Dünya Eşitsizlik Laboratuvarı: 2025'te en zengin yüzde 10 küresel servetin yüzde 75'ine sahip

Rusya Savunma Bakanlığı: İzmail ve Reni limanları hedef alındı

İçeriği Görüntüle

Dünya Eşitsizlik Laboratuvarı tarafından yayımlanan ve aralarında Thomas Piketty ile Lucas Chancel gibi ekonomistlerin bulunduğu 200'den fazla akademisyenin katkısıyla hazırlanan 2026 Dünya Eşitsizlik Raporu (WIR 2026), küresel ekonomideki adaletsizliğin ulaştığı boyutları ortaya koydu.

Rapor, 2025 yılı sonu itibarıyla dünya nüfusunun en zengin yüzde 10'luk kesiminin küresel servetin tam yüzde 75'ini elinde tuttuğunu, en yoksul yüzde 50'lik kesimin ise toplam servetten yalnızca yüzde 2 pay alabildiğini ortaya koyuyor. Bu uçurumun sadece ekonomik bir veri değil, bilinçli siyasi ve kurumsal tercihlerin bir sonucu olduğu vurgulanırken, eşitsizliğin demokrasileri zayıflattığı ve sosyal uyumu erozyona uğrattığı belirtiliyor.

En zengin yüzde 10 hava kirliliğinin yüzde 77'sinden sorumlu

Raporun en dikkat çekici kısımlarından birini, iklim krizi ile servet eşitsizliği arasındaki doğrudan bağ oluşturuyor. Kamuoyu tartışmaları genellikle bireysel tüketime odaklansa da yeni araştırmalar sermaye sahipliğinin emisyon eşitsizliğinde kritik bir rol oynadığını kanıtlıyor. Küresel düzeyde en zengin yüzde 10'luk kesim, özel sermaye sahipliği ile ilişkili emisyonların yüzde 77'sinden sorumluyken; en yoksul %50'lik kesim bu emisyonların sadece yüzde 3'ünü üretiyor. En zengin yüzde 1'lik kesim ise tek başına, en alt yüzde 90'lık grubun toplam emisyonunun neredeyse iki katı kadar karbon salınımına neden oluyor. Bu durum, iklim krizine en az sebep olan yoksul kesimlerin, krizin sonuçlarına en fazla maruz kalan grup olmasıyla "çevresel bir adaletsizliğe" dönüşüyor.

Karbon emisyonunda en zengin yüzde 10 en büyük paya sahip

Kadınlar haftada 53 saat erkekler 43 saat çalışıyor

Cinsiyet eşitsizliği analizinde, kadınların orantısız şekilde üstlendiği ücretsiz ev içi emek ve bakım hizmetleri tabloyu daha da ağırlaştırıyor. Kadınlar, hem ücretli hem de ücretsiz faaliyetler dahil edildiğinde haftada ortalama 53 saat çalışırken, erkeklerin çalışma süresi 43 saatte kalıyor. Ancak bu yoğun emeğe rağmen kadınlar, erkeklerin çalışma saati başına kazandıklarının ortalama olarak sadece yüzde 32'sini elde edebiliyor. Ücretsiz emek dışarıda bırakıldığında bu oran yüzde 61'e çıksa da yapısal engeller kadınların servet birikimini ve siyasi katılımını kısıtlamaya devam ediyor. Küresel düzeyde kadınların toplam işgücü gelirindeki payı 1990'dan bu yana neredeyse hiç değişmeyerek yüzde 28 seviyesinde durgunlaşmış durumda.

