Orta Doğu'daki savaşın oluşturduğu aksaklıklara karşın tedarik zincirlerinin alternatif kaynak ve güzergahlarla uyum sağlaması, ticaretin direnç göstermesine katkı sundu.

Küresel mal ticareti ilk yarıda yüzde 3,5 arttı

DTÖ'nün yayımladığı Küresel Ticaret Görünümü ve İstatistikleri raporunda, küresel mal ticaret hacminin yılın ilk 6 ayında yüzde 3,5 yükseldiği belirtildi. Orta Doğu'daki savaşın yol açtığı aksaklıklara rağmen kaydedilen bu artış, beklentilerin üzerinde gerçekleşti.

Enerji, gübre ve ulaştırma piyasalarında yaşanan şoklara rağmen tedarik zincirlerinin yeni koşullara uyum gösterebilmesi, ticaret akışlarının devam etmesini sağladı.

Orta Doğu'dan ham petrol ihracatı yılın ilk yarısında yıllık bazda yaklaşık yüzde 24 azalırken LNG ihracatı yüzde 47 geriledi. Diğer tedarikçilerden gelen sevkiyatların artması sayesinde küresel ihracattaki kayıp ham petrolde yüzde 6, LNG'de ise yüzde 1 ile sınırlı kaldı.

Gübre piyasalarında da alternatif tedarikçilerin devreye girmesiyle oluşan aksaklıkların etkisi azaltıldı.

Ticaret akışları alternatif güzergahlara yöneldi

Ticaretin farklı liman ve koridorlar üzerinden yeniden şekillenmesi, taşımacılık faaliyetlerindeki hareketliliği destekledi. Küresel konteyner elleçleme hacmi, yılın başından temmuz ortasına kadar geçen sürede yıllık bazda yüzde 3,9 artış kaydetti.

Yapay zeka yatırımlarından kaynaklanan yüksek talep de küresel ticaretteki olumsuz etkilerin dengelenmesinde rol oynadı. Yarı iletkenler ve sunucular gibi yapay zeka teknolojilerini destekleyen ürünlere yönelik talep, yılın ilk yarısında küresel mal ticaretindeki büyümenin yüzde 47'sini oluşturdu.

Bu ürünlerin ticaret hacmi yıllık bazda yüzde 67 yükseldi. Söz konusu alandaki büyümenin son iki yılda daha da hız kazandığı görüldü.

DTÖ mal ticareti tahminini yüzde 3,9'a çıkardı

DTÖ ekonomistleri, yılın ilk yarısındaki dirençli görünümün ardından küresel mal ticaretine ilişkin büyüme öngörüsünü yükseltti. Buna göre küresel mal ticaret hacminin bu yıl yüzde 3,9 büyümesi bekleniyor.

Yeni tahmin, DTÖ'nün mart ayında açıkladığı yüzde 1,9'luk beklentinin oldukça üzerinde bulunuyor. Küresel mal ticaretinin 2027'de ise yüzde 4,1 büyüyeceği öngörülüyor.

Tahminin yukarı yönlü revize edilmesinde, enerji ve gübre piyasalarındaki aksaklıklara rağmen tedarik zincirlerinin uyum göstermesi ile yapay zeka teknolojilerine yönelik ürünlerdeki güçlü yatırımların ticareti artırması etkili oldu.

Hizmet ticaretinde büyüme beklentisi düşürüldü

DTÖ, mal ticaretindeki olumlu görünümün aksine hizmet ticaretine ilişkin tahminini aşağı çekti. Hizmet ticaretinin bu yıl yüzde 3,3 büyümesi beklenirken, bu oran mart ayında açıklanan yüzde 4,8'lik öngörünün altında kaldı.

Hizmet ticaretinde 2027 yılı için ise yüzde 6,4'lük büyüme tahmin ediliyor.

DTÖ, mal ticareti ve yapay zeka yatırımlarından elde edilen kazanımların küresel ölçekte eşit biçimde paylaşılmadığına da dikkat çekti. Hizmet ticareti ile bazı bölgelerin çatışmanın etkilerini daha yoğun yaşadığı belirtildi.

Okonjo-Iweala ticaret sisteminin dayanıklılığına dikkat çekti

DTÖ Genel Direktörü Ngozi Okonjo-Iweala, açıklanan verilerin küresel ticaretin dayanıklılığını ortaya koyduğunu söyledi.

Okonjo-Iweala, aksaklıklar karşısında bütünleşmiş dünya ekonomisi ile kurallara dayalı ticaret sisteminin, ihtiyaç sahibi ekonomilere, işletmelere ve hanelere temel ürünlerin ulaştırılmasını sürdürebilecek esneklik sunduğunu ifade etti.

Ancak şokların etkisinin herkes tarafından aynı ölçüde hissedilmediğine ve yapay zeka gibi yeni fırsatlara erişimin de eşit olmadığına işaret eden Okonjo-Iweala, kurallara dayalı ticaret sisteminin şokları absorbe etme ve oluşan boşlukları kapatma kapasitesinin korunmasının önemini vurguladı. Bu sayede ortaya çıkan fırsatların herkes için erişilebilir kalmasının büyük önem taşıdığını belirtti.

Açıklamada, İtalyan teknik adamın kulüpten alacağı 330 bin Euro tutarındaki alacaklarından feragat ettiği bildirildi.

"330 bin euro tutarındaki alacaklarından feragat etti"

Adana Demirspor'un açıklaması şunlar kaydedildi:

"Kulübümüzde 2021-2023 yılları arasında "Profesyonel Takım Teknik Sorumlusu" olarak görev yapan ve halen A Milli Futbol Takımımızın Teknik Direktörlüğü görevini yürüten Sayın Vincenzo Montella, kendisiyle 5 Eylül 2026 tarihinde varılan sözlü mutabakat doğrultusunda, Adana Demirspor A.Ş.'deki geçmişe dönük 330 bin Euro tutarındaki alacaklarından feragat ettiğini, millî maç döneminin tamamlanmasının ardından tarafımıza resmi olarak bildirmiştir.

Bu büyük jesti ve yapmış olduğu fedakarlıktan dolayı Sayın Montella'ya içtenlikle teşekkürlerimizi sunuyor, kendisine çalışmalarında başarılar diliyoruz.

Kulübümüz, geçmiş dönemden kalan mali yükümlülükleri hafifletmek ve sürdürülebilir bir ekonomik yapı oluşturmak amacıyla yeni adımlar atmayı kararlılıkla sürdürecektir."

🔵 Teşekkürlerimizle https://t.co/uxP485ciTo

— Adana Demirspor (@AdsKulubu) October 8, 2026

İlk başvurular 197 bine geriledi

ABD Çalışma Bakanlığının yayımladığı haftalık verilere göre, ilk kez işsizlik maaşı talebinde bulunanların sayısı bir önceki haftaya göre 2 bin azaldı ve 197 bin olarak kayıtlara geçti.

Piyasa analistleri bu dönemde 200 bin başvuru gerçekleşmesini bekliyordu. Böylece açıklanan veri, beklentinin 3 bin altında kaldı.

Önceki haftaya ilişkin işsizlik maaşı başvuru sayısı da 197 binden 199 bine revize edildi.

Dört haftalık ortalamada da düşüş yaşandı

İşsizlik maaşı başvurularının 4 haftalık hareketli ortalaması, geçen hafta itibarıyla 2 bin 500 kişilik azalışla 198 bine indi.

Bu veri, haftalık başvurulardaki düşüşün ortalama başvuru sayısına da yansıdığını ortaya koydu.

Devam eden başvurular 1 milyon 716 bine çıktı

Devam eden işsizlik maaşı başvurularında ise artış yaşandı. 26 Eylül'de sona eren haftada devam eden başvuru sayısı 17 bin kişi yükselerek 1 milyon 716 bine ulaştı.

Macron: Fransa ve Almanya birlikte hareket etmeli

Macron, Fransa-Almanya ilişkilerinin Avrupa Birliği'nin (AB) geleceği bakımından belirleyici bir yere sahip olduğunu vurguladı. Avrupa'nın ilerlemesinin iki ülkenin ortak hareket etmesine bağlı olduğunu söyleyen Macron, "Eğer Almanya ve Fransa uyum içinde ilerlemezse, Avrupa hiç ilerlemez" dedi.

Ekonomi ve savunma dahil olmak üzere çeşitli sektörlerdeki ortaklığın ileri taşınmasını isteyen Macron, yapay zeka, yeşil teknolojiler ve uzay alanlarında da Almanya ile "geleceğin anlaşmasının" hayata geçirilmesi çağrısında bulundu.

Macron ayrıca Avrupa'daki rekabet gücünün korunması ve stratejik sektörlere yönelik yatırımların artırılması gerektiği görüşünü yineledi.

Ukrayna ve Avrupa güvenliği gündemdeydi

Ukrayna'daki savaşın Avrupa'nın güvenlik mimarisi açısından ciddi bir tehdit oluşturduğunu hatırlatan Macron, Ukrayna'ya destek verilmesi ve ülkenin savunma kapasitesinin güçlendirilmesi konusunda Almanya ile aynı doğrultuda hareket ettiklerini aktardı.

Macron, artan tehditlere karşı caydırıcılığın güçlendirilmesi gerektiğini belirtirken uzay savunması alanında da Almanya ile ortak çalışmanın önemine işaret etti.

Steinmeier: Avrupa egemenliği güçlendirilmeli

Almanya Cumhurbaşkanı Steinmeier ise uluslararası güvenlik düzeninin çeşitli tehditler nedeniyle sarsıldığına dikkati çekti. Steinmeier, bu ortamda Avrupa'nın egemenliğinin daha da güçlendirilmesi gerektiğini savundu.

Ticaret güzergahlarında ve enerji tedarik zincirlerinde yaşanan aksaklıkların Alman ekonomisi üzerindeki baskısını da gündeme getiren Steinmeier, Avrupa içindeki entegrasyonun korunmasının önemini öne çıkardı.

Steinmeier, "Almanya ancak Avrupa Birliği'ne sıkı sıkıya entegre olmuş bir Almanya olarak başarabilir” diye konuştu.

Geçmişte yaşananların Fransa ile Almanya arasındaki güçlü işbirliği olmadan Avrupa'nın ilerlemesinin mümkün olmadığını ortaya koyduğunu belirten Steinmeier, mevcut sorunların iki ülke arasındaki ilişkileri zedelememesi gerektiğini dile getirdi.

Gençlerin değişimini öngören anlaşma imzalandı

Macron ve Steinmeier'in temasları kapsamında Fransa ile Almanya arasındaki eğitim ve kültür etkileşimini geliştirmeye yönelik bir anlaşmaya da imza atıldı. Anlaşma, iki ülke gençleri arasında değişim programlarının uygulanmasını öngörüyor.

Endekste 50 seviyesinin üzerindeki değerler ihracat ikliminde iyileşmeye, bu seviyenin altındaki sonuçlar ise bozulmaya işaret ediyor. Eylül verisiyle birlikte ihracat pazarlarındaki talep koşullarında yaşanan iyileşme üst üste beşinci ayda hızlandı.

İhracat pazarları iklim endeksi 52 ayın zirvesinde

İSO Türkiye İmalat Sektörü İhracat Pazarları İklim Endeksi, eylül ayında 53,2 seviyesine ulaşarak son 52 ayın en yüksek değerini aldı. Endeks, Ocak 2024'ten bu yana her ay 50,0 eşik değerinin üzerinde ölçüldü.

Eylül ayında Türkiye imalat sektörünün en büyük 10 ihracat pazarının dokuzunda üretim artışı kaydedildi. Bu ülkeler arasında üretimin yükselmediği tek pazar Polonya oldu. Polonya'da imalat sanayi üretimi belirgin şekilde geriledi.

İhracat pazarlarında üretim artışı sürdü

ABD'de ekonomik aktivitedeki artış eylülde güçlü seyrini korudu. Ülkedeki büyüme ivmesi, beş yılı aşkın sürenin en yüksek temposuna ulaştı.

Avrupa ekonomilerinde de iyileşme yönündeki göstergeler devam etti. Almanya, Birleşik Krallık, İtalya, İspanya, Romanya ve Hollanda'da imalat sanayi üretimindeki artış sürdü.

Fransa'da ise ekonomik aktivite iki yılı aşkın sürenin ardından ilk kez artış gösterdi. Ülkedeki yükseliş sınırlı düzeyde gerçekleşti.

İhracatın yüzde 34'ü bu pazarlara yapılıyor

Almanya, Birleşik Krallık, İtalya, İspanya, Romanya, Hollanda ve Fransa'nın da aralarında bulunduğu söz konusu Avrupa ekonomileri, Türkiye'nin toplam imalat sanayi ihracatında önemli bir paya sahip.

Bu ülkelere gerçekleştirilen ihracat, Türkiye'nin toplam imalat sanayi ihracatının yüzde 34'ünü oluşturuyor.

Özel’in, “Bunları kim aday yaptı, hepsinin oyu var” sözlerine yanıt veren Sarı, kendisinin de ilgili dönemde Parti Meclisi üyesi olduğunu ve aday belirleme süreçlerine ilişkin toplantılara katıldığını belirtti.

“Aday belirleme süreçlerine ilişkin bütün itirazlarımız ortada”

Sarı, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, Özel’in söz konusu döneme ilişkin değerlendirmesini eleştirdi.

Kendisinin ve kendisiyle aynı görüşte olan Parti Meclisi üyelerinin aday belirleme süreçlerine ilişkin itirazlarının kayıt altında olduğunu belirten Sarı, farklı görüşteki Parti Meclisi üyelerinin de bu itirazlara tanık olduğunu savundu.

Sarı, şu ifadeleri kullandı:

"Butlan Genel Başkan Özgür Özel her zaman aynısını yapıyor. Olaylardaki sorumluluğunu laf kalabalığıyla gizlemeye çalışıyor. Şimdi çarpıttığı konuya gelelim. Bahsettiği dönem ben de listesini delerek Parti Meclisine seçilmiştim. Karar alma süreçlerindeki toplantılara da katıldım. Buraya kadar doğru. Ben ve benim gibi düşünen Parti Meclisi üyesi arkadaşların aday belirleme süreçlerine ilişkin bütün itirazları ortadadır. Bizim gibi düşünmeyen Parti Meclisi üyeleri de buna şahittir."

“Olaylardaki sorumluluğunu laf kalabalığıyla gizlemeye çalışıyor”

Müslim Sarı, Özgür Özel’in açıklamalarında sorumluluğunu gizlemeye çalıştığını ileri sürdü.

Sarı, Özel’in gündeme getirdiği dönemde kendisinin de aday belirleme süreçlerinde görev yapan Parti Meclisi içerisinde bulunduğunu belirterek, karar alma süreçlerine ilişkin toplantılara katıldığını ifade etti.

Sarı’dan Özel’e: “Hesap ver, İzmir halkından özür dile”

CHP Sözcüsü Sarı, açıklamasının sonunda Özgür Özel’e doğrudan çağrıda bulundu.

Sarı, Özel’den açıklamalarında “laf kalabalığı” yapmamasını ve olayları çarpıtmamasını isteyerek, “Şimdi bir kez daha kendisine çağrıda bulunuyorum. Laf kalabalığını bırak. Olayları çarpıtma. Hesap ver. İzmir halkından özür dile” dedi.

Butlan Genel Başkan Özgür Özel her zaman aynısını yapıyor. Olaylardaki sorumluluğunu laf kalabalığıyla gizlemeye çalışıyor. Şimdi çarpıttığı konuya gelelim. Bahsettiği dönem ben de listesini delerek Parti Meclisine seçilmiştim. Karar alma süreçlerindeki toplantılara da katıldım. Buraya kadar doğru. Ben ve benim gibi düşünen Parti Meclisi üyesi arkadaşların aday belirleme süreçlerine ilişkin bütün itirazları ortadadır. Bizim gibi düşünmeyen Parti Meclisi üyeleri de buna şahittir. Şimdi bir kez daha kendisine çağrıda bulunuyorum. Laf kalabalığını bırak. Olayları çarpıtma. Hesap ver. İzmir halkından özür dile.

