkoç, görüşmeyi şöyle anlattı:

“Özal bana, ‘Ben öyle söylemedim. Yavuz onu yanlış değerlendirmiş. O konuşmada ben de bugün için parti kurmayı düşünmüyorum dedim’ dedi.

‘Hiç kimse gocunmasın’ ifadesinin doğru olduğunu, ancak ‘Bugün için parti kurmayı düşünmüyorum. Ama gelecekte şartlar ne olur, onu bilemem’ şeklinde konuştuğunu söyledi. Yavuz Donat’ın sözlerini yanlış değerlendirdiğini belirtti. Ben beklediğim cevabı almıştım”

"Turgut Bey’den açık cevabı orada almıştım"

Akkoç, görüşmede Özal’a 12 Mart ve 12 Eylül dönemlerinde üst düzey görevlerde bulunmasını da sorduğunu anlattı:

“Ardından Özal’a, ‘Efendim, 12 Mart darbesi sırasında da Planlama Müsteşarıydınız. 12 Eylül darbesi sırasında yine Planlama Müsteşarıydınız. Burada daha yetkili şekilde, bakanlar üstü bürokrat unvanınız vardı. Bu sadece tesadüf mü?’ diye sordum. Özal bu soru karşısında şaşırdı ve “Tesadüfler var” dedi. Görüşmenin en dikkat çekici bölümü Özal’ın darbeler hakkındaki değerlendirmesiydi, bana "27 Mayıs’ da, 12 Mart da, 12 Eylül de neticeleri itibarıyla Türkiye’yi kurtarmak için yapılmıştır. 12 Eylül ise diğerlerinden daha farklıdır ve başarılıdır" ifadelerini kullandı.

Turgut Bey’den açık cevabı orada almıştım. Çünkü orada diğer bütün darbelere sahip çıkıyor, 12 Eylül’e ise ayrıca sahip çıkıyordu. 12 Eylül’ü diğerlerinden daha başarılı olarak değerlendiriyordu.”

"Partilerin bir babanın üç çocuğundan farkı yoktu"

Akkoç, 12 Eylül sonrasında eski siyasi liderlerin yasaklı olduğu ve yeni siyasi yapılanmanın şekillendirildiği dönemi de anlattı:

“Seçim ortamına girildiğinde eski liderler yasaklıydı. Bütün partilerin liderleri yasaklıydı. Eski liderlere yakınlığıyla bilinen kişiler dahi veto edildi. Partiler veto edildikçe üç partinin seçime girmesine izin verildi: Anavatan Partisi, Milliyetçi Demokrasi Partisi ve Halkçı Parti.”

Milliyetçi Demokrasi Partisi’nin başında Turgut Sunalp vardı. Askerlerin ‘abi’ dedikleri, çok sevdikleri ve ordu içerisinde çok sevilen bir liderdi Turgut Paşa.

Anavatan Partisi’nin başında başbakan yardımcısı vardı, yani askerlerin kurduğu hükümetin başbakan yardımcısı Turgut Özal’dı. Halkçı Parti’nin başında ise Başbakanlık Müsteşarı Necdet Calp vardı.

Yani biri askerlerin çok yakın gördüğü bir isim, biri başbakan yardımcısı, diğeri de Başbakanlık Müsteşarıydı. Partilerin bir babanın üç çocuğundan farkı yoktu.”

“Özal’ın vetosu orada önlendi”

Akkoç, diğer siyasi aktörlerin veto edildiğini, hatta eski siyasi liderlerle yakınlığı bulunan isimlerin de seçim sürecinin dışında bırakıldığını belirtti:

“Diğer partilerin hiçbiri seçime sokulmadı, veto edildi. Hatta eski partilerle ve eski liderlerle yakınlığı bilinen kişiler de veto edildi. İsmet Paşa’nın oğlu Erdal İnönü bile veto edildi. Konseyde görev yapan komutanlar ve generaller, Anavatan Partisi’nin ve Turgut Özal’ın veto edileceğini düşünüyorlardı. Açıkçası ‘Olmaz, getirilmez, olmaz’ diyorlardı.

Veto işlemleri 30 Eylül’e kadar yapıldı. 15 Eylül tarihinde Amerikalı üst düzey bir yetkili geldi ve Evren’le görüştü. Özal’ın vetosu orada önlendi.”

“MDP beklenirken Turgut Özal iktidara geldi”

Akkoç, 1983 seçimlerine giden süreçte askeri yönetimin beklentisinin Milliyetçi Demokrasi Partisi’nin iktidara gelmesi yönünde olduğunu ancak sonuçların farklı çıktığını belirtti:

“MDP’nin iktidara getirileceği beklenirken Turgut Özal iktidara geldi. Yeni yapılanma böylece gerçekleşti. 12 Eylül de görevini bu şekilde yerine getirmiş oldu.”

Katarakt yaşlanmanın belirtilerinden biri

Kataraktın, gözün içindeki saydam merceğin zaman içerisinde elastikiyetini ve saydamlığını kaybetmesi sonucu ortaya çıktığını belirten Prof. Dr. Burcu, bu süreci cildin kırışması ve saçların beyazlaması gibi yaşla birlikte gelişen değişikliklere benzetti.

En sık görülen katarakt türünün yaşa bağlı katarakt olduğunu ifade eden Burcu, genetik yatkınlığın hastalığın daha erken yaşlarda ortaya çıkmasına neden olabileceğini söyledi.

Güneş ışınları zarar veriyor!

Katarakt gelişiminde güneş ışınlarının önemli bir etken olduğunu belirten Burcu, beslenme ve yaşam koşullarının da hastalığın gelişim sürecini etkileyebildiğini kaydetti.

Kataraktın nadiren çocukluk çağında da görülebildiğini anlatan Burcu, annenin hamilelik sırasında geçirdiği bazı enfeksiyonlar, genetik faktörler, travmalar ve özellikle uzun süreli kortizon kullanımının katarakt gelişimine yol açabileceğini ifade etti.

Diyabet kataraktın daha erken ortaya çıkmasına neden olabiliyor

İleri yaşlarda özellikle diyabetin kataraktın daha erken ortaya çıkmasında önemli bir risk faktörü olduğuna dikkat çeken Prof. Dr. Burcu, diyabetin ameliyat süreci ve sonrasında da dikkate alınması gereken önemli bir hastalık olduğunu söyledi.

Diyabetli hastalarda göz sağlığının yakından takip edilmesi gerektiğini belirten Burcu, ameliyat sonrasında da güneş ışınlarından iyi korunmanın önemine dikkat çekti.

Katarakt gelişimini mümkün olduğunca geciktirmek için sağlıklı yaşam alışkanlıklarının önemini vurgulayan Burcu, karbonhidrat ve şeker tüketiminin sınırlandırılması, Akdeniz tipi beslenme, yüksek ultraviyole korumasına sahip kaliteli güneş gözlüğü ve gerektiğinde şapka kullanımının göz sağlığını korumaya yardımcı olduğunu ifade etti.

Ameliyat için kataraktın ilerlemesini beklemek gerekmiyor

Katarakt ameliyatının zamanlamasının hastanın görme düzeyi, günlük yaşamı ve ihtiyaçlarına göre belirlenmesi gerektiğini söyleyen Prof. Dr. Burcu, geçmişte olduğu gibi görmenin ileri derecede azalmasını beklemenin artık gerekli olmadığını belirtti.

Hastanın görmesi iyiyse, katarakt günlük yaşamını etkilemiyorsa ve gözlükle yeterli görme keskinliği sağlanabiliyorsa ameliyatın bekletilebileceğini ifade eden Burcu, buna karşılık kataraktın kişinin yaşam kalitesini ve günlük faaliyetlerini etkilemeye başlaması halinde ameliyatın planlanabileceğini söyledi.

Katarakt ameliyatını gereğinden fazla geciktirmenin de doğru olmadığını vurgulayan Burcu, ileri derecede sertleşmiş kataraktın cerrahiyi zorlaştırabileceğini ve komplikasyon riskini artırabileceğini kaydetti.

Yeni ameliyat yöntemleri ile hastalar daha hızlı iyileşiyor

Kataraktın günümüzde tek tedavisinin cerrahi olduğunu belirten Prof. Dr. Burcu, cerrahi tekniklerde son yıllarda önemli gelişmeler yaşandığını söyledi.