Türkiye'de düşük gelir ve yüksek eşitsizliğe dikkat çekildi

Türkiye'nin de içinde bulunduğu Orta Doğu ve Kuzey Afrika (MENA) bölgesi, raporun bölgesel analizlerinde dünyada eşitsizliğin en şiddetli yaşandığı alanlardan biri olarak öne çıkıyor. MENA bölgesinde en zengin yüzde 10'luk kesim ile en yoksul yüzde 50'lik kesim arasındaki gelir farkı, Latin Amerika ve Güney Afrika ile birlikte dünyanın en yüksek oranlarına sahip. Bölgede kadınların toplam işgücü gelirinden aldığı pay yalnızca yüzde 16 düzeyinde kalarak küresel ortalamanın çok altında seyrediyor. Ayrıca Türkiye'de eş zamanlı olarak Anayasa Mahkemesi'nin hak arama hürriyeti ve adil yargılanma hakkına dair verdiği son iptal kararları, raporun vurguladığı "siyasi kurumların kapsayıcılığı ve hukuk devleti" ihtiyacını yerel bir düzlemde destekler nitelik taşıyor.

Dünyanın farklı bölgelerinde bir çocuğun eğitimine ayrılan kaynaklar arasındaki uçurum, gelecekteki servet hiyerarşisini belirlemektedir.

Eğitim harcamalarında da eşitsizliğe işaret edildi

Yoksulluk sistem nedeniyle nesiller boyu aktarılıyor

İnsan sermayesine erişimdeki küresel eşitsizlik, yoksulluğun nesiller boyu aktarılmasına neden olan bir "fırsat coğrafyası" yaratıyor. Rapor, çocuk başına düşen yıllık eğitim harcamalarında bölgeler arasında uçurum olduğunu belgeliyor. Sahra Altı Afrika'da bir çocuğun eğitimi için harcanan miktar ortalama 220 avro iken, bu rakam Avrupa'da 7.400 avro, Kuzey Amerika'da ise 9 bin avronun üzerine çıkıyor. Rapor en zengin ve en yoksul bölgeler arasında 1'e 40'tan fazla bir farka işaret ederek bu farkın, ülkeler arasındaki GSYİH farkının yaklaşık üç katı olduğunu vurguluyor

Küresel finansal sistemde "orantısız ayrıcalık" hüküm sürüyor

Raporda uluslararası finansal sistem, zengin ekonomilerin yoksul ülkeler aleyhine kaynak devşirdiği bir yapı olarak tanımlanıyor. Rezerv para birimi ihraç eden zengin ülkeler, "orantısız ayrıcalık" (exorbitant privilege) sayesinde sürekli olarak düşük maliyetlerle borçlanabiliyor ve küresel tasarrufları kendi merkezlerine çekebiliyor. Her yıl küresel GSYİH'nın yaklaşık yüzde 1'i, yoksul ülkelerden zengin ülkelere net yabancı gelir transferi biçiminde akıyor; bu miktar gelişmekte olan ülkelere yapılan toplam kalkınma yardımlarının yaklaşık üç katına denk geliyor. Bu finansal sömürü döngüsü, yoksul ülkelerin eğitim, sağlık ve altyapı yatırımı yapma kabiliyetini sistemli bir şekilde kısıtlıyor.

Milyarderler için "Küresel Servet Vergisi" önerisi

Rapor, bu durumu değiştirmek için radikal ve somut politika önerileri sunuyor. Özellikle milyarderlere uygulanacak küresel asgari servet vergisinin, eğitim ve iklim adaptasyonu için devasa kaynaklar yaratabileceği hesaplanıyor. Bu kapsamda oluşturulan bir senaryoda, 100 milyon dolardan fazla serveti olan yaklaşık 92 bin kişiye uygulanacak yüzde 5'lik bir vergi, yıllık 1,2 trilyon dolar gelir sağlayabilir. Bu miktar, Sahra Altı Afrika ile Güney ve Güneydoğu Asya'daki toplam eğitim harcamalarının neredeyse üç katına denk geliyor. Rapor, eşitsizliği azaltmanın sadece adaleti sağlamak olmadığını, aynı zamanda demokrasilerin istikrarı ve gezegenin yaşayabilirliği için bir zorunluluk olduğunu belirtiyor.