Fransa’da günlerdir devam eden orman yangınlarında, ormancılık ve iklim literatüründe “pirokümülonimbus” (pyrocumulonimbus) veya bilinen adıyla “ateş bulutu” oluşumu gözlemlendi. Fransa tarihinde ilk kez kayıtlara geçen bu fenomene ilişkin değerlendirmelerde bulunan İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Orman Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Doğanay Tolunay, devasa yangınların atmosferin üst katmanlarına ulaşarak kendi iklimini ve rüzgarlarını nasıl yarattığını detaylarıyla anlattı.
“Yükselen sütun stratosfere ulaştığında örs şeklini alıyor"
Orman yangınlarında örtü ve yanıcı maddelerin tutuşmasıyla oluşan fiziksel süreci aktaran Prof. Dr. Doğanay Tolunay, mekanizmayı şu sözlerle ifade etti:
"Ateş bulutları olarak Türkçeleştirebileceğimiz bu bulut; orman yangınlarında ağaç, çalı ve ölü örtü gibi maddelerin yanmasıyla oluşan kül ve toz ısınan havanın yükselmesiyle bir sütun halinde atmosferin üst tabakalarına doğru yükselir. Yükselen havanın oluşturduğu boşluğa doğru daha soğuk olan hava kütleleri hareketlenir ve şiddetli rüzgarlar oluşmaya başlar."
Yükselen bu devasa hava sütununun atmosferin üst katmanlarındaki değişimine dikkat çeken Tolunay, bulutun tam yapısını şöyle detaylandırdı:
"Sütun halinde yükselen kül ve su buharı içeren hava kütlesi troposfer tabakasının üst kısımlarına doğru ulaştığında soğumaya başlar. Kül ve toz su buharı için yoğuşma çekirdeği görevi görür, bunun sonucunda su damlacıkları ve buz parçacıklarından oluşan bir bulut meydana gelir. Yangının çok büyük olması durumunda yangından yükselen sütun stratosfer tabakasına kadar (11-12 km) ulaşabilir. Bu durumda bulut bir örs şeklini almıştır. Bu buluta da pirokümülonimbus adı verilir."
Mikro patlamalar ve yıldırımlarla yeni yangın riski
Prof. Dr. Doğanay Tolunay, stratosfer rüzgarlarının yangın küllerini çok geniş alanlara yayabildiğini belirterek, bu bulutların yarattığı en büyük tehlikenin ani hava değişimleri ve yeni yangın odakları olduğunu vurguladı:
"Pirokümülonimbus çok büyük boyutlara ulaştığında yağış oluşabilir. Yağışla birlikte sütunun orta ve üst bölümlerinde gökgürültülü sağanak yağışlar, şimşek ve yıldırımlar oluşabilir. Pirokümülüs ve pirokümülonimbus oluşumunda ısınan havanın yerine hareketlenen soğuk hava mikro patlama oluşturabilir. Bu mikro patlama yere çarptığında her yöne doğru rüzgarlar oluşturur."
İklim kriziyle doğrudan bağlantılı
Ateş bulutlarının daha önce ağırlıklı olarak ABD ve Avustralya’daki yıkıcı afetlerde görüldüğünü hatırlatan Tolunay, bu tablonun küresel iklim kriziyle doğrudan bağlantılı olduğunu belirtti:
"Bu bulutlar çoğunlukla ABD ve Avustralya yangınlarında görülmüştür. İklim değişikliğiyle de ilişkisi vardır. Bu ilişki; insanların başlattığı yangınların daha sıcak ve kurak koşullarda hızla yayılarak mega yangınlara dönüşmesi, mega yangınlardan daha fazla su buharı ve külün atmosfere yayılması şeklindedir."
Fransa'daki yangınlarda ilk defa pirokümülonimbus bulutları görüldü!
— Doganay Tolunay (@DoganayTolunay) July 28, 2026
Ateş bulutları olarak Türkçeleştirebileceğimiz bu bulut orman yangınlarında ağaç, çalı ve ölü örtü gibi maddelerin yanmasıyla oluşan kül ve toz ısınan havanın yükselmesiyle bir sütun halinde atmosferin üst… pic.twitter.com/IGdSHcBY42
