19 KALEM KURU GIDA, 5 KALEM TAVUK ETİ VE 23 KALEM YAŞ SEBZE MEYVE OLMAK ÜZERE TOPLAMDA 47 KALEM GIDA MALZEMESİ mal alımı 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 19 uncu maddesine göre açık ihale usulü ile ihale edilecektir.
İhaleye ilişkin ayrıntılı bilgiler aşağıda yer almaktadır:

2- İhalenin

3- İhale konusu mal alımının

4- Katılım ve yeterlik kriterleri:
4.1. Katılım ve yeterlik kriterlerine ilişkin istekliler tarafından e-teklif kapsamında sunulması gereken bilgi ve belgelere aşağıda yer verilmiştir:
4.1.1. Teklif mektubu.
4.1.2. Teklif vermeye yetkili olunduğunu gösteren bilgi ve belgeler:
4.1.2.1. Tüzel kişilerde; isteklilerin yönetimindeki görevliler ile ilgisine göre, ortaklar ve ortaklık oranlarına (halka arz edilen hisseler hariç)/üyelerine/kurucularına ilişkin bilgi ve belgeler.
4.1.2.2. Vekâleten ihaleye katılma halinde vekile ilişkin bilgi ve belgeler.
4.1.3. Geçici teminat.
4.1.4 İsteklinin iş ortaklığı olması halinde iş ortaklığı beyannamesi.
4.1.5. Yerli malı teklif edenler lehine fiyat avantajından yararlanmak isteyen istekliler tarafından sunulacak yerli malı belgesi

5- Ekonomik açıdan en avantajlı teklif sadece fiyat esasına göre belirlenecektir.

6- İhale yerli ve yabancı tüm isteklilere açıktır.

7- İhaleye teklif verecek olanların, EKAP hesabına giriş yaparak ihale dokümanını indirmeleri zorunludur.

8-Teklifler, EKAP üzerinden teklif mektubu ile ihaleye katılım belgesi ve diğer ekler kullanılarak hazırlanacak ve e-imza ile imzalanarak ihale tarih ve saatine kadar EKAP üzerinden gönderilecektir.

9- İstekliler tekliflerini, her bir iş kaleminin miktarı ile bu iş kalemleri için teklif edilen birim fiyatların çarpımı sonucu bulunan toplam bedel üzerinden teklif birim fiyat şeklinde vereceklerdir. İhale sonucunda, üzerine ihale yapılan istekliyle birim fiyat sözleşme imzalanacaktır.

10- Bu ihalede, kısmı teklif verilebilir.

11- İstekliler teklif ettikleri bedelin %3’ünden az olmamak üzere kendi belirleyecekleri tutarda geçici teminat vereceklerdir.

12- Bu ihalede elektronik eksiltme yapılmayacaktır.

13- Verilen tekliflerin geçerlilik süresi, ihale tarihinden itibaren 60 (Altmış) takvim günüdür.

14- Konsorsiyum olarak ihaleye teklif verilemez.

15- Diğer hususlar:

Teklif fiyatı ihale komisyonu tarafından aşırı düşük olarak tespit edilen isteklilerden Kanunun 38 inci maddesine göre açıklama istenecektir.

12 Ay Süreli İşyeri Hekimliği ve Diğer Sağlık Personeli Hizmeti Alımı hizmet alımı 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 19 uncu maddesine göre açık ihale usulü ile ihale edilecektir.
İhaleye ilişkin ayrıntılı bilgiler aşağıda yer almaktadır:

2- İhalenin

3- İhale konusu hizmet alımının

4- Katılım ve yeterlik kriterleri:
4.1. Katılım ve yeterlik kriterlerine ilişkin istekliler tarafından e-teklif kapsamında sunulması gereken bilgi ve belgelere aşağıda yer verilmiştir:
4.1.1. Teklif mektubu.
4.1.2. Teklif vermeye yetkili olunduğunu gösteren bilgi ve belgeler:
4.1.2.1. Tüzel kişilerde; isteklilerin yönetimindeki görevliler ile ilgisine göre, ortaklar ve ortaklık oranlarına (halka arz edilen hisseler hariç)/üyelerine/kurucularına ilişkin bilgi ve belgeler.
4.1.2.2. Vekâleten ihaleye katılma halinde vekile ilişkin bilgi ve belgeler.
4.1.3. Geçici teminat.
4.1.4 İsteklinin iş ortaklığı olması halinde iş ortaklığı beyannamesi.

5- Ekonomik açıdan en avantajlı teklif sadece fiyat esasına göre belirlenecektir.

6- İhaleye sadece yerli istekliler katılabilecektir.

7- İhaleye teklif verecek olanların, EKAP hesabına giriş yaparak ihale dokümanını indirmeleri zorunludur.

8-Teklifler, EKAP üzerinden teklif mektubu ile ihaleye katılım belgesi ve diğer ekler kullanılarak hazırlanacak ve e-imza ile imzalanarak ihale tarih ve saatine kadar EKAP üzerinden gönderilecektir.

9- İstekliler tekliflerini, her bir iş kaleminin miktarı ile bu iş kalemleri için teklif edilen birim fiyatların çarpımı sonucu bulunan toplam bedel üzerinden teklif birim fiyat şeklinde vereceklerdir. İhale sonucunda, üzerine ihale yapılan istekliyle birim fiyat sözleşme imzalanacaktır.

10- Bu ihalede, işin tamamı için teklif verilecektir.

11- İstekliler teklif ettikleri bedelin %3’ünden az olmamak üzere kendi belirleyecekleri tutarda geçici teminat vereceklerdir.

12- Bu ihalede elektronik eksiltme yapılmayacaktır.

13- Verilen tekliflerin geçerlilik süresi, ihale tarihinden itibaren 30 (Otuz) takvim günüdür.

14- Konsorsiyum olarak ihaleye teklif verilemez.

15- Diğer hususlar:

İhalede Uygulanacak Sınır Değer Katsayısı (R) : Diğer Hizmetler/0,78
Teklifi sınır değerin altında kalan isteklilerden Kanunun 38 inci maddesine göre açıklama istenecektir.

Fidanlık Müdürlüğümüze bağlı Şefliklerde kullanılmak üzere ısınma amacı ile kömür mal alım işi mal alımı 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 19 uncu maddesine göre açık ihale usulü ile ihale edilecektir.
İhaleye ilişkin ayrıntılı bilgiler aşağıda yer almaktadır:

2- İhalenin

3- İhale konusu mal alımının

4- Katılım ve yeterlik kriterleri:
4.1. Katılım ve yeterlik kriterlerine ilişkin istekliler tarafından e-teklif kapsamında sunulması gereken bilgi ve belgelere aşağıda yer verilmiştir:
4.1.1. Teklif mektubu.
4.1.2. Teklif vermeye yetkili olunduğunu gösteren bilgi ve belgeler:
4.1.2.1. Tüzel kişilerde; isteklilerin yönetimindeki görevliler ile ilgisine göre, ortaklar ve ortaklık oranlarına (halka arz edilen hisseler hariç)/üyelerine/kurucularına ilişkin bilgi ve belgeler.
4.1.2.2. Vekâleten ihaleye katılma halinde vekile ilişkin bilgi ve belgeler.
4.1.3. Geçici teminat.
4.1.4 İsteklinin iş ortaklığı olması halinde iş ortaklığı beyannamesi.
4.1.5. Yerli malı teklif edenler lehine fiyat avantajından yararlanmak isteyen istekliler tarafından sunulacak yerli malı belgesi

5- Ekonomik açıdan en avantajlı teklif sadece fiyat esasına göre belirlenecektir.

6- İhaleye sadece yerli istekliler katılabilecektir.

7- İhaleye teklif verecek olanların, EKAP hesabına giriş yaparak ihale dokümanını indirmeleri zorunludur.

8-Teklifler, EKAP üzerinden teklif mektubu ile ihaleye katılım belgesi ve diğer ekler kullanılarak hazırlanacak ve e-imza ile imzalanarak ihale tarih ve saatine kadar EKAP üzerinden gönderilecektir.

9- İstekliler tekliflerini, her bir iş kaleminin miktarı ile bu iş kalemleri için teklif edilen birim fiyatların çarpımı sonucu bulunan toplam bedel üzerinden teklif birim fiyat şeklinde vereceklerdir. İhale sonucunda, üzerine ihale yapılan istekliyle birim fiyat sözleşme imzalanacaktır.

10- Bu ihalede, işin tamamı için teklif verilecektir.

11- İstekliler teklif ettikleri bedelin %3’ünden az olmamak üzere kendi belirleyecekleri tutarda geçici teminat vereceklerdir.

12- Bu ihalede elektronik eksiltme yapılmayacaktır.

13- Verilen tekliflerin geçerlilik süresi, ihale tarihinden itibaren 90 (Doksan) takvim günüdür.

14- Konsorsiyum olarak ihaleye teklif verilemez.

15- Diğer hususlar:

Teklif fiyatı ihale komisyonu tarafından aşırı düşük olarak tespit edilen isteklilerden Kanunun 38 inci maddesine göre açıklama istenecektir.

Bağcıoğlu, paylaşımında şu ifadelere yer verdi:

"TEMAD Genel Başkanı Sayın Cahit Koca ve Yönetim Kurulu üyelerinin, Yeni Parti Genel Başkanımız Sayın Özgür Özel’e gerçekleştirdikleri ziyarete, milletvekillerimiz Sn Murat Bakan ve Sn Özgür Ceylan ile birlikte eşlik ettim. Astsubaylarımızın özlük hakları ve yıllardır çözüm bekleyen sorunlarının giderilmesine yönelik çalışmalarımızı kararlılıkla sürdüreceğiz."

"Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin kuruluşunun 43. yıl dönümünü kutluyor, verilen mücadelede emeği geçen herkesi saygıyla anıyorum. KKTC'ye barış, huzur ve refah dolu nice yıllar diliyorum."

Soğuk havaya rağmen Ankara'da seslerini duyurmaya çalışan öğretmenler, “50 bin kontenjan AGS’nin hakkıdır”, “AGS’nin hakkı adil 50 bin” ve “Susma haykır, 50 bin haktır” sloganları attı.

Öğretmenler adına konuşan Tarık İbiri, “Ben buraya gelirken 7 aylık hamile eşimi evde bırakıp geldim. Hangi birimiz kolaylıkla ayrıldık evimizden? Kimimiz eşini, kimimiz çocuklarını, kimimiz son kuruşunu bırakıp bu yola baş koydu. Peki biz neden bu soğukta, Ankara'nın sokaklarındayız? Bakın, sorularımız net ve cevaplarımız hala koca bir muamma” dedi.

“MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI NEDEN 2026 AGS KONTENJANLARI İÇİN BÜTÇEYİ BEKLİYOR”

Milli Eğitim Bakanlığı'nın 2026 AGS kontenjanlarına ilişkin açıklama yapmamasını eleştiren İbiri, şöyle konuştu:

“Hiçbir kurum bütçe komisyonu beklemezken Milli Eğitim Bakanlığı neden 2026 AGS kontenjanları için bütçeyi bekliyor? Sınavın üzerinden onca zaman geçmişken neden hala tek bir resmi açıklama yapılmadı? Biz devletimizin atacağı adımları resmi makamlardan değil, neden hala gazeteci arkadaşlarımızın kulis bilgilerinden duyuyoruz? Üstelik 2026 AGS kontenjanları daha belirlenmemişken bir de sınav tarihi öne çekildi.

“NEDEN HER SEFERİNDE GÖRMEZDEN GELİNİYORUZ”

Biz tam bir belirsizliğin ortasında kalıyoruz. Ne önümüzü görebiliyoruz, ne de geleceğimizi planlayabiliyoruz. Sağlık Bakanlığı 38 bin alım yaparken kimse bütçe beklemedi. Kimse sahaya inmek zorunda da kalmadı. Kimse Ankara yollarına düşmedi. Neden mi? Çünkü onlar da biliyordu, verilen rakam adildi ve yeterliydi. Ama konu Milli Eğitim Bakanlığı'na atama bekleyen öğretmenlere gelince neden her seferinde görmezden geliniyoruz?

Geçen sene 81 ilimizde 100 bine yakın ücretli öğretmen çalıştırıldı. Bu sayının en azından yarısı olan 50 bin öğretmen ataması 2026 AGS sınavına girmiş, kürsüyü bekleyen biz öğretmenlerin en doğal hakkıdır. Biz kimseden lütuf istemiyoruz. Biz sadece bu ülkenin çocuklarına kavuşmak, tahta başına geçmek istiyoruz. Sesimiz duyulana, bu haklı talebimiz karşılanana kadar durmayacağız.”

ÖĞRETMENLER TEMSİLİ OLARAK DİPLOMALARINI SEÇİM SANDIĞINA ATTI

İbiri'nin konuşmasının ardından öğretmenler, temsili bir seçim sandığını masaya koyarak diplomalarını sandığın içine attı, ders kitaplarını ve kalemlerini ise sandığın dışına bıraktı.

Öğretmen Yunus Yıldırım da “Atamaların seçim malzemesi olarak görülmesinden çok sıkıldık. Bu belirsizlikler bizi çok yordu. Özellikle seçim malzemesi olarak görülmek istemediğimiz için kimler bizi görüyorsa, kimler emeğimizin karşılık bulmasına bir çaba gösteriyorsa onlar için böyle bir etkinlik yaptık” sözleriyle temsili olarak seçim sandığına diplomalarını atmalarının nedenini anlattı.

Öğretmen atamalarında kontenjanların düşüklüğüne ve yüksek puan alan adayların atanamamasına tepki gösteren Yıldırım, “Bizler öğretmeniz, yıllarca emek verdik. Binbir yokluk ve zorluk içerisinde ailelerimizin desteğiyle, kütüphanelerde dirsek çürüterek, gecelerce uykusuz kalarak emek verdik. Devletimiz bizden ne istiyorsa biz onları yaptık. Çok yüksek puanlar da aldık önceki yıllara göre. Ama bu diplomalarımız artık evde durmamalı. Bizler öğrencilerimize kavuşmak istiyoruz. Diplomalarımızın bir anlamı olsun” diye konuştu.

ENGELLİ ÖĞRETMEN: “BİZLER ENGELLERİMİZİ BAHANE ETMEDİK, OKUDUK, MEZUN OLDUK, SINAVLARA GİRDİK”

Açıklamada söz alan engelli öğretmen Hakan Akbaş da 2024 Engelli Kamu Personeli Seçme Sınavı (EKPSS) puanıyla ikinci bir engelli öğretmen ataması yapılmasını isteyerek, şunları söyledi:

“Sayın Cumhurbaşkanımızın katılımlarıyla bin 381 engelli öğretmenimizin ataması gerçekleştirildi. Elbette atanan meslektaşlarımız adına büyük bir mutluluk duyduk. Ancak geride atama bekleyen, sınavda yüksek puan başarısı elde eden engelli öğretmen adayları kaldı. Bizim asıl sorunumuz şu: 1381 engelli öğretmenimizin ataması yapıldıktan sonra geride kalan engelli öğretmen adayları neden unutuldu?

Bizler engellerimizi bahane etmedik, mücadele ettik, okuduk, mezun olduk, sınavlara girdik ve başarmak için elimizden gelenin en fazlasını yaptık. Şimdi sizlerden de aynı kararlılığı bekliyoruz. Biz üzerimize düşeni yaptık, artık sıra sizde. Sesimizi duyun, verilen sözleri tutun, engelli öğretmen adaylarını öğrencileriyle buluşturun. Bizler artık beklemek değil, öğretmenlik yapmak istiyoruz.”

“SORULARIMIN MUHATTABI MİLLİ EĞİMİN BAKANLIĞIDIR”

Eğitim ve Bilim Gücü Dayanışma Sendikası (Eğitim Gücü Sen) Genel Başkan Yardımcısı Tuğba Nur Olçay, dört yıl atama bekleyen bir öğretmen olarak da açıklama yapacağını belirterek, şöyle konuştu:

“Soracağım soruların muhatabı burada Türkiye'nin dört bir köşesinden çıkıp gelen atama bekleyen öğretmenler değil onlar okullarında öğrencileriyle birlikte olması gerekirken onları burada Ulus’ta basın açıklaması yapmaya mecbur bırakan Milli Eğitim Bakanlığı'dır. Milli Eğitim Bakanlığı'na soruyorum; siz hiç büyük umutlarla üniversiteyi bitirdikten sonra yıllarca atama beklediniz mi? Sizin yüzünüze özel okul kapıları bir bir kapandı mı? Asgari ücretin altında bir maaşla ücretli öğretmen olarak çalıştırıldınız mı? Bayramlarda, düğünlerde ‘Sen hala atanamadın mı’ sorusuyla muhatap olmamak için eş dost akrabanın olduğu ortamlara girmekten kaçındınız mı? Yeterli puanı alıp, yeterli sıralamayı yaparak ‘O sene bu sene bu yıl atanıyorum’ diye ailenize müjde verdikten sonra toplam kontenjanın yetersizliği ya da branşınıza yeterli payın ayrılmaması yüzünden o yılda atanamadığınız oldu mu? Sonra dönüp ailenize sizi yıllarca okutan, size emek veren anne babanıza mahcup bir şekilde ‘Bu yılda olmadı’ dediniz mi? Siz bunları yaşadınız mı? Buradaki öğretmen arkadaşlarımız bunların fazlasını yaşadı.