— Müslim Sarı (@muslimsarichp) October 8, 2026

Protestoya katılanlara teşekkür eden Güç, eylemlerin farklı kentlerde ve uluslararası kamuoyunda ses getirdiğini savundu.

Güç, Cemil Tugay’ın belediye başkanlığından istifa etmesi gerektiğini ileri sürerek, protestoların devam edeceğini söyledi.

“Cemil Tugay istifa etmek zorundadır”

Çağatay Güç, Cemil Tugay’ın İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı görevinden ayrılması gerektiğini belirterek şöyle konuştu:

“Zor ve yorucu bir akşam geçirdik. Tek bir isteğimiz vardı: Buradan Gündoğdu’ya yürümek, ardından Lozan Kapısı’nın önüne siyah çelengimizi ve siyasi mevta olan Cemil Tugay’ın tabutunu ve siyah karanfillerimizi bırakmaktı. Bu bizim demokratik hakkımızdı. Ama maalesef iktidar, halkından korkar oldu ve bu demokratik hakkımızı engellemeye çalıştı. Burada gördüğünüz gibi çember içine alınıp baskılandık. Oysa tek söylediğimiz şuydu: ‘Buradan çıkalım; milletvekillerimiz, ilçe başkanlarımız ve belediye başkanlarımızla bu siyah çelengi bırakalım.’ Ne yazık ki engellemeye çalıştılar. Ancak çok şükür kimsenin bir sorun yaşamadığını, ciddi bir problem olmadığını öğrendik. Provakatif davranışlara asla izin vermedik. Güvenlik görevlilerin gözaltına ve tutuklamasına fırsat verecek hiçbir davranışa izin vermedik. İnsanlarımızın zarar görmemesi, bizim öncelikli isteğimizdi.

Yürüyüşe müdahale edildiğini öne sürdü

Protesto sırasında Gündoğdu Meydanı'na yürümek ve Lozan Kapısı önüne siyah çelenk bırakmak istediklerini belirten Güç, güvenlik güçlerinin yürüyüşü engellemeye çalıştığını öne sürdü.

Güç, protesto sırasında herhangi bir kişinin zarar görmemesinin öncelikleri olduğunu belirterek, provokatif davranışlara izin vermediklerini söyledi.

“Demokratik tepkimizi en etkili şekilde göstermek istedik”

Protestonun demokratik bir tepki amacı taşıdığını ifade eden Güç, yürüyüş sırasında daha sert tepki verilmesini ve kavga çıkmasını isteyen kişilere karşı da katılımcıların tepki gösterdiğini söyledi:

"Demokratik tepkimizi en etkili şekilde göstermek istedik. Yürüyüşü baltalamak isteyen, daha sert tepki vererek, kavga çıkartmak isteyenlere karşı da halkımız anında tepkisini göstermiştir. İktidarın trolleri veya farklı amaçlı kişilere fırsat verilmeyen büyük bir organizasyonu başarıyla gerçekleştirdik. Tüm dünyaya ve iktidara demokratik tepkimizi gösterdik. Biz bu iktidardan ülkemizin bir an önce kurtulmasını istiyoruz. Bu tür belediye başkanlarını ayartarak, çökerek şehirler yönetilmez. Milletin gönlünden geçmeyenler şehirleri de ülkemizi de yönetemez diyoruz."

“Eylemlerimiz her platformda sürecek”

Güç, açıklamasının sonunda Cemil Tugay'a yönelik protestoların devam edeceğini belirtti:

"Cemil Tugay istifa etmek zorundadır! Bu şekilde orada duramaz. İzmir’in Atatürkçü ve Cumhuriyetçi insanları Cemil Tugay’ı belediye başkanı yapmıştır ama o maalesef bize kesinlikle ihanet etmiştir. Bu ihanetin bedeli olarak acilen belediye başkanlığından istifa etmelidir. İstifa edeceği güne kadar eylemlerimiz kararlılıkla sürecektir. Bu akşam Alsancak’ın bütün sokaklarında, buradaki kalabalığın neredeyse beş katı insanla eylemler yapıldı ve sesimiz tüm Türkiye’ye ve dünyaya duyuruldu. Bundan sonraki süreçte de demokratik eylemlerimiz devam edecektir. Bu akşam eyleme katılan, destek veren Yeni Parti örgütlerimize, milletvekillerimize, belediye başkanlarımıza, ilçe başkanlarımıza, demokrasi mücadelesi ve ülkemizin kurtuluşu için mücadele veren tüm halkımıza teşekkür ediyorum."

Akşam kuşağında ise saat 20.00'de farklı türlerde yapımlar ekrana gelecek. Kanal D'de Haysiyet, Star TV'de Sevdiğim Sensin, ATV'de Güneşin Doğduğu Yer, Show TV'de Muhtemel Aşk, TRT 1'de Karayip Korsanları: Salazar'ın İntikamı, NOW'da Halef: Köklerin Çağrısı, TV8'de ise MasterChef Türkiye yayınlanacak.

8 Ekim'de kanallarda hangi programlar var?

Günün yayın planında sabah saatlerinden gece yarısına kadar farklı yapımlar bulunuyor. Kanalların 8 Ekim Perşembe programları ve yayın saatleri şöyle:

TRT 1 yayın akışı

• 07.30 Kalk Gidelim

• 10.30 Alişan ile Hayata Gülümse

• 13.15 Seksenler

• 13.45 Taşacak Bu Deniz

• 17.30 Lingo Türkiye

• 19.00 Ana Haber

• 20.00 Karayip Korsanları: Salazar'ın İntikamı

• 22.40 Mehmed: Fetihler Sultanı

TRT 1'de akşam kuşağı saat 20.00'de Karayip Korsanları: Salazar'ın İntikamı ile başlayacak. Filmin ardından saat 22.40'ta Mehmed: Fetihler Sultanı yayınlanacak.

TV8 yayın akışı

• 08.30 Oynat Bakalım

• 09.00 Gel Konuşalım

• 11.30 MasterChef Türkiye

• 16.00 Zuhal Topal'la Yemekteyiz

• 20.00 MasterChef Türkiye

• 00.15 Zuhal Topal'la Yemekteyiz

TV8'in akşam kuşağında saat 20.00'de MasterChef Türkiye yer alıyor. Gece saatlerinde ise Zuhal Topal'la Yemekteyiz ekrana gelecek.

Show TV yayın akışı

• 09.30 Kuzey Yıldızı İlk Aşk

• 12.30 Buse Varol ile Gelin Evi

• 15.00 Bahar

• 18.45 Show Ana Haber

• 20.00 Muhtemel Aşk

• 00.15 Gece Hattı

Show TV'de saat 20.00'de Muhtemel Aşk, gece yarısına doğru ise Gece Hattı yayınlanacak.

NOW yayın akışı

• 08.00 Çalar Saat

• 10.45 Çağla ile Yeni Bir Gün

• 12.30 Halef

• 13.30 En Hamarat Benim

• 16.30 Halef

• 19.00 NOW Ana Haber

• 20.00 Halef: Köklerin Çağrısı

• 00.15 Ömür Usta

NOW ekranlarında günün farklı saatlerinde Halef yer alırken, saat 20.00'de Halef: Köklerin Çağrısı yayınlanacak. Gecenin ilerleyen saatlerinde ise Ömür Usta ekrana gelecek.

ATV yayın akışı

• 08.00 Kahvaltı Haberleri

• 10.00 Müge Anlı ile Tatlı Sert

• 13.00 atv Gün Ortası

• 14.00 Güneşin Doğduğu Yer

• 16.00 Esra Eron'da

• 19.00 atv Ana Haber

• 20.00 Güneşin Doğduğu Yer

• 00.20 Nihat Hatipoğlu ile Dosta Doğru

ATV'nin 20.00 kuşağında Güneşin Doğduğu Yer bulunuyor. Yapım, gün içinde saat 14.00'te de ekrana gelecek.

Kanal D yayın akışı

• 09.00 Neler Oluyor Hayatta

• 11.00 Yaprak Dökümü

• 13.45 Gelinim Mutfakta

• 16.45 Güller ve Günahlar

• 18.30 Kanal D Ana Haber

• 20.00 Haysiyet (Tekrar)

• 23.30 Daha 17

Kanal D'nin akşam programında saat 20.00'de Haysiyet (Tekrar) bulunuyor. Kanalın gece kuşağında ise 23.30'da Daha 17 yayınlanacak.

Star TV yayın akışı

• 09.30 Songül ve Uğur ile Sana Değer

• 13.45 Fazilet Hanım ve Kızları

• 15.00 Didem Arslan Yılmaz'la Vazgeçme

• 19.00 Star Haber

• 20.00 Sevdiğim Sensin

• 00.15 Yerli Dizi Tekrarı

Star TV'de saat 20.00'de Sevdiğim Sensin izleyiciyle buluşacak. Saat 00.15'te ise Yerli Dizi Tekrarı ekrana gelecek.

Bu akşam saat 20.00'de hangi yapımlar var?

8 Ekim Perşembe akşamında ana kanalların saat 20.00 yayınları şu şekilde:

• Kanal D: Haysiyet (Tekrar)

• Star TV: Sevdiğim Sensin

• ATV: Güneşin Doğduğu Yer

• Show TV: Muhtemel Aşk

• TRT 1: Karayip Korsanları: Salazar'ın İntikamı

• NOW: Halef: Köklerin Çağrısı

• TV8: MasterChef Türkiye

Gece kuşağında ise kanallara göre farklı yapımlar devam edecek. TRT 1'de 22.40'ta Mehmed: Fetihler Sultanı, Kanal D'de 23.30'da Daha 17, NOW'da 00.15'te Ömür Usta, ATV'de 00.20'de Nihat Hatipoğlu ile Dosta Doğru ekrana gelecek.

Fars Haber Ajansının haberine göre İslami, başkent Tahran'da basın mensuplarının karşısına çıktı. Burada kendisine, İran'ın uranyum zenginleştirme çalışmalarını sonlandırma ihtimali soruldu.

İslami: Zenginleştirme nükleer sürecin temel unsurlarından

İslami, söz konusu ihtimali kesin bir dille reddederek, "Kesinlikle hayır. Zenginleştirme, nükleer sürecin ayrılmaz bir parçasıdır. Sürecin başlangıç noktasına sahip olmadan nükleer sanayiye sahip olduğunuzu nasıl iddia edebilirsiniz?" dedi.

Nükleer sanayiyi bilim ve teknoloji açısından "itici motor" şeklinde tanımlayan İslami, ABD'nin ve mevcut Başkan Donald Trump'ın da ulusal kalkınma, güvenlik ve savunma belgesinde nükleer teknolojiyi kalkınma öncelikleri arasına aldığını söyledi.

İslami, ülkelerin nükleer teknoloji alanındaki çalışmalarını hızlandırdığını aktarırken, İran'ın bilimsel gelişme hakkından vazgeçmeyeceğini vurguladı. İslami, "Bilim alanında ilerleme İran halkının hakkıdır ve biz geri adım atmayacağız" diye konuştu.

ABD, İran'dan zenginleştirmeyi azaltmasını istedi

ABD Başkan Yardımcısı James David Vance, önceki gün yaptığı açıklamada İran'ın, ABD'nin "taleplerini karşılamak" ve iki ülke arasında 7 aydır devam eden savaşı sona erdirmek amacıyla nükleer zenginleştirme faaliyetlerini "anlamlı" biçimde azaltması gerektiğini kaydetmişti.

Zenginleştirme oranı yüzde 3,67'den yüzde 60'a çıktı

İran, 2015 yılında imzalanan nükleer anlaşma kapsamında uranyum zenginleştirme oranını yüzde 3,67 seviyesinde tutmayı kabul etmişti.

Ancak ABD Başkanı Donald Trump'ın 2018'de ülkesini anlaşmadan tek taraflı olarak çıkarması ve yaptırımları yeniden yürürlüğe koymasının ardından Tahran, uranyum zenginleştirme oranını yüzde 60'a yükseltti.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi de ABD ile yürütülen müzakereler sırasında, 28 Şubat'taki ABD-İsrail saldırılarıyla başlayan savaş öncesinde zenginleştirme faaliyetlerinin azaltılmasına hazır olduklarını ifade etmişti. Erakçi, buna karşın ABD'nin o dönemde ortaya koyduğu "sıfır zenginleştirme" talebinin kabul edilmeyeceğini bildirmişti.

İran'ın nükleer tesislerindeki son durum doğrulanamıyor

Savaş sürecinde İran'ın başlıca nükleer tesislerinin hasar görmesinin ardından Tahran'ın uranyum zenginleştirme çalışmalarına yeniden başlayıp başlamadığına ilişkin doğrulanmış bir bilgi bulunmuyor.

Görüşmede Güler, Ala ve Çelik; TBMM Başkanvekili ve DEM Parti Van Milletvekili Pervin Buldan ile Şanlıurfa Milletvekili Mithat Sancar'ı kabul etti.

Toplantının gündeminde, Terörsüz Türkiye çalışmaları kapsamında hazırlanan Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun sonrasında yürütülecek çalışmalar yer aldı.

AK Parti Grubu ile DEM Parti heyetinin görüşmesinde ayrıca, söz konusu kanun kapsamında TBMM bünyesinde oluşturulması planlanan İzleme Komisyonu hakkında karşılıklı değerlendirmeler yapıldı.

Emir, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda soruşturma kapsamında alınan tedbirleri ve dezenformasyon uyarısını eleştirdi.

“Toplum hapisle tehdit ediliyor”

Murat Emir, paylaşımında daha önce bazı hesapların kapatıldığını belirterek, Türk Ceza Kanunu’nun 217/A maddesine atıfta bulundu.

Emir, söz konusu düzenleme üzerinden toplumun hapis cezasıyla tehdit edildiğini öne sürerek şu ifadeleri kullandı:

“Önce hesaplar kapatıldı, şimdi de aba altından ‘TCK 217/A’ sopası gösterilerek toplum hapisle tehdit ediliyor.”

“Tüm aktörleri ve ilişkileri ortaya çıkarsaydınız adalet tecelli etmişti”

Emir, soruşturmanın yürütülme biçimine ilişkin eleştirilerini de sürdürdü.

YENİ Parti Grup Başkanvekili, gerçeğe aykırı bilgi paylaşımlarına yönelik çalışma yerine soruşturmanın tüm aktörlerinin ve ilişkilerinin ortaya çıkarılmasına odaklanılması gerektiğini savundu.

Emir, açıklamasında şu ifadeleri kullandı:

“Asrın vurgununda dezenformasyon kılıfıyla gerçeği örtbas etmeye harcadığınız bu muazzam mesaiyi, tüm aktörleri ve ilişkileri ortaya çıkarmaya harcasaydınız adalet çoktan tecelli etmişti.”

“Hakikati karartmaya gücünüz yetmeyecek”

Emir, paylaşımının sonunda soruşturmayla ilgili iddiaların ve bilgilerin kamuoyunda tartışılmaya devam edeceğini belirterek, “Bu defa hakikati karartmaya gücünüz yetmeyecek.” ifadelerini kullandı.

Emir, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, şunları kaydetti:

"Önce hesaplar kapatıldı, şimdi de aba altından 'TCK 217/A' sopası gösterilerek toplum hapisle tehdit ediliyor. Asrın vurgununda dezenformasyon kılıfıyla gerçeği örtbas etmeye harcadığınız bu muazzam mesaiyi, tüm aktörleri ve ilişkileri ortaya çıkarmaya harcasaydınız adalet çoktan tecelli etmişti. Bu defa hakikati karartmaya gücünüz yetmeyecek."

Önce hesaplar kapatıldı, şimdi de aba altından 'TCK 217/A' sopası gösterilerek toplum hapisle tehdit ediliyor. Asrın vurgununda dezenformasyon kılıfıyla gerçeği örtbas etmeye harcadığınız bu muazzam mesaiyi, tüm aktörleri ve ilişkileri ortaya çıkarmaya harcasaydınız adalet çoktan tecelli etmişti. Bu defa hakikati karartmaya gücünüz yetmeyecek.