Geçmişte çok daha büyük kesilerle gerçekleştirilen ameliyatların artık oldukça küçük kesilerden yapılabildiğini anlatan Burcu, bu gelişmenin hem cerrahi süreci kolaylaştırdığını hem de hastaların ameliyat sonrasında günlük ve sosyal yaşamlarına daha hızlı dönmelerine olanak sağladığını ifade etti.

Katarakt ameliyatında göz içine yerleştirilen merceklerin biyolojik uyumluluğu yüksek materyallerden üretildiğini belirten Burcu, bu merceklerin kullanım ömrünün yaklaşık 100 yıl olduğunu ve normal koşullarda hastanın ilerleyen yıllarda merceğinin değiştirilmesinin gerekmediğini söyledi.

“Akıllı mercek” seçiminde hastanın ihtiyacı belirleyici

Halk arasında “akıllı mercek” olarak bilinen yeni nesil göz içi merceklere de değinen Prof. Dr. Burcu, bu merceklerin yakın, orta ve uzak mesafelerde dengeli görme sağlamayı hedeflediğini söyledi.

Katarakt ameliyatında tek odaklı veya çok odaklı merceklerin tercih edilebildiğini belirten Burcu, mercek seçiminde hastanın günlük yaşamının, mesleğinin ve görme beklentisinin çok iyi değerlendirilmesi gerektiğinin altını çizdi.

Uzak, orta ve yakın mesafeyi mümkün olduğunca gözlüksüz görmek isteyen hastalarda üç odaklı merceklerin tercih edilebildiğini, uzak görüşün öncelikli olduğu hastalarda ise tek odaklı merceklerin daha uygun olabileceğini anlatan Burcu, bu durumda yakın gözlüğüne ihtiyaç duyulabileceğini söyledi.

Ameliyat sonrasında bebeklik dönemindeki gibi kusursuz bir görüş beklentisinin gerçekçi olmayacağını belirten Burcu, en doğru yaklaşımın hastanın beklentisini iyi anlamak ve ihtiyacına uygun merceği seçmek olduğunu vurguladı.

Her katarakt ameliyatı sadece damla anesteziyle yapılmıyor

Katarakt ameliyatlarında hastanın durumuna göre farklı anestezi yöntemlerinin uygulanabildiğini anlatan Prof. Dr. Burcu, ameliyata uyum sağlayabilecek hastalarda damla anestezisinin yeterli olabildiğini söyledi.

Yoğun kaygısı bulunan, işitme sorunu veya ameliyat sırasında iletişimi güçleştirecek özel bir durumu olan hastalarda sedasyon ya da farklı anestezi yöntemlerinin tercih edilebildiğini belirten Burcu, çocuk hastaların ise genel anestezi altında ameliyat edildiğini ifade etti.

Yeni cerrahi tekniklerle çok küçük kesilerden ameliyat yapılabildiği için geçmişte olduğu gibi gözün uzun süre kapatılmasının her hastada gerekli olmadığını belirten Prof. Dr. Burcu, bazı hekimlerin gözü hiç kapatmayabildiğini, bazılarının ise bir veya iki gün süreyle koruma önerebildiğini söyledi.

Ameliyat sonrası hijyenin büyük önem taşıdığını vurgulayan Burcu, özellikle ilk 48 saatin dikkat gerektirdiğini, yaklaşık 10 gün boyunca ameliyat edilen göz ve çevresinin doğrudan suyla temasından kaçınılması gerektiğini ifade etti.

“İki gözü aynı anda ameliyat etmeyi tercih etmiyoruz”

Her iki göze aynı anda katarakt ameliyatı yapmayı rutin olarak tercih etmediklerini belirten Prof. Dr. Burcu, bir gözün ameliyatından en az üç gün sonra, genellikle de yaklaşık bir hafta içerisinde diğer gözün ameliyat edilebildiğini söyledi.

Genel anestezi alması gereken ve ikinci kez anestezi uygulanmasının sağlık açısından risk oluşturduğu çok özel hastalarda iki gözün aynı seansta ameliyat edilebildiğini belirten Burcu, bu durumda ikinci göze geçilirken tamamen yeni bir ameliyat yapılıyormuş gibi cerrahi hazırlığın ve kullanılan malzemelerin yenilendiğini anlattı.

Katarakt tekrarlamaz

Katarakt ameliyatından sonra hastalığın yeniden oluşmadığını vurgulayan Prof. Dr. Burcu, bazı hastalarda iyileşme sürecinde göz içindeki arka kapsülde opaklaşma gelişebildiğini söyledi.

Halk arasında zaman zaman “katarakt yeniden oluştu” veya “gözde kireçlenme oldu” şeklinde ifade edilen bu durumun kataraktın tekrarlaması anlamına gelmediğini belirten Burcu, arka kapsül opasitesi olarak adlandırılan tablonun basit bir lazer işlemiyle giderilebildiğini ifade etti.

Ailesinde anevrizma öyküsü olanlar kontrollerini ihmal etmemeli

Prof. Dr. Ayhan Tekiner, anevrizmanın beyin damarlarının belirli bölgelerinde oluşan balonlaşmalar olduğunu belirterek, hastalığın özellikle 40 yaşından sonra daha sık görüldüğünü söyledi.

Doğuştan gelen yatkınlığın yanı sıra yaşam tarzına bağlı olarak damarların elastikiyetini kaybetmesinin anevrizma gelişiminde önemli rol oynadığını ifade eden Tekiner, anevrizma kanamalarının beynin etkilenen bölgesine göre ölümden kalıcı sakatlığa kadar uzanan ciddi sonuçlara yol açabileceğini vurguladı.

Erken tanının büyük önem taşıdığına dikkat çeken Tekiner, ailesinde anevrizma öyküsü bulunan kişilerin BT anjiyografi veya MR anjiyografi ile mutlaka değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Geçmişte 5 milimetrenin altındaki anevrizmalara çoğunlukla müdahale edilmediğini hatırlatan Tekiner, son yıllarda tedavi yöntemlerindeki gelişmeler sayesinde komplikasyon riskinin yüzde 1’in altına düştüğünü, bu nedenle uygun hastalarda daha küçük anevrizmaların da tedavi edilebildiğini belirtti.

Şah damarındaki plaklar inmenin en önemli nedenlerinden biri

Programda inme ve felç konusunda da önemli bilgiler veren Prof. Dr. Tekiner, beyni besleyen damarların sağlıklı olmasının hayati önem taşıdığını ifade etti.

Şah damarı olarak bilinen karotis arterlerde oluşan plakların inmelerin yaklaşık yüzde 20-25’inden sorumlu olduğunu belirten Tekiner, obezite başta olmak üzere sağlıksız yaşam tarzının damar yapısını bozduğunu söyledi.

Fazla yağ dokusunun karaciğer aracılığıyla dolaşıma katılarak damar yapısını olumsuz etkilediğini ifade eden Tekiner, kötü kolesterol ile birleşen bu sürecin damar tıkanıklığına ve emboliye neden olabildiğini belirtti.

Yüksek tansiyon, diyabet, hareketsizlik ve ilerleyen yaşın da inme riskini artırdığını vurgulayan Tekiner, damar yapısındaki bozulmanın yalnızca beyni değil tüm organ ve sistemleri etkilediğini söyledi.

İnmede ilk 2 saat hayat kurtarıyor

İnme belirtilerinin fark edildiği anda vakit kaybetmeden 112 Acil Çağrı Merkezi’nin aranması gerektiğini vurgulayan Prof. Dr. Tekiner, bulantı, kusma, bilinç kaybı, yüz felci, konuşma bozukluğu ve kol veya bacakta güç kaybı gibi belirtilerin acil değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.

Eskiden ilk 6 saatin kritik kabul edildiğini hatırlatan Tekiner, günümüzde özellikle ilk 2 saatin tedavi başarısı açısından çok daha önemli olduğunun altını çizdi.

Hastaneye zamanında ulaştırılan hastalarda uygun durumlarda damar açıcı tedavi uygulanabildiğini ya da pıhtının girişimsel yöntemlerle damardan çıkarılabildiğini belirten Tekiner, hızlı müdahalenin hastanın yaşamını ve yaşam kalitesini doğrudan etkilediğini söyledi.