“SOSYAL MEDYADA ÖĞRETMEN DÜŞMANI BİR GÜRUH TÜREDİ”

Biz Eğitim Gücü Sen olarak atama bekleyen öğretmenlerin mağduriyetini yaptığımız her görüşmede her platformda dile getirmeye devam ediyoruz. Ancak herkesin bildiği gibi atanmış olsun, atama bekleyen olsun. Sosyal medyada bir güruh türedi. Öğretmen düşmanı, ‘Öğretmenler atama bekliyor’, ‘Öğretmenlerin cebinde çay parası yok’ diyoruz. Bize dönüp diyorlar ki ‘Onlar da başka yerde çalışsın o zaman, devlet altanmak şart değil’. Buradaki öğretmenler zaten çalışıyor. Özel okul kapılarında çalışıyor. Bu cümleleri sarf ederken bizden utanmıyorsunuz. Buradaki öğretmen arkadaşlardan utanmıyorsunuz.

“50 BİN ATAMA ŞARTTIR”

İnşaatla çalışırken düşüp hayatını kaybeden Fedai öğretmenden utanın. Buradaki öğretmenler başka iş imkanlarını değerlendirmiyor mu zannediyorsunuz? Biz Fedai öğretmenin yaşadıkları karşısında mahcubuz. Ama siz de sınanmamışlığın kibriyle konuşmak yerine biraz olsun utanın. Bizim eğitim gücü olarak talebimiz net. En az 50 bin öğretmen ataması istiyoruz. Adil branş dağılımı istiyoruz. Toplam atama sayısının ve branş kontenjanlarının bir an önce açıklanmasını istiyoruz. Bunu yalnızca bu yıl için değil, her yıl için istiyoruz. Her yıl sınavdan sonra toplam kontenjanın branş dağılımının ve takvimin açıklanmasını öğretmenlerin belirsizliğe sürüklenmemesini istiyoruz. Ücretli öğretmen varsa ihtiyaç var demektir. Bugün Türkiye'de asgari ücretin altında çalışan yüz bin ücretli öğretmen var. Bu da demek oluyor ki elli bin öğretmen talebi hayal değil, gerçektir. Eğitim Gücü Sen olarak bir kez daha haykırıyoruz. Elli bin atama şarttır.”

“SINIFLARIMIZDA ÖĞRENCİLERİMİZ, OKULLARDA ÖĞRETMEN İHTİYACIMIZ VAR”

Akbaş'ın ardından iki öğretmen de kısa bir oyun sahneledi. Oyunda bir öğrencinin öğretmen olmak için verdiği emekleri ve çabalarının ise boşa giderek atanamaması anlatıldı. Oyunun ardından öğretmen Melahat Çapan da öğretmen adaylarının geleceğe kaygıyla değil, umutla bakmak istediğini belirterek, 2026 AGS kapsamında en az 50 bin kontenjan ayrılmasını istedi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'a çağrıda bulunan Çapan, şunları kaydetti:

“Ülkemizin dört bir yanındaki okullarda öğretmen ihtiyacımız ortadadır. Sınıflarımızda öğrencilerimiz, atama bekleyen yetkin öğretmen adaylarımız var. 2026 AGS kapsamında Sayın Bakanlığımızdan ve zatıalinizden beklentimiz gençlerimizin emeğini taçlandıracak en az 50 bin kontenjan müjdesidir. 50 bin atama demek 50 bin ailenin kurulması demektir. Ve bir diğer hayati talebimiz adil ve dengeli branş dağılımıdır. Bütün eğitim kademeleri boyunca hiçbir branşımız, hiçbir yetenekli öğretmen adayımız mağdur edilmemeli. Kontenjanlar okullarımızın ve çocuklarımızın gerçek ihtiyacına göre hakça ve adil dağıtılmalıdır.”

Çapan, 2027 sınavının mayıs ayına çekildiğini hatırlatarak, 2026 AGS kontenjanlarının branş dağılımıyla birlikte 24 Kasım Öğretmenler Günü'nde açıklanmasını istedi.

Habere göre, USS Theodore Roosevelt uçak gemisi birkaç gün içinde Orta Doğu’daki diğer iki Amerikan uçak gemisine katılacak.

Söz konusu görevlendirmenin, İran’ın pazar günü üç gün içinde ikinci kez Bahreyn’e insansız hava aracı saldırısı düzenlemesinin ardından gerçekleşmesi dikkati çekti.

Konuyla ilgili henüz ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon) ya da ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığından (CENTCOM) resmi bir açıklama yapılmadı.

ABD Başkanı Donald Trump, kısa süre önce Başkan Yardımcısı JD Vance’i barış görüşmelerinden çıkarmış ve "Washington’un artık Tahran ile bir anlaşmaya ihtiyaç duymadığını" ifade etmişti.

Uçak gemisinin konuşlandırılmasına rağmen, ABD ordusu kısa süre önce İran’a karşı operasyonların yeniden başlaması ihtimaline hazırlandığını iddia eden bir İsrail medyası haberini yalanlamış ve bu tür haberleri "tamamen spekülasyon" olarak nitelendirmişti.

Sezai Karakoç Kültür ve Kongre Merkezi’nde gerçekleştirilen forumda konuşan Hatimoğulları, Türkiye’de ekonomi, eğitim, kadın ve gençlik alanında yaşanan sorunlara değindi.

Gençlerin uyuşturucu, yasa dışı bahis, kumar gibi bağımlıklarının artığına dikkat çeken Hatimoğulları, şöyle konuştu:

“Evet barış sürecindeyiz. Evet demokratik toplumun inşası için uğraşıyoruz, çalışıyoruz, çabalıyoruz, mücadele ediyoruz. Ama şu noktayı ne olur unutmayalım; devletin direkt eliyle yürütülen özel harp politikaları yerli yerinde duruyor, hatta artarak devam ediyor. Uyuşturucuya, kumara, bahis, oyunlara bağımlılık ve bütün bunlardan kaynaklı olarak şunu düşünün, şöyle bir şey hayal edin; uyuşturucu kullanan bir genç için Kürtçenin ana dil olması artık aklına gelir mi? Bunun mücadelesini yürütür mü? Çünkü beyni uyuşuyor. Çünkü 'Oğlum, evladım, kardeşim uyuşturucu kullanma' dediğiniz zaman o uyuşturucuyu bırakamıyor, çünkü biyolojik bir bağımlılık oluşuyor. Dolayısıyla buna karşı çok köklü bir mücadeleyi hep birlikte yürütmek zorundayız.”

"Mesem'ler derhal kapatılmalı"

Millî Eğitim Bakanlığı bünyesindeki Mesleki Eğitim Merkezi’nin (MESEM) öğrenci emeğinin en çok sömürüldüğü yer olduğunu söyleyen Hatimoğulları, "DEM Parti olarak 'MESEM’ler derhal kapatılmalı' diyoruz" dedi.

Gaziantep'te 17 yaşındaki Halil İbrahim Yaz'ın MESEM’e başvurduğunu ve ilk iş gününde inşattan düşerek hayatını kaybettiğini anımsatan Hatimoğulları, bunun bir iş cinayeti olduğunu, MESEM'de çocukların, gençlerin iş güvenliğiyle, iş sağlığıyla da ilgilenilmediğini anlattı.

Buralarda çocukların emeklerinin sömürülmesi için sermayenin kucağına atıldığını söyleyen Hatimoğulları, "Çıraklık eğitim staj döneminde mobbing uygulanıyor, doğrudur. Mesela bununla ilgili sürekli Meclis’e gelenler, Meclis kapısında eylem yapanlar, basın açıklamaları yapan gençler ve emeklilik bekleyen insanlar şunu söylüyor, çıraklık eğitim ve staj dönemindeki sigorta girişleri emekliliğe sayılmalıdır. Emekliliğe sayılmıyor çünkü. Sigorta prim gününe eklenmelidir. Bu talep şimdi siz gençlerin, zaten o eğitimden geçen gençlerin talebi ama aynı zamanda emeklilik bekleyen milyonlarca insanın da talebi. Bu talep mutlaka yerine getirilmeli. Bunun için biz elimizden gelen her türlü çalışmanın içinde olacağız” ifadelerini kullandı.

“Fondan çaldıkları paralar bir ülkenin bütçesi kadar büyük”

Bütçe görüşmelerinin TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu'nda devam ettiğini, yakında Genel Kurul'a geleceğini anımsatan Hatimoğulları, şunları kaydetti:

"Bu ülkede en az pay Milli Eğitim Bakanlığı'nın bütçesine ayrılıyor. O payın da çoğu okullara yansımıyor. Bakın okullarda çocukların lavabolarda ellerini yıkayacak sabun yok. Sabun bulamıyor çocuklar ellerini yıkayacak. Mesela biz DEM Parti olarak ısrarla şunun üstünde durduk; öğrencilere, çocuklara bir öğün yemek. 86 milyonu içinde barındıran bir devlet bir öğün yemeği karşılayamaz mı? Karşılar ama bundan kaçıyorlar. Niye? Fonculara para aktarıyorlar çünkü. Şimdi AKP'ye yakın vekili, içindeki bürokratı, vesairesinin olduğu o fondan çaldıkları paralar bir ülkenin bütçesi kadar büyük. Bazı ülkelerin bütçesinden de daha büyük. Ama bir öğrenciye bir öğün yemek parası vermekten aciz.

Üniversiteli gençler var aramızda, KYK yurtlarının ne kadar kötü olduğunu anlatıyorlar. Çok haklılar. 4 bin lira kredi veriyor. 4 bin lira neye yeter, Allah aşkına? Bir genç bir arkadaşıyla bir tost yesin, bir meyve suyu içsin zaten bin lirası gitti."

“Türkiye'de 4,5 milyon işsiz genç var var, çok büyük bir rakam”

"'Enflasyon düştü' diyorlar. Enflasyon yerli yerinde duruyor. Hayat pahalılığı yerli yerinde duruyor. Ekmeğin, peynirin, zeytinin, etin, balığın ne kadar pahalı olduğunu herkes biliyor. Emekli diyor ki 'Ben et yemeye muhtaç kaldım. Ben etin tadını unuttum'. Şimdi bu hale getirdiler bu ülkeyi. Gençlerimiz aynı zamanda bunlardan kurtuluş olarak da bir kısmı göç yolunu tutmaya çalışıyor. 'Avrupa'ya nasıl gidebilirim' diye bakıyor. Bakın Türkiye tarihinde şu anda işsizlikten, yoksulluktan kaynaklı en büyük göç dalgası yaşanıyor. Şu an ülkemizde yaşanıyor. Bu çok çok büyük bir sorun."

Hatimoğulları, Türkiye'de 4,5 milyon işsiz genç bulunduğunu, kamu emekçisi olabilecek ama atanamayan öğretmenler olduğunu, kadınların eğitimde fırsat eşitliğinin bulunmadığını anlattı ve şöyle konuştu:

"Biri dedi ki 'Yoksulluktan dolayı öğrenciler okulu bırakmak zorunda ama erkekler öyle ya da böyle belki bazen bir iş bulabiliyorlar. Kadınlar daha dezavantajlı'. Doğru, çok daha dezavantajlı. Dolayısıyla okul bırakan kadın arkadaşların sayısı çok daha yüksek. Bu da doğru. Bu çok önemli. Bir de bunun yanı sıra bakın Munzur Üniversitesi'nde karşılaştığımız, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi'nde karşılaştığımız çok önemli, çok hayati meseleler var. Bugün özellikle Gülistan Doku'yla birlikte çok önemli bir şey açığa çıkmadı mı? Ne açığa çıktı? Devlet, mafya ve üniversite uzantısı açığa çıktı. Yine Rojvelat Kızmaz. Akıbeti belli değil. Rojin Kabaiş’in babasının yürüttüğü adalet mücadelesi kadın hareketinin verdiği bu anlamıyla mücadele birileri amcayı İstanbul'da kaçırdılar, amcasıyla da uzun uzun bir görüşme yaptım ve başına silah dayayarak, 'Bu davadan vazgeçeceksiniz' demişler. Nerede kaçırıyorlar? İstanbul'un göbeğinde. Ve biz buradan şu sonucu çıkarıyoruz. Başta Munzur Üniversitesi, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, özellikle Kürdistan coğrafyasındaki üniversitelerde bir devlet aklı özel olarak çalışıyor. Özellikle de bu akıl, bu özel harp politikası genç kadınlar üzerinde çalışıyor. Buna karşı da örgütlenmek, mücadele etmek başta kadın arkadaşlarımız olmak üzere ama bütün gençlerin ve hepimizin ortak görevidir."

“Şiddetin okullarda arttırılması da bir sistem işi”

Okullarda yaşanan şiddet olaylarının kabul edilemez olduğunu söyleyen Hatimoğulları, okullardaki silahlı saldırıların akıl alır gibi olmadığını ifade etti.

Hatimoğulları, “Bir ortaokul öğrencisi, bir lise öğrencisi elinde silahlarla okulu basıyor, insan yaralıyor ve insan katlediyor. Bu kadar şiddetin okullarda arttırılmasının da bir sistem işi olduğunu sanırım hepimiz hep beraber biliyoruz. Burada bazı arkadaşlarımızın bazı soruları oldu. Bu sorulardan birisi 'Peki bu kadar mesele varken bunları nasıl çözeceksiniz?' Sevgili gençler biz bunları beraber çözeceğiz. Bakın umutsuzluğun en dip yaptığı nokta bilelim ki oradan dipten bir dalgayla çıkış yapabileceğimiz anın kendisi demektir” şeklinde konuştu.

BELÇİKA İTALYA MAÇI NE ZAMAN, SAAT KAÇTA?

Belçika İtalya maçı, 15 Kasım 2026 Pazar günü Türkiye saatiyle 22.45’te başlayacak. Karşılaşmaya Belçika’nın başkenti Brüksel’de bulunan Kral Baudouin Stadı ev sahipliği yapacak.

UEFA Uluslar Ligi’nin altıncı hafta programındaki mücadelede Norveçli hakem Espen Eskas düdük çalacak. Yardımcılıklarını Jan Erik Engan ve Isaak Elias Bashevkin yapacak.

İSPANYA İNGİLTERE MAÇI NE ZAMAN, SAAT KAÇTA?

İspanya İngiltere maçı, 15 Kasım 2026 Pazar günü Türkiye saatiyle 22.45’te başlayacak. İngiltere Futbol Federasyonunun açıkladığı maç programına göre karşılaşma, İspanya’nın başkenti Madrid’deki Metropolitano Stadı’nda oynanacak.

İki takım, İspanya ve İngiltere’nin yanı sıra Hırvatistan ile Çekya’nın yer aldığı A Ligi 3. Grup’taki son karşılaşmalarına çıkacak. Grubun diğer son hafta maçında Hırvatistan, Çekya’yı konuk edecek.

İSPANYA BEŞTE BEŞ YAPTI, İNGİLTERE TAKİBİNİ SÜRDÜRDÜ

İspanya, ilk beş karşılaşmasının tamamını kazanarak 15 puana ulaştı. Luis de la Fuente yönetimindeki ekip, son hafta öncesinde grubun zirvesinde yer alıyor.

Thomas Tuchel’in çalıştırdığı İngiltere ise beş maçta dört galibiyet aldı ve 12 puan topladı. İngiliz ekibi, gruptaki tek yenilgisini ilk hafta sahasında İspanya karşısında yaşadı.

İKİ TAKIMIN İLK MAÇINDA BEŞ GOL ATILDI

İspanya ile İngiltere’nin bu sezon Uluslar Ligi’nde oynadığı ilk karşılaşma, İspanya’nın 3-2’lik üstünlüğüyle tamamlandı. İngiltere, bu yenilginin ardından grupta oynadığı dört maçı da kazandı.

İngiliz ekibi bu süreçte Çekya’yı deplasmanda 2-0, sahasında 3-0 mağlup etti. Hırvatistan karşısında ise deplasmanda 7-0, son oynadığı iç saha maçında 2-1’lik galibiyetler aldı.

İSPANYA VE İNGİLTERE’DE EKSİK OYUNCULAR

Karşılaşma öncesinde iki takımın kadrosunda da eksikler bulunuyor. İspanya’da Ander Barrenetxea, Dani Olmo, Rodri ve Alejandro Grimaldo’nun sakatlıkları nedeniyle forma giyemeyeceği bildirildi.

İngiltere’de ise Bukayo Saka ve Marc Guehi’nin tedavileri sürüyor. Lamine Yamal’ın durumu da maç öncesinde takip ediliyor.

İSPANYA İNGİLTERE MAÇI HANGİ KANALDA?