— Murat Emir (@muratemir_dr) October 8, 2026

Bakanlığın açıklamasında yer alan bilgilere göre yarışmayla öğrencilerin sıfır atık, geri dönüşüm ve sürdürülebilirlik alanlarında bilinçlenmeleri, çevre sorunlarına ilişkin özgün ve yenilikçi fikirler geliştirmeleri amaçlanıyor.

Öğrenciler atıkları sanat ve tasarımla yeniden değerlendirecek

Yarışma kapsamında öğrencilerin atıkları geri dönüşüm ve ileri dönüşüm yöntemleriyle yeniden kullanmaları desteklenecek. Bunun yanı sıra çevre ve sürdürülebilirlik temalı özgün tasarımlar hazırlanması ve okullarda doğayla uyumlu yaşam alanlarının oluşturulması teşvik edilecek.

SAS2027, "Atıktan Sanata", "Görsel Tasarım" ve "Yaşayan Okul Bahçeleri" olmak üzere üç ayrı kategoride düzenlenecek. Yarışmaya başvurular 15 Ocak 2027 tarihine kadar alınacak.

Üç farklı kategoride çalışmalar değerlendirilecek

"Atıktan Sanata" kategorisine Türkiye'deki okullarda eğitim gören tüm kademelerden öğrenciler başvurabilecek. Bu bölümde öğrencilerin atıkları yeniden kullanarak özgün sanatsal eserler ortaya çıkarmaları bekleniyor.

"Görsel Tasarım" kategorisi ise Türkiye'deki ve yurt dışındaki ortaokul ile lise öğrencilerine açık olacak. Katılımcılar, çevre ve sürdürülebilirlik konusundaki düşüncelerini özgün görsel çalışmalar aracılığıyla yansıtabilecek.

"Yaşayan Okul Bahçeleri" kategorisinde ise Türkiye'deki ve yurt dışındaki okullar kurumsal olarak yarışmaya dahil olabilecek. Bu kategoride doğayla bütünleşen, sürdürülebilir ve farklı okullarda uygulanabilecek çalışmalar geliştirilmesi hedefleniyor.

Yarışmaya uluslararası katılım sağlanabilecek

Türkçe ve İngilizce yürütülecek yarışmaya resmi ve özel okulların yanı sıra yurt dışındaki eğitim temsilcilikleri, Türkiye Maarif Vakfı ve kardeş okullar aracılığıyla farklı ülkelerden de katılım sağlanabilecek.

Bu kapsamda Türkiye'de geliştirilen iyi uygulamaların farklı ülkelerdeki öğrenci ve okullarla paylaşılması, çevre bilinci ile sürdürülebilir gelecek konusunda ortak bir farkındalık zemini oluşturulması amaçlanıyor.

Selek’in ölümünü, kızı sosyolog Pınar Selek’in mesajı üzerinden Açık Gazete duyurdu. Ölüm haberinin ardından siyasi partiler ve hukuk çevrelerinden de taziye mesajları yayımlandı.

Kavel Direnişi’nde işçilerin avukatlığını üstlendi

Alp Selek’in hukuk mücadelesi 1960’lı yıllarda başladı. Selek, 1963 yılında Kavel Kablo Fabrikası’nda sendikal haklar için direnişe geçen ve ardından tutuklanan ya da haklarında dava açılan işçilerin savunmasını üstlenen avukatlar arasında yer aldı.

İlerleyen yıllarda işçiler, sendikacılar ve siyasi hareketlerin mensupları hakkında açılan çok sayıda davada avukatlık yapan Selek, 12 Mart ve 12 Eylül dönemlerindeki siyasi davalarda da sanıkların savunmalarını üstlendi.

12 Eylül döneminde tutuklandı

Türkiye İşçi Partisi'nde de görev alan Selek, 12 Eylül 1980 darbesinin ardından parti yöneticilerinden biri olduğu gerekçesiyle tutuklandı.

Yaklaşık 4,5 yıl cezaevinde kalan Selek, tahliye edilmesinin ardından hukuk ve baro mücadelesini sürdürdü.

Baro levhasından silinmesine karşı hukuk mücadelesi verdi

Selek, TİP yöneticiliği nedeniyle aldığı mahkûmiyetin ardından Adalet Bakanlığı'nın İstanbul Barosu levhasından silinmesi yönündeki girişimiyle de karşı karşıya kaldı.

İstanbul Barosu yönetiminin Bakanlığın talebine karşı çıkması üzerine hukuki süreç başladı. Selek, yürüttüğü hukuk mücadelesinin ardından yeniden baro levhasına kaydedildi.

Pınar Selek’in davasını son yıllarına kadar takip etti

Alp Selek’in yaşamındaki uzun soluklu hukuk mücadelelerinden biri de kızı Pınar Selek’in Mısır Çarşısı davası oldu.

1998 yılında İstanbul Mısır Çarşısı’nda meydana gelen, 7 kişinin yaşamını yitirdiği ve 127 kişinin yaralandığı patlamanın ardından açılan davada Pınar Selek de sanıklar arasında yer aldı.

Dava sürecinde patlamanın nedenine ilişkin farklı bilirkişi raporları hazırlandı. Bazı raporlarda patlamanın bomba nedeniyle değil, tüpgaz kaçağı sonucunda meydana gelmiş olabileceği belirtildi.

Pınar Selek hakkında farklı tarihlerde beraat kararları verilmesine rağmen kararların bozulmasıyla yargılama süreci yıllarca devam etti. Alp Selek de kızının avukatları arasında yer alarak davayı son yıllarına kadar takip etti.

SOL Parti’den Alp Selek için taziye mesajı

Alp Selek’in ölümünün ardından SOL Parti de başsağlığı mesajı yayımladı.

Parti, Selek’i “işçilerin, emekçilerin ve devrimcilerin avukatı” olarak nitelendirdi. Açıklamada Kavel Direnişi davası, DİSK davaları ile 12 Mart ve 12 Eylül dönemlerindeki siyasi davalarda Selek’in üstlendiği savunma görevlerine dikkat çekildi.

SOL Parti, Selek’in sosyalist hareketin tarihsel hafızasında önemli bir yere sahip olduğunu belirterek, anısının ve bıraktığı mirasın yaşatılacağını ifade etti.

Alp Selek’in cenaze töreni İstanbul Barosu’nda yapılacak

Alp Selek için cenaze töreni 10 Ekim Cumartesi günü saat 12.00’de İstanbul Barosu’nda düzenlenecek.

Yabancı yatırımcıların hisse senedi piyasasındaki işlemleri 2 Ekim haftasında satış ağırlıklı gerçekleşti. Bir önceki hafta 358,6 milyon dolarlık hisse alımı yapan yurt dışı yerleşikler, takip eden haftada 189,9 milyon dolarlık satış gerçekleştirdi.

Yabancı yatırımcı tahvil satışlarını sürdürdü

Yabancı yatırımcı tahvil piyasasında da satışlarını üçüncü haftaya taşıdı. 25 Eylül haftasında 404 milyon dolar seviyesinde bulunan tahvil satışları, 2 Ekim haftasında 498 milyon dolara yükseldi.

Tahvil piyasasında art arda üç hafta devam eden satışlarla birlikte toplam çıkış 1 milyar doları aştı.

Soruşturma kapsamında gözaltına alınan Laçin, Ankara Cumhuriyet Başsavcılığında verdiği ifadenin ardından tutuklanması istemiyle sulh ceza hâkimliğine sevk edildi.

Laçin, hâkimlikteki işlemlerinin tamamlanmasının ardından serbest bırakıldı.

Berna Laçin: "Hukuksuz yere içeri atılıyorum"

Laçin, savcılıkta verdiği ifadede söz konusu paylaşımı İzmirlileri sakinleştirme amacıyla yaptığını belirterek kendisine yöneltilen suçlamaları kabul etmedi.

Sosyal medya paylaşımındaki ifadelerin farklı biçimde yorumlandığını ileri süren Laçin, “Ben hukuksuz yere içeri atılıyorum” dedi.

Laçin’in avukatları ise paylaşımın suç teşkil etmediğini belirterek müvekkillerinin serbest bırakılmasını istedi.

JASAT ekipleri, 2016 yılında yaşanan ve Lokman Gökçe'nin yaşamını yitirdiği kazayla ilgili yürüttüğü detaylı çalışmaların ardından kazaya neden olan Y.Ç.'yi tespit ederek yakaladı.

10 yıl önceki kaza dosyası yeniden açıldı

Jandarma Genel Komutanlığı Asayiş Daire Başkanlığı ile Manisa Cumhuriyet Başsavcılığı koordinasyonunda yürütülen çalışmalarda, Manisa İl Jandarma Komutanlığı Asayiş Şube Müdürlüğüne bağlı JASAT ekipleri görev aldı.

Ekiplerin yaptığı ayrıntılı analizlerin ardından ölümlü ve yaralamalı trafik kazasına ilişkin dosya yeniden incelendi. Çalışmalar sırasında olayın sıradan bir trafik kazası olmadığı, başka bir araç sürücüsünün kazanın meydana gelmesine neden olduğu belirlendi.

Kamera kayıtlarında 3 saniyelik fark tespit edildi

JASAT timleri, bir akaryakıt istasyonuna ait güvenlik kamerası görüntülerini inceleyerek kazaya karışan araç ile kazaya neden olan otomobilin art arda ilerlediğini tespit etti.

İki araç arasında yalnızca 3 saniyelik zaman farkı bulunduğu belirlendi. Bunun üzerine kaza yerinde keşif ve canlandırma çalışmaları gerçekleştirildi, zaman-mesafe krokileri hazırlandı.

Saatler süren görüntüler incelendi

Bölgedeki J-KGYS ve güvenlik kameralarından elde edilen, saatler süren görüntüler detaylı şekilde incelendi. Görüntülerin değerlendirilmesi sonucunda kazaya sebebiyet verdiği belirlenen otomobilin diğer araçla peş peşe ilerlediği ortaya konuldu. Çalışmaların ardından Y.Ç. isimli şüpheli yakalandı.

JASAT'tan faili meçhul olaylara yönelik çalışma

Paylaşımda JASAT ekiplerinin faili meçhul olayları geriye dönük olarak yeniden ele aldığı belirtildi.

Yıllar önce işlenen suçların özel ekipler aracılığıyla tekrar incelendiği ve bu çalışmalarla olayların aydınlatılmasının sürdürüldüğü ifade edildi.

İçişleri Bakanlığının paylaşımında, çalışmaya katkı sağlayan Jandarma, Asayiş Daire Başkanlığı, Manisa İl Jandarma Komutanlığı, Manisa Cumhuriyet Başsavcılığı ve diğer görevlilere teşekkür edildi.

"JASAT'ımız, 10 Yıl Önceki Kazayı Yeniden İnceledi, Gerçeği Ortaya Çıkardı." JASAT’ımız 2016 yılında meydana gelen trafik kazasında, Lokman Gökçe’nin ölümüne neden olan Y.Ç.’yi yapılan detaylı incelemeler sonucunda tespit ederek yakaladı. Jandarma Genel Komutanlığı Asayiş Daire Başkanlığı ile Manisa Cumhuriyet Başsavcılığı koordinesinde; Manisa İl Jandarma Komutanlığı Asayiş Şube Müdürlüğüne bağlı JASAT ekiplerince yapılan detaylı analizler sonucunda, ölümlü ve yaralamalı trafik kazası dosyası yeniden ele alındı. Kazanın, sıradan bir trafik kazası olmadığı, başka bir araç sürücüsü tarafından kazaya sebebiyet verildiği tespit edildi. JASAT Timlerince bir akaryakıt istasyonunun kamera kayıtlarında kazaya karışan araç ile kazaya sebebiyet veren otomobilin peş peşe ilerlediği ve aralarında sadece 3 saniyelik zaman farkı bulunduğu tespit edildi. Kaza yerinde keşif ve canlandırma yapılarak zaman-mesafe krokileri çıkarıldı. Bölgedeki J-KGYS ile güvenlik kameralarına ait saatler süren görüntüler mercek altına alındı. Kazaya sebebiyet verdiği tespit edilen otomobilin diğer otomobil ile peş peşe ilerlediği belirlendi ve Y.Ç. isimli şüpheli yakalandı. JASAT ekiplerimiz, faili meçhul olayları geriye dönük olarak tek tek ele alıyor. Oluşturulan özel ekiplerle yıllar önce işlenen suçları yeniden inceleyerek aydınlatmaya devam ediyoruz. Kahraman Jandarmamızı, Asayiş Daire Başkanlığımızı, Manisa İl Jandarma Komutanlığımızı, Manisa Cumhuriyet Başsavcılığımızı ve emeği geçenleri tebrik ediyoruz.

— T.C. İçişleri Bakanlığı (@TC_icisleri) October 8, 2026

Gençlerin yaklaşık yüzde 20’si geceleri uyanık kalıyor

Son yıllarda gençler arasında “gececiliğin” giderek yaygınlaştığını belirten Prof. Dr. Aslan, bunda internet ve teknoloji kullanımının önemli rol oynadığını söyledi.

Kişinin gece boyunca uyanık kalması ve ertesi gün kalkarak günlük yaşamına uyum sağlamakta zorlanmasının “gecikmiş uyku fazı sendromu” olarak tanımlandığını belirten Aslan, geçmişte yüzde 1-2 düzeylerinde görülen bu durumun günümüzde yüzde 10’lara kadar çıktığını ifade etti.

Hastalık boyutunda olmasa bile gençlerin yaklaşık yüzde 20’sinin geceleri uyanık kaldığını belirten Aslan, bu sürenin büyük ölçüde evde, internet başında ve sanal etkileşimlerle geçirildiğine dikkat çekti.

Gececilik davranışının yalnızca Türkiye’ye özgü olmadığını vurgulayan Aslan, dünyanın birçok ülkesinde benzer bir değişim yaşandığını söyledi.

Büyük kentler uyku yoksunu toplumlara dönüşüyor

Çalışma ve yaşam koşullarındaki değişimin de uyku düzenini etkilediğini belirten Prof. Dr. Aslan, özellikle büyük kentlerde insanların giderek “uyku yoksunu” hale geldiğine dikkat çekti.

Gece geç saatlerde yatıp sabah günlük yaşamın zorunlulukları nedeniyle erken kalkmak durumunda kalan çok sayıda kişinin 5-6 saatlik uykuyla yaşamını sürdürmeye çalıştığını belirten Aslan, yetişkinler için 6-9 saat arasındaki uykunun normal kabul edildiğini, sürekli 6 saatin altında uyuyan kişilerde ise uyku yoksunluğundan söz edilebileceğini ifade etti.

Daha düzenli bir uyku ritmi için sabah saat 07.00-08.00 civarında uyanmanın yararlı olabileceğini belirten Aslan, düzenli uyku alışkanlığının hem bedensel hem de ruhsal sağlık açısından önem taşıdığını söyledi.

Gece uyanık kalmak obezite riskini artırabiliyor

Gece uyanık kalmanın yalnızca uyku düzenini değil, beslenme alışkanlıklarını ve fiziksel aktiviteyi de etkilediğini anlatan Prof. Dr. Aslan, özellikle gençlerin gece boyunca daha fazla yemek yeme eğiliminde olduğunu ve bunun obeziteye zemin hazırlayabildiğini söyledi.

Uzun süre evden çıkmadan, gün ışığı görmeden, ihtiyaçlarını bulunduğu yere getirterek yaşayan, hareketsiz ve düzensiz beslenen bir yaşam biçiminin giderek daha görünür hale geldiğine dikkat çeken Aslan, toplumun bir bölümünün zamanının büyük kısmını evde geçirdiğini ifade etti.

“Sadece sanal dünyada var olmak insanı doyuma ulaştırmıyor”

İnsanın ruhsal sağlığı açısından gerçek sosyal ilişkilerin önemini vurgulayan Prof. Dr. Aslan, yalnızca sanal dünyadaki etkileşimlerle sürdürülen bir hayatın kişiyi yeterince mutlu eden ve doyuma ulaştıran bir yaşam biçimi olmadığını söyledi.

