Türkiye'de emeklilik sistemi, sigortalının ilk işe giriş tarihi, prim ödeme gün sayısı, sigortalılık süresi ve yaş şartına göre farklı hükümler içeriyor. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) mevzuatı kapsamında uygulanan mevcut sistemde, 8 Eylül 1999 öncesi, 8 Eylül 1999-30 Nisan 2008 arası ve 1 Mayıs 2008 sonrası sigortalılar farklı emeklilik koşullarına tabi bulunuyor. Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) düzenlemesinin ardından kapsam dışında kalan milyonlarca çalışan ise özellikle kademeli emeklilik konusunda yapılabilecek olası düzenlemeleri yakından takip ediyor.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan'ın yaptığı açıklamalar doğrultusunda, mevcut emeklilik sisteminde kısa vadede yeni bir değişiklik planlanmadığı belirtilirken, mevcut yaş ve prim şartlarının uygulanmaya devam edeceği ifade ediliyor.
SGK'da Emeklilik Şartları İlk Sigorta Tarihine Göre Değişiyor
Türkiye'de emeklilik şartları, kişinin ilk defa sigortalı olduğu tarihe göre belirleniyor. Bu nedenle aynı yaşta ve benzer çalışma süresine sahip iki kişi, farklı emeklilik koşullarına tabi olabiliyor.
Mevcut uygulamada emeklilik sistemi üç temel döneme ayrılıyor:
- 8 Eylül 1999 öncesinde sigortalı olanlar,
- 8 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 arasında sigortalı olanlar,
- 1 Mayıs 2008 ve sonrasında ilk kez sigortalı olanlar.
Her dönem için yaş, prim günü ve sigortalılık süresi farklı şekilde hesaplanıyor.
2000-2008 Arasında Sigortalı Olanlar Ne Zaman Emekli Olabilecek?
8 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 tarihleri arasında ilk kez sigortalı olan çalışanlar, EYT düzenlemesi kapsamına girmiyor. Bu grupta bulunan çalışanların emeklilik şartları mevcut SGK mevzuatına göre uygulanmaya devam ediyor.
Bu kapsamda emeklilik için genel şartlar şu şekilde sıralanıyor:
- Kadın çalışanlar için 58 yaş,
- Erkek çalışanlar için 60 yaş,
- En az 7000 prim günü.
Bunun yanında, belirli şartların sağlanması halinde kısmi emeklilik hakkı da bulunuyor.
4500 Prim Günüyle Kısmi Emeklilik Şartları
1999-2008 arasında sigorta başlangıcı bulunan çalışanlar, belirli koşulları yerine getirmeleri halinde kısmi emeklilik hakkından yararlanabiliyor.
Bunun için;
- En az 25 yıllık sigortalılık süresinin tamamlanması,
- 4500 prim gününün doldurulması,
- Kanunda belirtilen yaş şartının karşılanması gerekiyor.
Bu uygulama, tam emeklilik için gerekli 7000 prim gününü tamamlayamayan sigortalılar açısından alternatif emeklilik yöntemlerinden biri olarak uygulanıyor.
3600 Günle Emeklilik Hakkından Kimler Yararlanabiliyor?
3600 prim günüyle emeklilik hakkı yalnızca 8 Eylül 1999 ve öncesinde sigortalı olan çalışanları kapsıyor.
Bu kapsamda emeklilik hakkı için;
- En az 15 yıllık sigortalılık süresi,
- 3600 prim günü,
- Kanunda belirtilen yaş şartının birlikte sağlanması gerekiyor.
Emeklilik yaşı ise 3600 gün ve 15 yıllık sigortalılık şartlarının hangi tarihte tamamlandığına göre kademeli olarak değişiklik gösteriyor.
Mevcut uygulamaya göre;
- Kadın çalışanlar, şartlarını 24 Mayıs 2011 sonrasında tamamlamaları halinde 58 yaşında emekli olabiliyor.
- Erkek çalışanlar ise şartlarını 24 Mayıs 2014 sonrasında tamamlamaları durumunda 60 yaşında emeklilik hakkı elde edebiliyor.
