Sigara satışında “ek ürün dayatması” tartışması, tüketici hakları, esnafın kâr marjı ve kayıt dışı ekonomi tartışmalarıyla gündemde. Tüketici Hakları Derneği Başkanı Ergün Kılıç, sigara alımını başka bir ürünle birlikte satın almaya zorlamanın hukuka aykırı olduğunu vurgularken, esnaf temsilcileri ise sigaradaki düşük kâr marjı ve yüksek banka POS komisyonlarının bu duruma yol açtığını belirtiyor. Türkiye Tekel Bayileri Platformu Başkanı Özgür Aybaş, sigara satışında ek ürün dayatmasının söz konusu olmadığını, sadece müşteriye öneri olarak sunulduğunu ifade ederken, mali müşavir Prof. Dr. Mehmet Ali Aktaş ise kredi kartı komisyonlarının küçük işletmeler ve tüketici üzerinde ek mali yük oluşturduğunu, bu durumun hem ticari dengeleri hem de vergi tahakkuk sürecini etkilediğini dile getiriyor.
Sigara satışında “Ek ürün dayatması” hukuka aykırı
Tüketici Hakları Derneği Genel Başkanı Ergün Kılıç, büfe, tekel bayii ve benzeri işletmelerin sigara satışını başka bir ürünle birlikte alma şartına bağlamasının hukuka aykırı olduğunu belirtti. Kılıç, bu uygulamanın tüketici haklarını ihlal ettiğini ve Türk Borçlar Kanunu’ndaki “sözleşme serbestliği” ilkesine aykırı olduğunu vurguladı.
Kılıç, “Hiçbir tüketici, istemediği başka bir ürünü almak zorunda bırakılamaz. Sigara satışındaki düşük kâr marjı, esnafın kendi maliyet dengesiyle çözülmeli, tüketiciye yansıtılamaz” dedi.
Ekonomik zorlukların hak ihlallerini haklı gösteremeyeceğini belirten Kılıç, çözümün sigara firmaları ve dağıtım kanallarıyla esnaf odaları aracılığıyla adil kâr marjı talep edilmesinden geçtiğini söyledi. Kılıç, tüketicilere, bu tür bir zorlamayla karşılaşmaları halinde Ticaret Bakanlığı ve tüketici derneklerine şikayet başvurusunda bulunmaları tavsiyesinde bulundu.
“Sigara satışı kâr getirmiyor, zorlamamız söz konusu değil”
Türkiye Tekel Bayileri Platformu Başkanı Özgür Aybaş, esnafın sigara satışında tüketicilere ek ürün dayatmadığını belirterek, “Hiçbir esnaf sigarayı almak isteyen müşteriye ‘Yanında bir şey almazsan sigarayı vermem’ demez. Biz sadece müşteriye yanında bir şey almak isteyip istemediğini soruyoruz, alırsa memnun oluruz” dedi.
Aybaş, sigaradaki kâr marjının çok düşük olduğunu, banka POS komisyonlarının ise yüksek maliyet oluşturduğunu vurgulayarak, “Rafımıza günlük 20-30 bin TL para bağlıyoruz ama neredeyse hiçbir kazanç elde etmiyoruz. Kredi kartıyla satış yaptığımızda zarar ediyoruz. Bu yüzden bankaların tekel bayilerine özel sıfır komisyonlu POS anlaşmaları yapması gerekiyor” ifadelerini kullandı.
Bazı küçük fark uygulamalarının ise cezai bir duruma yol açmadığını ve Maliye ile Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun da bunu desteklediğini söyleyen Aybaş, tüketici şikayetlerinin genellikle mahkemeye taşınmadığını, ancak konunun esnaf ile vatandaş arasında gereksiz bir gerilim yarattığını belirterek, sorunun bir an önce çözülmesi gerektiğini vurguladı.
Yeminli Mali Müşavir Aktaş: Kredi kartı komisyonları küçük esnaf ve tüketiciye yük getiriyor
Yeminli Mali Müşavir Prof. Dr. Mehmet Ali Aktaş, kayıt dışı ekonomiyle mücadelede banka ve finans kurumları aracılığıyla yapılan ödemelerin kritik öneme sahip olduğunu söyledi. Aktaş, kredi kartı ve banka kartı kullanımının artırılması gerektiğini vurgulayarak, gerekli teşviklerin kamu tarafından desteklenebileceğini belirtti.
Aktaş, bankaların POS cihazı sunumu ve işlem güvenliği gibi maliyetlerini işletmelere yansıttığını, ancak bu komisyon oranlarının özellikle küçük esnaf için beklenmedik yükler oluşturduğunu ifade ederek, “Çoğu zaman bu maliyet doğrudan tüketiciye yansıtılıyor ve tüketiciyi nakit ödemeye yönlendiriyor. Bu durum hem dolaylı hem de dolaysız vergi tahakkuk sürecinde zafiyet yaratıyor” diye konuştu.
Sorunun çözümünün meslek odaları, birlikler, federasyonlar ve kamu otoritesinin ortak çalışmasıyla sağlanabileceğini belirten Aktaş, ayrıca tüketici bilincinin artırılması için medya üzerinden örnekli kampanyalar düzenlenmesi gerektiğini söyledi. Aktaş, aksi takdirde toplumda “pasif direniş” gelişebileceğine dikkat çekti.