İnme tedavisi bir ekip işidir

İnme tedavisinde başarının hızlı ve koordineli çalışmaya bağlı olduğunu belirten Prof. Dr. Tekiner, hastanın 112 ekipleri tarafından en kısa sürede uygun hastaneye ulaştırılması, acil serviste zaman kaybetmeden değerlendirilmesi ve deneyimli ekipler tarafından müdahale edilmesinin hayati önem taşıdığını ifade etti.

Tüm sürecin kusursuz işlemesi halinde hastaya hastaneye ulaştıktan sonraki 10-15 dakika içerisinde müdahale edilebildiğini belirten Tekiner, bu sayede hastaların kalıcı hasar gelişmeden normal yaşamlarına dönebilme şansının önemli ölçüde arttığını söyledi.

Sigara ve elektronik sigara damar sağlığının düşmanı

Prof. Dr. Tekiner, damar sağlığını korumak için halk arasında yaygın olan yanlış inanışlara da dikkat çekti.

Herhangi bir besinin tek başına kanı sulandırmasının mümkün olmadığını belirten Tekiner, sağlıklı ve dengeli beslenmenin damar yapısını korumanın temel şartı olduğunu söyledi.

Sigaranın damar sağlığının en büyük düşmanlarından biri olduğunu vurgulayan Tekiner, elektronik sigaraların da masum olmadığını, binlerce zararlı madde içerdiğini ve damar yapısını olumsuz etkilediğini ifade etti.

Hareketli yaşam ve stres kontrolü sağlıklı yaşlanmanın anahtarı

Prof. Dr. Ayhan Tekiner, sağlıklı damar yapısının genç yaşlardan itibaren korunması gerektiğini belirterek, obezite ile mücadele, düzenli fiziksel aktivite ve dengeli beslenmenin beyin ve damar hastalıklarından korunmada en etkili yöntemler arasında yer aldığını söyledi.

Uzun yolculuklarda belirli aralıklarla ayağa kalkıp yürünmesini öneren Tekiner, egzersize yeni başlayacak özellikle obezite, hipertansiyon ve diyabet hastalarının sabahın erken saatleri yerine öğleden sonra veya akşamüstünü tercih etmelerinin daha uygun olacağını ifade etti.

Geç saatlerde yemek yememek, yeterli sıvı tüketmek ve düzenli hareket etmenin damar sağlığını desteklediğini belirten Tekiner, stresin de kortizol salgısını artırarak tansiyon ve kan şekerini yükselttiğini, bunun da damar sistemi üzerinde olumsuz etkiler oluşturduğunu söyledi.

Uzun ve kaliteli yaşamın temelinde sağlıklı beslenme, hareketli yaşam, sigaradan uzak durma ve stresin kontrol altında tutulmasının bulunduğunu vurgulayan Prof. Dr. Tekiner, “Yalnızca uzun yaşamak değil, sağlıklı ve kaliteli bir yaşam sürmek için damar sağlığımıza genç yaşlardan itibaren yatırım yapmalıyız” dedi.

"Görüntüyle gerçek hiçbir zaman aynı değildi"

Akkoç, yıllar boyunca devlet yönetiminde görünenle yaşananın farklı olduğunu gözlemlediğini belirterek şöyle konuştu:

"Devletlerin yönetiminde ve siyasi olaylarda, hatta savaşlarda bile görüntüyle gerçeğin birbirinden farklı olduğunu, senaryoların önceden hazırlandığını yaşayarak gördük. 1950 yılından itibaren Amerika'nın desteğiyle iktidara gelen hükümetlerin, çizilen çizginin dışına çıktıkları zaman yine darbelerle görevden alındıklarını gördüm."

"Doğan Koloğlu bana 'Nihat Erim başbakan olacak' dedi"

Yeni İstanbul Gazetesi Ankara Bürosu'nda görev yaptığı dönemi anlatan Akkoç, Genel Yayın Müdürü Doğan Koloğlu'nun kendisine sürekli aynı bilgiyi doğrulatmaya çalıştığını söyledi.

"Doğan ağabey bana, 'Çok önemli bir yerden duydum. Nihat Erim başbakan olacakmış. Konuşabilir misin?' dedi. Ben de 'Nasıl sorayım? Demirel başbakan, İnönü muhalefet lideri. Böyle bir soru sorulur mu?' diye cevap veriyordum. Ama salı, çarşamba, perşembe aynı şey tekrarlandı."

"Nihat Erim başbakan olacağını benden öğrendi"

Israrlar üzerine Nihat Erim'i aradığını söyleyen Akkoç, o telefon görüşmesini şu sözlerle anlattı:

"Telefonu çevirdim. 'Beyefendi hayırlı uğurlu olsun. Başbakan oluyormuşsunuz' dedim. Ama bunun benim sorum olmadığını, Genel Yayın Müdürü Doğan Koloğlu'nun sorusu olduğunu söyledim. Nihat Bey şaşırdı. 'Ya Fethi Bey, nereden çıktı bu?' dedi. Ben de kaynağı söylemedim. Çünkü telefonların dinlendiğini biliyorduk."

Akkoç, yıllar sonra bu olayı değerlendirirken şu ifadeleri kullandı:

"Nihat Erim başbakan olacağını benden öğrendi. O konuşmada bunu kendisinin de bilmediğini anladım."

"Telefon konuşmasını unutmamı rica etti"

Muhtıranın ardından yaşananları da anlatan Akkoç, Erim'in koruma müdürü aracılığıyla kendisine mesaj gönderdiğini belirtti.

"Koruma müdürü yanıma geldi. 'Sayın Nihat Bey'in size saygıları var, o telefon konuşmasını unutmanızı rica ediyor' dedi. Ben de 'O konuşmayı unuttum. Ama hükümet güvenoyu aldıktan sonra ilk demecini bana versin' dedim. İlk yazılı demecini bana gönderdi."

"12 Mart'ın üç temel nedeni vardı"

Akkoç, muhtıranın yalnızca iç politik gelişmelerle açıklanamayacağını belirterek üç temel neden sıraladı:

"Birinci sebep haşhaştı. Amerika Demirel'e 'Haşhaşı kapat' diyordu. Demirel ise 'Daraltırım ama tamamen kapatamam' diyordu.

İkinci sebep Sovyetler Birliği ile yapılan ağır sanayi hamleleriydi. Türkiye'nin en büyük fabrikalarını Ruslara kurdurmuşlardı.

Üçüncü sebep ise Nixon'ın Çin ziyareti sonrasında Türkiye'ye yaptığı baskıydı. Tayvan'la ilişkilerin kesilip Mao'nun Çin'inin tanınması isteniyordu. Demirel bunu kabul etmedi."

"İlk kararname haşhaş yasağı oldu"

Akkoç, şöyle devam etti:

"Nihat Erim başbakan olduktan sonra imzaladığı ilk kararname haşhaş ekiminin yasaklanması oldu. Darbelerin temelinde, 1946'dan sonra çizilen çizginin dışına çıkan iktidarların değiştirilmesi anlayışı vardı."

Kistik fibrozisin genetik geçişli, kalıtsal bir hastalık olduğunu belirten Prof. Dr. Özçelik, hastalığın anne karnından itibaren gelişmeye başladığını söyledi. Hastalığın temelinde salgı yapan hücrelerde bulunan klor kanallarındaki bozukluğun yer aldığını ifade eden Özçelik, bu nedenle tüm salgıların normalden daha koyu ve yapışkan hale geldiğini kaydetti.

En fazla akciğerleri etkiliyor

Kistik fibrozisin birçok organı etkileyebildiğini belirten Prof. Dr. Özçelik, en ciddi hasarın akciğerlerde oluştuğunu söyledi.

Akciğerlerde biriken koyu kıvamlı mukusun solunum yollarını tıkadığını, bu ortamda yerleşen mikropların temizlenememesi nedeniyle tekrarlayan enfeksiyonlar ve zamanla ilerleyici akciğer hasarı geliştiğini anlatan Özçelik, hastalığın yalnızca akciğerleri değil, üst solunum yolları ile mide-bağırsak sistemini de etkileyebildiğini ifade etti. Kistik fibrozisli hastalarda insülin direnci ve üreme sistemiyle ilgili sorunların da görülebildiğini belirtti.

