Pampiniform pleksus’u hiç duydunuz mu?
Tekerleme gibi bir ismi olan bu yapı, erkek çocuklarda görülen önemli bir sorunun ismi. Çocuk Ürolojisi Uzmanı Prof. Dr. Tarkan Soygür ile Figen Balcı’nın hazırlayıp sunduğu “Figen Balcı ile Hayatın Reçetesi” programında tıptaki adıyla pampiniform pleksus yaygın kullanılan adıyla varikoseli anlattı.
Sessiz ilerliyor, tesadüfen ortaya çıkıyor
Varikosel, erkek çocuklarda testislerdeki toplardamarların genişleyip varisleşmesi olarak tanımlanıyor. Çoğu zaman belirti vermeden ilerleyen bu durum, genellikle tesadüfen fark ediliyor.
Bazen ailelerin dikkatiyle, bazen çocuğun kendi fark etmesiyle, bazen de rutin sağlık kontrolleri sırasında ortaya çıkan hastalığı Prof. Dr. Tarkan Soygür bu durumu şöyle özetledi:
“Varikoseli olduğu fark edilmiş bir çocuk çoğu zaman hiçbir şikâyet olmadan geliyor. Bu durumu yönetmek hekim açısından oldukça kritik bir süreç.”
Her varikosel ameliyat gerektirmez
En kritik noktalardan biri ise gereksiz müdahaleden kaçınmak. Çünkü her varikosel tedavi gerektirmiyor.
“Bazı varikoseller hiçbir soruna yol açmayabiliyor. Bu çok önemli. Gereksiz ameliyat yapma riskimiz var,” diyen Prof. Dr. Soygür, kararın titizlikle verilmesi gerektiğinin altını çizdi. Soygür bazı durumlarda tablonun değiştiğine de dikkat çekerek şunları kaydetti:
“Bazı hastalarda testis hücrelerine zarar vererek kısırlık riski oluşturabiliyor, bazen de ağrıya yol açabiliyor.”
Tedavide amaç: Sağlam yapıları korumak
Varikosel cerrahisinde en önemli hedef, sorunlu damarları ortadan kaldırırken sağlıklı yapıları korumak.
Prof. Dr. Tarkan Soygür konuyla ilgili şunları söyledi:
“Geri kaçışa neden olan damarları bağlarken testisin atardamarına, meni kanalına ve lenf damarlarına zarar vermemek gerekiyor, bu yapılar çok ince ve hassas olduğu için ameliyatın çok dikkatli yapılması gerekiyor.”
Mikrocerrahi öne çıkıyor
Prof. Dr. Soygür geçmişte yapılan ameliyatlarda bazı komplikasyonların daha sık görüldüğünü, günümüzde ise mikrocerrahi yöntemlerle bu risklerin azaldığını vurguladı:
“Eskiden mikroskop kullanılmadan yapılan ameliyatlarda lenf damarları da bağlanabiliyordu. Bu da hidrosel dediğimiz sıvı birikimine yol açıyordu. Günümüzde en çok kabul edilen yöntem mikrocerrahi varikoselektomi.”
Ameliyat sonrası süreç: Kısa ve kontrollü
Ameliyat sonrası iyileşme süreci genellikle hızlı ilerliyor diyen Prof. Dr. Soygür; “Sabah ameliyat olan bir çocuk öğleden sonra rahatlıkla evine gidebilir” dedi.
Soygür, ameliyat sonrası erken dönemde dikkat edilmesi gerekenler konusunda ise şunları söyledi:
“Ağır fiziksel aktivitelerden kaçınmak gerekiyor. Özellikle karın içi basıncını artıran hareketleri istemiyoruz.”
Çocuklarda takip yetişkinlerden farklı
Varikosel tedavisinde çocuklar ile erişkinler arasında önemli bir fark bulunuyor. “Erişkinde ameliyat sonrası meni tahliliyle değerlendirme yaparsınız ama çocukta böyle bir şansınız yok,” diyen Soygür, bu nedenle teknik başarı ve gelişim takibinin önemine dikkat çekti.
Bazı çocuklarda olumlu bir gelişim görülebiliyor, Soygür bu durumu şöyle anlattı:
“Küçük olan testis zamanla büyüyerek diğerini yakalayabiliyor. Buna ‘catch-up growth’ diyoruz.”
Her ameliyatta olduğu gibi varikoselde de nüks ihtimali tamamen ortadan kalkmıyor. “Bazen çok küçük damarlar atlanabiliyor. Çocuk büyüdükçe bu damarlar genişleyip tekrar varikosele yol açabiliyor,” diyen Soygür, bazı özel durumlara da dikkat çekiyor:
“‘Nutcracker(fındıkkıran) sendromu’ dediğimiz bir durumda, testisten gelen damar böbrek seviyesinde sıkışabiliyor. Bu da varikoselin oluşmasına ya da tekrar etmesine neden olabiliyor.”
Genetik değil ama yatkınlık var
Varikoselin kesin bir genetik geçişi bulunmasa da bazı yapısal özellikler riski artırabiliyor.
Net bir genetik geçiş gösterilmiş olmasa da hastalıklarla ilgili fizyolojik yatkınlıkların dikkat çektiğini belirten Soygür, “İnce, uzun erkeklerde varikosel daha sık görülebiliyor” ifadelerini kullandı.
Doğru hasta, doğru zaman
Varikosel her zaman müdahale gerektiren bir hastalık değil. Ancak doğru hastada, doğru zamanda ve doğru yöntemle tedavi edildiğinde başarılı sonuçlar alınabiliyor.