İspanya İngiltere maçı, A Haber ekranlarından canlı yayınlanacak. Madrid’de oynanacak UEFA Uluslar Ligi mücadelesinin başlama saati Türkiye saatiyle 22.45 olarak açıklandı.

Sörloth'un Süper Lig'e olası transferinde Fenerbahçe'nin en güçlü aday olduğu ileri sürüldü. Sarı-lacivertli ekibin, Norveçli futbolcuyu kadrosuna katma konusunda diğer takımlara kıyasla daha avantajlı konumda bulunduğu belirtildi.

Öte yandan Sörloth'un 2026-2027 yaz transfer döneminde İtalya'nın Juventus takımıyla anlaşmasının beklendiği ancak son aşamada yaşanan gelişmeler nedeniyle transferin gerçekleşmediği ifade edildi.

UĞURCAN ÇAKIR NEDEN FRANSA MAÇI KADROSUNDAN ÇIKARILDI?

Uğurcan Çakır’ın karşılaşmanın kadrosunda yer almamasının nedeni omzunda yaşadığı sakatlık olarak açıklandı. Galatasaray forması giyen kaleci, bu nedenle UEFA Uluslar A Ligi 1. Grup’un son haftasında takımını yalnız bırakacak.

Milli kalecinin sahalara dönüş tarihi ise henüz netleşmedi. Sakatlığının derecesi ve ne kadar süre forma giyemeyeceği konusunda doğrulanmış ayrıntılı bir bilgi bulunmuyor.

FRANSA KARŞISINDA KALEYİ KİM KORUYACAK?

Uğurcan Çakır’ın yokluğunda Fransa karşısında Berke Özer’in ilk 11’de sahaya çıkacağı bildirildi. Lille’de kariyerini sürdüren kaleci, teknik direktör Sergen Yalçın’ın belirlediği kasım ayı aday kadrosunda yer alıyordu.

Türkiye Futbol Federasyonunun açıkladığı aday kadroda Berke Özer ve Uğurcan Çakır’ın yanı sıra Ersin Destanoğlu ile Serhat Öztaşdelen de bulunuyordu.

SERGEN YALÇIN MAÇ ÖNCESİNDE AÇIKLAMIŞTI

A Milli Takım Teknik Direktörü Sergen Yalçın, Fransa karşılaşması öncesindeki basın toplantısında Uğurcan Çakır ile Ferdi Kadıoğlu’nun durumlarının son antrenmandan sonra belli olacağını söylemişti. Yalçın, Belçika maçına kıyasla kadroda beş veya altı değişiklik yapabileceklerini de belirtmişti.

UĞURCAN ÇAKIR’IN OYNAYAMAYACAĞI FRANSA-TÜRKİYE MAÇI NE ZAMAN?

Türkiye, Fransa deplasmanıyla UEFA Uluslar A Ligi’ndeki grup karşılaşmalarını tamamlayacak. İlk beş maçından puan çıkaramayan ay-yıldızlı ekip, son haftaya grubun dördüncü sırasında girdi.

Uğurcan Çakır’ın sakatlığı nedeniyle forma giyemeyeceği Fransa-Türkiye maçı, 15 Kasım 2026 Pazar günü saat 22.45’te başlayacak. Bordeaux kentindeki Matmut Atlantique Stadı’nda oynanacak karşılaşmayı ATV canlı yayımlayacak.

Görüşmeye ilişkin sosyal medya hesabından açıklama yapan Babacan, şu ifadeleri kullandı:

"Lefkoşa’da KKTC Cumhurbaşkanı Sayın Tufan Erhürman ile verimli bir görüşme gerçekleştirdik. Birleşmiş Milletler süreci ve ekonomideki gelişmelerle ilgili görüş alışverişinde bulunduk. Nazik kabulleri ve misafirperverlikleri için Sayın Cumhurbaşkanı’na teşekkür ediyorum"

Bu sonuçla Beşiktaş, ligdeki galibiyet sayısını 4’e yükseltti. Bursaspor Basketbol ise sezonun 7. mağlubiyetini aldı.

ÖMÜR USTA 8. BÖLÜMDE NELER OLACAK?

Dükkânını kaybeden Ömür, ailesinin düzenini korumak için çabalıyor. Nevra’nın ona yönelik baskısı ise Tunç’la evliliğinde yeni bir anlaşmazlığın önünü açıyor. Tunç’un tutumunu değiştirmemesi üzerine Nevra’nın öfkesi büyürken gece çıkan yangın korkuya neden oluyor.

Ömür’ün kardeşi Yıldız’ın getirdiği parayla ilgili soruları da yeni bölümde yanıt arıyor. Paranın nereden geldiğini öğrenmek isteyen Ömür, kardeşini uyarıyor. Yıldız ise gizlediği gerçeğin açığa çıkması ihtimaliyle huzursuz oluyor.

NAZLI’NIN KARARI ANNESİYLE ARASINI AÇIYOR

Mahallede yayılan dedikoduların ardından Ömür, kızı Nazlı’ya sahip çıkıyor. Ancak çevresinden gelen baskıya dayanmakta zorlanan Nazlı’nın geleceği hakkında aldığı karar, annesiyle anlaşmazlık yaşamasına neden oluyor.

Mete’nin gündeminde ise kaybolan ikramiye bileti bulunuyor. Bileti aldığından şüphelendiği Vildan’la hesaplaşan Mete’nin arayışı sürerken Vildan’ın mahallede bulunması, Cüneyt ve ailesi arasındaki sorunları da artırıyor.

ÖMÜR USTA KONUSU NE?

Ömür Usta, tamirat işleri yaparak geçimini sağlayan Ömür Uçar’ın ailesi için verdiği mücadeleyi anlatıyor. Üç çocuğu ve kayınvalidesiyle yaşayan Ömür, ekonomik güçlükler içinde çocuklarına daha iyi bir gelecek hazırlamaya çalışıyor.

Dizinin hikâyesinde aile ilişkileri, toplumsal baskılar ve ekonomik eşitsizlikler yer alıyor. Ömür’ün iş yaşamında karşılaştığı engellerle evindeki sorumlulukları, anlatının temelini oluşturuyor.

ÖMÜR USTA OYUNCULARI KİMLER?

Nurgül Yeşilçay dizide Ömür Uçar’ı, Bülent İnal Tunç Arıkan’ı, Gonca Vuslateri ise Nevra Arıkan’ı canlandırıyor. Oyuncu kadrosundaki diğer isimler ve karakterleri şöyle:

• Enes Koçak: Mete Uçar
• Gülçin Kültür Şahin: Gülsüm Karaca
• İbrahim Selim: Halil İbrahim Eren
• Zerrin Sümer: Müzeyyen Uçar
• Pınar Çağlar Gençtürk: Yıldız Aydın
• Sude Zülal Güler: İpek Arıkan
• Cemre Arda: Nazlı Uçar

Ay Yapım’ın hazırladığı dizinin yapımcılığını Kerem Çatay üstleniyor. Yönetmen koltuğunda Hilal Saral otururken senaryoyu Çağla Kızılelma yazıyor.

ÖMÜR USTA YENİ BÖLÜM FRAGMANI YAYINLANDI MI?

Ömür Usta’nın 8. bölümü için üç ayrı fragman paylaşıldı. Dizinin resmî sayfasında yeni bölüm tanıtımlarının yanı sıra önceki bölümler, özel sahneler ve bölüm fotoğrafları da bulunuyor.

ÖMÜR USTA HANGİ GÜN, SAAT KAÇTA VE HANGİ KANALDA?

Ömür Usta, pazar akşamları saat 20.00’de NOW’da yayınlanıyor. Dizinin 8. bölümü, 15 Kasım 2026 Pazar akşamı izleyiciyle buluşuyor.

SUSUZ YAZ DİZİSİ BAŞLADI MI, NE ZAMAN BAŞLIYOR?

Susuz Yaz dizisi henüz ilk bölümüyle ekrana gelmedi. İzleyiciyle paylaşılan görüntüler, dizinin tanıtımı ve ilk bölüm fragmanından oluşuyor; resmî sayfada yayımlanmış tam bölüm bulunmuyor.

Dizinin kasım ayında başlayabileceğine ilişkin haberler bulunsa da kesinleşmiş bir yayın takvimi açıklanmış değil. Bu nedenle ilk bölüm için belirli bir gün veya saat vermek henüz mümkün değil.

OYUNCU KADROSUNDA KİMLER VAR?

Susuz Yaz’ın başrollerinde Mert Ramazan Demir, Lizge Cömert ve Batuhan Bozkurt Yüzügüleç yer alıyor. Demir, Osman’ı; Cömert, Bahar’ı; Yüzügüleç ise Osman’ın ağabeyi Hasan’ı canlandırıyor.

Yapımın açıklanan oyuncu ve karakter eşleşmeleri şöyle:

DİZİNİN KONUSU NE?

Susuz Yaz, 1970’lerin Adana’sındaki Çarlak Köyü’nde geçiyor. Topraklarını işleyerek geçimlerini sağlayan Osman ile ağabeyi Hasan’ın hayatı, Osman’ın Bahar’la birlikte bir gelecek kurmak istemesiyle değişiyor.

Osman’ın Bahar’a duyduğu aşk, iki kardeşin ilişkisini etkilerken Hasan’ın gizli hesapları da olayların yönünü belirliyor. Köyde su ve toprağın paylaşımı nedeniyle yaşanan anlaşmazlıklar, hikâyenin diğer çatışma alanını oluşturuyor.

NEREDE ÇEKİLİYOR, SENARYOSUNU KİM YAZIYOR?

Dizinin çekimleri Adana’da gerçekleştiriliyor. Ekip, eylül ayındaki okuma provasının ardından ekim ayında sete çıktı.

Susuz Yaz’ın senaryosunu Sema Ergenekon kaleme alıyor. Yönetmen koltuğunu ise Yusuf Pirhasan ve Mehmet Can Bindal paylaşıyor.

SUSUZ YAZ DİZİSİ HANGİ KANALDA YAYIMLANACAK?

Susuz Yaz, Kanal D’de yayımlanacak. Kanalın güncel dizi listesinde “yakında” duyurusuyla yer alan yapımın ilk bölüm tarihi, haftalık yayın günü ve başlangıç saati henüz açıklanmadı.

DMM'nin sanal medya hesabından yapılan açıklamada, Almanya'da yasal ikamet hakkı bulunmayan 500 kişinin her hafta özel uçak seferleriyle Türkiye'ye gönderileceği yönündeki haberlerin asılsız olduğu belirtildi.

İddiaların daha önce de çeşitli mecralarda gündeme getirildiğine dikkat çekilen açıklamada, İletişim Başkanlığı Dezenformasyonla Mücadele Merkezi tarafından söz konusu iddiaların daha önce açıkça yalanlandığı hatırlatıldı.

Açıklamada şu ifadelere yer verildi:

"Bazı basın yayın organlarında ve sosyal medya hesaplarında yer alan, 'Almanya ile Türkiye anlaşmaya vardı. Her hafta Almanya’da yasal ikamet hakkı bulunmayan 500 kişi özel uçak seferleriyle Türkiye’ye gönderilecek' şeklindeki iddialar gerçeği yansıtmamaktadır. Söz konusu iddialar, geçmiş dönemlerde de çeşitli mecralarda dolaşıma sokulmuş ve İletişim Başkanlığı Dezenformasyonla Mücadele Merkezi tarafından açıkça yalanlanmıştır. Kamuoyunu yanıltmaya ve toplumsal hassasiyetleri manipüle etmeye yönelik ortaya atılan bu tür asılsız içeriklere itibar edilmemesi önemle rica olunur"

FARAH ZEYNEP ABDULLAH KİMDİR, KAÇ YAŞINDA?

Farah Zeynep Abdullah, televizyon ve sinema projelerinde çalışan Türk oyuncudur. 1989 doğumlu Abdullah, 17 Ağustos 2026’da 37 yaşına girdi.

Profesyonel ekran kariyerine 2010 yılında başlayan oyuncu, ilk dizisinin ardından dram, romantik komedi, dönem hikâyesi ve biyografi türündeki yapımlarda rol aldı. Kelebeğin Rüyası, Kurt Seyit ve Şura ve Bergen, kariyerinde yer alan projeler arasında bulunuyor.

NERELİ, AİLESİ NEREDEN GELİYOR?

İstanbul’un Beşiktaş ilçesinde dünyaya gelen Farah Zeynep Abdullah’ın babası Irak Türkmeni, annesi ise Türk ve Boşnak kökenli. Oyuncunun bir ağabeyi ve bir erkek kardeşi bulunuyor.

Çocukluğunun ve eğitim hayatının bir bölümünü Türkiye’de geçiren Abdullah, daha sonra ailesiyle İngiltere’ye taşındı. Eğitimine burada devam ederken tiyatro ve oyunculuk alanında çalışmalar yaptı.

FARAH ZEYNEP ABDULLAH HANGİ OKULLARDA OKUDU?

Farah Zeynep Abdullah, lise eğitimine İstanbul’daki Saint Michel Fransız Lisesi’nde başladı. Babasının işi nedeniyle İngiltere’ye taşınmasının ardından lise öğrenimini bu ülkede tamamladı.

Üniversite eğitimini İngiltere’deki Kent Üniversitesi’nde Fransızca ve drama alanında aldı. Oyunculuk çalışmaları nedeniyle ara verdiği eğitimine yeniden dönerek 2013 yılında mezun oldu.

ÖYLE BİR GEÇER ZAMAN Kİ’DEN MASUMLAR APARTMANI’NA

Abdullah, 2010 yılında yayımlanmaya başlayan Öyle Bir Geçer Zaman ki dizisinde Aylin Akarsu’yu canlandırdı. İki sezon boyunca yer aldığı yapımın ardından eğitimini tamamlamak için İngiltere’ye döndü.

2014 yılında Kurt Seyit ve Şura dizisinde Kıvanç Tatlıtuğ ile başrolü paylaştı. Daha sonraki televizyon çalışmaları arasında Muhteşem Yüzyıl: Kösem ve Gülizar da yer aldı.

Masumlar Apartmanı’nda ise İnci karakterini canlandırdı. 2020-2021 döneminde bu dizide rol alan oyuncu, 2023 yılında Kızılcık Şerbeti’nde Dilruba karakteriyle konuk oyuncu olarak izleyici karşısına çıktı.

HANGİ FİLMLERDE OYNADI?

Farah Zeynep Abdullah, sinema kariyerine Yılmaz Erdoğan’ın yönettiği 2013 yapımı Kelebeğin Rüyası ile adım attı. Filmde Mediha karakterini canlandıran oyuncu, Kıvanç Tatlıtuğ ve Mert Fırat ile birlikte çalıştı.

2014 yılında Bi Küçük Eylül Meselesi ve Unutursam Fısılda filmlerinde rol aldı. Ardından Ekşi Elmalar, Arif V 216 ve Bizim İçin Şampiyon yapımlarında farklı karakterleri canlandırdı.

2022’de gösterime giren Bergen’de, şarkıcı Bergen’in hayatını beyazperdeye taşıdı. Oyuncu, 2023 yapımı Bihter filminde de Halit Ziya Uşaklıgil’in Aşk-ı Memnu romanının başkarakteri Bihter’i oynadı.

FARAH ZEYNEP ABDULLAH EVLİ Mİ, SEVGİLİSİ VAR MI?

Farah Zeynep Abdullah’ın kamuoyuna açıklanmış bir evliliği bulunmuyor. Oyuncunun geçmişte müzik prodüktörü Efe Çelik ile yaşadığı ilişki basına yansımış, Şubat 2022’de ise çiftin ayrıldığı haberleri yayımlanmıştı. Bu haberler, oyuncunun bugünkü ilişki durumunu göstermiyor.

15 Kasım 2026 itibarıyla yapılan kaynak taramasında, Farah Zeynep Abdullah’ın güncel bir ilişkisini doğrulayan kamuya açık açıklamaya ulaşılamadı. Bu nedenle oyuncunun sevgilisi olup olmadığı konusunda kesin bilgi bulunmuyor. Kamuoyuna yansıyan doğrulanmış bir ilişkinin bulunmaması, oyuncunun özel hayatında bir ilişki yaşamadığı anlamına gelmiyor.

Konserlerden sahne gösterilerine ve uygulamalı atölyelere kadar geniş bir program sunacak olan merkezdeki etkinlikler, yıl sonuna kadar İstanbullularla ücretsiz olarak buluşacak.

​Teleskopik tribün sistemiyle 1.600 kişilik kapasite ve atölye alanları

​Sahne sanatları ve canlı performansların yeni adresi olmaya hazırlanan Forsa PSM, teleskopik tribün sistemi sayesinde oturmalı düzende 512, ayakta ise 1.600 kişilik kapasiteyle hizmet veriyor. Fuaye alanının da etkinliklere açık olacağı merkezde, kiralanabilir etkinlik alanları ile ofisler de yer alıyor.

​Üretim ve öğrenme süreçlerini merkeze alan Forsa PSM bünyesinde el sanatları, çocuk atölyeleri, görsel tasarım, maket ve kukla, yazarlık, ses ve müzik, film, fotoğraf, oyunculuk, dans ve enstrüman eğitimleri gibi pek çok alanda uygulamalı ve teorik eğitimler düzenlenecek.