Akraba evlilikleri riski artırıyor

Kistik fibrozisin çekinik genlerle aktarılan bir hastalık olduğuna dikkat çeken Prof. Dr. Özçelik, özellikle akraba evliliklerinde hastalığın ortaya çıkma riskinin önemli ölçüde arttığını söyledi. Özçelik, bu nedenle genetik danışmanlığın ve akraba evliliklerinin azaltılmasının büyük önem taşıdığını vurguladı.

Erken tanı tedavinin başarısını artırıyor

Hastalığın ne kadar erken tanınırsa tedavinin o kadar başarılı olduğunu belirten Prof. Dr. Özçelik, bu nedenle yenidoğan tarama programlarının büyük önem taşıdığını söyledi.

Yenidoğan tarama testleri sayesinde hastalığın henüz belirti vermeden saptanabildiğini ifade eden Özçelik, erken dönemde başlanan tedavilerle organ hasarı gelişmeden hastalığın kontrol altına alınabildiğini kaydetti. Özçelik günümüzde bazı modülatör tedavilerin bebekler henüz bir aylıkken başlanabildiğini belirtti.

“Yenidoğan tarama testlerinden korkmayın”

Son yıllarda yenidoğan tarama testlerine yönelik çeşitli yanlış bilgilerin yayıldığını söyleyen Prof. Dr. Özçelik, ailelere önemli uyarılarda bulundu.

Bazı ailelerin bebeklerinden kan örneği alınmasını istemediğini belirten Özçelik, kan örneklerinin farklı amaçlarla kullanılacağı yönündeki iddiaların gerçeği yansıtmadığını, tüm sürecin devlet kontrolünde yürütüldüğünü ifade ederek ailelerin bu testleri mutlaka yaptırması gerektiğini söyledi.

Kistik fibrozis sürekli bakım gerektiriyor

Kistik fibrozisin yaşam boyu düzenli takip gerektiren bir hastalık olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Özçelik, tedavide en önemli basamaklardan birinin akciğer bakımının sağlanması olduğunu belirtti.

Ailelerin solunum fizyoterapisi ve günlük bakım için saatler harcadığını ifade eden Özçelik, hastaların sık akciğer enfeksiyonları nedeniyle zaman zaman hastaneye yatmak zorunda kaldıklarını söyledi. Özçelik, organlar hasar görmeden önce tedaviye başlanmasının yaşam süresi ve yaşam kalitesi açısından belirleyici olduğunu vurguladı.

Modülatör tedavilerde yeni dönem

Kistik fibrozis tedavisinde son yılların en önemli gelişmelerinden birinin modülatör tedaviler olduğunu belirten Prof. Dr. Özçelik, bu ilaçların hastalığın temelindeki klor kanalındaki bozukluğu hedef aldığını söyledi.

İlk modülatör tedavilerin 2012 yılında kullanılmaya başlandığını, tedavilerin yıllar içinde gelişerek 2019 yılında üçlü kombinasyonlara ulaştığını belirten Özçelik, modülatör tedavilerin 2025 yılının Ağustos ayından itibaren geri ödeme kapsamına alınmasının hastalar açısından önemli bir dönüm noktası olduğunu ifade etti. Bu tedavilerin yüksek maliyetli olduğuna dikkat çeken Özçelik, ayrıca hastalığın hücresel mekanizmasını düzeltmeye yönelik yeni ilaçlarla ilgili faz 2 ve faz 3 klinik çalışmaların da sürdüğünü söyledi.

Erkek hastalarda kısırlık sık görülüyor

Prof. Dr. Özçelik, kistik fibrozisli erkeklerde kısırlığın oldukça yüksek oranlarda görüldüğünü belirterek, hastalığın yalnızca solunum sistemini değil, yaşamın birçok alanını etkileyen çok yönlü bir sağlık sorunu olduğuna dikkat çekti.

Çocuklar sosyal yaşamda da zorlanabiliyor

Sık öksürük ve balgam nedeniyle çocukların okul ve sosyal yaşamlarında güçlük yaşayabildiğini belirten Özçelik, tekrarlayan akciğer enfeksiyonları nedeniyle sık hastane yatışlarının eğitim hayatını olumsuz etkileyebildiğini söyledi.

Büyüme ve gelişmenin akranlarının gerisinde kalmasının hem çocukları hem de ailelerini psikolojik olarak zorlayabildiğini ifade eden Özçelik, günümüzde tedavide sağlanan gelişmeler sayesinde bu çocukların geleceğe çok daha umutla bakabildiğini belirtti.

Yaşam süresi önemli ölçüde uzadı

Kistik fibrozisin tanımlandığı ilk yıllarda hastaların büyük bölümünün iki yaşına ulaşamadan yaşamını yitirdiğini hatırlatan Prof. Dr. Özçelik, hastalığın 1938-1939 yıllarında tanımlandığını, 1989 yılında ise hastalığa neden olan genin keşfedildiğini söyledi.

Genetik keşfin ardından geçen süreçte tedavide büyük ilerlemeler kaydedildiğini belirten Özçelik, bugün erken tanı alan ve uygun tedavi gören hastaların yaşam sürelerinin ve yaşam kalitelerinin belirgin şekilde arttığını ifade etti.

İleri yaşta da tanı konulabiliyor

Kistik fibrozisin en sık beyaz ırkta görüldüğünü, siyah ırkta daha düşük, sarı ırkta ise daha nadir rastlandığını belirten Prof. Dr. Özçelik, hastalığın yalnızca çocukluk çağında görülmediğini de vurguladı.

Tekrarlayan akciğer enfeksiyonları, sürekli balgam çıkarma, büyüme geriliği bulunan çocukların mutlaka kistik fibrozis açısından değerlendirilmesi gerektiğini belirten Özçelik, bronş genişlemesi bulunan erişkin hastalarda da ayırıcı tanıda kistik fibrozisin mutlaka düşünülmesi gerektiğini söyledi.

Literatürde 81 yaşında kistik fibrozis tanısı alan hastaların bulunduğunu hatırlatan Prof. Dr. Özçelik, aile öyküsü bulunan gebeliklerde ise anne karnında takip ile hastalığın erken dönemde saptanabildiğini sözlerine ekledi.

Dünyada 2,8 milyon, Türkiye’de yaklaşık 83 bin kişi MS ile yaşıyor

Multipl Skleroz (MS), dünyada yaklaşık 2,8 milyon, Türkiye’de ise 82–83 bin kişiyi etkileyen kronik bir nörolojik hastalık olarak biliniyor.

Hastalığın merkezi sinir sistemini etkilediğini anlatan Prof. Dr. Mungan, beyin ve omurilikteki sinir hücrelerini saran miyelin kılıfının, bağışıklık sistemindeki bozukluklar nedeniyle hasar gördüğünü belirterek şunları söyledi:

“Bağışıklık sistemindeki değişiklikler miyelin kılıfında yıkıma yol açıyor ve sinir hücreleri arasındaki iletiyi bozuyor. Bunun sonucunda da hastalık çok farklı belirtilerle ortaya çıkıyor.”

MS’nin bağışıklık sistemi hastalığı olduğunu ancak genetik ve çevresel faktörlerin de hastalığın oluşumu ve ilerlemesinde önemli rol oynadığını ifade eden Mungan, hastalığın kadınlarda erkeklere göre 2,5–3 kat daha sık görüldüğünü, özellikle 20–40 yaş arasında ortaya çıktığını söyledi.

Kadınlarda daha sık görülmesinin kesin nedeninin bilinmediğini belirten Mungan, “Östrojen ve diğer kadınlık hormonlarının bağışıklık sistemi üzerindeki etkileri nedeniyle özellikle doğurganlık çağında hastalık daha sık görülüyor.” dedi.

Mungan, son yıllarda tanı olanaklarının gelişmesi sayesinde ileri yaşta başlayan MS vakalarının daha sık tanı aldığını, nadir de olsa çocukluk çağında da görülebildiğini söyledi.

İlk belirti görme kaybı da olabilir, uyuşma da…

MS’nin çok farklı belirtilerle ortaya çıkabildiğini belirten Prof. Dr. Mungan, en sık görülen bulguların;

• Görme kaybı,
• Çift görme,
• Kol veya bacakta uyuşma,
• Güçsüzlük,
• Denge bozukluğu,
• İdrar problemleri olduğunu söyledi.