Özellikle 1999 öncesinde sigorta girişi bulunan ancak EYT kapsamında prim günü eksik olduğu için emekli olamayan kişiler açısından 3600 gün uygulaması önemini koruyor.
1 Mayıs 2008 Sonrası Emeklilik Sistemi Nasıl Uygulanıyor?
1 Mayıs 2008 tarihinden sonra ilk kez sigortalı olan çalışanlar için prim günü şartı çalışma başlangıç tarihine göre kademeli olarak artıyor.
Mevcut sistemde;
- 2008 yılında işe başlayan bazı sigortalılar için yaklaşık 4600 prim günü yeterli olurken,
- Sonraki yıllarda işe giriş tarihine bağlı olarak gerekli prim gün sayısı kademeli şekilde yükseliyor.
- 2016 ve sonrasında sigortalı olan bazı çalışanlar için gerekli prim günü 5400 güne kadar çıkabiliyor.
Bu düzenleme, sosyal güvenlik sisteminin uzun vadeli finansal yapısını korumaya yönelik olarak uygulanıyor.
Kademeli Emeklilik Düzenlemesi Çıkacak Mı?
EYT düzenlemesi sonrasında özellikle 1999-2008 arasında sigortalı olan çalışanlar tarafından en çok merak edilen konuların başında kademeli emeklilik geliyor.
Kamuoyunda çeşitli beklentiler dile getirilse de mevcut durumda kademeli emekliliğe ilişkin yürürlüğe girmiş yeni bir yasal düzenleme bulunmuyor.
Konuya ilişkin açıklama yapan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan, emeklilik sisteminde yeni bir değişiklik planlanmadığını belirterek mevcut uygulamanın devam edeceğini ifade etti.
Bakan Işıkhan açıklamasında, sosyal güvenlik sisteminin aktüeryal dengesinin korunmasının öncelikli olduğunu vurgulayarak, emeklilik için gerekli yaş, prim günü ve sigortalılık süresi şartlarının sürdürüleceğini bildirdi.
Bu açıklama doğrultusunda kısa vadede 1999-2008 arasında sigortalı olan çalışanlara yönelik yeni bir erken emeklilik veya kademeli emeklilik düzenlemesi öngörülmüyor.
Yeni Emeklilik Düzenlemesi Beklentileri Hangi Grupları İlgilendiriyor?
Kamuoyunda zaman zaman gündeme gelen emeklilik beklentileri ağırlıklı olarak şu grupları kapsıyor:
- EYT kapsamı dışında kalan 1999-2008 arası sigortalılar,
- Bağ-Kur ile SSK prim günlerinin eşitlenmesini bekleyen küçük esnaf,
- Ev kadınlarına yönelik planlanan prim desteğinden yararlanmayı bekleyen vatandaşlar.
Ancak bu başlıklara ilişkin yürürlüğe girmiş yeni bir kanun veya Resmî Gazete'de yayımlanmış düzenleme bulunmuyor.
Emeklilik Şartlarında Mevcut Durum
Bugün itibarıyla yürürlükte bulunan SGK uygulamalarına göre emeklilik sistemi şu esaslara göre uygulanıyor:
- 8 Eylül 1999 öncesi sigortalılar: Belirli şartlarla 3600 gün uygulamasından yararlanabiliyor.
- 8 Eylül 1999-30 Nisan 2008 arası sigortalılar: Genel olarak 58-60 yaş ve 7000 prim günü şartına tabi bulunuyor.
- 1 Mayıs 2008 sonrası sigortalılar: Prim günü şartı işe giriş tarihine göre kademeli olarak artıyor.
- Kademeli emeklilik konusunda ise mevcut durumda yürürlüğe girmiş yeni bir yasal düzenleme bulunmuyor.
Emeklilik planlaması yapan sigortalılar için güncel şartlar, SGK mevzuatı ve yürürlükteki yasal düzenlemeler doğrultusunda uygulanmaya devam ediyor. Olası değişiklikler ise ancak Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde kabul edilip Resmî Gazete'de yayımlanmasının ardından yürürlüğe giriyor.