​Kasım ve Aralık programında öne çıkan isimler

​14 Kasım Cumartesi akşamı Soner Sarıkabadayı konseriyle etkinlik takvimine başlayan Forsa PSM sahnesi, kasım ve aralık ayları boyunca sanat ve müzik dünyasından pek çok ismi ağırlayacak. Yıl sonuna kadar ücretsiz olarak takip edilebilecek programda Cem Adrian, Mirkelam, Kaan Sekban, Sumru Yavrucuk’tan "Shirley Valentine", Alper Kul’dan "Tek Kişilik Bi Hikaye", Emir Yargın, Kolektif İstanbul & Dolapdere Big Gang ft. Gülçin Ergül, Niyazi Koyuncu, Buzuki Orhan, Murat Beşer, Cem Güventürk, Özlem Daltaban ve Ali Congun yer alıyor.

​Dünyada işlevini sürdüren en eski tersanelerden biri olan Haliç Tersanesi, İBB tarafından yürütülen kapsamlı restorasyon ve İBB Miras’ın yeniden işlevlendirme çalışmalarının ardından 2024 yılında "İstanbul Sanat" adıyla ziyarete açılmıştı.

​Doğadan beslenen soyut bir resim dili ve kişisel çağrışımlar

​Bakırköy Sanat’ın yeni sergisi "Renklerin Evreni", Sema Talay’ın iç dünyasından yola çıkarak renklerin, dokuların ve biçimlerin ifade gücünü keşfettiği eserlerini bir araya getiriyor. Doğanın renklerinden, hareketinden ve sürekli değişen yapısından ilham alan Talay, soyut resimleri aracılığıyla duygularını görünür kılarken izleyicilere kendi anlamlarını oluşturabilecekleri açık bir deneyim alanı sunuyor.

​Sanatçı için resim, yalnızca renk ve biçimlerin bir yüzeyde buluşması değil, aynı zamanda iç dünyanın dışavurumu niteliği taşıyor. Coşku, hüzün ve farklı duygusal durumlar; renklerin karşılaşması, katmanlar, dokular ve yüzeyde bıraktıkları izler aracılığıyla tuvale yansıyor. Doğadaki parçalanma, hareket ve yeniden oluş halini soyut bir dille yorumlayan Talay, eserlerinde izleyiciye belirli bir hikaye dayatmak yerine kişisel çağrışımlara alan açarak her yapıtın izleyicinin belleği doğrultusunda farklı anlamlar kazanmasına odaklanıyor.

​14 Mart 2027 tarihine kadar ücretsiz ziyaret edilebilecek

​Sanatçının duygularıyla başlayıp izleyicinin kendi hikayesiyle ortak bir karşılaşma alanına dönüşen sergi, İBB Kültür ve İBB Miras ev sahipliğinde düzenleniyor. "Renklerin Evreni", 14 Mart 2027 tarihine dek pazartesi günleri hariç her gün 10.00-18.00 saatleri arasında Bakırköy Sanat’ta ücretsiz olarak ziyaret edilebiliyor.

Gençlerin yaklaşık yüzde 20’si geceleri uyanık kalıyor

Son yıllarda gençler arasında “gececiliğin” giderek yaygınlaştığını belirten Prof. Dr. Aslan, bunda internet ve teknoloji kullanımının önemli rol oynadığını söyledi.

Kişinin gece boyunca uyanık kalması ve ertesi gün kalkarak günlük yaşamına uyum sağlamakta zorlanmasının “gecikmiş uyku fazı sendromu” olarak tanımlandığını belirten Aslan, geçmişte yüzde 1-2 düzeylerinde görülen bu durumun günümüzde yüzde 10’lara kadar çıktığını ifade etti.

Hastalık boyutunda olmasa bile gençlerin yaklaşık yüzde 20’sinin geceleri uyanık kaldığını belirten Aslan, bu sürenin büyük ölçüde evde, internet başında ve sanal etkileşimlerle geçirildiğine dikkat çekti.

Gececilik davranışının yalnızca Türkiye’ye özgü olmadığını vurgulayan Aslan, dünyanın birçok ülkesinde benzer bir değişim yaşandığını söyledi.

Büyük kentler uyku yoksunu toplumlara dönüşüyor

Çalışma ve yaşam koşullarındaki değişimin de uyku düzenini etkilediğini belirten Prof. Dr. Aslan, özellikle büyük kentlerde insanların giderek “uyku yoksunu” hale geldiğine dikkat çekti.

Gece geç saatlerde yatıp sabah günlük yaşamın zorunlulukları nedeniyle erken kalkmak durumunda kalan çok sayıda kişinin 5-6 saatlik uykuyla yaşamını sürdürmeye çalıştığını belirten Aslan, yetişkinler için 6-9 saat arasındaki uykunun normal kabul edildiğini, sürekli 6 saatin altında uyuyan kişilerde ise uyku yoksunluğundan söz edilebileceğini ifade etti.

Daha düzenli bir uyku ritmi için sabah saat 07.00-08.00 civarında uyanmanın yararlı olabileceğini belirten Aslan, düzenli uyku alışkanlığının hem bedensel hem de ruhsal sağlık açısından önem taşıdığını söyledi.

Gece uyanık kalmak obezite riskini artırabiliyor

Gece uyanık kalmanın yalnızca uyku düzenini değil, beslenme alışkanlıklarını ve fiziksel aktiviteyi de etkilediğini anlatan Prof. Dr. Aslan, özellikle gençlerin gece boyunca daha fazla yemek yeme eğiliminde olduğunu ve bunun obeziteye zemin hazırlayabildiğini söyledi.

Uzun süre evden çıkmadan, gün ışığı görmeden, ihtiyaçlarını bulunduğu yere getirterek yaşayan, hareketsiz ve düzensiz beslenen bir yaşam biçiminin giderek daha görünür hale geldiğine dikkat çeken Aslan, toplumun bir bölümünün zamanının büyük kısmını evde geçirdiğini ifade etti.

“Sadece sanal dünyada var olmak insanı doyuma ulaştırmıyor”

İnsanın ruhsal sağlığı açısından gerçek sosyal ilişkilerin önemini vurgulayan Prof. Dr. Aslan, yalnızca sanal dünyadaki etkileşimlerle sürdürülen bir hayatın kişiyi yeterince mutlu eden ve doyuma ulaştıran bir yaşam biçimi olmadığını söyledi.

İnsanların kendilerini iyi hissedebilmek için gerçek iletişime, gerçek insanlara ve yüz yüze ilişkilere ihtiyaç duyduğunu belirten Aslan, sosyal ilişkilerden uzaklaşıp sanal ortamlarda çok fazla zaman geçiren bireylerde bir süre sonra boşluk hissi, yaşamı sorgulama ve anlam arayışının ortaya çıkabileceğini ifade etti.

Bu sürecin motivasyon kaybı ve erteleme davranışlarıyla devam edebildiğini belirten Aslan, bazı kişilerde depresif belirtilerin de tabloya eklenebileceğini söyledi.

“Sosyal beyin” kavramına dikkat çeken Aslan, insanı harekete geçiren ve motive eden önemli unsurlardan birinin toplum içinde diğer insanlarla kurduğu etkileşim olduğunu vurguladı.

Dikkat eksikliği olanlarda erteleme davranışı daha sık görülebiliyor

Erteleme davranışının nedenlerinin her bireyde ayrı değerlendirilmesi gerektiğini belirten Prof. Dr. Aslan, dikkat eksikliği bulunan bireylerde motivasyon kaybı ve erteleme eğiliminin daha kolay ortaya çıkabildiğini söyledi.

Araştırmaların dikkat eksikliği bulunan bireylerin gece uyanık kalmaya ve ertesi gün yapılması gereken işleri ertelemeye daha yatkın olabildiğini gösterdiğini ifade eden Aslan, bu nedenle sorunun yalnızca “isteksizlik” veya “tembellik” olarak değerlendirilmemesi gerektiğine dikkat çekti.

“Ertelemek insanın doğal bir eğilimi”

Ertelemenin belirli ölçülerde insanın doğal eğilimlerinden biri olduğunu belirten Prof. Dr. Aslan, kişinin konfor alanında kaldığı ve harekete geçmesini gerektiren koşulların azaldığı durumlarda erteleme davranışının daha kolay ortaya çıkabildiğini söyledi.

Ancak ertelemenin alışkanlık haline gelmesinin ruh sağlığını olumsuz etkileyebileceğini belirten Aslan, aşırı boş zaman ve sürekli düşünmenin olumsuz değerlendirmeleri artırarak kişiyi depresif bir duygu durumuna sürükleyebileceğini ifade etti.

“Önce eyleme geç, istek gelmesini bekleme”

Sosyal yaşamdan uzaklaşan ve hareketsizleşen bireylerin öncelikle fiziksel aktiviteye yönlendirilmesinin önemli olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Aslan, motivasyonun her zaman eylemden önce gelmesinin beklenmemesi gerektiğini söyledi.

Aslan, “Fiziksel aktivite için bu isteğin gelmesini beklemek yerine aktif olduğumuzda zaten kendimizi daha iyi hissediyoruz. Bilişsel davranışçı terapide söylediğimiz temel bir şey var; önce eyleme geç, istek gelmesini bekleme. Eyleme geçtikten sonra bir sonraki eylem için isteğin ortaya çıkması çok daha kolay olabiliyor” ifadelerini kullandı.

Prof. Dr. Aslan, gececilik, sosyal içe kapanma ve erteleme davranışlarının günlük yaşamı belirgin biçimde etkilemesi durumunda deneyimli bir uzmandan destek alınmasının kişinin normal yaşamına uyumunu kolaylaştırabileceğini ifade etti.

Aileler gençlerle değerleri üzerinden iletişim kurabilir

İçe kapanan, sosyal yaşamdan uzaklaşan ve erteleme davranışı gösteren gençlere yaklaşımda ailelere de önemli görevler düştüğünü belirten Prof. Dr. Aslan, öncelikle gencin önem verdiği değerlerin anlaşılması gerektiğini söyledi.

Güven, samimiyet, dürüstlük ve sahicilik gibi kavramların gençler açısından çok önemli olabildiğini belirten Aslan, gençlerin bu değerleri göremedikleri ve art arda hayal kırıklıkları yaşadıkları durumlarda vazgeçme ve geri çekilme davranışı gösterebildiklerini ifade etti.

Gençlik döneminin çevreden ve yaşanan deneyimlerden en fazla etkilenilen dönemlerden biri olduğunu vurgulayan Aslan, gençleri dijital ve kapalı ortamlardan çıkararak sosyal hayatın içine katacak kursların, programların ve etkinliklerin artırılmasının önemli olduğunu söyledi.

Akkoç, 12 Eylül öncesinde sağ ve sol görüşlü gençlerin sokaklara döküldüğünü, toplumun yaşanan şiddet olaylarından ciddi biçimde rahatsız olduğunu belirterek, darbenin ardından yaşananlara ilişkin dikkat çeken değerlendirmelerde bulundu.

“Kanlı terör neden bir anda kesildiğini bir türlü açıklayamadılar”

12 Eylül öncesindeki atmosferi anlatan Akkoç, sağ ve sol görüşlü gençler arasındaki çatışmaların toplumu yorduğunu söyledi. Akkoç, darbenin gerekçesi olarak gösterilen olayların darbenin hemen ardından sona ermesine dikkat çekerek şöyle konuştu:

“12 Eylül 1980 darbesi sırasında, 12 Mart öncesinde olduğu gibi sağcı ve solcu gençler sokağa dökülmüş, anarşi hortlamıştı. Vatandaş anarşiden, günlük olaylardan ve gençlerin birbirini öldürmesinden bıkmış, ciddi şekilde rahatsız hale gelmişti.

Ancak 12 Eylül darbesini yapanlar, darbeden bir gün sonra, darbe için gerekçe olarak gösterilen olayların ve kanlı terörün neden bir anda, bir gün içinde kesildiğini bir türlü açıklayamadılar.

Askeri müdahaleye uygun şartların oluşması için solcu ve sağcı gençleri sokaklara döküp kan akıtanlar, istediklerini maalesef yine elde etmişlerdi.”

"Yunanistan’ın NATO’nun askeri kanadına dönmesini sağladılar"

Akkoç, 12 Eylül darbesinin ardından Türkiye’nin dış politikasında ve ekonomik yapısında önemli değişiklikler yaşandığını savundu. Yunanistan’ın NATO’nun askeri kanadına dönüşünü de bu sürecin önemli başlıklarından biri olarak değerlendiren Akkoç, şöyle konuştu:

“Askeri yönetimleri ve parlamento dışı hükümetleri, kendi istediklerini kabul ettirebilmek için uygun gören Amerikalılar, 12 Eylül darbesinden sonra Yunanistan’ın NATO’nun askeri kanadına dönmesini sağladılar.”

Akkoç, dönemin ekonomik gelişmelerine ilişkin ise tütün tekeli kanununun kaldırılmasını örnek gösterdi:

“Ardından tütün tekeli kanunu kaldırılarak Türk tütünü yerine ithal Virginia tütünü getirildi ve Türk sigarası yerine Amerikan sigarası piyasaya girdi. Tütün tekeli kanununun kaldırılmasıyla da tütün satan bir ülke olan Türkiye, tütün ithal eder hale getirildi”

“Türkiye’de siyasetin yeniden dizayn edilmesinin yolu açıldı”

12 Eylül darbesinin siyasi sonuçlarına da değinen Akkoç, başta Bülent Ecevit ve Süleyman Demirel olmak üzere siyasi parti liderlerine getirilen yasakların yeni bir siyasi yapılanmanın önünü açtığını söyledi:

“12 Eylül darbesiyle başta Ecevit ve Demirel olmak üzere bütün siyasi partilerin yöneticilerine siyaset yasağı getirildi. Böylece Türkiye’de siyasetin yeni partiler ve yeni yüzlerle yeniden dizayn edilmesinin yolu açılmış oldu.”

Akkoç, bu sürecin yalnızca Türkiye içindeki siyasi dengelerle açıklanamayacağını savunarak, dönemin MİT Ekonomik İşler Dairesi Başkanı Mahir Kaynak’ın açıklamalarına da dikkat çekti.

“12 Eylül öncesinde Milli İstihbarat Teşkilatı’nda Ekonomik İşler Dairesi Başkanı olarak görev yapan Profesör Mahir Kaynak, Cumhuriyet gazetesinde Yüneyt Arcayürek’le yaptığı bir söyleşide, Demirel hükümetinin uyguladığı bağımsız ekonomik politika nedeniyle Amerikalılar tarafından devrileceğini bir ay önceden yönetime rapor olarak bildirdiğini açıklamıştı.”

Kenan Evren’in açıklaması: “Her türlü gayret gösterilecek”

Akkoç, 12 Eylül lideri Orgeneral Kenan Evren’in darbeden kısa süre sonra Yunanistan’ın NATO’nun askeri kanadına dönüşü konusunda yaptığı açıklamayı da hatırlattı:

“12 Eylül’ün lideri Orgeneral Kenan Evren, 15 Eylül tarihinde düzenlediği basın toplantısında Yunanistan’ın NATO’nun askeri kanadına dönebilmesi için gerekli her türlü gayretin gösterileceğini açıkladı.

Türkiye’nin Yunanistan’ın NATO’nun askeri kanadına dönüşünü alelacele veto etmeden kabul etmesiyle Türkiye, Yunanistan’la arasındaki Kıbrıs, 12 Adalar, kıta sahanlığı, Ege Denizi ve Fırat hattı problemlerinin çözümünde ve ayrıca Avrupa Birliği ile ilişkilerinde kullanabileceği çok önemli bir siyasi kozu kaybetmiş oldu.”

“Darbeciler siyasetçiden çok siyasetçi gibi davrandı”

Akkoç, 12 Eylül’ün dikkat çeken yönlerinden birinin de askeri yönetimin siyasi yapılanma konusunda izlediği yöntem olduğunu söyledi:

“12 Eylül darbesinin bir başka önemli tarafı da darbeyi yapanların siyasetçiden çok siyasetçi, politikacıdan çok politikacı gibi davranmış olmasıydı.”

12 Eylül’den hemen sonra, 14-15 Eylül günlerinde Ankara kulislerinde Güven Partisi Genel Başkanı Profesör Turan Feyzioğlu’nun başbakan, Zeyyat Baykara’nın ise başbakan yardımcısı olacağı konuşulmaya ve tartışılmaya başlanmıştı.”

O dönemde Tercüman gazetesinde çalıştığını belirten Akkoç, yaşananları şöyle anlattı:

“Hiç unutmam, o dönemde çalıştığım Tercüman gazetesinde Avrupa baskılarına bakıyordum. Bu siyasi gelişmeler ve Feyzioğlu’nun başbakanlığı konusu tartışılırken köşe yazarı Kurtul Altuğ, Feyzioğlu’nun başbakan olacağını söylemişti. Ben de, ‘Askerler diğer darbelerden farklı olarak kamuoyuna, halka ve belli görevlerde bulunanlara karşı çok dikkatli davranıyorlar. Politikacıdan fazla politikacı gibi davranıyorlar’ dedim.