MR’da görülen plakların beynin veya omuriliğin hangi bölgesini etkilediğine göre belirtilerin değiştiğini belirten Mungan, “Plak hangi fonksiyonu etkiliyorsa hastanın şikâyeti de ona göre ortaya çıkıyor.” dedi.

Görme kaybı yaşayan hastaların çoğunlukla önce göz hastalıkları uzmanına başvurduğunu belirten Prof. Dr. Semra Öztürk Mungan, göz muayenesinde sorun bulunmaması halinde hastaların nörolojiye yönlendirildiğini söyledi.

Tanıda MR ve nörolojik muayene belirleyici

MS tanısında ayrıntılı klinik öykü ve nörolojik muayenenin vazgeçilmez olduğunu belirten Prof. Dr. Mungan, hem beyin hem de omurilik MR’ının mutlaka çekildiğini ifade etti.

Son yıllarda güncellenen tanı kriterlerinde MR’ın çok daha belirleyici hâle geldiğini söyleyen Mungan, yardımcı tanı yöntemleri arasında VEP testi ile göz sinirlerindeki iletimin değerlendirildiğini anlattı.

Tanıda en önemli yardımcı yöntemlerden birinin ise beyin omurilik sıvısının incelenmesi olduğunu belirten Prof. Dr. Mungan, şöyle konuştu:

“Lomber ponksiyon yardımcı test olarak geçse de hemen hemen her hastada yapmak istiyoruz. Hem kesin tanı hem de ayırıcı tanı açısından çok önemli. Ayrıca hastalığın gelecekte nasıl seyredeceği konusunda da bize önemli bilgiler veriyor.”

MS her hastada farklı seyrediyor

Kesin MS tanısı alan hastalarda koruyucu tedavinin geciktirilmemesi gerektiğini vurgulayan Prof. Dr. Mungan, tedavi edilmediğinde hastalığın ilerleyerek kalıcı fonksiyon kayıplarına neden olabileceğini söyledi.

Atak dönemlerinde öncelikle yüksek doz kortizon tedavisi uygulandığını belirten Mungan, ardından hastalığın tipine uygun koruyucu tedavilerin planlandığını ifade etti.

MS hastalığının en sık görülen tipinin ataklar ve iyileşmelerle seyreden RRMS (Relapsing Remitting MS) olduğunu belirten Prof. Dr. Mungan, hastaların yaklaşık yüzde 15–20’sinde ilerleyici tip MS görüldüğünü söyledi.

Bazı hastalarda hastalığın en baştan ilerleyici seyredebildiğini, bazılarında ise yıllar içinde ilerleyici forma dönüşebildiğini belirten Mungan, “MS tamamen kişiye özgü seyreden bir hastalık. Hastaların düzenli izlenmesi ve hastalık tipinin doğru belirlenmesi tedavinin başarısını belirliyor.” dedi.

Aynı hekim tarafından uzun süre takip büyük önem taşıyor

MS’nin uzun yıllar takip gerektiren kronik bir hastalık olduğunu belirten Prof. Dr. Mungan, hastaların tanı sonrasında sürekli doktor değiştirmemesi gerektiğini söyledi.

“Kesin tanı konulduktan sonra hastaların aynı hekim tarafından izlenmesi tedavi başarısını artırıyor. Çünkü MS’de bireyselleştirilmiş tedavi çok önemli. Doktorun hastanın geçmişini, MR değişimlerini, atak sıklığını ve nörolojik durumunu yakından bilmesi gerekiyor.”

Hastalar gerçek atak ile yalancı atağı karıştırabiliyor

MS atağının belirtilerin 24 saatten uzun sürmesi olarak tanımlandığını belirten Prof. Dr. Mungan, optik nörit, güçsüzlük, uyuşma ve denge bozukluğunun gerçek atak belirtileri arasında yer aldığını söyledi.

Bunun yanında enfeksiyon, sıcak hava, yoğun stres, regl dönemi veya aşırı egzersiz gibi vücut ısısını artıran durumlarda yalancı atakların görülebileceğini belirten Mungan, bu nedenle hastaların önce ayrıntılı değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Atak tedavisinde altın standart kortizon tedavisi

MS ataklarında günlük 1000 mg kortizonun 5–7 gün, bazı hastalarda ise 10 güne kadar uygulanabildiğini belirten Prof. Dr. Mungan, kortizona yanıt alınamayan hastalarda ise plazmaferez tedavisinin uygulandığını söyledi.

Bu tedavinin özellikle üniversite ve şehir hastanelerindeki deneyimli MS merkezlerinde yapılabildiğini ifade etti.

Akıllı ilaçlar umut veriyor

Atak tedavisinin dışında hastalığın ilerlemesini durdurmaya yönelik çok sayıda tedavi bulunduğunu belirten Prof. Dr. Mungan, Türkiye’de tedavilerin basamaklı sistemle uygulandığını söyledi.

Tablet, enjeksiyon ve infüzyon tedavilerinin bulunduğunu belirten Prof. Dr. Semra Öztürk Mungan, yeni nesil bağışıklık sistemini yeniden yapılandıran tedavilere ilişkin şu bilgileri verdi:

“Hastaların akıllı ilaç olarak adlandırdığı yeni tedaviler sayesinde çok az doz uygulayıp hastaları uzun süre tedavisiz takip edebildiğimiz durumlar olabiliyor.”

Tedavi seçiminde hastanın yaşı, cinsiyeti, gebelik planı, mesleği, sosyal yaşamı ve hastalığın seyri gibi çok sayıda faktörün dikkate alındığını belirtti.

MS hastaları evlenebilir, çocuk sahibi olabilir

Prof. Dr. Semra Öztürk Mungan, MS hastalarının normal yaşamlarını sürdürebileceklerini belirterek şu önerilerde bulundu:

“MS hastaları evlenebilir, planlı gebelik gerçekleştirebilir ve doktorlarıyla koordineli şekilde çocuk sahibi olabilirler. Gebelik öncesinde hastalığın en az bir yıl stabil seyretmesini tercih ediyoruz.”

Ağır egzersizlerden kaçınılmasını öneren Mungan; yürüyüş, yüzme, yoga ve pilatesin uygun sporlar olduğunu söyledi.

Akdeniz tipi beslenme öneriliyor

Beslenmenin tedavinin önemli bir parçası olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Semra Öztürk Mungan, Akdeniz tipi beslenmenin önerildiğini söyledi.

Mungan, sebze, meyve ve balık ağırlıklı beslenmenin önemine dikkat çekerek D vitamini ve B12 eksikliklerinin mutlaka giderilmesi gerektiğini, balık tüketemeyen hastalarda ise omega-3 desteğinin yararlı olabileceğini belirtti. Prof. Dr. Mungan, “Miyelin kılıfının iyileşmesinde omega-3’ün önemli etkileri bulunuyor.” dedi.

Sigara ve D vitamini eksikliği hastalığın en önemli çevresel sebepleri

MS için kanıtlanmış iki önemli çevresel risk faktörü bulunduğunu belirten Prof. Dr. Mungan, bunların D vitamini eksikliği ve sigara olduğunu belirterek, “Hastalar kesinlikle sigara içmemeli, sigara içilen ortamlarda da bulunmamalı.” dedi.

MS hastaları yaz sıcaklarında dikkatli olmalı

Prof. Dr. Semra Öztürk Mungan, MS hastalarının yaz aylarında çok daha dikkatli olmalarını belirterek sıcak ortamlardan kaçınmalarını söyledi.

Mungan:

• Sıcak suyla banyo yapılmamasını,
• Hamam ve saunadan uzak durulmasını,
• Yazın 11.00–14.00 saatleri arasında güneşten kaçınılmasını,
• Bol su tüketilmesini,
• Hafif beslenilmesini önerdi.

Türkiye’de hastalar güncel tedavilere kolaylıkla ulaşıyor

Dünyada kullanılan güncel MS tedavilerinin neredeyse tamamına Türkiye’de geri ödeme kapsamında erişilebildiğini belirten Prof. Dr. Semra Öztürk Mungan, bunun hastalar açısından önemli bir avantaj olduğunu söyledi.

Ayrıca ilerleyen yaşlarda bağışıklık sisteminin daha sakin hâle gelmesi nedeniyle bazı hastalarda hastalığın da daha durağan seyredebildiğini ifade etti.

