Moderatörlüğünü Gazeteciler Cemiyeti Yönetim Kurulu üyesi Zeynep Gürcanlı’nın yaptığı oturumda, Dr. Çağrı Kaderoğlu Bulut ile Medya Ombudsmanı Faruk Bildirici tarafından sunulan sonuç bildirgesinin nihai olmadığı, meslek örgütleri, meslektaşlar ve akademisyenlerin katkılarından sonra son şekli verilerek basılacağı ifade edildi.
Dr. Çağrı Kaderoğlu Bulut, dün gazeteciliği, dijitalleşmeyi ve dijitalleşme krizini konuştuklarını söyledi. Çalıştayda gazeteciliğin yeni bir kriz alanı olduğuna, gazeteciliğin nerede başlayıp nerede bittiğine, hangi ürünlerin gazetecilik ürünü olduğuna dair tartışmalar yapıldığını aktardı. Arayışların ve çözüm önerilerinin tartışıldığını da belirten Bulut, gazeteciliğin ilk krizinin bu olmadığını, geçmişte de birçok krizin yaşandığını ve bu krizin de aşılacağını söyledi.
Medya Ombudsmanı Faruk Bildirici ise Gazeteciler Cemiyeti’nin de aralarında olduğu Medya Dayanışma Grubu ile 3 yıldır bu çalışmaları sürdürdüklerini, ileride araştırmacılar, gazeteciler bakarsa “Hep mi tartışmışlar, bir şeyler ortaya çıkmamış mı?” demeyeceklerini, çünkü geriye epey çalışma bıraktıklarını söyledi.
Bildirici, gazeteciliğin krizden nasıl çıkacağının ipuçlarının ve çıkışın rotasının sonuç bildirgesinde bulunduğunu, amaçlarının gazetecilik mesleğinin daha iyi yapılabilmesi olduğunu söyledi.
Meslek örgütleri yöneticileri, gazeteciler ve akademisyenlerden gelecek öneriler ile son şekli verilecek olan sonuç bildirgesi şöyle:
“Dijital Dönüşüm ve Gazetecilik Çalıştayı Sonuç Bildirgesi (16 Haziran 2026 – Ankara)
"Gazetecilik, her zaman teknoloji ile varolmuş, gelişen teknoloji ile dönüşerek kendini yenilemiş bir meslektir. Ancak dijital dönüşüm son 20 yılda alışık olmadığımız bir hızla gerçekleşti.
Gazetecilik, haber trafiği, reklamlar ve gelirler üzerinde hâkimiyet kuran uluslarüstü dijital platformların şeffaf olmayan kuralları, parametreleri ve algoritmalarına hazırlıksız yakalandı. Gazeteciler bugünü yakalamaya çalışırken yarını hazırlamakla meşgul olan dev teknoloji şirketlerinin gerisinde kaldı.
Yapay zeka da daha büyük bir hegemonik güç olarak ortaya çıktı. YZ’nin, gazetecilik ürünlerini sömürmek ve trafiği kendine yönlendirmekle kalmayıp toplumun habere erişiminde birincil kaynak haline gelmesi yalnızca gazetecilik sorunu değil aynı zamanda bir demokrasi sorunudur. Üretken yapay zeka programları, dezenformasyonun yayılmasında da etkili olmaktadır.
Google, META, X gibi teknoloji devleri, Türkiye’yi sadece kamu yöneticileri üzerinden muhatap alıyor. Medya, haksızlıklara itiraz etmek ve sorunların çözümü amacıyla bu şirketlere ulaşamazken, kamu otoriteleri de medyayı bu şirketlere karşı yalnız bırakıyor. Dijital telif hakları ve gelir paylaşımı konularında girişimde bulunmuyor, yasal düzenlemeler yapmıyor, hatta bu şirketleri vergilendirmeye bile çalışmıyor.
Dijitalleşmenin getirdiği alt üst oluşun kritik etkilerinden biri, gazetecilerin temel ekonomik gücünü kaybetmesi oldu. Okur ve izleyiciyle aidiyet bağı koptu, toplumda, büyük emek ve maliyetle üretilen gazetecilik ürünlerinin bedava alınabileceği algısı doğdu.
Ekonomik sıkıntıyı aşmanın temel yolu, medya tüketicileri ile bağı yeniden kurmak ve onların finansman desteğini sağlamaktan geçiyor. Reklam kaynaklarının özgünleştirilmesi, abonelikler, ödeme duvarı, kitle fonlaması, özel içerik üretimi gibi yeni gelir modellerinin başarısı medya için yaşamsal önem taşıyor.
Dijitalleşmenin getirdiği hız ve anlık haber anlayışı, editöryal süreçte aksamalar, doğrulamada ihmaller getirdi. Bu da gazeteciliğin güvenilirliğine ve inanılırlığına zarar verdi. Dijitalleşme, medya sahipliğinin şeffaflığını, kamuoyuna hesap verilebilirliğini ortadan kaldırdı, gazeteci ve kamu ilişkisi aşındı.