Üç milletvekili olan Güven Partisi’nin genel başkanını büyük tepki alacağı düşüncesiyle başbakan yapmadılar.”

"Ulusu’nun başbakanlığının açıklanmasıyla taşlar yerine oturmaya başladı"

Akkoç, 20 Eylül’de Bülent Ulusu’nun başbakanlığının açıklanmasıyla daha önceki siyasi senaryonun değiştiğini belirtti.

“Feyzioğlu’nun başbakan olması mümkün değildi, yapmazlardı. Çünkü bu arada Ferit Melen hükümetinin senaryosunu uyguluyorlardı.

Ulusu’nun başbakanlığının açıklanmasıyla taşlar yerine oturmaya başladı. Demirel hükümetinin bakanlar üstü bürokratı Turgut Özal, darbecilerin kurduğu hükümette ekonomik işlerden sorumlu başbakan yardımcısı oldu. Yani adeta fiili başbakan durumuna geldi.”

“Özal mutlaka parti kuracaktı ve iktidara getirilecekti”

Akkoç, 12 Eylül sonrasında Türkiye’de yeni siyasi partilerin kurulacağına ilişkin kulislerin hızlandığını, bu süreçte Turgut Özal’ın da parti kuracağının konuşulduğunu söyledi.

1982 yılının Şubat ayında Almanya’da olduğunu belirten Akkoç, Tercüman gazetesinde Yavuz Donat’ın Özal’la yaptığı görüşmenin dokuz sütun manşetten yayımlandığını anlattı:

“‘Özal'ın hiç kimse gocunmasın, parti kurmayacağım’ şeklindeki sözleri şok etkisi yarattı. Bu açıklama bende de şok etkisi yarattı. Benim değerlendirmeme göre Özal mutlaka parti kuracaktı ve iktidara getirilecekti.

Çünkü yeniden siyasi yapılanmaya gidileceği, bütün partilere, her partiye, her adaya ve her lidere izin verilmeyeceği biliniyordu. Benim tahminime göre Özal’ın parti kuracağı kesindi.”

"Özal bana, "Ben öyle söylemedim" dedi"

Ankara’ya döndükten sonra 28 Mart’ta Turgut Özal’dan randevu aldığını anlatan Akkoç, kendisine parti kurmayacağı yönündeki açıklamasını sorduğunu belirtti. Özal’ın sözlerinin yanlış değerlendirildiğini söylediğini aktaran Akkoç, görüşmeyi şöyle anlattı:

“Özal bana, ‘Ben öyle söylemedim. Yavuz onu yanlış değerlendirmiş. O konuşmada ben de bugün için parti kurmayı düşünmüyorum dedim’ dedi.

‘Hiç kimse gocunmasın’ ifadesinin doğru olduğunu, ancak ‘Bugün için parti kurmayı düşünmüyorum. Ama gelecekte şartlar ne olur, onu bilemem’ şeklinde konuştuğunu söyledi. Yavuz Donat’ın sözlerini yanlış değerlendirdiğini belirtti. Ben beklediğim cevabı almıştım”

"Turgut Bey’den açık cevabı orada almıştım"

Akkoç, görüşmede Özal’a 12 Mart ve 12 Eylül dönemlerinde üst düzey görevlerde bulunmasını da sorduğunu anlattı:

“Ardından Özal’a, ‘Efendim, 12 Mart darbesi sırasında da Planlama Müsteşarıydınız. 12 Eylül darbesi sırasında yine Planlama Müsteşarıydınız. Burada daha yetkili şekilde, bakanlar üstü bürokrat unvanınız vardı. Bu sadece tesadüf mü?’ diye sordum. Özal bu soru karşısında şaşırdı ve “Tesadüfler var” dedi. Görüşmenin en dikkat çekici bölümü Özal’ın darbeler hakkındaki değerlendirmesiydi, bana "27 Mayıs’ da, 12 Mart da, 12 Eylül de neticeleri itibarıyla Türkiye’yi kurtarmak için yapılmıştır. 12 Eylül ise diğerlerinden daha farklıdır ve başarılıdır" ifadelerini kullandı.

Turgut Bey’den açık cevabı orada almıştım. Çünkü orada diğer bütün darbelere sahip çıkıyor, 12 Eylül’e ise ayrıca sahip çıkıyordu. 12 Eylül’ü diğerlerinden daha başarılı olarak değerlendiriyordu.”

"Partilerin bir babanın üç çocuğundan farkı yoktu"

Akkoç, 12 Eylül sonrasında eski siyasi liderlerin yasaklı olduğu ve yeni siyasi yapılanmanın şekillendirildiği dönemi de anlattı:

“Seçim ortamına girildiğinde eski liderler yasaklıydı. Bütün partilerin liderleri yasaklıydı. Eski liderlere yakınlığıyla bilinen kişiler dahi veto edildi. Partiler veto edildikçe üç partinin seçime girmesine izin verildi: Anavatan Partisi, Milliyetçi Demokrasi Partisi ve Halkçı Parti.”

Milliyetçi Demokrasi Partisi’nin başında Turgut Sunalp vardı. Askerlerin ‘abi’ dedikleri, çok sevdikleri ve ordu içerisinde çok sevilen bir liderdi Turgut Paşa.

Anavatan Partisi’nin başında başbakan yardımcısı vardı, yani askerlerin kurduğu hükümetin başbakan yardımcısı Turgut Özal’dı. Halkçı Parti’nin başında ise Başbakanlık Müsteşarı Necdet Calp vardı.

Yani biri askerlerin çok yakın gördüğü bir isim, biri başbakan yardımcısı, diğeri de Başbakanlık Müsteşarıydı. Partilerin bir babanın üç çocuğundan farkı yoktu.”

“Özal’ın vetosu orada önlendi”

Akkoç, diğer siyasi aktörlerin veto edildiğini, hatta eski siyasi liderlerle yakınlığı bulunan isimlerin de seçim sürecinin dışında bırakıldığını belirtti:

“Diğer partilerin hiçbiri seçime sokulmadı, veto edildi. Hatta eski partilerle ve eski liderlerle yakınlığı bilinen kişiler de veto edildi. İsmet Paşa’nın oğlu Erdal İnönü bile veto edildi. Konseyde görev yapan komutanlar ve generaller, Anavatan Partisi’nin ve Turgut Özal’ın veto edileceğini düşünüyorlardı. Açıkçası ‘Olmaz, getirilmez, olmaz’ diyorlardı.

Veto işlemleri 30 Eylül’e kadar yapıldı. 15 Eylül tarihinde Amerikalı üst düzey bir yetkili geldi ve Evren’le görüştü. Özal’ın vetosu orada önlendi.”

“MDP beklenirken Turgut Özal iktidara geldi”

Akkoç, 1983 seçimlerine giden süreçte askeri yönetimin beklentisinin Milliyetçi Demokrasi Partisi’nin iktidara gelmesi yönünde olduğunu ancak sonuçların farklı çıktığını belirtti:

“MDP’nin iktidara getirileceği beklenirken Turgut Özal iktidara geldi. Yeni yapılanma böylece gerçekleşti. 12 Eylül de görevini bu şekilde yerine getirmiş oldu.”

Katarakt yaşlanmanın belirtilerinden biri

Kataraktın, gözün içindeki saydam merceğin zaman içerisinde elastikiyetini ve saydamlığını kaybetmesi sonucu ortaya çıktığını belirten Prof. Dr. Burcu, bu süreci cildin kırışması ve saçların beyazlaması gibi yaşla birlikte gelişen değişikliklere benzetti.

En sık görülen katarakt türünün yaşa bağlı katarakt olduğunu ifade eden Burcu, genetik yatkınlığın hastalığın daha erken yaşlarda ortaya çıkmasına neden olabileceğini söyledi.

Güneş ışınları zarar veriyor!

Katarakt gelişiminde güneş ışınlarının önemli bir etken olduğunu belirten Burcu, beslenme ve yaşam koşullarının da hastalığın gelişim sürecini etkileyebildiğini kaydetti.

Kataraktın nadiren çocukluk çağında da görülebildiğini anlatan Burcu, annenin hamilelik sırasında geçirdiği bazı enfeksiyonlar, genetik faktörler, travmalar ve özellikle uzun süreli kortizon kullanımının katarakt gelişimine yol açabileceğini ifade etti.

Diyabet kataraktın daha erken ortaya çıkmasına neden olabiliyor

İleri yaşlarda özellikle diyabetin kataraktın daha erken ortaya çıkmasında önemli bir risk faktörü olduğuna dikkat çeken Prof. Dr. Burcu, diyabetin ameliyat süreci ve sonrasında da dikkate alınması gereken önemli bir hastalık olduğunu söyledi.

Diyabetli hastalarda göz sağlığının yakından takip edilmesi gerektiğini belirten Burcu, ameliyat sonrasında da güneş ışınlarından iyi korunmanın önemine dikkat çekti.

Katarakt gelişimini mümkün olduğunca geciktirmek için sağlıklı yaşam alışkanlıklarının önemini vurgulayan Burcu, karbonhidrat ve şeker tüketiminin sınırlandırılması, Akdeniz tipi beslenme, yüksek ultraviyole korumasına sahip kaliteli güneş gözlüğü ve gerektiğinde şapka kullanımının göz sağlığını korumaya yardımcı olduğunu ifade etti.

Ameliyat için kataraktın ilerlemesini beklemek gerekmiyor

Katarakt ameliyatının zamanlamasının hastanın görme düzeyi, günlük yaşamı ve ihtiyaçlarına göre belirlenmesi gerektiğini söyleyen Prof. Dr. Burcu, geçmişte olduğu gibi görmenin ileri derecede azalmasını beklemenin artık gerekli olmadığını belirtti.

Hastanın görmesi iyiyse, katarakt günlük yaşamını etkilemiyorsa ve gözlükle yeterli görme keskinliği sağlanabiliyorsa ameliyatın bekletilebileceğini ifade eden Burcu, buna karşılık kataraktın kişinin yaşam kalitesini ve günlük faaliyetlerini etkilemeye başlaması halinde ameliyatın planlanabileceğini söyledi.

Katarakt ameliyatını gereğinden fazla geciktirmenin de doğru olmadığını vurgulayan Burcu, ileri derecede sertleşmiş kataraktın cerrahiyi zorlaştırabileceğini ve komplikasyon riskini artırabileceğini kaydetti.

Yeni ameliyat yöntemleri ile hastalar daha hızlı iyileşiyor

Kataraktın günümüzde tek tedavisinin cerrahi olduğunu belirten Prof. Dr. Burcu, cerrahi tekniklerde son yıllarda önemli gelişmeler yaşandığını söyledi.

Geçmişte çok daha büyük kesilerle gerçekleştirilen ameliyatların artık oldukça küçük kesilerden yapılabildiğini anlatan Burcu, bu gelişmenin hem cerrahi süreci kolaylaştırdığını hem de hastaların ameliyat sonrasında günlük ve sosyal yaşamlarına daha hızlı dönmelerine olanak sağladığını ifade etti.

Katarakt ameliyatında göz içine yerleştirilen merceklerin biyolojik uyumluluğu yüksek materyallerden üretildiğini belirten Burcu, bu merceklerin kullanım ömrünün yaklaşık 100 yıl olduğunu ve normal koşullarda hastanın ilerleyen yıllarda merceğinin değiştirilmesinin gerekmediğini söyledi.

“Akıllı mercek” seçiminde hastanın ihtiyacı belirleyici

Halk arasında “akıllı mercek” olarak bilinen yeni nesil göz içi merceklere de değinen Prof. Dr. Burcu, bu merceklerin yakın, orta ve uzak mesafelerde dengeli görme sağlamayı hedeflediğini söyledi.

Katarakt ameliyatında tek odaklı veya çok odaklı merceklerin tercih edilebildiğini belirten Burcu, mercek seçiminde hastanın günlük yaşamının, mesleğinin ve görme beklentisinin çok iyi değerlendirilmesi gerektiğinin altını çizdi.

Uzak, orta ve yakın mesafeyi mümkün olduğunca gözlüksüz görmek isteyen hastalarda üç odaklı merceklerin tercih edilebildiğini, uzak görüşün öncelikli olduğu hastalarda ise tek odaklı merceklerin daha uygun olabileceğini anlatan Burcu, bu durumda yakın gözlüğüne ihtiyaç duyulabileceğini söyledi.

Ameliyat sonrasında bebeklik dönemindeki gibi kusursuz bir görüş beklentisinin gerçekçi olmayacağını belirten Burcu, en doğru yaklaşımın hastanın beklentisini iyi anlamak ve ihtiyacına uygun merceği seçmek olduğunu vurguladı.

Her katarakt ameliyatı sadece damla anesteziyle yapılmıyor

Katarakt ameliyatlarında hastanın durumuna göre farklı anestezi yöntemlerinin uygulanabildiğini anlatan Prof. Dr. Burcu, ameliyata uyum sağlayabilecek hastalarda damla anestezisinin yeterli olabildiğini söyledi.

Yoğun kaygısı bulunan, işitme sorunu veya ameliyat sırasında iletişimi güçleştirecek özel bir durumu olan hastalarda sedasyon ya da farklı anestezi yöntemlerinin tercih edilebildiğini belirten Burcu, çocuk hastaların ise genel anestezi altında ameliyat edildiğini ifade etti.

Yeni cerrahi tekniklerle çok küçük kesilerden ameliyat yapılabildiği için geçmişte olduğu gibi gözün uzun süre kapatılmasının her hastada gerekli olmadığını belirten Prof. Dr. Burcu, bazı hekimlerin gözü hiç kapatmayabildiğini, bazılarının ise bir veya iki gün süreyle koruma önerebildiğini söyledi.

Ameliyat sonrası hijyenin büyük önem taşıdığını vurgulayan Burcu, özellikle ilk 48 saatin dikkat gerektirdiğini, yaklaşık 10 gün boyunca ameliyat edilen göz ve çevresinin doğrudan suyla temasından kaçınılması gerektiğini ifade etti.

“İki gözü aynı anda ameliyat etmeyi tercih etmiyoruz”

Her iki göze aynı anda katarakt ameliyatı yapmayı rutin olarak tercih etmediklerini belirten Prof. Dr. Burcu, bir gözün ameliyatından en az üç gün sonra, genellikle de yaklaşık bir hafta içerisinde diğer gözün ameliyat edilebildiğini söyledi.

Genel anestezi alması gereken ve ikinci kez anestezi uygulanmasının sağlık açısından risk oluşturduğu çok özel hastalarda iki gözün aynı seansta ameliyat edilebildiğini belirten Burcu, bu durumda ikinci göze geçilirken tamamen yeni bir ameliyat yapılıyormuş gibi cerrahi hazırlığın ve kullanılan malzemelerin yenilendiğini anlattı.

Katarakt tekrarlamaz

Katarakt ameliyatından sonra hastalığın yeniden oluşmadığını vurgulayan Prof. Dr. Burcu, bazı hastalarda iyileşme sürecinde göz içindeki arka kapsülde opaklaşma gelişebildiğini söyledi.

Halk arasında zaman zaman “katarakt yeniden oluştu” veya “gözde kireçlenme oldu” şeklinde ifade edilen bu durumun kataraktın tekrarlaması anlamına gelmediğini belirten Burcu, arka kapsül opasitesi olarak adlandırılan tablonun basit bir lazer işlemiyle giderilebildiğini ifade etti.

Ailesinde anevrizma öyküsü olanlar kontrollerini ihmal etmemeli

Prof. Dr. Ayhan Tekiner, anevrizmanın beyin damarlarının belirli bölgelerinde oluşan balonlaşmalar olduğunu belirterek, hastalığın özellikle 40 yaşından sonra daha sık görüldüğünü söyledi.

Doğuştan gelen yatkınlığın yanı sıra yaşam tarzına bağlı olarak damarların elastikiyetini kaybetmesinin anevrizma gelişiminde önemli rol oynadığını ifade eden Tekiner, anevrizma kanamalarının beynin etkilenen bölgesine göre ölümden kalıcı sakatlığa kadar uzanan ciddi sonuçlara yol açabileceğini vurguladı.

Erken tanının büyük önem taşıdığına dikkat çeken Tekiner, ailesinde anevrizma öyküsü bulunan kişilerin BT anjiyografi veya MR anjiyografi ile mutlaka değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Geçmişte 5 milimetrenin altındaki anevrizmalara çoğunlukla müdahale edilmediğini hatırlatan Tekiner, son yıllarda tedavi yöntemlerindeki gelişmeler sayesinde komplikasyon riskinin yüzde 1’in altına düştüğünü, bu nedenle uygun hastalarda daha küçük anevrizmaların da tedavi edilebildiğini belirtti.

Şah damarındaki plaklar inmenin en önemli nedenlerinden biri

Programda inme ve felç konusunda da önemli bilgiler veren Prof. Dr. Tekiner, beyni besleyen damarların sağlıklı olmasının hayati önem taşıdığını ifade etti.