Kök hücre mucize değil

Kök hücre tedavisine ilişkin yanlış beklentilere dikkat çeken Prof. Dr. Mungan, şu değerlendirmede bulundu:

“Kök hücre tedavisi bağışıklık sistemini yeniden yapılandırmayı hedefliyor ancak hastalığı tamamen ortadan kaldırmıyor. Diğer tedavilere belirgin bir üstünlüğü de bulunmuyor. Mucize beklememek gerekiyor.”

Mungan, kök hücre tedavisinin özellikle ataklı MS grubunda daha etkili olduğunu, Türkiye’de ise yalnızca çok sınırlı sayıdaki merkezde uygulanabildiğini söyledi.

Aktarlardan alınan ürünlerden uzak durun

MS hastalarının Sağlık Bakanlığı onaylı ilaçlar dışında hiçbir ürünü kontrolsüz şekilde kullanmamaları gerektiğini belirten Prof. Dr. Mungan, “Hekimlerinizin önermediği bitkisel ürünleri ve aktarlardan alınan karışımları kesinlikle kullanmayın.” uyarısında bulundu.

“MS tanısı alanlar umutsuzluğa kapılmasın”

Programın sonunda MS tanısı alan hastalara seslenen Prof. Dr. Mungan, moral ve sosyal desteğin tedavinin önemli parçalarından biri olduğunu belirterek şu mesajı verdi:

“MS tedavi edilebilen ve ilerlemesi durdurulabilen bir hastalık. Hastalar düzenli takiplerini yaptırır, tedavilerini aksatmaz ve yaşam tarzlarına dikkat ederlerse bugün tekerlekli sandalyeye mahkûm olmaları artık neredeyse söz konusu olmuyor.”

Hasta yakınlarının desteğinin büyük önem taşıdığını belirten Mungan, hastaların iş yaşamlarından kopmamalarını, sosyal hayata katılmalarını ve hobi edinmelerini önerdi. Ayrıca bulundukları illerde Türkiye MS Derneği şubelerine başvurarak ücretsiz eğitim, yoga ve pilates programlarından yararlanabileceklerini söyledi.

“52 yıl önce, 20 Temmuz 1974’te Kıbrıs’a yapılan müdahalenin önce diplomasiyle, ardından askeri harekatla kazanıldığını yaşayarak öğrendim. Kıbrıs’ın kaderi, Başbakan Bülent Ecevit’in Londra’da İngiltere Başbakanı Harold Wilson, Dışişleri Bakanı James Callaghan ve daha sonra görüşmelere katılan ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı Joseph Sisco ile yaptığı tam 24 saatlik temasların sonunda şekillendi.”

Akkoç, harekattan bir gün önce ABD’nin Yunanistan’daki askeri yönetime kritik bir uyarıda bulunduğunu da öne sürdü:

“ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı Joseph Sisco, 19 Temmuz’da Yunanistan’a giderek cunta yönetimine, ‘Türkiye müdahale edecek. Sakın karşılık vermeyin. Karışırsanız Türkiye sizi de ezer. Biz Türkiye’nin yanındayız.’ mesajını iletti. Bu süreci bizzat yaşayarak ve görerek öğrendim.”

“Londra’ya özel uçakla gittik”

Akkoç, 17 Temmuz 1974’te Başbakan Bülent Ecevit başkanlığındaki heyetle birlikte Türk Hava Yolları’nın özel uçağıyla Londra’ya gittiklerini anlattı.

Heyette, Başbakan Yardımcısı ve İçişleri Bakanı Oğuzhan Asiltürk, Dışişleri Bakanlığı Yüksek Müşaviri Ümit Haluk Bayülken, Hukuk Müşaviri Namık Kemal Yolga ile dönemin Milli Savunma Bakanı ve Dışişleri Bakan Vekili Hasan Esat Işık’ın bulunduğunu belirten Akkoç, Dışişleri Bakanı Turan Güneş’in ise o sırada Çin’de resmi temaslarda olduğu için heyete katılamadığını ifade etti.

Basın mensupları olarak ise Hürriyet’ten Cüneyt Arcayürek, Milliyet’ten Orhan Tokatlı, Günaydın’dan Örsan Öymen, Tercüman gazetesi adına kendisi, Anadolu Ajansı Genel Müdürü Atilla Onuk ile TRT ekibinin yer aldığını söyledi.

“Dünyanın gözü Londra’daydı”

Akkoç, heyetin Heathrow Havalimanı’ndan doğrudan İngiltere Başbakanı Harold Wilson’ın konutuna geçtiğini belirterek, görüşmeleri dünyanın dört bir yanından gelen gazetecilerin takip ettiğini anlattı.

“Biz yalnız değildik. İngiliz gazeteciler başta olmak üzere dünyanın her yerinden basın mensupları Başbakanlık Konutu’nun önünde bekliyordu.”

“Sisco ile beş dakikalık kritik görüşme”

Görüşmelerin ardından Bülent Ecevit’in Joseph Sisco ile baş başa yaklaşık beş dakika süren özel bir görüşme yaptığını aktaran Akkoç, bu görüşmenin önemine dikkat çekti.

“Hasan Esat Işık’a ‘Bülent Bey nerede?’ diye sordum. ‘Sisco ile baş başa görüşüyor’ dedi. Saatime baktım, tam beş dakika sürdü. Görüşmenin ardından Bülent Bey son derece rahat ve memnun görünüyordu. Dünya basınına da gayet sakin ve güçlü bir açıklama yaptı.”

“Harekatın başlayacağını biliyorduk”

Londra temaslarının tam 24 saat sürdüğünü ifade eden Akkoç, Ankara’ya döndüklerinde harekat kararının artık kesinleştiğini hissettiklerini söyledi.

“Harekatın yapılacağını biliyorduk. Hazırlıkların tamamlandığını hissediyorduk ancak yalnızca başlama zamanı henüz net değildi.”

Akkoç, Joseph Sisco’nun ertesi gün yeniden Türkiye’ye geldiğini, ardından Yunanistan’a geçerek cunta yönetimiyle görüştüğünü ve aynı gün tekrar Ankara’ya döndüğünü belirterek, Yunanistan’a yapılan uyarının da bu diplomasi trafiğinin bir parçası olduğunu dile getirdi.

“Harekat haberi Güvenpark’ta duyuruldu”

20 Temmuz sabahı yaşanan anları da anlatan Akkoç, şunları söyledi:

“Cumartesi sabahı saat 06.00’da bütün bakanlar dışarı çıktı. Gazeteciler olarak biz de oradaydık. Başbakanın açıklama yapacağını düşünüyorduk. O sabah Güvenpark’a doğru yürürken Kıbrıs Barış Harekatı’nın başladığı resmen açıklandı.”

Doğum sancısı, anne adaylarının en büyük kaygılarından biri olmaya devam ediyor. Ancak günümüzde modern anestezi yöntemleri sayesinde doğum ağrısını büyük ölçüde azaltmak mümkün. Prof. Dr. Berrin Günaydın, halk arasında “ağrısız doğum” olarak bilinen uygulamanın çoğunlukla epidural analjezi ile yapıldığını belirterek, doğru koşullarda uygulandığında annenin doğuma bilinçli ve konforlu şekilde katılmasını sağladığını söyledi.

Prof. Dr. Günaydın, “Aslında tıpta kullandığımız doğru ifade ağrısız doğum değil, doğum ağrısının etkili şekilde azaltılmasıdır. Anne sancıları hisseder ancak dayanılmaz ağrı büyük ölçüde ortadan kalkar. Böylece doğuma aktif olarak katılır ve bebeğinin dünyaya gelişine tanıklık eder” ifadelerini kullandı.

"Obstetrik anestezi gelişmiş ülkelerde ayrı bir uzmanlık alanı"

Amerika Birleşik Devletleri ve İngiltere’de obstetrik anestezinin anesteziyolojinin özel bir çalışma alanı olarak kabul edildiğini belirten Prof. Dr. Günaydın, bu ülkelerdeki uygulamaları yerinde inceleyerek Gazi Üniversitesi’nde Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalı ile 2004 yılında başlattıklarını söyledi.

Doğum ağrısının yönetiminde kadın hastalıkları ve doğum uzmanları ile anesteziyoloji uzmanlarının birlikte çalışmasının önemine dikkat çeken Günaydın, “Kadın doğum uzmanı ve anne adayının onayı olmadan epidural analjezi uygulanamaz. Bu nedenle anne adaylarının doğru bilgilendirilmesinde kadın doğum uzmanlarının rolü son derece önemlidir” diye konuştu.