İnsanların kendilerini iyi hissedebilmek için gerçek iletişime, gerçek insanlara ve yüz yüze ilişkilere ihtiyaç duyduğunu belirten Aslan, sosyal ilişkilerden uzaklaşıp sanal ortamlarda çok fazla zaman geçiren bireylerde bir süre sonra boşluk hissi, yaşamı sorgulama ve anlam arayışının ortaya çıkabileceğini ifade etti.

Bu sürecin motivasyon kaybı ve erteleme davranışlarıyla devam edebildiğini belirten Aslan, bazı kişilerde depresif belirtilerin de tabloya eklenebileceğini söyledi.

“Sosyal beyin” kavramına dikkat çeken Aslan, insanı harekete geçiren ve motive eden önemli unsurlardan birinin toplum içinde diğer insanlarla kurduğu etkileşim olduğunu vurguladı.

Dikkat eksikliği olanlarda erteleme davranışı daha sık görülebiliyor

Erteleme davranışının nedenlerinin her bireyde ayrı değerlendirilmesi gerektiğini belirten Prof. Dr. Aslan, dikkat eksikliği bulunan bireylerde motivasyon kaybı ve erteleme eğiliminin daha kolay ortaya çıkabildiğini söyledi.

Araştırmaların dikkat eksikliği bulunan bireylerin gece uyanık kalmaya ve ertesi gün yapılması gereken işleri ertelemeye daha yatkın olabildiğini gösterdiğini ifade eden Aslan, bu nedenle sorunun yalnızca “isteksizlik” veya “tembellik” olarak değerlendirilmemesi gerektiğine dikkat çekti.

“Ertelemek insanın doğal bir eğilimi”

Ertelemenin belirli ölçülerde insanın doğal eğilimlerinden biri olduğunu belirten Prof. Dr. Aslan, kişinin konfor alanında kaldığı ve harekete geçmesini gerektiren koşulların azaldığı durumlarda erteleme davranışının daha kolay ortaya çıkabildiğini söyledi.

Ancak ertelemenin alışkanlık haline gelmesinin ruh sağlığını olumsuz etkileyebileceğini belirten Aslan, aşırı boş zaman ve sürekli düşünmenin olumsuz değerlendirmeleri artırarak kişiyi depresif bir duygu durumuna sürükleyebileceğini ifade etti.

“Önce eyleme geç, istek gelmesini bekleme”

Sosyal yaşamdan uzaklaşan ve hareketsizleşen bireylerin öncelikle fiziksel aktiviteye yönlendirilmesinin önemli olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Aslan, motivasyonun her zaman eylemden önce gelmesinin beklenmemesi gerektiğini söyledi.

Aslan, “Fiziksel aktivite için bu isteğin gelmesini beklemek yerine aktif olduğumuzda zaten kendimizi daha iyi hissediyoruz. Bilişsel davranışçı terapide söylediğimiz temel bir şey var; önce eyleme geç, istek gelmesini bekleme. Eyleme geçtikten sonra bir sonraki eylem için isteğin ortaya çıkması çok daha kolay olabiliyor” ifadelerini kullandı.

Prof. Dr. Aslan, gececilik, sosyal içe kapanma ve erteleme davranışlarının günlük yaşamı belirgin biçimde etkilemesi durumunda deneyimli bir uzmandan destek alınmasının kişinin normal yaşamına uyumunu kolaylaştırabileceğini ifade etti.

Aileler gençlerle değerleri üzerinden iletişim kurabilir

İçe kapanan, sosyal yaşamdan uzaklaşan ve erteleme davranışı gösteren gençlere yaklaşımda ailelere de önemli görevler düştüğünü belirten Prof. Dr. Aslan, öncelikle gencin önem verdiği değerlerin anlaşılması gerektiğini söyledi.

Güven, samimiyet, dürüstlük ve sahicilik gibi kavramların gençler açısından çok önemli olabildiğini belirten Aslan, gençlerin bu değerleri göremedikleri ve art arda hayal kırıklıkları yaşadıkları durumlarda vazgeçme ve geri çekilme davranışı gösterebildiklerini ifade etti.

Gençlik döneminin çevreden ve yaşanan deneyimlerden en fazla etkilenilen dönemlerden biri olduğunu vurgulayan Aslan, gençleri dijital ve kapalı ortamlardan çıkararak sosyal hayatın içine katacak kursların, programların ve etkinliklerin artırılmasının önemli olduğunu söyledi.

Akkoç, 12 Eylül öncesinde sağ ve sol görüşlü gençlerin sokaklara döküldüğünü, toplumun yaşanan şiddet olaylarından ciddi biçimde rahatsız olduğunu belirterek, darbenin ardından yaşananlara ilişkin dikkat çeken değerlendirmelerde bulundu.

“Kanlı terör neden bir anda kesildiğini bir türlü açıklayamadılar”

12 Eylül öncesindeki atmosferi anlatan Akkoç, sağ ve sol görüşlü gençler arasındaki çatışmaların toplumu yorduğunu söyledi. Akkoç, darbenin gerekçesi olarak gösterilen olayların darbenin hemen ardından sona ermesine dikkat çekerek şöyle konuştu:

“12 Eylül 1980 darbesi sırasında, 12 Mart öncesinde olduğu gibi sağcı ve solcu gençler sokağa dökülmüş, anarşi hortlamıştı. Vatandaş anarşiden, günlük olaylardan ve gençlerin birbirini öldürmesinden bıkmış, ciddi şekilde rahatsız hale gelmişti.

Ancak 12 Eylül darbesini yapanlar, darbeden bir gün sonra, darbe için gerekçe olarak gösterilen olayların ve kanlı terörün neden bir anda, bir gün içinde kesildiğini bir türlü açıklayamadılar.

Askeri müdahaleye uygun şartların oluşması için solcu ve sağcı gençleri sokaklara döküp kan akıtanlar, istediklerini maalesef yine elde etmişlerdi.”

"Yunanistan’ın NATO’nun askeri kanadına dönmesini sağladılar"

Akkoç, 12 Eylül darbesinin ardından Türkiye’nin dış politikasında ve ekonomik yapısında önemli değişiklikler yaşandığını savundu. Yunanistan’ın NATO’nun askeri kanadına dönüşünü de bu sürecin önemli başlıklarından biri olarak değerlendiren Akkoç, şöyle konuştu:

“Askeri yönetimleri ve parlamento dışı hükümetleri, kendi istediklerini kabul ettirebilmek için uygun gören Amerikalılar, 12 Eylül darbesinden sonra Yunanistan’ın NATO’nun askeri kanadına dönmesini sağladılar.”

Akkoç, dönemin ekonomik gelişmelerine ilişkin ise tütün tekeli kanununun kaldırılmasını örnek gösterdi:

“Ardından tütün tekeli kanunu kaldırılarak Türk tütünü yerine ithal Virginia tütünü getirildi ve Türk sigarası yerine Amerikan sigarası piyasaya girdi. Tütün tekeli kanununun kaldırılmasıyla da tütün satan bir ülke olan Türkiye, tütün ithal eder hale getirildi”

“Türkiye’de siyasetin yeniden dizayn edilmesinin yolu açıldı”

12 Eylül darbesinin siyasi sonuçlarına da değinen Akkoç, başta Bülent Ecevit ve Süleyman Demirel olmak üzere siyasi parti liderlerine getirilen yasakların yeni bir siyasi yapılanmanın önünü açtığını söyledi:

“12 Eylül darbesiyle başta Ecevit ve Demirel olmak üzere bütün siyasi partilerin yöneticilerine siyaset yasağı getirildi. Böylece Türkiye’de siyasetin yeni partiler ve yeni yüzlerle yeniden dizayn edilmesinin yolu açılmış oldu.”

Akkoç, bu sürecin yalnızca Türkiye içindeki siyasi dengelerle açıklanamayacağını savunarak, dönemin MİT Ekonomik İşler Dairesi Başkanı Mahir Kaynak’ın açıklamalarına da dikkat çekti.

“12 Eylül öncesinde Milli İstihbarat Teşkilatı’nda Ekonomik İşler Dairesi Başkanı olarak görev yapan Profesör Mahir Kaynak, Cumhuriyet gazetesinde Yüneyt Arcayürek’le yaptığı bir söyleşide, Demirel hükümetinin uyguladığı bağımsız ekonomik politika nedeniyle Amerikalılar tarafından devrileceğini bir ay önceden yönetime rapor olarak bildirdiğini açıklamıştı.”

Kenan Evren’in açıklaması: “Her türlü gayret gösterilecek”

Akkoç, 12 Eylül lideri Orgeneral Kenan Evren’in darbeden kısa süre sonra Yunanistan’ın NATO’nun askeri kanadına dönüşü konusunda yaptığı açıklamayı da hatırlattı:

“12 Eylül’ün lideri Orgeneral Kenan Evren, 15 Eylül tarihinde düzenlediği basın toplantısında Yunanistan’ın NATO’nun askeri kanadına dönebilmesi için gerekli her türlü gayretin gösterileceğini açıkladı.

Türkiye’nin Yunanistan’ın NATO’nun askeri kanadına dönüşünü alelacele veto etmeden kabul etmesiyle Türkiye, Yunanistan’la arasındaki Kıbrıs, 12 Adalar, kıta sahanlığı, Ege Denizi ve Fırat hattı problemlerinin çözümünde ve ayrıca Avrupa Birliği ile ilişkilerinde kullanabileceği çok önemli bir siyasi kozu kaybetmiş oldu.”

“Darbeciler siyasetçiden çok siyasetçi gibi davrandı”

Akkoç, 12 Eylül’ün dikkat çeken yönlerinden birinin de askeri yönetimin siyasi yapılanma konusunda izlediği yöntem olduğunu söyledi:

“12 Eylül darbesinin bir başka önemli tarafı da darbeyi yapanların siyasetçiden çok siyasetçi, politikacıdan çok politikacı gibi davranmış olmasıydı.”

12 Eylül’den hemen sonra, 14-15 Eylül günlerinde Ankara kulislerinde Güven Partisi Genel Başkanı Profesör Turan Feyzioğlu’nun başbakan, Zeyyat Baykara’nın ise başbakan yardımcısı olacağı konuşulmaya ve tartışılmaya başlanmıştı.”

O dönemde Tercüman gazetesinde çalıştığını belirten Akkoç, yaşananları şöyle anlattı:

“Hiç unutmam, o dönemde çalıştığım Tercüman gazetesinde Avrupa baskılarına bakıyordum. Bu siyasi gelişmeler ve Feyzioğlu’nun başbakanlığı konusu tartışılırken köşe yazarı Kurtul Altuğ, Feyzioğlu’nun başbakan olacağını söylemişti. Ben de, ‘Askerler diğer darbelerden farklı olarak kamuoyuna, halka ve belli görevlerde bulunanlara karşı çok dikkatli davranıyorlar. Politikacıdan fazla politikacı gibi davranıyorlar’ dedim.

Üç milletvekili olan Güven Partisi’nin genel başkanını büyük tepki alacağı düşüncesiyle başbakan yapmadılar.”

"Ulusu’nun başbakanlığının açıklanmasıyla taşlar yerine oturmaya başladı"

Akkoç, 20 Eylül’de Bülent Ulusu’nun başbakanlığının açıklanmasıyla daha önceki siyasi senaryonun değiştiğini belirtti.

“Feyzioğlu’nun başbakan olması mümkün değildi, yapmazlardı. Çünkü bu arada Ferit Melen hükümetinin senaryosunu uyguluyorlardı.

Ulusu’nun başbakanlığının açıklanmasıyla taşlar yerine oturmaya başladı. Demirel hükümetinin bakanlar üstü bürokratı Turgut Özal, darbecilerin kurduğu hükümette ekonomik işlerden sorumlu başbakan yardımcısı oldu. Yani adeta fiili başbakan durumuna geldi.”

“Özal mutlaka parti kuracaktı ve iktidara getirilecekti”

Akkoç, 12 Eylül sonrasında Türkiye’de yeni siyasi partilerin kurulacağına ilişkin kulislerin hızlandığını, bu süreçte Turgut Özal’ın da parti kuracağının konuşulduğunu söyledi.

1982 yılının Şubat ayında Almanya’da olduğunu belirten Akkoç, Tercüman gazetesinde Yavuz Donat’ın Özal’la yaptığı görüşmenin dokuz sütun manşetten yayımlandığını anlattı:

“‘Özal'ın hiç kimse gocunmasın, parti kurmayacağım’ şeklindeki sözleri şok etkisi yarattı. Bu açıklama bende de şok etkisi yarattı. Benim değerlendirmeme göre Özal mutlaka parti kuracaktı ve iktidara getirilecekti.

Çünkü yeniden siyasi yapılanmaya gidileceği, bütün partilere, her partiye, her adaya ve her lidere izin verilmeyeceği biliniyordu. Benim tahminime göre Özal’ın parti kuracağı kesindi.”

"Özal bana, "Ben öyle söylemedim" dedi"

Ankara’ya döndükten sonra 28 Mart’ta Turgut Özal’dan randevu aldığını anlatan Akkoç, kendisine parti kurmayacağı yönündeki açıklamasını sorduğunu belirtti. Özal’ın sözlerinin yanlış değerlendirildiğini söylediğini aktaran Akkoç, görüşmeyi şöyle anlattı:

“Özal bana, ‘Ben öyle söylemedim. Yavuz onu yanlış değerlendirmiş. O konuşmada ben de bugün için parti kurmayı düşünmüyorum dedim’ dedi.

‘Hiç kimse gocunmasın’ ifadesinin doğru olduğunu, ancak ‘Bugün için parti kurmayı düşünmüyorum. Ama gelecekte şartlar ne olur, onu bilemem’ şeklinde konuştuğunu söyledi. Yavuz Donat’ın sözlerini yanlış değerlendirdiğini belirtti. Ben beklediğim cevabı almıştım”

"Turgut Bey’den açık cevabı orada almıştım"

Akkoç, görüşmede Özal’a 12 Mart ve 12 Eylül dönemlerinde üst düzey görevlerde bulunmasını da sorduğunu anlattı:

“Ardından Özal’a, ‘Efendim, 12 Mart darbesi sırasında da Planlama Müsteşarıydınız. 12 Eylül darbesi sırasında yine Planlama Müsteşarıydınız. Burada daha yetkili şekilde, bakanlar üstü bürokrat unvanınız vardı. Bu sadece tesadüf mü?’ diye sordum. Özal bu soru karşısında şaşırdı ve “Tesadüfler var” dedi. Görüşmenin en dikkat çekici bölümü Özal’ın darbeler hakkındaki değerlendirmesiydi, bana "27 Mayıs’ da, 12 Mart da, 12 Eylül de neticeleri itibarıyla Türkiye’yi kurtarmak için yapılmıştır. 12 Eylül ise diğerlerinden daha farklıdır ve başarılıdır" ifadelerini kullandı.

Turgut Bey’den açık cevabı orada almıştım. Çünkü orada diğer bütün darbelere sahip çıkıyor, 12 Eylül’e ise ayrıca sahip çıkıyordu. 12 Eylül’ü diğerlerinden daha başarılı olarak değerlendiriyordu.”

"Partilerin bir babanın üç çocuğundan farkı yoktu"

Akkoç, 12 Eylül sonrasında eski siyasi liderlerin yasaklı olduğu ve yeni siyasi yapılanmanın şekillendirildiği dönemi de anlattı:

“Seçim ortamına girildiğinde eski liderler yasaklıydı. Bütün partilerin liderleri yasaklıydı. Eski liderlere yakınlığıyla bilinen kişiler dahi veto edildi. Partiler veto edildikçe üç partinin seçime girmesine izin verildi: Anavatan Partisi, Milliyetçi Demokrasi Partisi ve Halkçı Parti.”

Milliyetçi Demokrasi Partisi’nin başında Turgut Sunalp vardı. Askerlerin ‘abi’ dedikleri, çok sevdikleri ve ordu içerisinde çok sevilen bir liderdi Turgut Paşa.

Anavatan Partisi’nin başında başbakan yardımcısı vardı, yani askerlerin kurduğu hükümetin başbakan yardımcısı Turgut Özal’dı. Halkçı Parti’nin başında ise Başbakanlık Müsteşarı Necdet Calp vardı.