Şah damarı olarak bilinen karotis arterlerde oluşan plakların inmelerin yaklaşık yüzde 20-25’inden sorumlu olduğunu belirten Tekiner, obezite başta olmak üzere sağlıksız yaşam tarzının damar yapısını bozduğunu söyledi.

Fazla yağ dokusunun karaciğer aracılığıyla dolaşıma katılarak damar yapısını olumsuz etkilediğini ifade eden Tekiner, kötü kolesterol ile birleşen bu sürecin damar tıkanıklığına ve emboliye neden olabildiğini belirtti.

Yüksek tansiyon, diyabet, hareketsizlik ve ilerleyen yaşın da inme riskini artırdığını vurgulayan Tekiner, damar yapısındaki bozulmanın yalnızca beyni değil tüm organ ve sistemleri etkilediğini söyledi.

İnmede ilk 2 saat hayat kurtarıyor

İnme belirtilerinin fark edildiği anda vakit kaybetmeden 112 Acil Çağrı Merkezi’nin aranması gerektiğini vurgulayan Prof. Dr. Tekiner, bulantı, kusma, bilinç kaybı, yüz felci, konuşma bozukluğu ve kol veya bacakta güç kaybı gibi belirtilerin acil değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.

Eskiden ilk 6 saatin kritik kabul edildiğini hatırlatan Tekiner, günümüzde özellikle ilk 2 saatin tedavi başarısı açısından çok daha önemli olduğunun altını çizdi.

Hastaneye zamanında ulaştırılan hastalarda uygun durumlarda damar açıcı tedavi uygulanabildiğini ya da pıhtının girişimsel yöntemlerle damardan çıkarılabildiğini belirten Tekiner, hızlı müdahalenin hastanın yaşamını ve yaşam kalitesini doğrudan etkilediğini söyledi.

İnme tedavisi bir ekip işidir

İnme tedavisinde başarının hızlı ve koordineli çalışmaya bağlı olduğunu belirten Prof. Dr. Tekiner, hastanın 112 ekipleri tarafından en kısa sürede uygun hastaneye ulaştırılması, acil serviste zaman kaybetmeden değerlendirilmesi ve deneyimli ekipler tarafından müdahale edilmesinin hayati önem taşıdığını ifade etti.

Tüm sürecin kusursuz işlemesi halinde hastaya hastaneye ulaştıktan sonraki 10-15 dakika içerisinde müdahale edilebildiğini belirten Tekiner, bu sayede hastaların kalıcı hasar gelişmeden normal yaşamlarına dönebilme şansının önemli ölçüde arttığını söyledi.

Sigara ve elektronik sigara damar sağlığının düşmanı

Prof. Dr. Tekiner, damar sağlığını korumak için halk arasında yaygın olan yanlış inanışlara da dikkat çekti.

Herhangi bir besinin tek başına kanı sulandırmasının mümkün olmadığını belirten Tekiner, sağlıklı ve dengeli beslenmenin damar yapısını korumanın temel şartı olduğunu söyledi.

Sigaranın damar sağlığının en büyük düşmanlarından biri olduğunu vurgulayan Tekiner, elektronik sigaraların da masum olmadığını, binlerce zararlı madde içerdiğini ve damar yapısını olumsuz etkilediğini ifade etti.

Hareketli yaşam ve stres kontrolü sağlıklı yaşlanmanın anahtarı

Prof. Dr. Ayhan Tekiner, sağlıklı damar yapısının genç yaşlardan itibaren korunması gerektiğini belirterek, obezite ile mücadele, düzenli fiziksel aktivite ve dengeli beslenmenin beyin ve damar hastalıklarından korunmada en etkili yöntemler arasında yer aldığını söyledi.

Uzun yolculuklarda belirli aralıklarla ayağa kalkıp yürünmesini öneren Tekiner, egzersize yeni başlayacak özellikle obezite, hipertansiyon ve diyabet hastalarının sabahın erken saatleri yerine öğleden sonra veya akşamüstünü tercih etmelerinin daha uygun olacağını ifade etti.

Geç saatlerde yemek yememek, yeterli sıvı tüketmek ve düzenli hareket etmenin damar sağlığını desteklediğini belirten Tekiner, stresin de kortizol salgısını artırarak tansiyon ve kan şekerini yükselttiğini, bunun da damar sistemi üzerinde olumsuz etkiler oluşturduğunu söyledi.

Uzun ve kaliteli yaşamın temelinde sağlıklı beslenme, hareketli yaşam, sigaradan uzak durma ve stresin kontrol altında tutulmasının bulunduğunu vurgulayan Prof. Dr. Tekiner, “Yalnızca uzun yaşamak değil, sağlıklı ve kaliteli bir yaşam sürmek için damar sağlığımıza genç yaşlardan itibaren yatırım yapmalıyız” dedi.

"Görüntüyle gerçek hiçbir zaman aynı değildi"

Akkoç, yıllar boyunca devlet yönetiminde görünenle yaşananın farklı olduğunu gözlemlediğini belirterek şöyle konuştu:

"Devletlerin yönetiminde ve siyasi olaylarda, hatta savaşlarda bile görüntüyle gerçeğin birbirinden farklı olduğunu, senaryoların önceden hazırlandığını yaşayarak gördük. 1950 yılından itibaren Amerika'nın desteğiyle iktidara gelen hükümetlerin, çizilen çizginin dışına çıktıkları zaman yine darbelerle görevden alındıklarını gördüm."

"Doğan Koloğlu bana 'Nihat Erim başbakan olacak' dedi"

Yeni İstanbul Gazetesi Ankara Bürosu'nda görev yaptığı dönemi anlatan Akkoç, Genel Yayın Müdürü Doğan Koloğlu'nun kendisine sürekli aynı bilgiyi doğrulatmaya çalıştığını söyledi.

"Doğan ağabey bana, 'Çok önemli bir yerden duydum. Nihat Erim başbakan olacakmış. Konuşabilir misin?' dedi. Ben de 'Nasıl sorayım? Demirel başbakan, İnönü muhalefet lideri. Böyle bir soru sorulur mu?' diye cevap veriyordum. Ama salı, çarşamba, perşembe aynı şey tekrarlandı."

"Nihat Erim başbakan olacağını benden öğrendi"

Israrlar üzerine Nihat Erim'i aradığını söyleyen Akkoç, o telefon görüşmesini şu sözlerle anlattı:

"Telefonu çevirdim. 'Beyefendi hayırlı uğurlu olsun. Başbakan oluyormuşsunuz' dedim. Ama bunun benim sorum olmadığını, Genel Yayın Müdürü Doğan Koloğlu'nun sorusu olduğunu söyledim. Nihat Bey şaşırdı. 'Ya Fethi Bey, nereden çıktı bu?' dedi. Ben de kaynağı söylemedim. Çünkü telefonların dinlendiğini biliyorduk."

Akkoç, yıllar sonra bu olayı değerlendirirken şu ifadeleri kullandı:

"Nihat Erim başbakan olacağını benden öğrendi. O konuşmada bunu kendisinin de bilmediğini anladım."

"Telefon konuşmasını unutmamı rica etti"

Muhtıranın ardından yaşananları da anlatan Akkoç, Erim'in koruma müdürü aracılığıyla kendisine mesaj gönderdiğini belirtti.

"Koruma müdürü yanıma geldi. 'Sayın Nihat Bey'in size saygıları var, o telefon konuşmasını unutmanızı rica ediyor' dedi. Ben de 'O konuşmayı unuttum. Ama hükümet güvenoyu aldıktan sonra ilk demecini bana versin' dedim. İlk yazılı demecini bana gönderdi."

"12 Mart'ın üç temel nedeni vardı"

Akkoç, muhtıranın yalnızca iç politik gelişmelerle açıklanamayacağını belirterek üç temel neden sıraladı:

"Birinci sebep haşhaştı. Amerika Demirel'e 'Haşhaşı kapat' diyordu. Demirel ise 'Daraltırım ama tamamen kapatamam' diyordu.

İkinci sebep Sovyetler Birliği ile yapılan ağır sanayi hamleleriydi. Türkiye'nin en büyük fabrikalarını Ruslara kurdurmuşlardı.

Üçüncü sebep ise Nixon'ın Çin ziyareti sonrasında Türkiye'ye yaptığı baskıydı. Tayvan'la ilişkilerin kesilip Mao'nun Çin'inin tanınması isteniyordu. Demirel bunu kabul etmedi."

"İlk kararname haşhaş yasağı oldu"

Akkoç, şöyle devam etti:

"Nihat Erim başbakan olduktan sonra imzaladığı ilk kararname haşhaş ekiminin yasaklanması oldu. Darbelerin temelinde, 1946'dan sonra çizilen çizginin dışına çıkan iktidarların değiştirilmesi anlayışı vardı."

Kistik fibrozisin genetik geçişli, kalıtsal bir hastalık olduğunu belirten Prof. Dr. Özçelik, hastalığın anne karnından itibaren gelişmeye başladığını söyledi. Hastalığın temelinde salgı yapan hücrelerde bulunan klor kanallarındaki bozukluğun yer aldığını ifade eden Özçelik, bu nedenle tüm salgıların normalden daha koyu ve yapışkan hale geldiğini kaydetti.

En fazla akciğerleri etkiliyor

Kistik fibrozisin birçok organı etkileyebildiğini belirten Prof. Dr. Özçelik, en ciddi hasarın akciğerlerde oluştuğunu söyledi.

Akciğerlerde biriken koyu kıvamlı mukusun solunum yollarını tıkadığını, bu ortamda yerleşen mikropların temizlenememesi nedeniyle tekrarlayan enfeksiyonlar ve zamanla ilerleyici akciğer hasarı geliştiğini anlatan Özçelik, hastalığın yalnızca akciğerleri değil, üst solunum yolları ile mide-bağırsak sistemini de etkileyebildiğini ifade etti. Kistik fibrozisli hastalarda insülin direnci ve üreme sistemiyle ilgili sorunların da görülebildiğini belirtti.

Akraba evlilikleri riski artırıyor

Kistik fibrozisin çekinik genlerle aktarılan bir hastalık olduğuna dikkat çeken Prof. Dr. Özçelik, özellikle akraba evliliklerinde hastalığın ortaya çıkma riskinin önemli ölçüde arttığını söyledi. Özçelik, bu nedenle genetik danışmanlığın ve akraba evliliklerinin azaltılmasının büyük önem taşıdığını vurguladı.

Erken tanı tedavinin başarısını artırıyor

Hastalığın ne kadar erken tanınırsa tedavinin o kadar başarılı olduğunu belirten Prof. Dr. Özçelik, bu nedenle yenidoğan tarama programlarının büyük önem taşıdığını söyledi.

Yenidoğan tarama testleri sayesinde hastalığın henüz belirti vermeden saptanabildiğini ifade eden Özçelik, erken dönemde başlanan tedavilerle organ hasarı gelişmeden hastalığın kontrol altına alınabildiğini kaydetti. Özçelik günümüzde bazı modülatör tedavilerin bebekler henüz bir aylıkken başlanabildiğini belirtti.

“Yenidoğan tarama testlerinden korkmayın”

Son yıllarda yenidoğan tarama testlerine yönelik çeşitli yanlış bilgilerin yayıldığını söyleyen Prof. Dr. Özçelik, ailelere önemli uyarılarda bulundu.

Bazı ailelerin bebeklerinden kan örneği alınmasını istemediğini belirten Özçelik, kan örneklerinin farklı amaçlarla kullanılacağı yönündeki iddiaların gerçeği yansıtmadığını, tüm sürecin devlet kontrolünde yürütüldüğünü ifade ederek ailelerin bu testleri mutlaka yaptırması gerektiğini söyledi.

Kistik fibrozis sürekli bakım gerektiriyor

Kistik fibrozisin yaşam boyu düzenli takip gerektiren bir hastalık olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Özçelik, tedavide en önemli basamaklardan birinin akciğer bakımının sağlanması olduğunu belirtti.

Ailelerin solunum fizyoterapisi ve günlük bakım için saatler harcadığını ifade eden Özçelik, hastaların sık akciğer enfeksiyonları nedeniyle zaman zaman hastaneye yatmak zorunda kaldıklarını söyledi. Özçelik, organlar hasar görmeden önce tedaviye başlanmasının yaşam süresi ve yaşam kalitesi açısından belirleyici olduğunu vurguladı.

Modülatör tedavilerde yeni dönem

Kistik fibrozis tedavisinde son yılların en önemli gelişmelerinden birinin modülatör tedaviler olduğunu belirten Prof. Dr. Özçelik, bu ilaçların hastalığın temelindeki klor kanalındaki bozukluğu hedef aldığını söyledi.

İlk modülatör tedavilerin 2012 yılında kullanılmaya başlandığını, tedavilerin yıllar içinde gelişerek 2019 yılında üçlü kombinasyonlara ulaştığını belirten Özçelik, modülatör tedavilerin 2025 yılının Ağustos ayından itibaren geri ödeme kapsamına alınmasının hastalar açısından önemli bir dönüm noktası olduğunu ifade etti. Bu tedavilerin yüksek maliyetli olduğuna dikkat çeken Özçelik, ayrıca hastalığın hücresel mekanizmasını düzeltmeye yönelik yeni ilaçlarla ilgili faz 2 ve faz 3 klinik çalışmaların da sürdüğünü söyledi.

Erkek hastalarda kısırlık sık görülüyor

Prof. Dr. Özçelik, kistik fibrozisli erkeklerde kısırlığın oldukça yüksek oranlarda görüldüğünü belirterek, hastalığın yalnızca solunum sistemini değil, yaşamın birçok alanını etkileyen çok yönlü bir sağlık sorunu olduğuna dikkat çekti.

Çocuklar sosyal yaşamda da zorlanabiliyor

Sık öksürük ve balgam nedeniyle çocukların okul ve sosyal yaşamlarında güçlük yaşayabildiğini belirten Özçelik, tekrarlayan akciğer enfeksiyonları nedeniyle sık hastane yatışlarının eğitim hayatını olumsuz etkileyebildiğini söyledi.

Büyüme ve gelişmenin akranlarının gerisinde kalmasının hem çocukları hem de ailelerini psikolojik olarak zorlayabildiğini ifade eden Özçelik, günümüzde tedavide sağlanan gelişmeler sayesinde bu çocukların geleceğe çok daha umutla bakabildiğini belirtti.

Yaşam süresi önemli ölçüde uzadı

Kistik fibrozisin tanımlandığı ilk yıllarda hastaların büyük bölümünün iki yaşına ulaşamadan yaşamını yitirdiğini hatırlatan Prof. Dr. Özçelik, hastalığın 1938-1939 yıllarında tanımlandığını, 1989 yılında ise hastalığa neden olan genin keşfedildiğini söyledi.

Genetik keşfin ardından geçen süreçte tedavide büyük ilerlemeler kaydedildiğini belirten Özçelik, bugün erken tanı alan ve uygun tedavi gören hastaların yaşam sürelerinin ve yaşam kalitelerinin belirgin şekilde arttığını ifade etti.

İleri yaşta da tanı konulabiliyor

Kistik fibrozisin en sık beyaz ırkta görüldüğünü, siyah ırkta daha düşük, sarı ırkta ise daha nadir rastlandığını belirten Prof. Dr. Özçelik, hastalığın yalnızca çocukluk çağında görülmediğini de vurguladı.

Tekrarlayan akciğer enfeksiyonları, sürekli balgam çıkarma, büyüme geriliği bulunan çocukların mutlaka kistik fibrozis açısından değerlendirilmesi gerektiğini belirten Özçelik, bronş genişlemesi bulunan erişkin hastalarda da ayırıcı tanıda kistik fibrozisin mutlaka düşünülmesi gerektiğini söyledi.

Literatürde 81 yaşında kistik fibrozis tanısı alan hastaların bulunduğunu hatırlatan Prof. Dr. Özçelik, aile öyküsü bulunan gebeliklerde ise anne karnında takip ile hastalığın erken dönemde saptanabildiğini sözlerine ekledi.

Dünyada 2,8 milyon, Türkiye’de yaklaşık 83 bin kişi MS ile yaşıyor

Multipl Skleroz (MS), dünyada yaklaşık 2,8 milyon, Türkiye’de ise 82–83 bin kişiyi etkileyen kronik bir nörolojik hastalık olarak biliniyor.

Hastalığın merkezi sinir sistemini etkilediğini anlatan Prof. Dr. Mungan, beyin ve omurilikteki sinir hücrelerini saran miyelin kılıfının, bağışıklık sistemindeki bozukluklar nedeniyle hasar gördüğünü belirterek şunları söyledi:

“Bağışıklık sistemindeki değişiklikler miyelin kılıfında yıkıma yol açıyor ve sinir hücreleri arasındaki iletiyi bozuyor. Bunun sonucunda da hastalık çok farklı belirtilerle ortaya çıkıyor.”

