ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi (NOAA), sonbahar ve kış mevsimlerinde çok güçlü bir El Nino yaşanma ihtimalinin yüzde 90'dan fazla olduğunu, 1950'den bu yana kaydedilen en güçlü El Nino olma olasılığının ise yüzde 69 seviyesinde bulunduğunu açıkladı. Küresel iklimi ve ekonomileri sarsmaya hazırlanan meteorolojik olayın detayları 10 başlıkta derlendi.
El Nino nedir?
İspanyolca "erkek çocuk" anlamına gelen El Nino, ekvatoral Pasifik’in orta ve doğu kesimlerinde deniz yüzeyi sıcaklıklarının normalin üzerine çıkmasıyla gelişen küresel bir hava olayıdır. NOAA, bu bölgedeki (Nino 3.4) okyanus sıcaklığının 5 ardışık 3 aylık dönem boyunca normalin 0,5 derece üzerinde kalması durumunda El Nino koşullarının oluştuğunu kabul etmektedir.
Mevcut El Nino ne zaman başladı ve ne kadar sürecek?
2 ila 7 yılda bir meydana gelen ve ortalama 1 yıl süren El Nino döngüsünde son süreç haziran ayında resmen başladı. Pasifik’teki deniz suyu sıcaklığının kasım-aralık-ocak döneminde zirve yapması beklenirken, koşulların 2027'nin ilkbahar aylarında kademeli olarak zayıflayacağı öngörülüyor.
2026-27 El Nino'sunu geçmiştekilerden farklı kılan ne?
Deniz suyu sıcaklığının normallerin 2 derece üzerine çıktığı dönemler "Çok güçlü El Nino" veya "Süper El Nino" (1982-83, 1997-98, 2015-16 gibi) olarak adlandırılıyor. Geçtiğimiz temmuz ayında suların normalden 2 derece sıcak olduğu tespit edilirken, bu anomalinin ekim-kasım-aralık döneminde 2,5 derecenin üzerine çıkması bekleniyor. Bu tablo, mevcut olayın yalnızca bir Süper El Nino olmakla kalmayıp, yüzde 69 ihtimalle tarihin en güçlüsü olacağını gösteriyor.
Hava sıcaklıklarını ve aşırı olayları nasıl tetikliyor?
Güçlü bir El Nino, küresel ortalama sıcaklığı 0,2 derece artırıyor. Yeryüzünün üçte birini kaplayan Pasifik'te ısınan deniz yüzeyi buharlaşmayı artırarak atmosfere devasa miktarda ısı ve su buharı yüklüyor. Bu durum bazı bölgelerde aşırı sıcaklara, bazılarında ise şiddetli fırtına ve yağış sistemlerine yol açıyor. Batı Pasifik'teki normal yağış düzeni doğuya kayarak binlerce kilometre uzaktaki jet akımlarını ve basınç dengelerini değiştiriyor.
Hangi bölgeler en fazla etkilenecek?
Tropikal kuşakta en şiddetli şekilde hissedilen El Nino'nun olası coğrafi etkileri şöyle:
-
Peru ve Ekvador: Aşırı yağış, sel, heyelan ve kıyı taşkınları
-
Güney Afrika, Kolombiya, Endonezya ve Avustralya: Şiddetli kuraklık
-
Hindistan: Muson yağmurlarında azalma
-
ABD: Güneyde yağışlı, kuzeyde sıcak koşullar
-
Brezilya: Güneyde sel, kuzeyde kuraklık
Tarım, orman yangınları ve gıda güvenliği tehlikede
Sıcaklık artışına bağlı olarak orman yangını riskleri tırmanırken, asıl büyük darbe tarımsal üretime vuruluyor. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), Güney ve Güneydoğu Asya, Orta Amerika, Karayipler, Sahel ve Güney Afrika'da kuraklık riskinin yüzde 50'yi aştığını duyurdu. Dünya Gıda Programı (WFP), güçlenen bu tablonun 2027 sonuna kadar en az 49 milyon kişiyi akut gıda güvensizliğine sürükleyebileceği uyarısında bulundu.
Küresel Ekonomiye Trilyonlarca Dolarlık Fatura
Geçmişteki örnekler, El Nino'nun küresel ekonomiye trilyonlarca dolar kaybettirdiğini ortaya koyuyor. Dartmouth College'ın Science dergisinde yayımlanan 2023 tarihli çalışmasına göre, 1997-98'deki El Nino takip eden 5 yıl içinde küresel gelirde yaklaşık 5,7 trilyon dolarlık kayba yol açmıştı.
Türkiye El Nino'dan nasıl etkilenecek?
Türkiye, El Nino'nun doğrudan en sert etkilerinin görüldüğü hat üzerinde yer almıyor; ancak Akdeniz havzası genel olarak bu dönemlerde daha sıcak ve kurak bir sonbahar-kış eğilimi sergiliyor. Uzmanlar, bu durumun Türkiye'de sıcaklık anomalilerinin sürmesine ve uzayan yangın sezonu sebebiyle orman yangını riskinin artmasına zemin hazırlayabileceğine dikkat çekiyor.
El Nino ile La Nina arasındaki fark nedir?
El Nino'nun tam zıt fazı olan "La Nina" (kız çocuğu), ekvatoral Pasifik'teki deniz yüzeyi sıcaklıklarının normalin altına inmesiyle oluşuyor ve küresel sıcaklıkları düşürme eğilimi gösteriyor. Bu iki zıt döngü arasında her zaman doğrudan geçiş olmuyor; aralarda nötr doğal hava koşulları da hakim olabiliyor.
İklim Değişikliği ile Bağlantısı Var mı?
Bilim dünyasında iklim krizi ile El Nino'nun şiddeti arasında doğrudan bir fikir birliği tam olarak sağlanmasa da son araştırmalar küresel ısınmanın bu olayları tetiklediğini gösteriyor. Imperial College London tarafından yapılan bir çalışma, El Nino kaynaklı deniz yüzeyi sıcaklık aşırılıklarının 1960 öncesi seviyelere kıyasla yaklaşık yüzde 10 oranında güçlendiğini ortaya koyuyor.