Yani biri askerlerin çok yakın gördüğü bir isim, biri başbakan yardımcısı, diğeri de Başbakanlık Müsteşarıydı. Partilerin bir babanın üç çocuğundan farkı yoktu.”

“Özal’ın vetosu orada önlendi”

Akkoç, diğer siyasi aktörlerin veto edildiğini, hatta eski siyasi liderlerle yakınlığı bulunan isimlerin de seçim sürecinin dışında bırakıldığını belirtti:

“Diğer partilerin hiçbiri seçime sokulmadı, veto edildi. Hatta eski partilerle ve eski liderlerle yakınlığı bilinen kişiler de veto edildi. İsmet Paşa’nın oğlu Erdal İnönü bile veto edildi. Konseyde görev yapan komutanlar ve generaller, Anavatan Partisi’nin ve Turgut Özal’ın veto edileceğini düşünüyorlardı. Açıkçası ‘Olmaz, getirilmez, olmaz’ diyorlardı.

Veto işlemleri 30 Eylül’e kadar yapıldı. 15 Eylül tarihinde Amerikalı üst düzey bir yetkili geldi ve Evren’le görüştü. Özal’ın vetosu orada önlendi.”

“MDP beklenirken Turgut Özal iktidara geldi”

Akkoç, 1983 seçimlerine giden süreçte askeri yönetimin beklentisinin Milliyetçi Demokrasi Partisi’nin iktidara gelmesi yönünde olduğunu ancak sonuçların farklı çıktığını belirtti:

“MDP’nin iktidara getirileceği beklenirken Turgut Özal iktidara geldi. Yeni yapılanma böylece gerçekleşti. 12 Eylül de görevini bu şekilde yerine getirmiş oldu.”

Katarakt yaşlanmanın belirtilerinden biri

Kataraktın, gözün içindeki saydam merceğin zaman içerisinde elastikiyetini ve saydamlığını kaybetmesi sonucu ortaya çıktığını belirten Prof. Dr. Burcu, bu süreci cildin kırışması ve saçların beyazlaması gibi yaşla birlikte gelişen değişikliklere benzetti.

En sık görülen katarakt türünün yaşa bağlı katarakt olduğunu ifade eden Burcu, genetik yatkınlığın hastalığın daha erken yaşlarda ortaya çıkmasına neden olabileceğini söyledi.

Güneş ışınları zarar veriyor!

Katarakt gelişiminde güneş ışınlarının önemli bir etken olduğunu belirten Burcu, beslenme ve yaşam koşullarının da hastalığın gelişim sürecini etkileyebildiğini kaydetti.

Kataraktın nadiren çocukluk çağında da görülebildiğini anlatan Burcu, annenin hamilelik sırasında geçirdiği bazı enfeksiyonlar, genetik faktörler, travmalar ve özellikle uzun süreli kortizon kullanımının katarakt gelişimine yol açabileceğini ifade etti.

Diyabet kataraktın daha erken ortaya çıkmasına neden olabiliyor

İleri yaşlarda özellikle diyabetin kataraktın daha erken ortaya çıkmasında önemli bir risk faktörü olduğuna dikkat çeken Prof. Dr. Burcu, diyabetin ameliyat süreci ve sonrasında da dikkate alınması gereken önemli bir hastalık olduğunu söyledi.

Diyabetli hastalarda göz sağlığının yakından takip edilmesi gerektiğini belirten Burcu, ameliyat sonrasında da güneş ışınlarından iyi korunmanın önemine dikkat çekti.

Katarakt gelişimini mümkün olduğunca geciktirmek için sağlıklı yaşam alışkanlıklarının önemini vurgulayan Burcu, karbonhidrat ve şeker tüketiminin sınırlandırılması, Akdeniz tipi beslenme, yüksek ultraviyole korumasına sahip kaliteli güneş gözlüğü ve gerektiğinde şapka kullanımının göz sağlığını korumaya yardımcı olduğunu ifade etti.

Ameliyat için kataraktın ilerlemesini beklemek gerekmiyor

Katarakt ameliyatının zamanlamasının hastanın görme düzeyi, günlük yaşamı ve ihtiyaçlarına göre belirlenmesi gerektiğini söyleyen Prof. Dr. Burcu, geçmişte olduğu gibi görmenin ileri derecede azalmasını beklemenin artık gerekli olmadığını belirtti.

Hastanın görmesi iyiyse, katarakt günlük yaşamını etkilemiyorsa ve gözlükle yeterli görme keskinliği sağlanabiliyorsa ameliyatın bekletilebileceğini ifade eden Burcu, buna karşılık kataraktın kişinin yaşam kalitesini ve günlük faaliyetlerini etkilemeye başlaması halinde ameliyatın planlanabileceğini söyledi.

Katarakt ameliyatını gereğinden fazla geciktirmenin de doğru olmadığını vurgulayan Burcu, ileri derecede sertleşmiş kataraktın cerrahiyi zorlaştırabileceğini ve komplikasyon riskini artırabileceğini kaydetti.

Yeni ameliyat yöntemleri ile hastalar daha hızlı iyileşiyor

Kataraktın günümüzde tek tedavisinin cerrahi olduğunu belirten Prof. Dr. Burcu, cerrahi tekniklerde son yıllarda önemli gelişmeler yaşandığını söyledi.

Geçmişte çok daha büyük kesilerle gerçekleştirilen ameliyatların artık oldukça küçük kesilerden yapılabildiğini anlatan Burcu, bu gelişmenin hem cerrahi süreci kolaylaştırdığını hem de hastaların ameliyat sonrasında günlük ve sosyal yaşamlarına daha hızlı dönmelerine olanak sağladığını ifade etti.

Katarakt ameliyatında göz içine yerleştirilen merceklerin biyolojik uyumluluğu yüksek materyallerden üretildiğini belirten Burcu, bu merceklerin kullanım ömrünün yaklaşık 100 yıl olduğunu ve normal koşullarda hastanın ilerleyen yıllarda merceğinin değiştirilmesinin gerekmediğini söyledi.

“Akıllı mercek” seçiminde hastanın ihtiyacı belirleyici

Halk arasında “akıllı mercek” olarak bilinen yeni nesil göz içi merceklere de değinen Prof. Dr. Burcu, bu merceklerin yakın, orta ve uzak mesafelerde dengeli görme sağlamayı hedeflediğini söyledi.

Katarakt ameliyatında tek odaklı veya çok odaklı merceklerin tercih edilebildiğini belirten Burcu, mercek seçiminde hastanın günlük yaşamının, mesleğinin ve görme beklentisinin çok iyi değerlendirilmesi gerektiğinin altını çizdi.

Uzak, orta ve yakın mesafeyi mümkün olduğunca gözlüksüz görmek isteyen hastalarda üç odaklı merceklerin tercih edilebildiğini, uzak görüşün öncelikli olduğu hastalarda ise tek odaklı merceklerin daha uygun olabileceğini anlatan Burcu, bu durumda yakın gözlüğüne ihtiyaç duyulabileceğini söyledi.

Ameliyat sonrasında bebeklik dönemindeki gibi kusursuz bir görüş beklentisinin gerçekçi olmayacağını belirten Burcu, en doğru yaklaşımın hastanın beklentisini iyi anlamak ve ihtiyacına uygun merceği seçmek olduğunu vurguladı.

Her katarakt ameliyatı sadece damla anesteziyle yapılmıyor

Katarakt ameliyatlarında hastanın durumuna göre farklı anestezi yöntemlerinin uygulanabildiğini anlatan Prof. Dr. Burcu, ameliyata uyum sağlayabilecek hastalarda damla anestezisinin yeterli olabildiğini söyledi.

Yoğun kaygısı bulunan, işitme sorunu veya ameliyat sırasında iletişimi güçleştirecek özel bir durumu olan hastalarda sedasyon ya da farklı anestezi yöntemlerinin tercih edilebildiğini belirten Burcu, çocuk hastaların ise genel anestezi altında ameliyat edildiğini ifade etti.

Yeni cerrahi tekniklerle çok küçük kesilerden ameliyat yapılabildiği için geçmişte olduğu gibi gözün uzun süre kapatılmasının her hastada gerekli olmadığını belirten Prof. Dr. Burcu, bazı hekimlerin gözü hiç kapatmayabildiğini, bazılarının ise bir veya iki gün süreyle koruma önerebildiğini söyledi.

Ameliyat sonrası hijyenin büyük önem taşıdığını vurgulayan Burcu, özellikle ilk 48 saatin dikkat gerektirdiğini, yaklaşık 10 gün boyunca ameliyat edilen göz ve çevresinin doğrudan suyla temasından kaçınılması gerektiğini ifade etti.

“İki gözü aynı anda ameliyat etmeyi tercih etmiyoruz”

Her iki göze aynı anda katarakt ameliyatı yapmayı rutin olarak tercih etmediklerini belirten Prof. Dr. Burcu, bir gözün ameliyatından en az üç gün sonra, genellikle de yaklaşık bir hafta içerisinde diğer gözün ameliyat edilebildiğini söyledi.

Genel anestezi alması gereken ve ikinci kez anestezi uygulanmasının sağlık açısından risk oluşturduğu çok özel hastalarda iki gözün aynı seansta ameliyat edilebildiğini belirten Burcu, bu durumda ikinci göze geçilirken tamamen yeni bir ameliyat yapılıyormuş gibi cerrahi hazırlığın ve kullanılan malzemelerin yenilendiğini anlattı.

Katarakt tekrarlamaz

Katarakt ameliyatından sonra hastalığın yeniden oluşmadığını vurgulayan Prof. Dr. Burcu, bazı hastalarda iyileşme sürecinde göz içindeki arka kapsülde opaklaşma gelişebildiğini söyledi.

Halk arasında zaman zaman “katarakt yeniden oluştu” veya “gözde kireçlenme oldu” şeklinde ifade edilen bu durumun kataraktın tekrarlaması anlamına gelmediğini belirten Burcu, arka kapsül opasitesi olarak adlandırılan tablonun basit bir lazer işlemiyle giderilebildiğini ifade etti.

Ailesinde anevrizma öyküsü olanlar kontrollerini ihmal etmemeli

Prof. Dr. Ayhan Tekiner, anevrizmanın beyin damarlarının belirli bölgelerinde oluşan balonlaşmalar olduğunu belirterek, hastalığın özellikle 40 yaşından sonra daha sık görüldüğünü söyledi.

Doğuştan gelen yatkınlığın yanı sıra yaşam tarzına bağlı olarak damarların elastikiyetini kaybetmesinin anevrizma gelişiminde önemli rol oynadığını ifade eden Tekiner, anevrizma kanamalarının beynin etkilenen bölgesine göre ölümden kalıcı sakatlığa kadar uzanan ciddi sonuçlara yol açabileceğini vurguladı.

Erken tanının büyük önem taşıdığına dikkat çeken Tekiner, ailesinde anevrizma öyküsü bulunan kişilerin BT anjiyografi veya MR anjiyografi ile mutlaka değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Geçmişte 5 milimetrenin altındaki anevrizmalara çoğunlukla müdahale edilmediğini hatırlatan Tekiner, son yıllarda tedavi yöntemlerindeki gelişmeler sayesinde komplikasyon riskinin yüzde 1’in altına düştüğünü, bu nedenle uygun hastalarda daha küçük anevrizmaların da tedavi edilebildiğini belirtti.

Şah damarındaki plaklar inmenin en önemli nedenlerinden biri

Programda inme ve felç konusunda da önemli bilgiler veren Prof. Dr. Tekiner, beyni besleyen damarların sağlıklı olmasının hayati önem taşıdığını ifade etti.

Şah damarı olarak bilinen karotis arterlerde oluşan plakların inmelerin yaklaşık yüzde 20-25’inden sorumlu olduğunu belirten Tekiner, obezite başta olmak üzere sağlıksız yaşam tarzının damar yapısını bozduğunu söyledi.

Fazla yağ dokusunun karaciğer aracılığıyla dolaşıma katılarak damar yapısını olumsuz etkilediğini ifade eden Tekiner, kötü kolesterol ile birleşen bu sürecin damar tıkanıklığına ve emboliye neden olabildiğini belirtti.

Yüksek tansiyon, diyabet, hareketsizlik ve ilerleyen yaşın da inme riskini artırdığını vurgulayan Tekiner, damar yapısındaki bozulmanın yalnızca beyni değil tüm organ ve sistemleri etkilediğini söyledi.

İnmede ilk 2 saat hayat kurtarıyor

İnme belirtilerinin fark edildiği anda vakit kaybetmeden 112 Acil Çağrı Merkezi’nin aranması gerektiğini vurgulayan Prof. Dr. Tekiner, bulantı, kusma, bilinç kaybı, yüz felci, konuşma bozukluğu ve kol veya bacakta güç kaybı gibi belirtilerin acil değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.

Eskiden ilk 6 saatin kritik kabul edildiğini hatırlatan Tekiner, günümüzde özellikle ilk 2 saatin tedavi başarısı açısından çok daha önemli olduğunun altını çizdi.

Hastaneye zamanında ulaştırılan hastalarda uygun durumlarda damar açıcı tedavi uygulanabildiğini ya da pıhtının girişimsel yöntemlerle damardan çıkarılabildiğini belirten Tekiner, hızlı müdahalenin hastanın yaşamını ve yaşam kalitesini doğrudan etkilediğini söyledi.

İnme tedavisi bir ekip işidir

İnme tedavisinde başarının hızlı ve koordineli çalışmaya bağlı olduğunu belirten Prof. Dr. Tekiner, hastanın 112 ekipleri tarafından en kısa sürede uygun hastaneye ulaştırılması, acil serviste zaman kaybetmeden değerlendirilmesi ve deneyimli ekipler tarafından müdahale edilmesinin hayati önem taşıdığını ifade etti.

Tüm sürecin kusursuz işlemesi halinde hastaya hastaneye ulaştıktan sonraki 10-15 dakika içerisinde müdahale edilebildiğini belirten Tekiner, bu sayede hastaların kalıcı hasar gelişmeden normal yaşamlarına dönebilme şansının önemli ölçüde arttığını söyledi.

Sigara ve elektronik sigara damar sağlığının düşmanı

Prof. Dr. Tekiner, damar sağlığını korumak için halk arasında yaygın olan yanlış inanışlara da dikkat çekti.

Herhangi bir besinin tek başına kanı sulandırmasının mümkün olmadığını belirten Tekiner, sağlıklı ve dengeli beslenmenin damar yapısını korumanın temel şartı olduğunu söyledi.

Sigaranın damar sağlığının en büyük düşmanlarından biri olduğunu vurgulayan Tekiner, elektronik sigaraların da masum olmadığını, binlerce zararlı madde içerdiğini ve damar yapısını olumsuz etkilediğini ifade etti.

Hareketli yaşam ve stres kontrolü sağlıklı yaşlanmanın anahtarı

Prof. Dr. Ayhan Tekiner, sağlıklı damar yapısının genç yaşlardan itibaren korunması gerektiğini belirterek, obezite ile mücadele, düzenli fiziksel aktivite ve dengeli beslenmenin beyin ve damar hastalıklarından korunmada en etkili yöntemler arasında yer aldığını söyledi.

Uzun yolculuklarda belirli aralıklarla ayağa kalkıp yürünmesini öneren Tekiner, egzersize yeni başlayacak özellikle obezite, hipertansiyon ve diyabet hastalarının sabahın erken saatleri yerine öğleden sonra veya akşamüstünü tercih etmelerinin daha uygun olacağını ifade etti.

Geç saatlerde yemek yememek, yeterli sıvı tüketmek ve düzenli hareket etmenin damar sağlığını desteklediğini belirten Tekiner, stresin de kortizol salgısını artırarak tansiyon ve kan şekerini yükselttiğini, bunun da damar sistemi üzerinde olumsuz etkiler oluşturduğunu söyledi.

Uzun ve kaliteli yaşamın temelinde sağlıklı beslenme, hareketli yaşam, sigaradan uzak durma ve stresin kontrol altında tutulmasının bulunduğunu vurgulayan Prof. Dr. Tekiner, “Yalnızca uzun yaşamak değil, sağlıklı ve kaliteli bir yaşam sürmek için damar sağlığımıza genç yaşlardan itibaren yatırım yapmalıyız” dedi.

