Nevşehir’de yaşayan Somut Olmayan Kültürel Miras Taşıyıcısı 59 yaşındaki Mehmet Yuğuran, bölgede asırlar boyunca konak, ev ve kayadan oyma ambarların güvenliğini sağlayan geleneksel kilitleri onarıp benzerlerini üreterek kaybolmaya yüz tutmuş bir zanaatı yaşatıyor. 47 yılda topladığı 3 bin 500 kilit ve anahtardan oluşan dev bir koleksiyona sahip olan Yuğuran, Kapadokya’ya özgü şifreleme ve motifler barındıran bu eserleri "Kapadokya kilitleri" adıyla tescil ettirmek ve ziyaretçilere sergilemek için çalışma yürütüyor.
Çocukluk merakıyla başladı, butik otellerin kapılarını süsleyen zanaata dönüştü
Köylerden topladığı yıpranmış ve işlevini yitirmiş kilitleri Nar beldesindeki atölyesinde yeniden çalışır hale getiren Mehmet Yuğuran, aynı zamanda bölgedeki butik otellerden gelen talepler doğrultusunda otantik görünüm sunan yeni kilitler üreterek kapılara monte ediyor. Farklı şehirlerdeki tarihi yapıların restorasyon projelerine de kilit sistemlerini onararak katkı sağlayan Yuğuran, kilit koleksiyonculuğuna başlama hikayesini şu sözlerle anlattı:
"10-12 yaşlarındayken evimizin karşısında bir konak vardı. Oradaki kapı kilidinden etkilendim, oradan bulduğumuz bir anahtarla kilit koleksiyonculuğuna başladım. Babam antikacıydı. Ona, 'anahtar ve kilit koleksiyonu yapacağım' dedim, o da destek oldu. Bu şekilde kilit koleksiyonculuğuna başladım. İnşallah ileride bir iş yeri yapıp bunları sergilemeyi, Kapadokya'ya gelen insanlara bunları sunmayı istiyorum."
Pirinç aynalardaki motifler dönemin kimliğini ve zenginliğini yansıtıyor
Geleneksel kilitlerin yalnızca birer güvenlik aracı değil, aynı zamanda dönemin el işçiliğini, estetik anlayışını ve toplumsal statüsünü gösteren kültürel belgeler olduğunu vurgulayan Yuğuran, Kapadokya kilitlerini Kütahya, Eğin ve Safranbolu örneklerinden ayıran özellikleri paylaştı. Pirinç aynalar ve tabla kısımları üzerine işlenen güneş, güvercin, lale ve "eli belinde" figürlerinin bir halı motifi gibi okunabildiğini belirten Yuğuran, şunları kaydetti:
"Nevşehir'deki kapı kilitleri bilhassa pirinç aynalı oluyor. Güvercin merakı varsa güvercin sembolü, eski Rumlardan kalmaysa üzerinde bazen haç oluyor. Osmanlı'dan kalanlarda da hilal oluyor. Bu şekilde kendilerini de belli etmiş oluyorlar. Şifreleme sistemi her birinde farklı oluyor. Kapadokya kilitlerini senelerdir biriktiriyorum. Elimizde çok sayıda kilit var. Bunları sınıflandırıp tescil ettirmeyi düşünüyorum."
"Türkiye’de bir elin parmağını geçmeyecek kadar usta kaldı"
Geçmişte dönem ustalarının kişilerin taleplerine uygun özel şifreleme sistemleri ve süslemelerle nadir eserler ortaya koyduğunu aktaran Yuğuran, mesleğini tutkuyla sürdürmesine rağmen çırak bulmakta zorlandığını dile getirdi. Geleneksel kilitler üzerine kaynak niteliğinde bir kitap yazmayı hedeflediğini belirten Yuğuran, "Geleneksel kilitler Kütahya'da, Eğin'de, Safranbolu'da var ama Kapadokya kilitlerinin bence yeri çok ayrı ve kitap yazılması gereken bir konu. Tabii ki bu kaybolan bir meslek. Türkiye'de bir elin parmağını geçmeyecek kadar ustamız var. Bu işin devam etmesini istiyorum." ifadelerini kullandı.