"Ağrısız doğumda altın standart epidural analjezi"

Doğum ağrısını azaltmaya yönelik farklı yöntemler bulunduğunu ancak *altın standardın epidural analjezi olduğunu* vurgulayan Prof. Dr. Berrin Günaydın, yöntemin bel bölgesinden omuriliğin dışındaki epidural boşluğa yerleştirilen ince bir kateter aracılığıyla uygulandığını anlattı.

Günaydın “Düşük dozlarda lokal anestezik ilaçlar ve yardımcı ilaçlar kullanıyoruz. Amaç annenin ağrısını azaltırken hareket edebilmesini, doğuma aktif katılmasını ve bebeğin doğumuna bilinçli şekilde eşlik etmesini sağlamaktır” dedi.

“Epidural felç yapmaz, bebeğe zarar vermez”

Toplumda *epiduralle* ilgili çok sayıda yanlış bilgi bulunduğunu belirten Prof. Dr. Günaydın, en sık karşılaştıkları soruların felç, kalıcı bel ağrısı ve bebeğe zarar verip vermediği olduğunu söyleyerek şunları kaydetti:

“Epidural uygulama omuriliğin içine değil, dışındaki güvenli alana yapılır. Deneyimli ekip ve uygun koşullarda uygulandığında son derece güvenli bir yöntemdir. Bilimsel çalışmalar epidural analjezinin kalıcı bel ağrısına neden olmadığını gösteriyor. Ayrıca kullanılan ilaçlar çok düşük dozlarda uygulanıyor. Amaç annenin rahatlamasıdır. Anne rahatladığında stres hormonları azalıyor, bu da bebeğin oksijenlenmesini ve doğum sürecini olumlu etkileyebiliyor.”

"Sezaryen oranlarının düşürülmesine katkı sağlayabilir"

Prof. Dr. Günaydın, bilimsel çalışmaların epidural analjezinin sezaryen oranını artırmadığını gösterdiğini belirterek, gelişmiş ülkelerde bunun tam tersine normal doğumu destekleyen önemli uygulamalardan biri olduğunu ifade etti. Günaydın şöyle konuştu:

“Amerika ve İngiltere’de sezaryen oranları yaklaşık yüzde 30 seviyelerinde. Bu ülkelerde doğumların büyük bölümü epidural analjezi ile gerçekleştiriliyor. Anne adayları bu konuda bilinçli olduğu için doğum ağrısının azaltılmasını talep ediyor. Normal doğumun desteklenmesi de sezaryen oranlarının düşmesine katkı sağlayabiliyor.”

Türkiye’de de öncelikle bu konuda farkındalığın artırılması gerektiğini belirten Günaydın, “Toplum bilinçlenmeden yalnızca hizmeti yaygınlaştırmak yeterli olmaz. Aynı zamanda bunu karşılayacak eğitimli ekiplerin ve uygun altyapının da hazır olması gerekir” diye konuştu.

"Ağrısız doğum ekip işi"

Epidural analjezinin yalnızca bir anestezi uygulaması olmadığını belirten Prof. Dr. Günaydın, başarılı bir doğum yönetimi için kadın hastalıkları ve doğum uzmanı, anesteziyoloji ve reanimasyon uzmanı, deneyimli hemşireler, uygun monitörizasyon ve teknik donanımın birlikte çalışmasının şart olduğunu söyledi.

Anne adaylarının gebelik boyunca düzenli olarak değerlendirildiğini ifade eden Günaydın, kan sulandırıcı ilaç kullananlar, bazı kanama-pıhtılaşma bozukluğu bulunanlar, girişim bölgesinde enfeksiyonu olanlar veya bazı özel nörolojik hastalıkları bulunan kişilerde epidural uygulanamayabileceğini belirtti. Uygun adaylarda ise anestezi değerlendirmesi ve bilgilendirilmiş onam sonrasında güvenle uygulanabileceğini kaydetti.

Sezaryende de önemli avantaj sağlıyor

Planlı sezaryenlerde tıbbi engel bulunmadığı sürece spinal, kombine spinal-epidural veya epidural gibi bölgesel anestezi yöntemlerinin tercih edilmesi gerektiğini belirten Prof. Dr. Günaydın, doğum sırasında epidural kateter takılmış bir gebenin acil sezaryene alınması gerekirse aynı kateter üzerinden anestezinin sürdürülebileceğini söyledi.

Ayrıca epidural kateterin sezaryen sonrasında da ameliyat ağrısının kontrolünde kullanılabildiğini ifade etti.

“Doğum bir hastalık değil, hayatın en güzel mucizelerinden biridir”

Prof. Dr. Günaydın, Dünya Anesteziyoloji Dernekleri Federasyonu’nun (WFSA) doğum ağrısının giderilmesini lüks değil, hasta hakkı olarak değerlendirdiğini, Amerikan Kadın Doğum Uzmanları Koleji’nin (ACOG) ise tıbbi engel bulunmayan gebelerde annenin doğum ağrısının giderilmesini istemesini tek başına yeterli bir tıbbi endikasyon olarak kabul ettiğini hatırlattı. Günaydın, şu ifadeleri kullandı:

“Bizim amacımız kadınları epidurale yönlendirmek değil; doğru bilgiyi vererek bilinçli seçim yapmalarını sağlamaktır. Ağrısız doğum bir zorunluluk değildir ancak isteyen ve tıbbi açıdan uygun olan hiçbir anne adayının bu haktan mahrum bırakılmaması gerekir.”

Doğumun doğal bir süreç olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Günaydın, sözlerini şöyle tamamladı:

“Doğum bir hastalık değil, hayatın en güzel mucizelerinden biridir. Biz anesteziyoloji ve reanimasyon uzmanlarının görevi de bu mucizeyi anne ve bebek için daha güvenli, daha konforlu ve daha güzel bir deneyime dönüştürmektir.”

Diz ağrılarının toplumda en sık ihmal edilen sağlık sorunları arasında yer aldığını belirten Akkaya, erken dönemde başvurulduğunda birçok sorunun ilerlemeden kontrol altına alınabileceğini söyledi.

Diz ekleminin çok özel bir anatomiye sahip olduğunu vurgulayan Akkaya, yanlış ya da gecikmiş tedavilerin hareket kabiliyetini ciddi şekilde etkileyebileceğini belirterek, “Yürüme her şeydir. İnsanların mobilize olması genel beden ve ruh sağlığı açısından çok önemli. İnsanlar yürüyemediklerinde sosyal hayattan kopuyor, kilo alımı artıyor ve başkalarına bağımlı hale gelebiliyorlar” dedi.

“Diz sorunları yaşa ve cinsiyete göre değişiyor”

Diz eklemi hastalıklarının yaşa, cinsiyete ve yaşam biçimine göre farklılık gösterdiğini ifade eden Prof. Dr. Akkaya, çocukluk döneminde daha çok travmaya bağlı diz kapağı çıkıkları ve yaralanmaların görüldüğünü söyledi.

Orta yaş döneminde ise kadın ve erkeklerde farklı sorunların öne çıktığını belirten Akkaya, kadınlarda kas yapısındaki farklılıklar nedeniyle diz kapağı çevresindeki problemlerin daha sık yaşanabildiğini ifade etti.

“Merdiven inip çıkarken, çömelirken veya oturup kalkarken oluşan ağrılar ön diz ağrısının habercisi olabilir. Erken dönemde müdahale edilirse kıkırdak aşınması ilerlemeden önlem alınabilir.” diyen Akkaya, ihmal edilen problemlerin ilerleyen yaşlarda kireçlenmeye dönüşebileceğini söyledi.

Akkaya, erkeklerde ise spor yaralanmalarına bağlı menisküs yırtıkları ve ön çapraz bağ sorunlarının daha sık görüldüğünü belirtti.

“Kadınlar ciltlerine gösterdikleri özeni dizlerine de göstermeli”

Menopoz döneminin diz sağlığı açısından kritik olduğuna dikkat çeken Akkaya, hormonal değişikliklerle birlikte kemik ve kıkırdak dokusunun da etkilendiğini söyledi.