"Görüntüyle gerçek hiçbir zaman aynı değildi"

Akkoç, yıllar boyunca devlet yönetiminde görünenle yaşananın farklı olduğunu gözlemlediğini belirterek şöyle konuştu:

"Devletlerin yönetiminde ve siyasi olaylarda, hatta savaşlarda bile görüntüyle gerçeğin birbirinden farklı olduğunu, senaryoların önceden hazırlandığını yaşayarak gördük. 1950 yılından itibaren Amerika'nın desteğiyle iktidara gelen hükümetlerin, çizilen çizginin dışına çıktıkları zaman yine darbelerle görevden alındıklarını gördüm."

"Doğan Koloğlu bana 'Nihat Erim başbakan olacak' dedi"

Yeni İstanbul Gazetesi Ankara Bürosu'nda görev yaptığı dönemi anlatan Akkoç, Genel Yayın Müdürü Doğan Koloğlu'nun kendisine sürekli aynı bilgiyi doğrulatmaya çalıştığını söyledi.

"Doğan ağabey bana, 'Çok önemli bir yerden duydum. Nihat Erim başbakan olacakmış. Konuşabilir misin?' dedi. Ben de 'Nasıl sorayım? Demirel başbakan, İnönü muhalefet lideri. Böyle bir soru sorulur mu?' diye cevap veriyordum. Ama salı, çarşamba, perşembe aynı şey tekrarlandı."

"Nihat Erim başbakan olacağını benden öğrendi"

Israrlar üzerine Nihat Erim'i aradığını söyleyen Akkoç, o telefon görüşmesini şu sözlerle anlattı:

"Telefonu çevirdim. 'Beyefendi hayırlı uğurlu olsun. Başbakan oluyormuşsunuz' dedim. Ama bunun benim sorum olmadığını, Genel Yayın Müdürü Doğan Koloğlu'nun sorusu olduğunu söyledim. Nihat Bey şaşırdı. 'Ya Fethi Bey, nereden çıktı bu?' dedi. Ben de kaynağı söylemedim. Çünkü telefonların dinlendiğini biliyorduk."

Akkoç, yıllar sonra bu olayı değerlendirirken şu ifadeleri kullandı:

"Nihat Erim başbakan olacağını benden öğrendi. O konuşmada bunu kendisinin de bilmediğini anladım."

"Telefon konuşmasını unutmamı rica etti"

Muhtıranın ardından yaşananları da anlatan Akkoç, Erim'in koruma müdürü aracılığıyla kendisine mesaj gönderdiğini belirtti.

"Koruma müdürü yanıma geldi. 'Sayın Nihat Bey'in size saygıları var, o telefon konuşmasını unutmanızı rica ediyor' dedi. Ben de 'O konuşmayı unuttum. Ama hükümet güvenoyu aldıktan sonra ilk demecini bana versin' dedim. İlk yazılı demecini bana gönderdi."

"12 Mart'ın üç temel nedeni vardı"

Akkoç, muhtıranın yalnızca iç politik gelişmelerle açıklanamayacağını belirterek üç temel neden sıraladı:

"Birinci sebep haşhaştı. Amerika Demirel'e 'Haşhaşı kapat' diyordu. Demirel ise 'Daraltırım ama tamamen kapatamam' diyordu.

İkinci sebep Sovyetler Birliği ile yapılan ağır sanayi hamleleriydi. Türkiye'nin en büyük fabrikalarını Ruslara kurdurmuşlardı.

Üçüncü sebep ise Nixon'ın Çin ziyareti sonrasında Türkiye'ye yaptığı baskıydı. Tayvan'la ilişkilerin kesilip Mao'nun Çin'inin tanınması isteniyordu. Demirel bunu kabul etmedi."

"İlk kararname haşhaş yasağı oldu"

Akkoç, şöyle devam etti:

"Nihat Erim başbakan olduktan sonra imzaladığı ilk kararname haşhaş ekiminin yasaklanması oldu. Darbelerin temelinde, 1946'dan sonra çizilen çizginin dışına çıkan iktidarların değiştirilmesi anlayışı vardı."

Kistik fibrozisin genetik geçişli, kalıtsal bir hastalık olduğunu belirten Prof. Dr. Özçelik, hastalığın anne karnından itibaren gelişmeye başladığını söyledi. Hastalığın temelinde salgı yapan hücrelerde bulunan klor kanallarındaki bozukluğun yer aldığını ifade eden Özçelik, bu nedenle tüm salgıların normalden daha koyu ve yapışkan hale geldiğini kaydetti.

En fazla akciğerleri etkiliyor

Kistik fibrozisin birçok organı etkileyebildiğini belirten Prof. Dr. Özçelik, en ciddi hasarın akciğerlerde oluştuğunu söyledi.

Akciğerlerde biriken koyu kıvamlı mukusun solunum yollarını tıkadığını, bu ortamda yerleşen mikropların temizlenememesi nedeniyle tekrarlayan enfeksiyonlar ve zamanla ilerleyici akciğer hasarı geliştiğini anlatan Özçelik, hastalığın yalnızca akciğerleri değil, üst solunum yolları ile mide-bağırsak sistemini de etkileyebildiğini ifade etti. Kistik fibrozisli hastalarda insülin direnci ve üreme sistemiyle ilgili sorunların da görülebildiğini belirtti.

Akraba evlilikleri riski artırıyor

Kistik fibrozisin çekinik genlerle aktarılan bir hastalık olduğuna dikkat çeken Prof. Dr. Özçelik, özellikle akraba evliliklerinde hastalığın ortaya çıkma riskinin önemli ölçüde arttığını söyledi. Özçelik, bu nedenle genetik danışmanlığın ve akraba evliliklerinin azaltılmasının büyük önem taşıdığını vurguladı.

Erken tanı tedavinin başarısını artırıyor

Hastalığın ne kadar erken tanınırsa tedavinin o kadar başarılı olduğunu belirten Prof. Dr. Özçelik, bu nedenle yenidoğan tarama programlarının büyük önem taşıdığını söyledi.

Yenidoğan tarama testleri sayesinde hastalığın henüz belirti vermeden saptanabildiğini ifade eden Özçelik, erken dönemde başlanan tedavilerle organ hasarı gelişmeden hastalığın kontrol altına alınabildiğini kaydetti. Özçelik günümüzde bazı modülatör tedavilerin bebekler henüz bir aylıkken başlanabildiğini belirtti.

“Yenidoğan tarama testlerinden korkmayın”

Son yıllarda yenidoğan tarama testlerine yönelik çeşitli yanlış bilgilerin yayıldığını söyleyen Prof. Dr. Özçelik, ailelere önemli uyarılarda bulundu.

Bazı ailelerin bebeklerinden kan örneği alınmasını istemediğini belirten Özçelik, kan örneklerinin farklı amaçlarla kullanılacağı yönündeki iddiaların gerçeği yansıtmadığını, tüm sürecin devlet kontrolünde yürütüldüğünü ifade ederek ailelerin bu testleri mutlaka yaptırması gerektiğini söyledi.

Kistik fibrozis sürekli bakım gerektiriyor

Kistik fibrozisin yaşam boyu düzenli takip gerektiren bir hastalık olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Özçelik, tedavide en önemli basamaklardan birinin akciğer bakımının sağlanması olduğunu belirtti.

Ailelerin solunum fizyoterapisi ve günlük bakım için saatler harcadığını ifade eden Özçelik, hastaların sık akciğer enfeksiyonları nedeniyle zaman zaman hastaneye yatmak zorunda kaldıklarını söyledi. Özçelik, organlar hasar görmeden önce tedaviye başlanmasının yaşam süresi ve yaşam kalitesi açısından belirleyici olduğunu vurguladı.

Modülatör tedavilerde yeni dönem

Kistik fibrozis tedavisinde son yılların en önemli gelişmelerinden birinin modülatör tedaviler olduğunu belirten Prof. Dr. Özçelik, bu ilaçların hastalığın temelindeki klor kanalındaki bozukluğu hedef aldığını söyledi.

İlk modülatör tedavilerin 2012 yılında kullanılmaya başlandığını, tedavilerin yıllar içinde gelişerek 2019 yılında üçlü kombinasyonlara ulaştığını belirten Özçelik, modülatör tedavilerin 2025 yılının Ağustos ayından itibaren geri ödeme kapsamına alınmasının hastalar açısından önemli bir dönüm noktası olduğunu ifade etti. Bu tedavilerin yüksek maliyetli olduğuna dikkat çeken Özçelik, ayrıca hastalığın hücresel mekanizmasını düzeltmeye yönelik yeni ilaçlarla ilgili faz 2 ve faz 3 klinik çalışmaların da sürdüğünü söyledi.

Erkek hastalarda kısırlık sık görülüyor

Prof. Dr. Özçelik, kistik fibrozisli erkeklerde kısırlığın oldukça yüksek oranlarda görüldüğünü belirterek, hastalığın yalnızca solunum sistemini değil, yaşamın birçok alanını etkileyen çok yönlü bir sağlık sorunu olduğuna dikkat çekti.

Çocuklar sosyal yaşamda da zorlanabiliyor

Sık öksürük ve balgam nedeniyle çocukların okul ve sosyal yaşamlarında güçlük yaşayabildiğini belirten Özçelik, tekrarlayan akciğer enfeksiyonları nedeniyle sık hastane yatışlarının eğitim hayatını olumsuz etkileyebildiğini söyledi.

Büyüme ve gelişmenin akranlarının gerisinde kalmasının hem çocukları hem de ailelerini psikolojik olarak zorlayabildiğini ifade eden Özçelik, günümüzde tedavide sağlanan gelişmeler sayesinde bu çocukların geleceğe çok daha umutla bakabildiğini belirtti.

Yaşam süresi önemli ölçüde uzadı

Kistik fibrozisin tanımlandığı ilk yıllarda hastaların büyük bölümünün iki yaşına ulaşamadan yaşamını yitirdiğini hatırlatan Prof. Dr. Özçelik, hastalığın 1938-1939 yıllarında tanımlandığını, 1989 yılında ise hastalığa neden olan genin keşfedildiğini söyledi.

Genetik keşfin ardından geçen süreçte tedavide büyük ilerlemeler kaydedildiğini belirten Özçelik, bugün erken tanı alan ve uygun tedavi gören hastaların yaşam sürelerinin ve yaşam kalitelerinin belirgin şekilde arttığını ifade etti.

İleri yaşta da tanı konulabiliyor

Kistik fibrozisin en sık beyaz ırkta görüldüğünü, siyah ırkta daha düşük, sarı ırkta ise daha nadir rastlandığını belirten Prof. Dr. Özçelik, hastalığın yalnızca çocukluk çağında görülmediğini de vurguladı.

Tekrarlayan akciğer enfeksiyonları, sürekli balgam çıkarma, büyüme geriliği bulunan çocukların mutlaka kistik fibrozis açısından değerlendirilmesi gerektiğini belirten Özçelik, bronş genişlemesi bulunan erişkin hastalarda da ayırıcı tanıda kistik fibrozisin mutlaka düşünülmesi gerektiğini söyledi.

Literatürde 81 yaşında kistik fibrozis tanısı alan hastaların bulunduğunu hatırlatan Prof. Dr. Özçelik, aile öyküsü bulunan gebeliklerde ise anne karnında takip ile hastalığın erken dönemde saptanabildiğini sözlerine ekledi.

Süper Lig'de yeni sezon hazırlıkları tüm hızıyla sürerken, şampiyonluk parolasıyla yola çıkan Galatasaray, Fenerbahçe, Beşiktaş ve Trabzonspor, kadrolarını dünya yıldızlarıyla güçlendirmeye devam ediyor. Milyonlarca taraftarın gözü kulağı son dakika transfer gelişmelerine çevrilmiş durumdayken, Avrupa devlerinden Süper Lig'e uzanan transfer trafiği de hız kazandı. Nathan Ake'den Mason Greenwood'a, Leandro Trossard'dan Vedat Muriç'e kadar yeşil sahalarda fırtına gibi esecek birçok önemli yetenek, yeni sezonda formalarını giymeye hazırlanıyor.

Dünyada 2,8 milyon, Türkiye’de yaklaşık 83 bin kişi MS ile yaşıyor

Multipl Skleroz (MS), dünyada yaklaşık 2,8 milyon, Türkiye’de ise 82–83 bin kişiyi etkileyen kronik bir nörolojik hastalık olarak biliniyor.

Hastalığın merkezi sinir sistemini etkilediğini anlatan Prof. Dr. Mungan, beyin ve omurilikteki sinir hücrelerini saran miyelin kılıfının, bağışıklık sistemindeki bozukluklar nedeniyle hasar gördüğünü belirterek şunları söyledi:

“Bağışıklık sistemindeki değişiklikler miyelin kılıfında yıkıma yol açıyor ve sinir hücreleri arasındaki iletiyi bozuyor. Bunun sonucunda da hastalık çok farklı belirtilerle ortaya çıkıyor.”

MS’nin bağışıklık sistemi hastalığı olduğunu ancak genetik ve çevresel faktörlerin de hastalığın oluşumu ve ilerlemesinde önemli rol oynadığını ifade eden Mungan, hastalığın kadınlarda erkeklere göre 2,5–3 kat daha sık görüldüğünü, özellikle 20–40 yaş arasında ortaya çıktığını söyledi.

Kadınlarda daha sık görülmesinin kesin nedeninin bilinmediğini belirten Mungan, “Östrojen ve diğer kadınlık hormonlarının bağışıklık sistemi üzerindeki etkileri nedeniyle özellikle doğurganlık çağında hastalık daha sık görülüyor.” dedi.

Mungan, son yıllarda tanı olanaklarının gelişmesi sayesinde ileri yaşta başlayan MS vakalarının daha sık tanı aldığını, nadir de olsa çocukluk çağında da görülebildiğini söyledi.

İlk belirti görme kaybı da olabilir, uyuşma da…

MS’nin çok farklı belirtilerle ortaya çıkabildiğini belirten Prof. Dr. Mungan, en sık görülen bulguların;

• Görme kaybı,
• Çift görme,
• Kol veya bacakta uyuşma,
• Güçsüzlük,
• Denge bozukluğu,
• İdrar problemleri olduğunu söyledi.

MR’da görülen plakların beynin veya omuriliğin hangi bölgesini etkilediğine göre belirtilerin değiştiğini belirten Mungan, “Plak hangi fonksiyonu etkiliyorsa hastanın şikâyeti de ona göre ortaya çıkıyor.” dedi.

Görme kaybı yaşayan hastaların çoğunlukla önce göz hastalıkları uzmanına başvurduğunu belirten Prof. Dr. Semra Öztürk Mungan, göz muayenesinde sorun bulunmaması halinde hastaların nörolojiye yönlendirildiğini söyledi.

Tanıda MR ve nörolojik muayene belirleyici

MS tanısında ayrıntılı klinik öykü ve nörolojik muayenenin vazgeçilmez olduğunu belirten Prof. Dr. Mungan, hem beyin hem de omurilik MR’ının mutlaka çekildiğini ifade etti.

Son yıllarda güncellenen tanı kriterlerinde MR’ın çok daha belirleyici hâle geldiğini söyleyen Mungan, yardımcı tanı yöntemleri arasında VEP testi ile göz sinirlerindeki iletimin değerlendirildiğini anlattı.

Tanıda en önemli yardımcı yöntemlerden birinin ise beyin omurilik sıvısının incelenmesi olduğunu belirten Prof. Dr. Mungan, şöyle konuştu:

“Lomber ponksiyon yardımcı test olarak geçse de hemen hemen her hastada yapmak istiyoruz. Hem kesin tanı hem de ayırıcı tanı açısından çok önemli. Ayrıca hastalığın gelecekte nasıl seyredeceği konusunda da bize önemli bilgiler veriyor.”

MS her hastada farklı seyrediyor

Kesin MS tanısı alan hastalarda koruyucu tedavinin geciktirilmemesi gerektiğini vurgulayan Prof. Dr. Mungan, tedavi edilmediğinde hastalığın ilerleyerek kalıcı fonksiyon kayıplarına neden olabileceğini söyledi.