MS’nin bağışıklık sistemi hastalığı olduğunu ancak genetik ve çevresel faktörlerin de hastalığın oluşumu ve ilerlemesinde önemli rol oynadığını ifade eden Mungan, hastalığın kadınlarda erkeklere göre 2,5–3 kat daha sık görüldüğünü, özellikle 20–40 yaş arasında ortaya çıktığını söyledi.

Kadınlarda daha sık görülmesinin kesin nedeninin bilinmediğini belirten Mungan, “Östrojen ve diğer kadınlık hormonlarının bağışıklık sistemi üzerindeki etkileri nedeniyle özellikle doğurganlık çağında hastalık daha sık görülüyor.” dedi.

Mungan, son yıllarda tanı olanaklarının gelişmesi sayesinde ileri yaşta başlayan MS vakalarının daha sık tanı aldığını, nadir de olsa çocukluk çağında da görülebildiğini söyledi.

İlk belirti görme kaybı da olabilir, uyuşma da…

MS’nin çok farklı belirtilerle ortaya çıkabildiğini belirten Prof. Dr. Mungan, en sık görülen bulguların;

• Görme kaybı,
• Çift görme,
• Kol veya bacakta uyuşma,
• Güçsüzlük,
• Denge bozukluğu,
• İdrar problemleri olduğunu söyledi.

MR’da görülen plakların beynin veya omuriliğin hangi bölgesini etkilediğine göre belirtilerin değiştiğini belirten Mungan, “Plak hangi fonksiyonu etkiliyorsa hastanın şikâyeti de ona göre ortaya çıkıyor.” dedi.

Görme kaybı yaşayan hastaların çoğunlukla önce göz hastalıkları uzmanına başvurduğunu belirten Prof. Dr. Semra Öztürk Mungan, göz muayenesinde sorun bulunmaması halinde hastaların nörolojiye yönlendirildiğini söyledi.

Tanıda MR ve nörolojik muayene belirleyici

MS tanısında ayrıntılı klinik öykü ve nörolojik muayenenin vazgeçilmez olduğunu belirten Prof. Dr. Mungan, hem beyin hem de omurilik MR’ının mutlaka çekildiğini ifade etti.

Son yıllarda güncellenen tanı kriterlerinde MR’ın çok daha belirleyici hâle geldiğini söyleyen Mungan, yardımcı tanı yöntemleri arasında VEP testi ile göz sinirlerindeki iletimin değerlendirildiğini anlattı.

Tanıda en önemli yardımcı yöntemlerden birinin ise beyin omurilik sıvısının incelenmesi olduğunu belirten Prof. Dr. Mungan, şöyle konuştu:

“Lomber ponksiyon yardımcı test olarak geçse de hemen hemen her hastada yapmak istiyoruz. Hem kesin tanı hem de ayırıcı tanı açısından çok önemli. Ayrıca hastalığın gelecekte nasıl seyredeceği konusunda da bize önemli bilgiler veriyor.”

MS her hastada farklı seyrediyor

Kesin MS tanısı alan hastalarda koruyucu tedavinin geciktirilmemesi gerektiğini vurgulayan Prof. Dr. Mungan, tedavi edilmediğinde hastalığın ilerleyerek kalıcı fonksiyon kayıplarına neden olabileceğini söyledi.

Atak dönemlerinde öncelikle yüksek doz kortizon tedavisi uygulandığını belirten Mungan, ardından hastalığın tipine uygun koruyucu tedavilerin planlandığını ifade etti.

MS hastalığının en sık görülen tipinin ataklar ve iyileşmelerle seyreden RRMS (Relapsing Remitting MS) olduğunu belirten Prof. Dr. Mungan, hastaların yaklaşık yüzde 15–20’sinde ilerleyici tip MS görüldüğünü söyledi.

Bazı hastalarda hastalığın en baştan ilerleyici seyredebildiğini, bazılarında ise yıllar içinde ilerleyici forma dönüşebildiğini belirten Mungan, “MS tamamen kişiye özgü seyreden bir hastalık. Hastaların düzenli izlenmesi ve hastalık tipinin doğru belirlenmesi tedavinin başarısını belirliyor.” dedi.

Aynı hekim tarafından uzun süre takip büyük önem taşıyor

MS’nin uzun yıllar takip gerektiren kronik bir hastalık olduğunu belirten Prof. Dr. Mungan, hastaların tanı sonrasında sürekli doktor değiştirmemesi gerektiğini söyledi.

“Kesin tanı konulduktan sonra hastaların aynı hekim tarafından izlenmesi tedavi başarısını artırıyor. Çünkü MS’de bireyselleştirilmiş tedavi çok önemli. Doktorun hastanın geçmişini, MR değişimlerini, atak sıklığını ve nörolojik durumunu yakından bilmesi gerekiyor.”

Hastalar gerçek atak ile yalancı atağı karıştırabiliyor

MS atağının belirtilerin 24 saatten uzun sürmesi olarak tanımlandığını belirten Prof. Dr. Mungan, optik nörit, güçsüzlük, uyuşma ve denge bozukluğunun gerçek atak belirtileri arasında yer aldığını söyledi.

Bunun yanında enfeksiyon, sıcak hava, yoğun stres, regl dönemi veya aşırı egzersiz gibi vücut ısısını artıran durumlarda yalancı atakların görülebileceğini belirten Mungan, bu nedenle hastaların önce ayrıntılı değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Atak tedavisinde altın standart kortizon tedavisi

MS ataklarında günlük 1000 mg kortizonun 5–7 gün, bazı hastalarda ise 10 güne kadar uygulanabildiğini belirten Prof. Dr. Mungan, kortizona yanıt alınamayan hastalarda ise plazmaferez tedavisinin uygulandığını söyledi.

Bu tedavinin özellikle üniversite ve şehir hastanelerindeki deneyimli MS merkezlerinde yapılabildiğini ifade etti.

Akıllı ilaçlar umut veriyor

Atak tedavisinin dışında hastalığın ilerlemesini durdurmaya yönelik çok sayıda tedavi bulunduğunu belirten Prof. Dr. Mungan, Türkiye’de tedavilerin basamaklı sistemle uygulandığını söyledi.

Tablet, enjeksiyon ve infüzyon tedavilerinin bulunduğunu belirten Prof. Dr. Semra Öztürk Mungan, yeni nesil bağışıklık sistemini yeniden yapılandıran tedavilere ilişkin şu bilgileri verdi:

“Hastaların akıllı ilaç olarak adlandırdığı yeni tedaviler sayesinde çok az doz uygulayıp hastaları uzun süre tedavisiz takip edebildiğimiz durumlar olabiliyor.”

Tedavi seçiminde hastanın yaşı, cinsiyeti, gebelik planı, mesleği, sosyal yaşamı ve hastalığın seyri gibi çok sayıda faktörün dikkate alındığını belirtti.

MS hastaları evlenebilir, çocuk sahibi olabilir

Prof. Dr. Semra Öztürk Mungan, MS hastalarının normal yaşamlarını sürdürebileceklerini belirterek şu önerilerde bulundu:

“MS hastaları evlenebilir, planlı gebelik gerçekleştirebilir ve doktorlarıyla koordineli şekilde çocuk sahibi olabilirler. Gebelik öncesinde hastalığın en az bir yıl stabil seyretmesini tercih ediyoruz.”

Ağır egzersizlerden kaçınılmasını öneren Mungan; yürüyüş, yüzme, yoga ve pilatesin uygun sporlar olduğunu söyledi.

Akdeniz tipi beslenme öneriliyor

Beslenmenin tedavinin önemli bir parçası olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Semra Öztürk Mungan, Akdeniz tipi beslenmenin önerildiğini söyledi.

Mungan, sebze, meyve ve balık ağırlıklı beslenmenin önemine dikkat çekerek D vitamini ve B12 eksikliklerinin mutlaka giderilmesi gerektiğini, balık tüketemeyen hastalarda ise omega-3 desteğinin yararlı olabileceğini belirtti. Prof. Dr. Mungan, “Miyelin kılıfının iyileşmesinde omega-3’ün önemli etkileri bulunuyor.” dedi.

Sigara ve D vitamini eksikliği hastalığın en önemli çevresel sebepleri

MS için kanıtlanmış iki önemli çevresel risk faktörü bulunduğunu belirten Prof. Dr. Mungan, bunların D vitamini eksikliği ve sigara olduğunu belirterek, “Hastalar kesinlikle sigara içmemeli, sigara içilen ortamlarda da bulunmamalı.” dedi.

MS hastaları yaz sıcaklarında dikkatli olmalı

Prof. Dr. Semra Öztürk Mungan, MS hastalarının yaz aylarında çok daha dikkatli olmalarını belirterek sıcak ortamlardan kaçınmalarını söyledi.

Mungan:

• Sıcak suyla banyo yapılmamasını,
• Hamam ve saunadan uzak durulmasını,
• Yazın 11.00–14.00 saatleri arasında güneşten kaçınılmasını,
• Bol su tüketilmesini,
• Hafif beslenilmesini önerdi.

Türkiye’de hastalar güncel tedavilere kolaylıkla ulaşıyor

Dünyada kullanılan güncel MS tedavilerinin neredeyse tamamına Türkiye’de geri ödeme kapsamında erişilebildiğini belirten Prof. Dr. Semra Öztürk Mungan, bunun hastalar açısından önemli bir avantaj olduğunu söyledi.

Ayrıca ilerleyen yaşlarda bağışıklık sisteminin daha sakin hâle gelmesi nedeniyle bazı hastalarda hastalığın da daha durağan seyredebildiğini ifade etti.

Kök hücre mucize değil

Kök hücre tedavisine ilişkin yanlış beklentilere dikkat çeken Prof. Dr. Mungan, şu değerlendirmede bulundu:

“Kök hücre tedavisi bağışıklık sistemini yeniden yapılandırmayı hedefliyor ancak hastalığı tamamen ortadan kaldırmıyor. Diğer tedavilere belirgin bir üstünlüğü de bulunmuyor. Mucize beklememek gerekiyor.”

Mungan, kök hücre tedavisinin özellikle ataklı MS grubunda daha etkili olduğunu, Türkiye’de ise yalnızca çok sınırlı sayıdaki merkezde uygulanabildiğini söyledi.

Aktarlardan alınan ürünlerden uzak durun

MS hastalarının Sağlık Bakanlığı onaylı ilaçlar dışında hiçbir ürünü kontrolsüz şekilde kullanmamaları gerektiğini belirten Prof. Dr. Mungan, “Hekimlerinizin önermediği bitkisel ürünleri ve aktarlardan alınan karışımları kesinlikle kullanmayın.” uyarısında bulundu.

“MS tanısı alanlar umutsuzluğa kapılmasın”

Programın sonunda MS tanısı alan hastalara seslenen Prof. Dr. Mungan, moral ve sosyal desteğin tedavinin önemli parçalarından biri olduğunu belirterek şu mesajı verdi:

“MS tedavi edilebilen ve ilerlemesi durdurulabilen bir hastalık. Hastalar düzenli takiplerini yaptırır, tedavilerini aksatmaz ve yaşam tarzlarına dikkat ederlerse bugün tekerlekli sandalyeye mahkûm olmaları artık neredeyse söz konusu olmuyor.”

Hasta yakınlarının desteğinin büyük önem taşıdığını belirten Mungan, hastaların iş yaşamlarından kopmamalarını, sosyal hayata katılmalarını ve hobi edinmelerini önerdi. Ayrıca bulundukları illerde Türkiye MS Derneği şubelerine başvurarak ücretsiz eğitim, yoga ve pilates programlarından yararlanabileceklerini söyledi.

“52 yıl önce, 20 Temmuz 1974’te Kıbrıs’a yapılan müdahalenin önce diplomasiyle, ardından askeri harekatla kazanıldığını yaşayarak öğrendim. Kıbrıs’ın kaderi, Başbakan Bülent Ecevit’in Londra’da İngiltere Başbakanı Harold Wilson, Dışişleri Bakanı James Callaghan ve daha sonra görüşmelere katılan ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı Joseph Sisco ile yaptığı tam 24 saatlik temasların sonunda şekillendi.”

Akkoç, harekattan bir gün önce ABD’nin Yunanistan’daki askeri yönetime kritik bir uyarıda bulunduğunu da öne sürdü:

“ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı Joseph Sisco, 19 Temmuz’da Yunanistan’a giderek cunta yönetimine, ‘Türkiye müdahale edecek. Sakın karşılık vermeyin. Karışırsanız Türkiye sizi de ezer. Biz Türkiye’nin yanındayız.’ mesajını iletti. Bu süreci bizzat yaşayarak ve görerek öğrendim.”

“Londra’ya özel uçakla gittik”

Akkoç, 17 Temmuz 1974’te Başbakan Bülent Ecevit başkanlığındaki heyetle birlikte Türk Hava Yolları’nın özel uçağıyla Londra’ya gittiklerini anlattı.

Heyette, Başbakan Yardımcısı ve İçişleri Bakanı Oğuzhan Asiltürk, Dışişleri Bakanlığı Yüksek Müşaviri Ümit Haluk Bayülken, Hukuk Müşaviri Namık Kemal Yolga ile dönemin Milli Savunma Bakanı ve Dışişleri Bakan Vekili Hasan Esat Işık’ın bulunduğunu belirten Akkoç, Dışişleri Bakanı Turan Güneş’in ise o sırada Çin’de resmi temaslarda olduğu için heyete katılamadığını ifade etti.

Basın mensupları olarak ise Hürriyet’ten Cüneyt Arcayürek, Milliyet’ten Orhan Tokatlı, Günaydın’dan Örsan Öymen, Tercüman gazetesi adına kendisi, Anadolu Ajansı Genel Müdürü Atilla Onuk ile TRT ekibinin yer aldığını söyledi.

“Dünyanın gözü Londra’daydı”

Akkoç, heyetin Heathrow Havalimanı’ndan doğrudan İngiltere Başbakanı Harold Wilson’ın konutuna geçtiğini belirterek, görüşmeleri dünyanın dört bir yanından gelen gazetecilerin takip ettiğini anlattı.

“Biz yalnız değildik. İngiliz gazeteciler başta olmak üzere dünyanın her yerinden basın mensupları Başbakanlık Konutu’nun önünde bekliyordu.”

“Sisco ile beş dakikalık kritik görüşme”

Görüşmelerin ardından Bülent Ecevit’in Joseph Sisco ile baş başa yaklaşık beş dakika süren özel bir görüşme yaptığını aktaran Akkoç, bu görüşmenin önemine dikkat çekti.

“Hasan Esat Işık’a ‘Bülent Bey nerede?’ diye sordum. ‘Sisco ile baş başa görüşüyor’ dedi. Saatime baktım, tam beş dakika sürdü. Görüşmenin ardından Bülent Bey son derece rahat ve memnun görünüyordu. Dünya basınına da gayet sakin ve güçlü bir açıklama yaptı.”

“Harekatın başlayacağını biliyorduk”

Londra temaslarının tam 24 saat sürdüğünü ifade eden Akkoç, Ankara’ya döndüklerinde harekat kararının artık kesinleştiğini hissettiklerini söyledi.

“Harekatın yapılacağını biliyorduk. Hazırlıkların tamamlandığını hissediyorduk ancak yalnızca başlama zamanı henüz net değildi.”

Akkoç, Joseph Sisco’nun ertesi gün yeniden Türkiye’ye geldiğini, ardından Yunanistan’a geçerek cunta yönetimiyle görüştüğünü ve aynı gün tekrar Ankara’ya döndüğünü belirterek, Yunanistan’a yapılan uyarının da bu diplomasi trafiğinin bir parçası olduğunu dile getirdi.

“Harekat haberi Güvenpark’ta duyuruldu”

20 Temmuz sabahı yaşanan anları da anlatan Akkoç, şunları söyledi:

“Cumartesi sabahı saat 06.00’da bütün bakanlar dışarı çıktı. Gazeteciler olarak biz de oradaydık. Başbakanın açıklama yapacağını düşünüyorduk. O sabah Güvenpark’a doğru yürürken Kıbrıs Barış Harekatı’nın başladığı resmen açıklandı.”

Doğum sancısı, anne adaylarının en büyük kaygılarından biri olmaya devam ediyor. Ancak günümüzde modern anestezi yöntemleri sayesinde doğum ağrısını büyük ölçüde azaltmak mümkün. Prof. Dr. Berrin Günaydın, halk arasında “ağrısız doğum” olarak bilinen uygulamanın çoğunlukla epidural analjezi ile yapıldığını belirterek, doğru koşullarda uygulandığında annenin doğuma bilinçli ve konforlu şekilde katılmasını sağladığını söyledi.

Prof. Dr. Günaydın, “Aslında tıpta kullandığımız doğru ifade ağrısız doğum değil, doğum ağrısının etkili şekilde azaltılmasıdır. Anne sancıları hisseder ancak dayanılmaz ağrı büyük ölçüde ortadan kalkar. Böylece doğuma aktif olarak katılır ve bebeğinin dünyaya gelişine tanıklık eder” ifadelerini kullandı.

