İstanbul Beyoğlu’ndaki Özel İtalyan Lisesi’nde öğretmenlerin 2 Şubat’ta başlattığı grev sürecinde Milli Eğitim Bakanlığı’nın (MEB), “grev kırıcılığı” olarak değerlendirilen öğretmen görevlendirmesine yargı “dur” dedi. Sendika tarafından açılan davada Ankara 4. İdare Mahkemesi, Bakanlığın farklı devlet okullarından öğretmen görevlendirmesine ilişkin işlemi açıkça hukuka aykırı bularak yürütmesini durdurma kararı verdi. Karar, yalnızca somut uyuşmazlığı değil, Türkiye’de grev hakkının sınırları ve kamu otoritelerinin müdahale alanına ilişkin tartışmaları da yeniden gündeme taşımış oldu.
“MEB’in kararı Anayasa’da yer alan grev hakkını ortadan kaldırıyor”
Öğretmenlerin üyesi oldukları Tez Koop-İş tarafından Ankara 4. İdare Mahkemesi’ne açılan davada yürütmenin durdurulması ve kararın iptali istenerek, “MEB’in yetkisini aştığı, grevin etkisini kırmaya yönelik olduğu ve anayasal grev hakkını ortadan kaldırdığı” ifade edildi.
Sendika başvurusunu değerlendiren mahkeme şöyle dedi:
“Özel İtalyan Lisesinde görev yapan 14 Türk uyruklu öğretmenin bahse konu okulda gerçekleştirilen greve katılması sebebiyle haftalık toplam 287 ders saatinin boş geçtiğinden bahisle farklı Devlet okullarında görev yapan 26 öğretmenin Özel İtalyan Lisesinde kısmi zamanlı olarak görevlendirilmesine ilişkin Milli Eğitim Bakanlığı’nın kararının ‘hukuka aykırı olduğu ve idarenin davaya konu görevlendirmeyi yapmaya yetkisinin bulunmadığı, grevi etkisiz kılacak şekilde yapılan görevlendirmenin Anayasa’da yer alan grev hakkını ortadan kaldırdığı’ ileri sürülerek yürütmesinin durdurulması ve iptali istenilmektedir.”
MEB: “dava ve yürütmenin durdurulması istemi reddedilsin”
Milli Eğitim Bakanlığı tarafından mahkemeye yapılan savunmada ise “Dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu, davacı sendika tarafından kullanılan grev hakkının anayasal bir hak olan eğitim öğretim hakkının engellenmesine sebep olduğu, grevin gerçekleştirildiği okulda eğitim gören öğrencilerin velileri tarafından yapılan başvurulara istinaden öğrencilerin üstün yararı göz önüne alınarak dava konusu işlemin tesis edildiği” ileri sürüldü. MEB savunmasında davanın ve yürütmenin durdurulması isteminin reddedilmesini istedi.
Mahkeme: Hukuka açık aykırılık var
Sendikanın başvurusunu ve MEB’in savunmasını değerlendiren mahkeme ise kararında, öncelikle yürütmenin durdurulması için gerekli iki temel şartın oluşup oluşmadığı değerlendirildi: İşlemin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması halinde telafisi güç zarar doğması.” Mahkeme değerlendirmesinde her iki şartın da somut olayda gerçekleştiği sonucuna vardı.
Kararda, 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın çalışma hakkını düzenleyen 49. maddesi ve grev hakkını düzenleyen 54. maddesi ile 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun ilgili hükümleri hatırlatıldı. Özellikle 6356 sayılı Kanun’un 68. maddesine dikkat çekilerek şu vurgu yapıldı:
" ‘İşçi alma ve başka işe girme yasağı’ başlıklı 68. maddesinde; ‘İşveren, kanuni bir grev veya lokavt süresince, 67’inci madde hükmü gereğince iş sözleşmeleri askıda kalan işçilerin yerine, sürekli ya da geçici olarak başka işçi alamaz veya başkalarını çalıştıramaz.”
“İdare dolaylı yoldan grevi etkisiz kıldı”
Mahkeme kararının en dikkat çekici bölümü ise MEB’in doğrudan işveren olmamasına rağmen yaptığı işlemin sonuçlarına ilişkin değerlendirme oldu. Kararda şu tespit yer aldı:
“Her ne kadar görevlendirme doğrudan işveren tarafından yapılmamış olsa da, idarenin tesis ettiği işlem grev hakkının kullanılmasını engelleyici sonuç doğurmuştur.
Bu değerlendirmeyle mahkeme, yapılan görevlendirmenin grevin etkisini ortadan kaldırdığına hükmetti.
Mülki idare sınırı da hatırlatıldı
Kararda ayrıca, grev sırasında kamu otoritelerinin yetkilerine ilişkin önemli bir sınırlamaya da yer verilerek, “kanuni bir grev veya lokavtın uygulanmasını engelleyici nitelik taşıyamaz" denildi. Kararda, 6356 sayılı Kanun’un 74. maddesine şu atıf yapıldı:
" ‘Grev ve lokavt hâlinde mülkî amirin yetkileri’ başlıklı 74. maddesinde; ‘Mahallin en büyük mülkî amirleri halkın günlük yaşamı için zorunlu olan ve aksaması muhtemel hizmet ve ihtiyaçları karşılayacak, işyerinde faaliyetin devamlılığını sağlayacak tedbirleri alır. Grev ve lokavtın uygulanması sırasında mahallin en büyük mülkî amirinin kamu düzenine ilişkin alacağı tedbirler, kanuni bir grev veya lokavtın uygulanmasını engelleyici nitelik taşıyamaz."
“Telafisi güç zarar” vurgusu
Mahkeme, grev hakkının engellenmesinin “telafisi güç ve imkânsız zararlara sebep olabileceği” yorumuyla oybirliği ile yürütmenin durdurulması kararı verdi. Kararda şu değerlendirme yapıldı:
“…Öte yandan, dava konusu işlemin davacı sendikanın anayasal hakkı olan grev hakkına ilişkin olması sebebiyle, uygulanması halinde telafisi güç ve imkansız zararlara sebep olabileceği çıktır. Açıklanan nedenlerle; hukuka aykırılığı açık olan dava konusu işlemin; uygulanması halinde telafisi güç zararlar doğabileceğinden 2577 Sayılı Kanun'un 27'nci maddesi uyarınca teminat alınmaksızın yürütülmesinin durdurulmasına…”
Bu kararıyla mahkemede, yalnızca hukuka aykırılığı değil, işlemin yaratacağı sonuçları da değerlendirmiş oldu.
Oybirliği ile alınan karara karşı, tebliğinden itibaren 7 gün içinde Bölge İdare Mahkemesi’ne itiraz yolu açık bırakıldı.
Emsal niteliğinde: Eğitim hakkı–grev hakkı dengesi
Uzmanlar, kararın, eğitim gibi kritik bir alanda “öğrencinin eğitim hakkı” ile “öğretmenin grev hakkı” arasındaki dengeyi doğrudan ele alması bakımından dikkat çekici olduğu değerlendirmesi yapıyor.
Sendika uzmanları, mahkemenin, MEB’in savunmasında öne çıkan “öğrencinin üstün yararı” argümanına rağmen, grev hakkının etkisiz hale getirilmesine yol açacak müdahaleleri hukuka aykırı bulmasını da önemsediklerini belirtiyor. Uzmanlar bu yönüyle kararın, “Özel okullardaki grevler, kamu otoritelerinin müdahale sınırları, grev sürecinde alternatif personel görevlendirmeleri açısından emsal oluşturabilecek nitelikte olduğu” değerlendirmesi de yapıyorlar.
