Kahramanmaraş merkezli 6 Şubat depremlerinin üzerinden tam üç yıl geçti. On binlerce insanın hayatını kaybettiği felaketin ardından kentte fiziki olarak yükselen binalar dikkat çekse de çarşının kalbi hala atamıyor. Depremde iş yerlerini kaybeden esnaf, konteynerlerde tutunmaya çalışırken artan borçlar, teslim edilmeyen dükkanlar ve belirsizlikle karşı karşıya.
Deprem öncesinde Kahramanmaraş’ta giyim ve ayakkabı sektöründe faaliyet gösteren esnaf Ali Avcı, depremler sırasında iki iş yerinin de yıkıldığını söyledi. Deprem sonrası zor bir karar almak zorunda kaldığını belirten Avcı, giyim sektöründe devam etmeyi tercih ettiğini ifade etti. Depremden yaklaşık 5-6 ay sonra kendilerine konteyner tahsis edildiğini anlatan Avcı, “Orada bir düzen kurduk, müşterilerimizi yeniden oluşturmaya çalıştık. Ancak konteynerler yanlış yerlere yerleştirildiği için tekrar taşındık. Üç yıl geçmesine rağmen hâlâ konteynerde faaliyet gösteriyoruz” dedi.
"Vergi borçları ciddi bir yük"
Esnafın en büyük sorunlarından birinin vergi ve prim borçları olduğunu vurgulayan Avcı, üç yıl geçmesine rağmen net bir düzenleme yapılmadığını söyledi. Avcı, “Vergi borçlarımız her geçen gün artıyor. Üç yılın muhasebe ücretleri, geçici vergiler, Bağ-Kur borçları aynı anda geliyor. Esnafın çoğu bu borçları ödeyemiyor” diye konuştu.
Deprem sonrası enkazdan çıkarılan mallarla ilgili yaşananlara da dikkat çeken Avcı, “Enkazdan çıkarılan ufak tefek, kırık dökük malzemelerimiz vardı. AFAD ve jandarma bunları bize teslim etmedi, tekrar enkaza attılar. Bedellerinin ödeneceği söylendi ama üç yıl geçti, esnafın adı bile alınmadı” ifadelerini kullandı.
"Bazen bir bakan geldiğinde yollar asfaltlanıyor, üç gün sonra tekrar sökülüyor”
Kendi bölgesinde yaklaşık 240 esnafın benzer durumda olduğunu belirten Avcı, KOSGEB desteklerinin geri ödemelerinin başladığını ancak esnafın hala büyük bir çıkmaz içinde olduğunu dile getirerek, “En azından verilen kredilerin taksitleri ertelensin ya da silinsin. Kaybolan mallarımızın bir kısmı karşılanırsa borçlarımızı ödeyebiliriz” dedi.
Ali Avcı, bölgedeki fiziki şartların da ticareti olumsuz etkilediğini aktardı. “Yollar hala çamur içinde. Esnaf dükkanına zor geliyor, müşterinin gelmesi neredeyse imkansız. Bazen bir bakan geldiğinde yollar asfaltlanıyor, üç gün sonra tekrar sökülüyor. Bakan gittikten sonra yine çukurlu yollarda kalıyoruz” diyen Avcı, üç yılın ardından gelinen noktayı “Dışarıdan süreç güllük gülistanlık gibi gösteriliyor ama sahadaki gerçekler böyle değil. Esnaf hala ayakta kalmaya çalışıyor” sözleriyle özetledi.
Esnaf, yolların çukurlarla dolu olduğunu; hem kendilerinin hem de araçlarının bu yollarda ilerlemekte güçlük çektiğini dile getiriyor.
“Çarşı yedinci saniyede yok oldu”
Kahramanmaraş’ta perdeci dükkanı işleten esnaf Hüseyin Yıldız ise depremin üçüncü yılına girilirken yaşanan travmaların hala taze olduğunu vurgulayarak, “Depremi yaşamış hiç kimse bu travmaları tamamen atlatmış değil. Hala oturduğu koltuk sallandığında ‘Deprem mi oluyor’ diyerek kendini dışarı atan insanlar var” dedi.
Kentte fiziki olarak tamamlanmış gibi görünen birçok bina olmasına rağmen gerçeğin çok farklı olduğunu belirten Yıldız, “Bu şehrin çarşısı tamamen yok oldu ve hala dükkanlar teslim edilmedi. Üçüncü yılda anahtarların verileceği konuşuluyor ama müteahhitler dükkanların altıncı ya da yedinci aydan önce teslim edilemeyeceğini söylüyor” ifadelerini kullandı.
Azerbaycan Mahallesi’nde konut teslimlerinin başladığını hatırlatan Yıldız, önceliğin esnaf olması gerektiğini savunarak, “Üç yıldır konteynerlerde zor şartlarda iş yapan esnaf varken, çarşıdaki dükkanların hala teslim edilmemesini anlayamıyoruz” dedi.
Haydar Aliyev Bulvarı Şazi Bey Mahallesi'nde bulunan Derepazarı Esnaf Çarşısı. Burada ticaretini sürdürmeye çalışan esnaf, çatıyı kendi imkanlarıyla yaptırdığını aktardı.
“Bu şehirde esnaf 6 Şubat’ta hayatını kaybetti, devlet ölüden vergi beklememeli”
Esnafın tedirgin olduğu bir diğer konunun SGK ve vergi borçları olduğunu dile getiren Yıldız, borçların silinmek yerine yalnızca ertelendiğine dikkat çekti. Yıldız, “Bu şehirde esnaf 6 Şubat’ta hayatını kaybetti. Devlet ölüden vergi beklememeli. Çarşı depremde yedinci saniyede yerle bir oldu, küçük esnaf tüm sermayesini o yedinci saniyede kaybetti” diye konuştu.
Yapılan dükkanların tek katlı ve 30 ila 60 metrekare arasında olmasının da ayrı bir sorun olduğunu belirten Yıldız, bu alanların birçok esnaf için işlevsiz kaldığını söyledi. Yıldız, çözümün açık olduğunu belirterek şunları söyledi:
“Esnafın rahat bir nefes alabilmesi için dükkanlar acilen teslim edilmeli ve üç yıllık SGK ile vergi borçları silinmeli. Cumhurbaşkanının bu sorunlardan haberdar olduğunu düşünmüyorum. Haberi olsa bu konuyu anında çözerdi.”
Konteynerde ticaretini sürdüren bir esnafın dükkanının içinden bir kare.