Atak dönemlerinde öncelikle yüksek doz kortizon tedavisi uygulandığını belirten Mungan, ardından hastalığın tipine uygun koruyucu tedavilerin planlandığını ifade etti.

MS hastalığının en sık görülen tipinin ataklar ve iyileşmelerle seyreden RRMS (Relapsing Remitting MS) olduğunu belirten Prof. Dr. Mungan, hastaların yaklaşık yüzde 15–20’sinde ilerleyici tip MS görüldüğünü söyledi.

Bazı hastalarda hastalığın en baştan ilerleyici seyredebildiğini, bazılarında ise yıllar içinde ilerleyici forma dönüşebildiğini belirten Mungan, “MS tamamen kişiye özgü seyreden bir hastalık. Hastaların düzenli izlenmesi ve hastalık tipinin doğru belirlenmesi tedavinin başarısını belirliyor.” dedi.

Aynı hekim tarafından uzun süre takip büyük önem taşıyor

MS’nin uzun yıllar takip gerektiren kronik bir hastalık olduğunu belirten Prof. Dr. Mungan, hastaların tanı sonrasında sürekli doktor değiştirmemesi gerektiğini söyledi.

“Kesin tanı konulduktan sonra hastaların aynı hekim tarafından izlenmesi tedavi başarısını artırıyor. Çünkü MS’de bireyselleştirilmiş tedavi çok önemli. Doktorun hastanın geçmişini, MR değişimlerini, atak sıklığını ve nörolojik durumunu yakından bilmesi gerekiyor.”

Hastalar gerçek atak ile yalancı atağı karıştırabiliyor

MS atağının belirtilerin 24 saatten uzun sürmesi olarak tanımlandığını belirten Prof. Dr. Mungan, optik nörit, güçsüzlük, uyuşma ve denge bozukluğunun gerçek atak belirtileri arasında yer aldığını söyledi.

Bunun yanında enfeksiyon, sıcak hava, yoğun stres, regl dönemi veya aşırı egzersiz gibi vücut ısısını artıran durumlarda yalancı atakların görülebileceğini belirten Mungan, bu nedenle hastaların önce ayrıntılı değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Atak tedavisinde altın standart kortizon tedavisi

MS ataklarında günlük 1000 mg kortizonun 5–7 gün, bazı hastalarda ise 10 güne kadar uygulanabildiğini belirten Prof. Dr. Mungan, kortizona yanıt alınamayan hastalarda ise plazmaferez tedavisinin uygulandığını söyledi.

Bu tedavinin özellikle üniversite ve şehir hastanelerindeki deneyimli MS merkezlerinde yapılabildiğini ifade etti.

Akıllı ilaçlar umut veriyor

Atak tedavisinin dışında hastalığın ilerlemesini durdurmaya yönelik çok sayıda tedavi bulunduğunu belirten Prof. Dr. Mungan, Türkiye’de tedavilerin basamaklı sistemle uygulandığını söyledi.

Tablet, enjeksiyon ve infüzyon tedavilerinin bulunduğunu belirten Prof. Dr. Semra Öztürk Mungan, yeni nesil bağışıklık sistemini yeniden yapılandıran tedavilere ilişkin şu bilgileri verdi:

“Hastaların akıllı ilaç olarak adlandırdığı yeni tedaviler sayesinde çok az doz uygulayıp hastaları uzun süre tedavisiz takip edebildiğimiz durumlar olabiliyor.”

Tedavi seçiminde hastanın yaşı, cinsiyeti, gebelik planı, mesleği, sosyal yaşamı ve hastalığın seyri gibi çok sayıda faktörün dikkate alındığını belirtti.

MS hastaları evlenebilir, çocuk sahibi olabilir

Prof. Dr. Semra Öztürk Mungan, MS hastalarının normal yaşamlarını sürdürebileceklerini belirterek şu önerilerde bulundu:

“MS hastaları evlenebilir, planlı gebelik gerçekleştirebilir ve doktorlarıyla koordineli şekilde çocuk sahibi olabilirler. Gebelik öncesinde hastalığın en az bir yıl stabil seyretmesini tercih ediyoruz.”

Ağır egzersizlerden kaçınılmasını öneren Mungan; yürüyüş, yüzme, yoga ve pilatesin uygun sporlar olduğunu söyledi.

Akdeniz tipi beslenme öneriliyor

Beslenmenin tedavinin önemli bir parçası olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Semra Öztürk Mungan, Akdeniz tipi beslenmenin önerildiğini söyledi.

Mungan, sebze, meyve ve balık ağırlıklı beslenmenin önemine dikkat çekerek D vitamini ve B12 eksikliklerinin mutlaka giderilmesi gerektiğini, balık tüketemeyen hastalarda ise omega-3 desteğinin yararlı olabileceğini belirtti. Prof. Dr. Mungan, “Miyelin kılıfının iyileşmesinde omega-3’ün önemli etkileri bulunuyor.” dedi.

Sigara ve D vitamini eksikliği hastalığın en önemli çevresel sebepleri

MS için kanıtlanmış iki önemli çevresel risk faktörü bulunduğunu belirten Prof. Dr. Mungan, bunların D vitamini eksikliği ve sigara olduğunu belirterek, “Hastalar kesinlikle sigara içmemeli, sigara içilen ortamlarda da bulunmamalı.” dedi.

MS hastaları yaz sıcaklarında dikkatli olmalı

Prof. Dr. Semra Öztürk Mungan, MS hastalarının yaz aylarında çok daha dikkatli olmalarını belirterek sıcak ortamlardan kaçınmalarını söyledi.

Mungan:

• Sıcak suyla banyo yapılmamasını,
• Hamam ve saunadan uzak durulmasını,
• Yazın 11.00–14.00 saatleri arasında güneşten kaçınılmasını,
• Bol su tüketilmesini,
• Hafif beslenilmesini önerdi.

Türkiye’de hastalar güncel tedavilere kolaylıkla ulaşıyor

Dünyada kullanılan güncel MS tedavilerinin neredeyse tamamına Türkiye’de geri ödeme kapsamında erişilebildiğini belirten Prof. Dr. Semra Öztürk Mungan, bunun hastalar açısından önemli bir avantaj olduğunu söyledi.

Ayrıca ilerleyen yaşlarda bağışıklık sisteminin daha sakin hâle gelmesi nedeniyle bazı hastalarda hastalığın da daha durağan seyredebildiğini ifade etti.

Kök hücre mucize değil

Kök hücre tedavisine ilişkin yanlış beklentilere dikkat çeken Prof. Dr. Mungan, şu değerlendirmede bulundu:

“Kök hücre tedavisi bağışıklık sistemini yeniden yapılandırmayı hedefliyor ancak hastalığı tamamen ortadan kaldırmıyor. Diğer tedavilere belirgin bir üstünlüğü de bulunmuyor. Mucize beklememek gerekiyor.”

Mungan, kök hücre tedavisinin özellikle ataklı MS grubunda daha etkili olduğunu, Türkiye’de ise yalnızca çok sınırlı sayıdaki merkezde uygulanabildiğini söyledi.

Aktarlardan alınan ürünlerden uzak durun

MS hastalarının Sağlık Bakanlığı onaylı ilaçlar dışında hiçbir ürünü kontrolsüz şekilde kullanmamaları gerektiğini belirten Prof. Dr. Mungan, “Hekimlerinizin önermediği bitkisel ürünleri ve aktarlardan alınan karışımları kesinlikle kullanmayın.” uyarısında bulundu.

“MS tanısı alanlar umutsuzluğa kapılmasın”

Programın sonunda MS tanısı alan hastalara seslenen Prof. Dr. Mungan, moral ve sosyal desteğin tedavinin önemli parçalarından biri olduğunu belirterek şu mesajı verdi:

“MS tedavi edilebilen ve ilerlemesi durdurulabilen bir hastalık. Hastalar düzenli takiplerini yaptırır, tedavilerini aksatmaz ve yaşam tarzlarına dikkat ederlerse bugün tekerlekli sandalyeye mahkûm olmaları artık neredeyse söz konusu olmuyor.”

Hasta yakınlarının desteğinin büyük önem taşıdığını belirten Mungan, hastaların iş yaşamlarından kopmamalarını, sosyal hayata katılmalarını ve hobi edinmelerini önerdi. Ayrıca bulundukları illerde Türkiye MS Derneği şubelerine başvurarak ücretsiz eğitim, yoga ve pilates programlarından yararlanabileceklerini söyledi.

“52 yıl önce, 20 Temmuz 1974’te Kıbrıs’a yapılan müdahalenin önce diplomasiyle, ardından askeri harekatla kazanıldığını yaşayarak öğrendim. Kıbrıs’ın kaderi, Başbakan Bülent Ecevit’in Londra’da İngiltere Başbakanı Harold Wilson, Dışişleri Bakanı James Callaghan ve daha sonra görüşmelere katılan ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı Joseph Sisco ile yaptığı tam 24 saatlik temasların sonunda şekillendi.”

Akkoç, harekattan bir gün önce ABD’nin Yunanistan’daki askeri yönetime kritik bir uyarıda bulunduğunu da öne sürdü:

“ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı Joseph Sisco, 19 Temmuz’da Yunanistan’a giderek cunta yönetimine, ‘Türkiye müdahale edecek. Sakın karşılık vermeyin. Karışırsanız Türkiye sizi de ezer. Biz Türkiye’nin yanındayız.’ mesajını iletti. Bu süreci bizzat yaşayarak ve görerek öğrendim.”

“Londra’ya özel uçakla gittik”

Akkoç, 17 Temmuz 1974’te Başbakan Bülent Ecevit başkanlığındaki heyetle birlikte Türk Hava Yolları’nın özel uçağıyla Londra’ya gittiklerini anlattı.

Heyette, Başbakan Yardımcısı ve İçişleri Bakanı Oğuzhan Asiltürk, Dışişleri Bakanlığı Yüksek Müşaviri Ümit Haluk Bayülken, Hukuk Müşaviri Namık Kemal Yolga ile dönemin Milli Savunma Bakanı ve Dışişleri Bakan Vekili Hasan Esat Işık’ın bulunduğunu belirten Akkoç, Dışişleri Bakanı Turan Güneş’in ise o sırada Çin’de resmi temaslarda olduğu için heyete katılamadığını ifade etti.

Basın mensupları olarak ise Hürriyet’ten Cüneyt Arcayürek, Milliyet’ten Orhan Tokatlı, Günaydın’dan Örsan Öymen, Tercüman gazetesi adına kendisi, Anadolu Ajansı Genel Müdürü Atilla Onuk ile TRT ekibinin yer aldığını söyledi.

“Dünyanın gözü Londra’daydı”

Akkoç, heyetin Heathrow Havalimanı’ndan doğrudan İngiltere Başbakanı Harold Wilson’ın konutuna geçtiğini belirterek, görüşmeleri dünyanın dört bir yanından gelen gazetecilerin takip ettiğini anlattı.

“Biz yalnız değildik. İngiliz gazeteciler başta olmak üzere dünyanın her yerinden basın mensupları Başbakanlık Konutu’nun önünde bekliyordu.”

“Sisco ile beş dakikalık kritik görüşme”

Görüşmelerin ardından Bülent Ecevit’in Joseph Sisco ile baş başa yaklaşık beş dakika süren özel bir görüşme yaptığını aktaran Akkoç, bu görüşmenin önemine dikkat çekti.

“Hasan Esat Işık’a ‘Bülent Bey nerede?’ diye sordum. ‘Sisco ile baş başa görüşüyor’ dedi. Saatime baktım, tam beş dakika sürdü. Görüşmenin ardından Bülent Bey son derece rahat ve memnun görünüyordu. Dünya basınına da gayet sakin ve güçlü bir açıklama yaptı.”

“Harekatın başlayacağını biliyorduk”

Londra temaslarının tam 24 saat sürdüğünü ifade eden Akkoç, Ankara’ya döndüklerinde harekat kararının artık kesinleştiğini hissettiklerini söyledi.

“Harekatın yapılacağını biliyorduk. Hazırlıkların tamamlandığını hissediyorduk ancak yalnızca başlama zamanı henüz net değildi.”

Akkoç, Joseph Sisco’nun ertesi gün yeniden Türkiye’ye geldiğini, ardından Yunanistan’a geçerek cunta yönetimiyle görüştüğünü ve aynı gün tekrar Ankara’ya döndüğünü belirterek, Yunanistan’a yapılan uyarının da bu diplomasi trafiğinin bir parçası olduğunu dile getirdi.

“Harekat haberi Güvenpark’ta duyuruldu”

20 Temmuz sabahı yaşanan anları da anlatan Akkoç, şunları söyledi:

“Cumartesi sabahı saat 06.00’da bütün bakanlar dışarı çıktı. Gazeteciler olarak biz de oradaydık. Başbakanın açıklama yapacağını düşünüyorduk. O sabah Güvenpark’a doğru yürürken Kıbrıs Barış Harekatı’nın başladığı resmen açıklandı.”

Doğum sancısı, anne adaylarının en büyük kaygılarından biri olmaya devam ediyor. Ancak günümüzde modern anestezi yöntemleri sayesinde doğum ağrısını büyük ölçüde azaltmak mümkün. Prof. Dr. Berrin Günaydın, halk arasında “ağrısız doğum” olarak bilinen uygulamanın çoğunlukla epidural analjezi ile yapıldığını belirterek, doğru koşullarda uygulandığında annenin doğuma bilinçli ve konforlu şekilde katılmasını sağladığını söyledi.

Prof. Dr. Günaydın, “Aslında tıpta kullandığımız doğru ifade ağrısız doğum değil, doğum ağrısının etkili şekilde azaltılmasıdır. Anne sancıları hisseder ancak dayanılmaz ağrı büyük ölçüde ortadan kalkar. Böylece doğuma aktif olarak katılır ve bebeğinin dünyaya gelişine tanıklık eder” ifadelerini kullandı.

"Obstetrik anestezi gelişmiş ülkelerde ayrı bir uzmanlık alanı"

Amerika Birleşik Devletleri ve İngiltere’de obstetrik anestezinin anesteziyolojinin özel bir çalışma alanı olarak kabul edildiğini belirten Prof. Dr. Günaydın, bu ülkelerdeki uygulamaları yerinde inceleyerek Gazi Üniversitesi’nde Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalı ile 2004 yılında başlattıklarını söyledi.

Doğum ağrısının yönetiminde kadın hastalıkları ve doğum uzmanları ile anesteziyoloji uzmanlarının birlikte çalışmasının önemine dikkat çeken Günaydın, “Kadın doğum uzmanı ve anne adayının onayı olmadan epidural analjezi uygulanamaz. Bu nedenle anne adaylarının doğru bilgilendirilmesinde kadın doğum uzmanlarının rolü son derece önemlidir” diye konuştu.

"Ağrısız doğumda altın standart epidural analjezi"

Doğum ağrısını azaltmaya yönelik farklı yöntemler bulunduğunu ancak *altın standardın epidural analjezi olduğunu* vurgulayan Prof. Dr. Berrin Günaydın, yöntemin bel bölgesinden omuriliğin dışındaki epidural boşluğa yerleştirilen ince bir kateter aracılığıyla uygulandığını anlattı.

Günaydın “Düşük dozlarda lokal anestezik ilaçlar ve yardımcı ilaçlar kullanıyoruz. Amaç annenin ağrısını azaltırken hareket edebilmesini, doğuma aktif katılmasını ve bebeğin doğumuna bilinçli şekilde eşlik etmesini sağlamaktır” dedi.

“Epidural felç yapmaz, bebeğe zarar vermez”

Toplumda *epiduralle* ilgili çok sayıda yanlış bilgi bulunduğunu belirten Prof. Dr. Günaydın, en sık karşılaştıkları soruların felç, kalıcı bel ağrısı ve bebeğe zarar verip vermediği olduğunu söyleyerek şunları kaydetti:

“Epidural uygulama omuriliğin içine değil, dışındaki güvenli alana yapılır. Deneyimli ekip ve uygun koşullarda uygulandığında son derece güvenli bir yöntemdir. Bilimsel çalışmalar epidural analjezinin kalıcı bel ağrısına neden olmadığını gösteriyor. Ayrıca kullanılan ilaçlar çok düşük dozlarda uygulanıyor. Amaç annenin rahatlamasıdır. Anne rahatladığında stres hormonları azalıyor, bu da bebeğin oksijenlenmesini ve doğum sürecini olumlu etkileyebiliyor.”