Prof. Dr. Akkaya, “Kadınlar menopoza girdikten sonra ciltlerine gösterdikleri özeni dizlerine de göstermeliler. Çünkü dizler yaşam kalitesini etkileyen en önemli yapılardan biridir” dedi.

Akkaya, menopoz öncesi yapılacak kontroller sayesinde kıkırdak koruyucu tedavilerle diz sağlığının korunabileceğini belirtti.

“Her diz ağrısı ameliyat gerektirmez”

Diz tedavisinde son yıllarda rejeneratif tıp ve ortobiyolojik uygulamaların önemli gelişmeler sağladığını anlatan Prof. Dr. Akkaya, amaçlarının vücudun kendi iyileştirme kapasitesinden yararlanmak olduğunu söyleyerek “Kişinin iyileştirici kapasitesi aslında kendi vücudunda saklıdır. Erken evre kıkırdak hasarlarında kişinin kendi kök hücrelerinden yararlanılarak yapılan ortobiyolojik tedavilerle başarılı sonuçlar alınabiliyor” ifadelerini kullandı.

Prof. Dr. Mustafa Akkaya, rejeneratif ve ortobiyolojik tedaviler konusunda toplumda bilgi karmaşası yaşanabildiğine dikkat çekti.

Kök hücre tedavileri ile kandan elde edilen trombosit uygulamalarının farklı yöntemler olduğunu belirten Akkaya:

“Vücutta dolaşan kandan kök hücre elde etmek mümkün değildir. Kök hücreler, leğen kemiği gibi büyük kemiklerden ya da yağ dokusundan elde edilebilir. Kandan alınan ise kök hücre değil, trombosit dediğimiz kan hücreleridir.” dedi.

Menisküs ve kıkırdak dokularının iyileşme kapasitesinin sınırlı olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Akkaya:

“Kas dokusu kanlanması sayesinde kendini onarabilir ancak kıkırdak ve menisküs gibi dokular yeterli kan damarına sahip değildir. Bu nedenle erken evre hasarlarda uyguladığımız ortobiyolojik tedavilerle o bölgede iyileşmeyi destekleyecek bir ortam oluşturmayı hedefliyoruz.” ifadelerini kullandı.

“Sosyal medyada mucize tedavi gibi sunulan uygulamalara dikkat”

Prof. Dr. Mustafa Akkaya, menisküs ve kıkırdak tedavileri konusunda bilimsel gelişmelerin umut verici olduğunu ancak her yeni yöntemin “kesin tedavi” gibi sunulmaması gerektiğini söyledi.

Menisküsün dışarıdan verilen maddelerle tamamen tedavi edilmesinin bugün için mümkün olmadığını belirten Akkaya:

“Biyoteknoloji çok hızlı ilerliyor. Kitosan içerikli jeller ve akıllı moleküllerle hasarlı bölgeyi hedefleyen çalışmalar devam ediyor. Gelecekte kıkırdak ve menisküs dokularına yönelik yeni tedavi seçenekleri mümkün olabilir.” dedi.

Ancak mevcut bilimsel aşamada tek bir enjeksiyonla tüm sorunları ortadan kaldıran bir tedavi yaklaşımının olmadığını vurgulayan Prof. Dr. Akkaya:

“Henüz bir iğneyle menisküsü ya da kıkırdağı tamamen tedavi edebilecek noktada değiliz. Hastalar erken dönemde hekime başvurursa ortobiyolojik tedavilerle mevcut hasarın ilerlemesini yavaşlatmak ve eklemi korumak mümkün olabilir.” ifadelerini kullandı.

Akkaya, kıkırdak, menisküs ve eklem hasarlarında her hastaya özel değerlendirme yapılarak kişiselleştirilmiş tedavi planlanması gerektiğini söyledi.

“Ağrıyla ve ağrı kesicilerle yaşamak kader gibi görülmemeli”

Toplumda birçok kişinin uzun süre ağrı kesicilerle yaşamaya çalıştığını belirten Prof. Dr. Akkaya, bunun doğru bir yaklaşım olmadığını söyledi.

Diz cerrahisinde kişiye özel çözümlerin artık çok daha gelişmiş olduğunu ifade eden Akkaya, “Robotik cerrahi, kişiye özel protezler ve küçük implantlarla diz cerrahisinde ciddi yollar katettik. Hastalar erken başvurduklarında çok daha küçük ve kişiselleştirilmiş müdahalelerle sağlıklı bir yaşam sürdürebiliyor” dedi.

“Aynı ameliyatta her iki dize protez uygulanabilir”

Diz ve kalça protezleri konusunda hastaların endişe duymaması gerektiğini belirten Prof. Dr. Akkaya, uygun cerrahi teknik, kaliteli implant ve doğru rehabilitasyonla protezlerin uzun yıllar kullanılabildiğini söyleyerek, “Güncel çalışmalar uygun şekilde yapılan cerrahilerde implant kullanım süresinin 30 yıla ulaşabildiğini gösteriyor. Hastalar protez cerrahisinden korkmamalı ve ağrıyla yaşamayı kader olarak görmemeli” ifadelerini kullandı.

Prof. Dr. Akkaya şunları söyledi:

“Eğer hasta biyolojik olarak aynı seansta iki dizine birden ameliyatı kaldırabilecek durumdaysa genel sağlık durumu buna elverişli ise aynı ameliyatta her iki dize birden ameliyat yapılabilir hatta tercih edilmelidir. Hastanın ihtiyacı varsa her iki dize de aynı anda tedavi uygulanmasının önemli avantajları var. Hasta bir kez ameliyat oluyor, bir kez rehabilitasyon desteği alıyor, hasta bakım desteği bir kez alınıyor, ameliyat maliyetleri önemli ölçüde azalıyor.”

“Yapay zekâ destekli kişiye özel rehabilitasyon”

Cerrahi başarının yalnızca ameliyatla sınırlı olmadığını belirten Akkaya, ameliyat sonrası rehabilitasyon sürecinin de kişiye özel planlanması gerektiğini söyledi.

“Ben hastalarıma yapay zekâ destekli kişiselleştirilmiş rehabilitasyon programı uyguluyorum” diyen Akkaya, hastanın yaşı, mesleği, beklentileri ve yapılan cerrahinin değerlendirilerek özel iyileşme programları oluşturulduğunu anlattı.

“Diz ameliyatı sonrası kayak da yapılabilir, tenis de oynanabilir”

Diz ameliyatlarından sonra hastaların aktif yaşama dönebileceğini vurgulayan Prof. Dr. Akkaya, “Bir hasta ameliyat öncesi kayak yapıyorsa ameliyat sonrası da kayak yapabilir hale getirmeyi hedefliyoruz. Uygun cerrahi teknikler ve implantlarla hastalar koşabilir, tenis oynayabilir, istedikleri gibi aktif biçimde hayatın içinde kalabilirler” ifadelerini kullandı.

Gerekli sağlık koşullarını taşıyan hastalarda iki dizin aynı seansta ameliyat edilebildiğini de söyleyen Akkaya, bunun bazı hastalar için tek iyileşme ve rehabilitasyon süreciyle önemli avantaj sağlayabildiğini belirtti.

Diz sağlığı için önemli uyarılar

Prof. Dr. Mustafa Akkaya diz eklemlerini korumak için şu önerilerde bulundu:

• Herkes kendi vücudunu tanıyarak spor yapmalı, bilinçsiz ağır antrenmanlardan kaçınılmalı.
• Spora başlamadan önce gerekirse profesyonel destek alınmalı.
• Kadınlar menopoz öncesinde diz kontrollerini ihmal etmemeli.
• Dizde kilitlenme ve takılma gibi mekanik sorunlar ciddiye alınmalı.
• Gece ağrısı veya sürekli ağrı varsa ağrı kesicilerle süreç geçiştirilmemeli.

Akkaya ayrıca “Kaliteli ve bağımsız bir yaşam için hareket etmek, hareket edebilmek için de diz sağlığını korumak gerekiyor” ifadelerini kullandı.

Sanatçıların ateşli asalar ve çeşitli ekipmanlarla sergilediği estetik figürler, jonglörlük sanatının sınırlarını zorlayan performanslara sahne oldu. Hem teknik ustalığın hem de görsel sanatın harmanlandığı festival, Başkentli sanatseverler ve öğrenciler tarafından ilgiyle takip ediliyor.