Türkiye Ürün İhtisas Borsası’nın (TÜRİB) faaliyetleri ile aracı kuruluşların çalışma esaslarında önemli değişikliklere gidildi.
Ticaret Bakanlığı tarafından hazırlanan ve 8 Ekim 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan iki ayrı yönetmelik değişikliği ile borsada işlem görebilecek ürün ve sözleşmelerin kapsamı genişletildi. Vadeli işlem sözleşmelerinde uzlaşma, ödeme ve teslimat süreçleri yeniden belirlenirken teminat uygulamalarına da yeni esaslar getirildi.
Düzenlemeyle birlikte aracı kuruluşların işlem yetkileri ve TÜRİB üyeliğine ilişkin kurallar da yeniden şekillendirildi.
TÜRİB’de işlem görebilecek ürünlerin kapsamı genişletildi
Yeni düzenlemeyle Ürün İhtisas Borsası’nın faaliyet alanını belirleyen hükümler değiştirildi.
Daha önce kapsamda yer alan “elektronik ürün senetleri ile elektronik ürün senetlerine dayalı vadeli işlem sözleşmeleri” ifadesi genişletilerek ürünler, elektronik ürün senetleri, vadeli işlem sözleşmeleri ve Bakanlık tarafından uygun görülen diğer sözleşmeler de kapsama alındı.
Böylece doğrudan ürün işlemleri ile Bakanlık tarafından uygun görülebilecek farklı sözleşmelerin de borsa kapsamında işlem görmesinin önü açıldı.
Vadeli işlem sözleşmelerinin kapsamı genişledi
Yönetmelikte vadeli işlem sözleşmelerinin tanımı da yeniden düzenlendi.
Buna göre ürünler, bunları temsil etmek üzere çıkarılan elektronik ürün senetleri (ELÜS), ELÜS işlemlerine dayalı olarak borsa tarafından düzenli şekilde hesaplanan endeksler ve benzeri dayanak varlıklar vadeli işlem sözleşmelerine konu olabilecek.
Bu sözleşmeler, belirli bir vadede önceden belirlenen fiyat, miktar ve nitelikte alma veya satma yükümlülüğü doğuracak.
Aracı kuruluşlar kendi hesaplarına vadeli işlem yapabilecek
Düzenlemenin dikkat çeken başlıklarından biri de aracı kuruluşların işlem yetkilerinde yapılan değişiklik oldu.
Yeni düzenlemeye göre aracı kuruluşlar, ELÜS'e dayalı vadeli işlem sözleşmelerinde kendi nam ve hesaplarına işlem yapabilecek.
Böylece aracı kuruluşlar, müşterileri adına yaptıkları işlemlerin yanı sıra belirli vadeli işlem sözleşmelerinde kendi hesaplarına da işlem gerçekleştirebilecek.
Ancak bu değişiklik, ELÜS'lerin doğrudan alım satımına yönelik genel yasağı kaldırmayacak.
ELÜS alım satımında istisnalar yeniden belirlendi
Aracı kuruluşların elektronik ürün senetlerini kendi nam ve hesaplarına alıp satmalarına ilişkin yasak korunurken, yasağın uygulanmayacağı durumlar yeniden düzenlendi.
Buna göre şu durumlarda ELÜS alım satımına izin verilebilecek:üşteri işlemlerinde hatalı emir iletimi nedeniyle oluşan işlemlerin düzeltilmesi, vadeli işlem sözleşmelerinin uzlaşma yöntemi nedeniyle aracı kuruluşa teslim edilen ELÜS'lerin alınıp satılması, borsada işlem görebilecek asgari ELÜS miktarının altında ürünü bulunan müşterilerin taleplerinin karşılanması.
Ödeme ve teslimat süreçleri yeniden düzenlendi
TÜRİB’in kuruluş ve işleyişine ilişkin yönetmeliğin 23'üncü maddesinde yapılan değişiklikle ödeme, teslimat ve temerrüt süreçlerine ilişkin yeni kurallar getirildi.
