Amerika Birleşik Devletleri ile İran İslam Cumhuriyeti arasında Orta Doğu'daki askeri ve diplomatik dengeleri kökten değiştirecek tarihi bir uzlaşma zeminine varıldı. ABD Başkanı Donald Trump’ın dün Oval Ofis’ten yaptığı "büyük bir uzlaşmaya varıldı ve bu hafta sonu anlaşma imzalanabilir" açıklamasının hemen ardından, askeri kanatta operasyonel hareketlilik patlak verdi.
C-17 uçakları Avrupa yolunda: JD Vance Cenevre’ye gidiyor
Amerikan yayın organı Axios’un konuya yakın kaynaklara dayandırdığı özel haberine göre, ABD Hava Kuvvetlerine ait dört adet devasa C-17 askeri nakliye uçağı, dün ani bir emirle Avrupa’daki üslere doğru havalandı.
İsmi açıklanmayan lojistik kaynaklar, bu yoğun askeri uçuş trafiğinin sıradan bir intikal olmadığını, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in önümüzdeki günlerde İsviçre’nin Cenevre kentinde İranlı yetkililerle gerçekleştireceği olası imza töreni ve diplomatik seyahatin güvenlik protokolleri ile teknik hazırlıklarıyla doğrudan ilişkili olduğunu öne sürdü.
Taslak metin ortaya çıktı: Hürmüz Boğazı açılıyor
Axios’un ele geçirdiği taslak mutabakat metni, tarafların askeri ve ekonomik alanda atacağı taahhütleri ve "İslamabad Anlaşması" olarak adlandırılması beklenen paktın detaylarını göz önüne serdi. Taslak mutabakata göre bölgedeki mevcut askeri ateşkes 60 gün daha uzatılacak. Stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı, herhangi bir geçiş ücreti veya lojistik kesinti uygulanmaksızın derhal uluslararası gemi trafiğine yeniden açılacak. Ticari gemi trafiğinin 30 gün içinde kriz/savaş öncesi seviyelere getirilmesi hedeflenecek.
İran, nükleer silah geliştirmeyeceğine dair küresel taahhütte bulunacak ve uluslararası toplumun zenginleştirilmiş uranyum stoklarına ilişkin güvenlik kaygılarını giderecek adımlar atacak. Ancak nükleer programa dair köklü ve somut yapısal adımlar, bu metnin dışında tutulacağı öngörülüyor. İran’ın taahhütleri yerine getirme hızına bağlı olarak, Tahran yönetimine yönelik petrol ihracatı muafiyetleri başta olmak üzere aşamalı bir yaptırım gevşetme takvimi uygulanacak.
Arka plan diplomasisinde sürpriz isimler
Ortaya çıkan detaylar, müzakerelerin çok taraflı ve gizli bir mekanda yürütüldüğünü gösterdi. Anlaşma taslağının, Katar’ın arabulucu temsilcisi Ali El-Thavadi ile İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi arasındaki mekik diplomasisiyle olgunlaştığı kaydedildi.
Görüşmelerin perde arkasında ise Başkan Trump’ın Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff ile damadı Jared Kushner’in de aktif olarak sürece dahil edildiği bildirildi. Anlaşmanın, Katar ile birlikte süreci yürüten Pakistan'ın diplomatik rolüne atıfla "İslamabad Anlaşması" adıyla tarihe geçmesi bekleniyor.
Tahran temkinli, Trump’tan Türkiye’ye övgü
Anlaşma iddialarının ardından İran Dışişleri Bakanlığı’ndan resmi ve mesafeli bir açıklama geldi. Tahran, kendilerine sunulan mutabakat önerileri üzerinde değerlendirmelerin sürdüğünü ancak hükümetin henüz nihai bir onay kararı vermediğini duyurdu.
Öte yandan, dün Oval Ofis’te basın mensuplarına demeç veren ABD Başkanı Donald Trump, krizin aşılmasında ve uzlaşma zemininin kurulmasında Türkiye’nin üstlendiği stratejik role vurgu yaptı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile telefonda görüştüğünü açıklayan Trump, Erdoğan’ın bu süreçte sağladığı yapıcı desteği "harika" sözcüğüyle tanımlayarak Ankara’ya teşekkür etti.