"Obstetrik anestezi gelişmiş ülkelerde ayrı bir uzmanlık alanı"

Amerika Birleşik Devletleri ve İngiltere’de obstetrik anestezinin anesteziyolojinin özel bir çalışma alanı olarak kabul edildiğini belirten Prof. Dr. Günaydın, bu ülkelerdeki uygulamaları yerinde inceleyerek Gazi Üniversitesi’nde Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalı ile 2004 yılında başlattıklarını söyledi.

Doğum ağrısının yönetiminde kadın hastalıkları ve doğum uzmanları ile anesteziyoloji uzmanlarının birlikte çalışmasının önemine dikkat çeken Günaydın, “Kadın doğum uzmanı ve anne adayının onayı olmadan epidural analjezi uygulanamaz. Bu nedenle anne adaylarının doğru bilgilendirilmesinde kadın doğum uzmanlarının rolü son derece önemlidir” diye konuştu.

"Ağrısız doğumda altın standart epidural analjezi"

Doğum ağrısını azaltmaya yönelik farklı yöntemler bulunduğunu ancak *altın standardın epidural analjezi olduğunu* vurgulayan Prof. Dr. Berrin Günaydın, yöntemin bel bölgesinden omuriliğin dışındaki epidural boşluğa yerleştirilen ince bir kateter aracılığıyla uygulandığını anlattı.

Günaydın “Düşük dozlarda lokal anestezik ilaçlar ve yardımcı ilaçlar kullanıyoruz. Amaç annenin ağrısını azaltırken hareket edebilmesini, doğuma aktif katılmasını ve bebeğin doğumuna bilinçli şekilde eşlik etmesini sağlamaktır” dedi.

“Epidural felç yapmaz, bebeğe zarar vermez”

Toplumda *epiduralle* ilgili çok sayıda yanlış bilgi bulunduğunu belirten Prof. Dr. Günaydın, en sık karşılaştıkları soruların felç, kalıcı bel ağrısı ve bebeğe zarar verip vermediği olduğunu söyleyerek şunları kaydetti:

“Epidural uygulama omuriliğin içine değil, dışındaki güvenli alana yapılır. Deneyimli ekip ve uygun koşullarda uygulandığında son derece güvenli bir yöntemdir. Bilimsel çalışmalar epidural analjezinin kalıcı bel ağrısına neden olmadığını gösteriyor. Ayrıca kullanılan ilaçlar çok düşük dozlarda uygulanıyor. Amaç annenin rahatlamasıdır. Anne rahatladığında stres hormonları azalıyor, bu da bebeğin oksijenlenmesini ve doğum sürecini olumlu etkileyebiliyor.”

"Sezaryen oranlarının düşürülmesine katkı sağlayabilir"

Prof. Dr. Günaydın, bilimsel çalışmaların epidural analjezinin sezaryen oranını artırmadığını gösterdiğini belirterek, gelişmiş ülkelerde bunun tam tersine normal doğumu destekleyen önemli uygulamalardan biri olduğunu ifade etti. Günaydın şöyle konuştu:

“Amerika ve İngiltere’de sezaryen oranları yaklaşık yüzde 30 seviyelerinde. Bu ülkelerde doğumların büyük bölümü epidural analjezi ile gerçekleştiriliyor. Anne adayları bu konuda bilinçli olduğu için doğum ağrısının azaltılmasını talep ediyor. Normal doğumun desteklenmesi de sezaryen oranlarının düşmesine katkı sağlayabiliyor.”

Türkiye’de de öncelikle bu konuda farkındalığın artırılması gerektiğini belirten Günaydın, “Toplum bilinçlenmeden yalnızca hizmeti yaygınlaştırmak yeterli olmaz. Aynı zamanda bunu karşılayacak eğitimli ekiplerin ve uygun altyapının da hazır olması gerekir” diye konuştu.

"Ağrısız doğum ekip işi"

Epidural analjezinin yalnızca bir anestezi uygulaması olmadığını belirten Prof. Dr. Günaydın, başarılı bir doğum yönetimi için kadın hastalıkları ve doğum uzmanı, anesteziyoloji ve reanimasyon uzmanı, deneyimli hemşireler, uygun monitörizasyon ve teknik donanımın birlikte çalışmasının şart olduğunu söyledi.

Anne adaylarının gebelik boyunca düzenli olarak değerlendirildiğini ifade eden Günaydın, kan sulandırıcı ilaç kullananlar, bazı kanama-pıhtılaşma bozukluğu bulunanlar, girişim bölgesinde enfeksiyonu olanlar veya bazı özel nörolojik hastalıkları bulunan kişilerde epidural uygulanamayabileceğini belirtti. Uygun adaylarda ise anestezi değerlendirmesi ve bilgilendirilmiş onam sonrasında güvenle uygulanabileceğini kaydetti.

Sezaryende de önemli avantaj sağlıyor

Planlı sezaryenlerde tıbbi engel bulunmadığı sürece spinal, kombine spinal-epidural veya epidural gibi bölgesel anestezi yöntemlerinin tercih edilmesi gerektiğini belirten Prof. Dr. Günaydın, doğum sırasında epidural kateter takılmış bir gebenin acil sezaryene alınması gerekirse aynı kateter üzerinden anestezinin sürdürülebileceğini söyledi.

Ayrıca epidural kateterin sezaryen sonrasında da ameliyat ağrısının kontrolünde kullanılabildiğini ifade etti.

“Doğum bir hastalık değil, hayatın en güzel mucizelerinden biridir”

Prof. Dr. Günaydın, Dünya Anesteziyoloji Dernekleri Federasyonu’nun (WFSA) doğum ağrısının giderilmesini lüks değil, hasta hakkı olarak değerlendirdiğini, Amerikan Kadın Doğum Uzmanları Koleji’nin (ACOG) ise tıbbi engel bulunmayan gebelerde annenin doğum ağrısının giderilmesini istemesini tek başına yeterli bir tıbbi endikasyon olarak kabul ettiğini hatırlattı. Günaydın, şu ifadeleri kullandı:

“Bizim amacımız kadınları epidurale yönlendirmek değil; doğru bilgiyi vererek bilinçli seçim yapmalarını sağlamaktır. Ağrısız doğum bir zorunluluk değildir ancak isteyen ve tıbbi açıdan uygun olan hiçbir anne adayının bu haktan mahrum bırakılmaması gerekir.”

Doğumun doğal bir süreç olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Günaydın, sözlerini şöyle tamamladı:

“Doğum bir hastalık değil, hayatın en güzel mucizelerinden biridir. Biz anesteziyoloji ve reanimasyon uzmanlarının görevi de bu mucizeyi anne ve bebek için daha güvenli, daha konforlu ve daha güzel bir deneyime dönüştürmektir.”

Diz ağrılarının toplumda en sık ihmal edilen sağlık sorunları arasında yer aldığını belirten Akkaya, erken dönemde başvurulduğunda birçok sorunun ilerlemeden kontrol altına alınabileceğini söyledi.

Diz ekleminin çok özel bir anatomiye sahip olduğunu vurgulayan Akkaya, yanlış ya da gecikmiş tedavilerin hareket kabiliyetini ciddi şekilde etkileyebileceğini belirterek, “Yürüme her şeydir. İnsanların mobilize olması genel beden ve ruh sağlığı açısından çok önemli. İnsanlar yürüyemediklerinde sosyal hayattan kopuyor, kilo alımı artıyor ve başkalarına bağımlı hale gelebiliyorlar” dedi.

“Diz sorunları yaşa ve cinsiyete göre değişiyor”

Diz eklemi hastalıklarının yaşa, cinsiyete ve yaşam biçimine göre farklılık gösterdiğini ifade eden Prof. Dr. Akkaya, çocukluk döneminde daha çok travmaya bağlı diz kapağı çıkıkları ve yaralanmaların görüldüğünü söyledi.

Orta yaş döneminde ise kadın ve erkeklerde farklı sorunların öne çıktığını belirten Akkaya, kadınlarda kas yapısındaki farklılıklar nedeniyle diz kapağı çevresindeki problemlerin daha sık yaşanabildiğini ifade etti.

“Merdiven inip çıkarken, çömelirken veya oturup kalkarken oluşan ağrılar ön diz ağrısının habercisi olabilir. Erken dönemde müdahale edilirse kıkırdak aşınması ilerlemeden önlem alınabilir.” diyen Akkaya, ihmal edilen problemlerin ilerleyen yaşlarda kireçlenmeye dönüşebileceğini söyledi.

Akkaya, erkeklerde ise spor yaralanmalarına bağlı menisküs yırtıkları ve ön çapraz bağ sorunlarının daha sık görüldüğünü belirtti.

“Kadınlar ciltlerine gösterdikleri özeni dizlerine de göstermeli”

Menopoz döneminin diz sağlığı açısından kritik olduğuna dikkat çeken Akkaya, hormonal değişikliklerle birlikte kemik ve kıkırdak dokusunun da etkilendiğini söyledi.

Prof. Dr. Akkaya, “Kadınlar menopoza girdikten sonra ciltlerine gösterdikleri özeni dizlerine de göstermeliler. Çünkü dizler yaşam kalitesini etkileyen en önemli yapılardan biridir” dedi.

Akkaya, menopoz öncesi yapılacak kontroller sayesinde kıkırdak koruyucu tedavilerle diz sağlığının korunabileceğini belirtti.

“Her diz ağrısı ameliyat gerektirmez”

Diz tedavisinde son yıllarda rejeneratif tıp ve ortobiyolojik uygulamaların önemli gelişmeler sağladığını anlatan Prof. Dr. Akkaya, amaçlarının vücudun kendi iyileştirme kapasitesinden yararlanmak olduğunu söyleyerek “Kişinin iyileştirici kapasitesi aslında kendi vücudunda saklıdır. Erken evre kıkırdak hasarlarında kişinin kendi kök hücrelerinden yararlanılarak yapılan ortobiyolojik tedavilerle başarılı sonuçlar alınabiliyor” ifadelerini kullandı.

Prof. Dr. Mustafa Akkaya, rejeneratif ve ortobiyolojik tedaviler konusunda toplumda bilgi karmaşası yaşanabildiğine dikkat çekti.

Kök hücre tedavileri ile kandan elde edilen trombosit uygulamalarının farklı yöntemler olduğunu belirten Akkaya:

“Vücutta dolaşan kandan kök hücre elde etmek mümkün değildir. Kök hücreler, leğen kemiği gibi büyük kemiklerden ya da yağ dokusundan elde edilebilir. Kandan alınan ise kök hücre değil, trombosit dediğimiz kan hücreleridir.” dedi.

Menisküs ve kıkırdak dokularının iyileşme kapasitesinin sınırlı olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Akkaya:

“Kas dokusu kanlanması sayesinde kendini onarabilir ancak kıkırdak ve menisküs gibi dokular yeterli kan damarına sahip değildir. Bu nedenle erken evre hasarlarda uyguladığımız ortobiyolojik tedavilerle o bölgede iyileşmeyi destekleyecek bir ortam oluşturmayı hedefliyoruz.” ifadelerini kullandı.

“Sosyal medyada mucize tedavi gibi sunulan uygulamalara dikkat”

Prof. Dr. Mustafa Akkaya, menisküs ve kıkırdak tedavileri konusunda bilimsel gelişmelerin umut verici olduğunu ancak her yeni yöntemin “kesin tedavi” gibi sunulmaması gerektiğini söyledi.

Menisküsün dışarıdan verilen maddelerle tamamen tedavi edilmesinin bugün için mümkün olmadığını belirten Akkaya:

“Biyoteknoloji çok hızlı ilerliyor. Kitosan içerikli jeller ve akıllı moleküllerle hasarlı bölgeyi hedefleyen çalışmalar devam ediyor. Gelecekte kıkırdak ve menisküs dokularına yönelik yeni tedavi seçenekleri mümkün olabilir.” dedi.

Ancak mevcut bilimsel aşamada tek bir enjeksiyonla tüm sorunları ortadan kaldıran bir tedavi yaklaşımının olmadığını vurgulayan Prof. Dr. Akkaya:

“Henüz bir iğneyle menisküsü ya da kıkırdağı tamamen tedavi edebilecek noktada değiliz. Hastalar erken dönemde hekime başvurursa ortobiyolojik tedavilerle mevcut hasarın ilerlemesini yavaşlatmak ve eklemi korumak mümkün olabilir.” ifadelerini kullandı.

Akkaya, kıkırdak, menisküs ve eklem hasarlarında her hastaya özel değerlendirme yapılarak kişiselleştirilmiş tedavi planlanması gerektiğini söyledi.

“Ağrıyla ve ağrı kesicilerle yaşamak kader gibi görülmemeli”

Toplumda birçok kişinin uzun süre ağrı kesicilerle yaşamaya çalıştığını belirten Prof. Dr. Akkaya, bunun doğru bir yaklaşım olmadığını söyledi.

Diz cerrahisinde kişiye özel çözümlerin artık çok daha gelişmiş olduğunu ifade eden Akkaya, “Robotik cerrahi, kişiye özel protezler ve küçük implantlarla diz cerrahisinde ciddi yollar katettik. Hastalar erken başvurduklarında çok daha küçük ve kişiselleştirilmiş müdahalelerle sağlıklı bir yaşam sürdürebiliyor” dedi.

“Aynı ameliyatta her iki dize protez uygulanabilir”

Diz ve kalça protezleri konusunda hastaların endişe duymaması gerektiğini belirten Prof. Dr. Akkaya, uygun cerrahi teknik, kaliteli implant ve doğru rehabilitasyonla protezlerin uzun yıllar kullanılabildiğini söyleyerek, “Güncel çalışmalar uygun şekilde yapılan cerrahilerde implant kullanım süresinin 30 yıla ulaşabildiğini gösteriyor. Hastalar protez cerrahisinden korkmamalı ve ağrıyla yaşamayı kader olarak görmemeli” ifadelerini kullandı.

Prof. Dr. Akkaya şunları söyledi:

“Eğer hasta biyolojik olarak aynı seansta iki dizine birden ameliyatı kaldırabilecek durumdaysa genel sağlık durumu buna elverişli ise aynı ameliyatta her iki dize birden ameliyat yapılabilir hatta tercih edilmelidir. Hastanın ihtiyacı varsa her iki dize de aynı anda tedavi uygulanmasının önemli avantajları var. Hasta bir kez ameliyat oluyor, bir kez rehabilitasyon desteği alıyor, hasta bakım desteği bir kez alınıyor, ameliyat maliyetleri önemli ölçüde azalıyor.”

“Yapay zekâ destekli kişiye özel rehabilitasyon”

Cerrahi başarının yalnızca ameliyatla sınırlı olmadığını belirten Akkaya, ameliyat sonrası rehabilitasyon sürecinin de kişiye özel planlanması gerektiğini söyledi.

“Ben hastalarıma yapay zekâ destekli kişiselleştirilmiş rehabilitasyon programı uyguluyorum” diyen Akkaya, hastanın yaşı, mesleği, beklentileri ve yapılan cerrahinin değerlendirilerek özel iyileşme programları oluşturulduğunu anlattı.

“Diz ameliyatı sonrası kayak da yapılabilir, tenis de oynanabilir”

Diz ameliyatlarından sonra hastaların aktif yaşama dönebileceğini vurgulayan Prof. Dr. Akkaya, “Bir hasta ameliyat öncesi kayak yapıyorsa ameliyat sonrası da kayak yapabilir hale getirmeyi hedefliyoruz. Uygun cerrahi teknikler ve implantlarla hastalar koşabilir, tenis oynayabilir, istedikleri gibi aktif biçimde hayatın içinde kalabilirler” ifadelerini kullandı.

Gerekli sağlık koşullarını taşıyan hastalarda iki dizin aynı seansta ameliyat edilebildiğini de söyleyen Akkaya, bunun bazı hastalar için tek iyileşme ve rehabilitasyon süreciyle önemli avantaj sağlayabildiğini belirtti.

Diz sağlığı için önemli uyarılar

Prof. Dr. Mustafa Akkaya diz eklemlerini korumak için şu önerilerde bulundu:

• Herkes kendi vücudunu tanıyarak spor yapmalı, bilinçsiz ağır antrenmanlardan kaçınılmalı.
• Spora başlamadan önce gerekirse profesyonel destek alınmalı.
• Kadınlar menopoz öncesinde diz kontrollerini ihmal etmemeli.
• Dizde kilitlenme ve takılma gibi mekanik sorunlar ciddiye alınmalı.
• Gece ağrısı veya sürekli ağrı varsa ağrı kesicilerle süreç geçiştirilmemeli.

Akkaya ayrıca “Kaliteli ve bağımsız bir yaşam için hareket etmek, hareket edebilmek için de diz sağlığını korumak gerekiyor” ifadelerini kullandı.

Sanatçıların ateşli asalar ve çeşitli ekipmanlarla sergilediği estetik figürler, jonglörlük sanatının sınırlarını zorlayan performanslara sahne oldu. Hem teknik ustalığın hem de görsel sanatın harmanlandığı festival, Başkentli sanatseverler ve öğrenciler tarafından ilgiyle takip ediliyor.