Türkiye’de iş sağlığı ve güvenliği alanında en kapsamlı düzenlemelerden biri olan 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, 20 Haziran 2012 tarihinde kabul edilerek yürürlüğe girmiştir. Bu kanunun amacı, çalışanların sağlığını korumak, iş kazalarını ve meslek hastalıklarını önlemek, güvenli çalışma ortamı oluşturmak ve işverenlere sorumluluklar yüklemektir. Peki 6331 sayılı kanun neleri kapsar, işveren ve çalışanlara hangi yükümlülükleri getirir?
Kanunun Amacı
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun temel amacı, işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması ve mevcut sağlık ve güvenlik şartlarının iyileştirilmesidir. Bu kapsamda iş kazalarının ve meslek hastalıklarının önlenmesi için gerekli önlemler alınır, risklerin en aza indirilmesi sağlanır.
Kanunun Kapsamı
Kanun, kamu ve özel sektöre ait tüm işyerlerinde, bu işyerlerinin işverenleri ile işveren vekillerine ve çalışanlarına uygulanır. Ancak bazı istisnalar da vardır:
-
Ev hizmetleri,
-
Kendi nam ve hesabına çalışanlar (kendi işini yapan esnaflar),
-
Silahlı Kuvvetler, Emniyet Teşkilatı gibi bazı özel kurumlar,
-
Afet ve acil durum birimlerinin müdahale faaliyetleri.
İşverenin Yükümlülükleri
Kanun, işverenlere iş sağlığı ve güvenliği alanında geniş sorumluluklar yüklemektedir:
-
Risk Değerlendirmesi Yapmak: İşyerinde karşılaşılabilecek tehlikeleri belirlemek ve önlemler almak.
-
İş Güvenliği Uzmanı ve İşyeri Hekimi Çalıştırmak: Çalışan sayısı ve işyerinin tehlike sınıfına göre uzman görevlendirmek.
-
Eğitim ve Bilgilendirme: Çalışanlara iş sağlığı ve güvenliği eğitimi vermek, bilgilendirmek.
-
Acil Durum Planları: Yangın, deprem, patlama gibi acil durumlara karşı plan hazırlamak.
-
Kayıt ve Bildirim: İş kazaları ve meslek hastalıklarını kayıt altına almak ve ilgili kurumlara bildirmek.
Çalışanların Hak ve Sorumlulukları
Kanun yalnızca işverenlere değil, çalışanlara da sorumluluk yüklemektedir:
-
İş sağlığı ve güvenliği kurallarına uymak,
-
Kişisel koruyucu donanımları kullanmak,
-
Tehlikeli durumları işverene bildirmek,
-
Kendi sağlık ve güvenliklerini tehlikeye düşürecek davranışlardan kaçınmak.
Ayrıca kanun, çalışanlara önemli bir hak da tanımaktadır: Ciddi ve yakın tehlike ile karşı karşıya kalan çalışanlar, gerekli önlemler alınana kadar çalışmaktan kaçınma hakkına sahiptir.
İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri
Kanun kapsamında işyerleri; iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve diğer sağlık personelinden oluşan profesyonel bir ekip ile hizmet almak zorundadır. Bu hizmetler, işyerinin büyüklüğüne göre işyeri bünyesinde veya ortak sağlık güvenlik birimleri (OSGB) aracılığıyla sağlanabilir.
Denetim ve Yaptırımlar
Kanunun uygulanmasını Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı denetler. İşverenler, yükümlülüklerini yerine getirmediğinde çeşitli idari para cezalarıyla karşılaşır. Örneğin;
-
Risk değerlendirmesi yapmayan işverene yüksek miktarda ceza uygulanır,
-
İş güvenliği uzmanı ya da işyeri hekimi çalıştırmayan işverenlere ceza verilir,
-
Eğitimleri ihmal eden işverenler yaptırımlarla karşılaşır.
Bu cezalar, işyerinin tehlike sınıfına ve çalışan sayısına göre artış gösterebilir.
Kanunun Getirdiği Yenilikler
-
İş sağlığı ve güvenliği ilk kez tüm çalışanlar için zorunlu hale geldi.
-
İşyerleri, tehlike sınıflarına ayrıldı (az tehlikeli, tehlikeli, çok tehlikeli).
-
Ortak Sağlık Güvenlik Birimleri (OSGB) kuruldu.
-
İş kazası ve meslek hastalıklarının bildirim süreçleri daha şeffaf hale getirildi.
Çalışanların Bilgilendirilmesi
Kanuna göre işverenler, çalışanlarını işyerindeki riskler, alınan tedbirler, yasal haklar ve sorumluluklar hakkında bilgilendirmekle yükümlüdür. Bu sayede iş kazalarının önlenmesi ve güvenli çalışma ortamlarının oluşturulması hedeflenir.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, hem işverenlere hem de çalışanlara sorumluluk yükleyerek işyerlerinde güvenli bir ortam oluşturmayı amaçlıyor. Kanun sayesinde iş kazalarının ve meslek hastalıklarının önüne geçilmesi, çalışanların daha sağlıklı koşullarda çalışması hedefleniyor. İşverenler için yaptırımlar, çalışanlar içinse hak ve sorumluluklar getiren bu kanun, Türkiye’de iş sağlığı ve güvenliği alanında bir dönüm noktası olarak kabul ediliyor.