"Sezaryen oranlarının düşürülmesine katkı sağlayabilir"

Prof. Dr. Günaydın, bilimsel çalışmaların epidural analjezinin sezaryen oranını artırmadığını gösterdiğini belirterek, gelişmiş ülkelerde bunun tam tersine normal doğumu destekleyen önemli uygulamalardan biri olduğunu ifade etti. Günaydın şöyle konuştu:

“Amerika ve İngiltere’de sezaryen oranları yaklaşık yüzde 30 seviyelerinde. Bu ülkelerde doğumların büyük bölümü epidural analjezi ile gerçekleştiriliyor. Anne adayları bu konuda bilinçli olduğu için doğum ağrısının azaltılmasını talep ediyor. Normal doğumun desteklenmesi de sezaryen oranlarının düşmesine katkı sağlayabiliyor.”

Türkiye’de de öncelikle bu konuda farkındalığın artırılması gerektiğini belirten Günaydın, “Toplum bilinçlenmeden yalnızca hizmeti yaygınlaştırmak yeterli olmaz. Aynı zamanda bunu karşılayacak eğitimli ekiplerin ve uygun altyapının da hazır olması gerekir” diye konuştu.

"Ağrısız doğum ekip işi"

Epidural analjezinin yalnızca bir anestezi uygulaması olmadığını belirten Prof. Dr. Günaydın, başarılı bir doğum yönetimi için kadın hastalıkları ve doğum uzmanı, anesteziyoloji ve reanimasyon uzmanı, deneyimli hemşireler, uygun monitörizasyon ve teknik donanımın birlikte çalışmasının şart olduğunu söyledi.

Anne adaylarının gebelik boyunca düzenli olarak değerlendirildiğini ifade eden Günaydın, kan sulandırıcı ilaç kullananlar, bazı kanama-pıhtılaşma bozukluğu bulunanlar, girişim bölgesinde enfeksiyonu olanlar veya bazı özel nörolojik hastalıkları bulunan kişilerde epidural uygulanamayabileceğini belirtti. Uygun adaylarda ise anestezi değerlendirmesi ve bilgilendirilmiş onam sonrasında güvenle uygulanabileceğini kaydetti.

Sezaryende de önemli avantaj sağlıyor

Planlı sezaryenlerde tıbbi engel bulunmadığı sürece spinal, kombine spinal-epidural veya epidural gibi bölgesel anestezi yöntemlerinin tercih edilmesi gerektiğini belirten Prof. Dr. Günaydın, doğum sırasında epidural kateter takılmış bir gebenin acil sezaryene alınması gerekirse aynı kateter üzerinden anestezinin sürdürülebileceğini söyledi.

Ayrıca epidural kateterin sezaryen sonrasında da ameliyat ağrısının kontrolünde kullanılabildiğini ifade etti.

“Doğum bir hastalık değil, hayatın en güzel mucizelerinden biridir”

Prof. Dr. Günaydın, Dünya Anesteziyoloji Dernekleri Federasyonu’nun (WFSA) doğum ağrısının giderilmesini lüks değil, hasta hakkı olarak değerlendirdiğini, Amerikan Kadın Doğum Uzmanları Koleji’nin (ACOG) ise tıbbi engel bulunmayan gebelerde annenin doğum ağrısının giderilmesini istemesini tek başına yeterli bir tıbbi endikasyon olarak kabul ettiğini hatırlattı. Günaydın, şu ifadeleri kullandı:

“Bizim amacımız kadınları epidurale yönlendirmek değil; doğru bilgiyi vererek bilinçli seçim yapmalarını sağlamaktır. Ağrısız doğum bir zorunluluk değildir ancak isteyen ve tıbbi açıdan uygun olan hiçbir anne adayının bu haktan mahrum bırakılmaması gerekir.”

Doğumun doğal bir süreç olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Günaydın, sözlerini şöyle tamamladı:

“Doğum bir hastalık değil, hayatın en güzel mucizelerinden biridir. Biz anesteziyoloji ve reanimasyon uzmanlarının görevi de bu mucizeyi anne ve bebek için daha güvenli, daha konforlu ve daha güzel bir deneyime dönüştürmektir.”

Diz ağrılarının toplumda en sık ihmal edilen sağlık sorunları arasında yer aldığını belirten Akkaya, erken dönemde başvurulduğunda birçok sorunun ilerlemeden kontrol altına alınabileceğini söyledi.

Diz ekleminin çok özel bir anatomiye sahip olduğunu vurgulayan Akkaya, yanlış ya da gecikmiş tedavilerin hareket kabiliyetini ciddi şekilde etkileyebileceğini belirterek, “Yürüme her şeydir. İnsanların mobilize olması genel beden ve ruh sağlığı açısından çok önemli. İnsanlar yürüyemediklerinde sosyal hayattan kopuyor, kilo alımı artıyor ve başkalarına bağımlı hale gelebiliyorlar” dedi.

“Diz sorunları yaşa ve cinsiyete göre değişiyor”

Diz eklemi hastalıklarının yaşa, cinsiyete ve yaşam biçimine göre farklılık gösterdiğini ifade eden Prof. Dr. Akkaya, çocukluk döneminde daha çok travmaya bağlı diz kapağı çıkıkları ve yaralanmaların görüldüğünü söyledi.

Orta yaş döneminde ise kadın ve erkeklerde farklı sorunların öne çıktığını belirten Akkaya, kadınlarda kas yapısındaki farklılıklar nedeniyle diz kapağı çevresindeki problemlerin daha sık yaşanabildiğini ifade etti.

“Merdiven inip çıkarken, çömelirken veya oturup kalkarken oluşan ağrılar ön diz ağrısının habercisi olabilir. Erken dönemde müdahale edilirse kıkırdak aşınması ilerlemeden önlem alınabilir.” diyen Akkaya, ihmal edilen problemlerin ilerleyen yaşlarda kireçlenmeye dönüşebileceğini söyledi.

Akkaya, erkeklerde ise spor yaralanmalarına bağlı menisküs yırtıkları ve ön çapraz bağ sorunlarının daha sık görüldüğünü belirtti.

“Kadınlar ciltlerine gösterdikleri özeni dizlerine de göstermeli”

Menopoz döneminin diz sağlığı açısından kritik olduğuna dikkat çeken Akkaya, hormonal değişikliklerle birlikte kemik ve kıkırdak dokusunun da etkilendiğini söyledi.

Prof. Dr. Akkaya, “Kadınlar menopoza girdikten sonra ciltlerine gösterdikleri özeni dizlerine de göstermeliler. Çünkü dizler yaşam kalitesini etkileyen en önemli yapılardan biridir” dedi.

Akkaya, menopoz öncesi yapılacak kontroller sayesinde kıkırdak koruyucu tedavilerle diz sağlığının korunabileceğini belirtti.

“Her diz ağrısı ameliyat gerektirmez”

Diz tedavisinde son yıllarda rejeneratif tıp ve ortobiyolojik uygulamaların önemli gelişmeler sağladığını anlatan Prof. Dr. Akkaya, amaçlarının vücudun kendi iyileştirme kapasitesinden yararlanmak olduğunu söyleyerek “Kişinin iyileştirici kapasitesi aslında kendi vücudunda saklıdır. Erken evre kıkırdak hasarlarında kişinin kendi kök hücrelerinden yararlanılarak yapılan ortobiyolojik tedavilerle başarılı sonuçlar alınabiliyor” ifadelerini kullandı.

Prof. Dr. Mustafa Akkaya, rejeneratif ve ortobiyolojik tedaviler konusunda toplumda bilgi karmaşası yaşanabildiğine dikkat çekti.

Kök hücre tedavileri ile kandan elde edilen trombosit uygulamalarının farklı yöntemler olduğunu belirten Akkaya:

“Vücutta dolaşan kandan kök hücre elde etmek mümkün değildir. Kök hücreler, leğen kemiği gibi büyük kemiklerden ya da yağ dokusundan elde edilebilir. Kandan alınan ise kök hücre değil, trombosit dediğimiz kan hücreleridir.” dedi.

Menisküs ve kıkırdak dokularının iyileşme kapasitesinin sınırlı olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Akkaya:

“Kas dokusu kanlanması sayesinde kendini onarabilir ancak kıkırdak ve menisküs gibi dokular yeterli kan damarına sahip değildir. Bu nedenle erken evre hasarlarda uyguladığımız ortobiyolojik tedavilerle o bölgede iyileşmeyi destekleyecek bir ortam oluşturmayı hedefliyoruz.” ifadelerini kullandı.

“Sosyal medyada mucize tedavi gibi sunulan uygulamalara dikkat”

Prof. Dr. Mustafa Akkaya, menisküs ve kıkırdak tedavileri konusunda bilimsel gelişmelerin umut verici olduğunu ancak her yeni yöntemin “kesin tedavi” gibi sunulmaması gerektiğini söyledi.

Menisküsün dışarıdan verilen maddelerle tamamen tedavi edilmesinin bugün için mümkün olmadığını belirten Akkaya:

“Biyoteknoloji çok hızlı ilerliyor. Kitosan içerikli jeller ve akıllı moleküllerle hasarlı bölgeyi hedefleyen çalışmalar devam ediyor. Gelecekte kıkırdak ve menisküs dokularına yönelik yeni tedavi seçenekleri mümkün olabilir.” dedi.

Ancak mevcut bilimsel aşamada tek bir enjeksiyonla tüm sorunları ortadan kaldıran bir tedavi yaklaşımının olmadığını vurgulayan Prof. Dr. Akkaya:

“Henüz bir iğneyle menisküsü ya da kıkırdağı tamamen tedavi edebilecek noktada değiliz. Hastalar erken dönemde hekime başvurursa ortobiyolojik tedavilerle mevcut hasarın ilerlemesini yavaşlatmak ve eklemi korumak mümkün olabilir.” ifadelerini kullandı.

Akkaya, kıkırdak, menisküs ve eklem hasarlarında her hastaya özel değerlendirme yapılarak kişiselleştirilmiş tedavi planlanması gerektiğini söyledi.

“Ağrıyla ve ağrı kesicilerle yaşamak kader gibi görülmemeli”

Toplumda birçok kişinin uzun süre ağrı kesicilerle yaşamaya çalıştığını belirten Prof. Dr. Akkaya, bunun doğru bir yaklaşım olmadığını söyledi.

Diz cerrahisinde kişiye özel çözümlerin artık çok daha gelişmiş olduğunu ifade eden Akkaya, “Robotik cerrahi, kişiye özel protezler ve küçük implantlarla diz cerrahisinde ciddi yollar katettik. Hastalar erken başvurduklarında çok daha küçük ve kişiselleştirilmiş müdahalelerle sağlıklı bir yaşam sürdürebiliyor” dedi.

“Aynı ameliyatta her iki dize protez uygulanabilir”

Diz ve kalça protezleri konusunda hastaların endişe duymaması gerektiğini belirten Prof. Dr. Akkaya, uygun cerrahi teknik, kaliteli implant ve doğru rehabilitasyonla protezlerin uzun yıllar kullanılabildiğini söyleyerek, “Güncel çalışmalar uygun şekilde yapılan cerrahilerde implant kullanım süresinin 30 yıla ulaşabildiğini gösteriyor. Hastalar protez cerrahisinden korkmamalı ve ağrıyla yaşamayı kader olarak görmemeli” ifadelerini kullandı.

Prof. Dr. Akkaya şunları söyledi:

“Eğer hasta biyolojik olarak aynı seansta iki dizine birden ameliyatı kaldırabilecek durumdaysa genel sağlık durumu buna elverişli ise aynı ameliyatta her iki dize birden ameliyat yapılabilir hatta tercih edilmelidir. Hastanın ihtiyacı varsa her iki dize de aynı anda tedavi uygulanmasının önemli avantajları var. Hasta bir kez ameliyat oluyor, bir kez rehabilitasyon desteği alıyor, hasta bakım desteği bir kez alınıyor, ameliyat maliyetleri önemli ölçüde azalıyor.”

“Yapay zekâ destekli kişiye özel rehabilitasyon”

Cerrahi başarının yalnızca ameliyatla sınırlı olmadığını belirten Akkaya, ameliyat sonrası rehabilitasyon sürecinin de kişiye özel planlanması gerektiğini söyledi.

“Ben hastalarıma yapay zekâ destekli kişiselleştirilmiş rehabilitasyon programı uyguluyorum” diyen Akkaya, hastanın yaşı, mesleği, beklentileri ve yapılan cerrahinin değerlendirilerek özel iyileşme programları oluşturulduğunu anlattı.

“Diz ameliyatı sonrası kayak da yapılabilir, tenis de oynanabilir”

Diz ameliyatlarından sonra hastaların aktif yaşama dönebileceğini vurgulayan Prof. Dr. Akkaya, “Bir hasta ameliyat öncesi kayak yapıyorsa ameliyat sonrası da kayak yapabilir hale getirmeyi hedefliyoruz. Uygun cerrahi teknikler ve implantlarla hastalar koşabilir, tenis oynayabilir, istedikleri gibi aktif biçimde hayatın içinde kalabilirler” ifadelerini kullandı.

Gerekli sağlık koşullarını taşıyan hastalarda iki dizin aynı seansta ameliyat edilebildiğini de söyleyen Akkaya, bunun bazı hastalar için tek iyileşme ve rehabilitasyon süreciyle önemli avantaj sağlayabildiğini belirtti.

Diz sağlığı için önemli uyarılar

Prof. Dr. Mustafa Akkaya diz eklemlerini korumak için şu önerilerde bulundu:

• Herkes kendi vücudunu tanıyarak spor yapmalı, bilinçsiz ağır antrenmanlardan kaçınılmalı.
• Spora başlamadan önce gerekirse profesyonel destek alınmalı.
• Kadınlar menopoz öncesinde diz kontrollerini ihmal etmemeli.
• Dizde kilitlenme ve takılma gibi mekanik sorunlar ciddiye alınmalı.
• Gece ağrısı veya sürekli ağrı varsa ağrı kesicilerle süreç geçiştirilmemeli.

Akkaya ayrıca “Kaliteli ve bağımsız bir yaşam için hareket etmek, hareket edebilmek için de diz sağlığını korumak gerekiyor” ifadelerini kullandı.

A Milli Futbol Takımı, Vincenzo Montella yönetiminde 24 yıllık Dünya Kupası hasretini sona erdirerek 2026 FIFA Dünya Kupası yolculuğuna hazırlanıyor. Geçtiğimiz günlerde açıklanan geniş aday kadro, turnuva öncesi hazırlık maçları, grup fikstürü ve ay-yıldızlı ekibin toplam piyasa değeri futbolseverlerin gündeminde. İşte A Milli Takım’ın Dünya Kupası öncesi merak edilen tüm detayları…

Süper Lig ekiplerinde forma giyen oyuncuların piyasa değeri sıralaması da yeniden şekillendi. Güncel verilerle birlikte Süper Lig’in en değerli 20 futbolcusu netleşti. İşte listenin tamamı…

Sanatçıların ateşli asalar ve çeşitli ekipmanlarla sergilediği estetik figürler, jonglörlük sanatının sınırlarını zorlayan performanslara sahne oldu. Hem teknik ustalığın hem de görsel sanatın harmanlandığı festival, Başkentli sanatseverler ve öğrenciler tarafından ilgiyle takip ediliyor.

Türkiye de sıralamada yer buldu

Genç ve Avrupa’da forma giyen futbolcuların değerindeki artış, bu sıçramanın en büyük nedenlerinden biri olarak gösteriliyor. Özellikle Arda Güler ve Kenan Yıldız gibi isimlerin performansları, milli takımın piyasa değerine ciddi katkı sağladı. İşte dünyanın en değerli milli takımları!