ELÜS işlemlerinde alıcı nakit ödemeyi, satıcı ise elektronik ürün senedini teslim etmeyi üstlenecek.
Vadeli işlem sözleşmelerinde ise taraflar, borsa yönergelerinde belirlenen uzlaşma yöntemine göre yükümlülüklerini yerine getirecek.
Takas ve teslimat işlemleri borsa üyeleri veya bu üyelerin takas ve saklama hizmeti aldığı kuruluşlar üzerinden gerçekleştirilebilecek.
Elektronik ürün senedine dayanmayan ürün işlemlerinde ise alım satım yöntemleri, ödeme ve teslimat süreçleri ile temerrüt hükümleri borsa yönergeleriyle belirlenecek.
TÜRİB üyelerinin müşterilerine karşı sorumlu olmayacak
Yeni düzenlemeyle TÜRİB’in sorumluluk alanı da açık şekilde belirlendi.
Buna göre TÜRİB, üyelerinin veya üyelerin takas ve saklama hizmeti aldığı kuruluşların müşterilerine karşı olan yükümlülüklerinden sorumlu tutulmayacak.
Bu kuruluşların yükümlülüklerini yerine getirmemesinden kaynaklanan zararlar da borsanın sorumluluğu dışında kalacak.
Teminat uygulamasında yeni dönem
Borsadaki işlemlere ilişkin teminat hükümleri de yeniden düzenlendi.
Tarafların yükümlülüklerini zamanında yerine getirmesini ve temerrüt nedeniyle ortaya çıkabilecek zararların karşılanmasını güvence altına almak amacıyla teminat yatırılması veya bulundurulması zorunlu hale getirilebilecek.
Bu uygulama TÜRİB veya borsanın takas merkezi olarak yetkilendirdiği kuruluş tarafından gerçekleştirilebilecek.
Hangi varlıklar teminat olarak kullanılabilecek?
Düzenlemeye göre teminat olarak kabul edilebilecek varlıklar arasında Türk lirası, TCMB tarafından serbestçe alınıp satılan yabancı paralar, devlet iç borçlanma senetleri, elektronik ürün senetleri, banka teminat mektupları yer alabilecek.
Teminatlar borsa üyelerinden, üyelerin takas ve saklama hizmeti aldığı kuruluşlardan veya işlemlerin taraflarından talep edilebilecek.
Aracı kuruluşların yetkilendirme süresi 2028’e uzatıldı
Aracılık faaliyetlerine ilişkin yönetmeliğin 19'uncu maddesinde yer alan 31 Aralık 2026 tarihi, 31 Aralık 2028 olarak değiştirildi.
Böylece ilgili kapsamdaki aracı kuruluşların yetkilendirilmesine ilişkin süre iki yıl uzatılmış oldu.
Ayrıca Ticaret Bakanlığı tarafından aracı olarak yetkilendirilen kuruluşların TÜRİB’de faaliyete başlayabilmesi için borsa üyesi olma şartı getirildi.
TÜRİB üyeliği için yeni kurallar geliyor
Bakanlık tarafından yetkilendirilen aracı kuruluşlar, TÜRİB’e üye olmadan aracılık faaliyetlerine başlayamayacak.
Üyelik şartları, başvuru yöntemleri, üyelik izni ve üyelerin faaliyetleri sırasında uyması gereken kurallar ise TÜRİB tarafından çıkarılacak yönergelerle belirlenecek.
Söz konusu kuruluşların tabi olduğu diğer mevzuat hükümleri ise yürürlükte kalmaya devam edecek.
İki yönetmelik de yürürlüğe girdi
TÜRİB’in kuruluş ve işleyişine ilişkin yönetmelik ile aracı kuruluşların faaliyetlerine ilişkin yönetmelikte yapılan değişiklikler, 8 Ekim 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi.
Düzenlemelerle TÜRİB’de işlem görebilecek ürün ve sözleşmelerin kapsamı genişletilirken, vadeli işlemler, teminatlar, ödeme ve teslimat süreçleri ile aracı kuruluşların yetki ve üyelik şartlarında yeni bir dönem başlatıldı.