Dijitalleşme, ekonomik ve siyasi güç odaklarının sansür ve erişim engellemelerini, haberlerin arama motoru indexlerinden çıkarılmasını ve görünmezleştirilmesini kolaylaştırdı. Gazetecilere yönelik tazminat ve ceza davalarını artırdı, ifade özgürlüğü ve halkın bilgi edinme hakkına zarar verdi. Sansürlenen, erişime engellenen gazetecilik ürünlerinin korunması ve geleceğe taşınması gazeteciliğe yeni bir görev alanı yaratıyor.
Bu süreçte gazetecilik ürünleri de gazetecilik faaliyeti olmayan içerik üretimlerinin tehditleriyle karşı karşıya kaldı. Sosyal medyadaki yüzeysel, editöryal süreçten geçmemiş paylaşımlar ve görüntüler, haberciliğin yerini alıyor gibi görünse de bu içerikler kirli bilgi bombardımanına ve dezenformasyonun yaygınlaşmasına yol açıyor.
Sosyal medya mecralarında gazetecilik ilkelerini hiçe sayan faaliyetler yürüten gazetecilere rastlanırken, influencerler, içerik yayıncıları, dijital yayıncılar ve sosyal medya fenomenleri de gazetecilik yapıyormuş gibi kabul edilmeye başlandı. Bu durum gazeteciliğin itibarına büyük darbe vuruyor.
Dijital dönüşüm gazetecilikte yapısal bir mesleki krize de neden oldu. Gazetecilikteki aşınma, mesleki kimliği ve gazeteciliğin sınırlarını dahi tartışılır hale geldi. Büyük sermaye gruplarına bağlı mecralarda dijitalleşmenin etkisi, mesleği yeniden tanımlamayı gerektirecek kadar derinleşirken, dijitalleşmenin içine doğanlar ise gazeteciliğin temel kurallarından ve etik ilkelerinden uzak kaldı.
Dijital dönüşüm, medyayı platformlara bağımlı hale getirirken bir “platform paradoksu” da yarattı. Bir yandan bağımsız gazeteciliğin önünü açarken diğer yandan da gazeteciliği platformların kurallarına ve önceliklerine tabi hale getirdi. Politik ve ticari kaygılardan beslenen algoritmalar medyayı kısırlaştırdı. Uzman gazetecilik pratikleri giderek geriledi. Sorgulayan, analizlerle topluma bilgi veren habercilik zayıfladı.
Basın İlan Kurumu da kamu ilan ve reklamlarının dağıtımında trafik gibi sayısal kriterlere dayanarak yerel gazeteciliği dönüştürdü. Bu durum yerel medyada toplumsal yararın geriye itilmesine ve kısırlaşmaya katkıda bulundu. BİK’in kriterleri, yerelde haber sitelerinin birbiri ardına kapanması sonucunu doğurdu.
Dijital dönüşüm, medyada istihdam daralmasına, gazetecilerin ekonomik ve özlük haklarını ortadan kaldıran yeni gelişmelere de yol açtı. Bu süreçte meslek örgütlerinin daha güçlü ve etkili bir yol haritası oluşturması, dijitalleşmenin getirdiği sorunların altından kalkabilmek açısından değer taşıyor.
Dijitalleşmenin getirdiği olumsuzluklarla mücadelenin en önemli yolu, gazeteciliğin güncellenmesi, yenilenmesidir. Anlık, iyi araştırılmamış, doğrulanmamış haberlerin yerine editöryal süreçten geçirilmiş nitelikli haberleri okur ve izleyiciye ulaştıracak yeni yöntemleri bulmalıyız. Sosyal medyaya özgü daha iyi ve güncel, yeni tip gazeteciliği yaratarak fenomenlerin ve influencerların haber alanından çekilmesini sağlamak zorundayız.
Siyasal baskılar ve dijitalleşmenin sağladığı kolaylıklar, gazetecilikte özgünlüğü zayıflatırken, nitelikli üretimleri azalttı. Bu durum, toplumun habere ve habercilere dönük talep ve beklentilerini de yıprattı.
Medya kuruluşları, dijitalleşmenin getirdiği kopyala-yapıştır alışkanlığından vazgeçerek özgünleşmek, farklılaşmak zorundadır. Gazetecilik, temel mesleki ilkelerden vazgeçmeden, dijital dönüşüme uygun yeni etik ilkeler oluşturarak mesleğin dijital mecralardaki sınırlarını belirlemelidir.
Dijitalleşmenin getirdiği zaafları önlemenin yolu, bağımsız, gazeteciliğin kolektif ruhunu unutmayan, mesleki kurallar ve evrensel etik ilkelere bağlı, nitelikli, daha güncel gazetecilikten geçiyor.
