AB Komisyonu, dijital platformlarda tüketicilerin karşılaştığı sorunları önlemek ve çevrim içi alışverişlerdeki haklarını genişletmek amacıyla Dijital Adalet Yasası ile Tüketicinin Korunması İşbirliği Tüzüğü'nün güncellenmesine yönelik tekliflerini açıkladı.
Hazırlanan düzenlemeyle internet üzerinden alışveriş yapan kişilerin, geleneksel mağazalardan alışveriş yapan tüketicilerle eşit düzeyde korunması amaçlanıyor. Bu doğrultuda dijital ortamdaki satış yöntemlerinden fiyatlandırma politikalarına, reklam uygulamalarından abonelik hizmetlerine kadar birçok alanda yeni kurallar getirilmesi planlanıyor.
İnternet alışverişlerinde yanıltıcı satış yöntemlerine yasak
Teklif kapsamında, çevrim içi alışverişlerde tüketicilerin kararlarını etkilemek amacıyla kullanılan yanıltıcı yöntemlerin önüne geçilmesi hedefleniyor. Kullanıcıları ihtiyaç duymadıkları ürünleri satın almaya teşvik eden veya alışveriş kararlarını yönlendiren uygulamaların yasaklanması öngörülüyor.
Bu çerçevede, bir ürünün stoklarının tükenmek üzere olduğu izlenimini veren ancak gerçeği yansıtmayan bildirimler de yasak kapsamına alınacak. Böylece tüketicilerin zaman baskısı altında alışveriş yapmasına neden olan satış tekniklerinin engellenmesi amaçlanıyor.
Dijital alışverişlerde fiyat şeffaflığı artırılacak
AB Komisyonunun teklifinde, internet üzerinden satılan ürün ve hizmetlerin fiyatlarının daha anlaşılır biçimde sunulmasına yönelik hükümler de bulunuyor. Özellikle video oyunlarında kullanılan sanal para birimleriyle gerçekleştirilen işlemlerde, tüketicilerin ödeyeceği gerçek tutarın açıkça belirtilmesi gerekecek.
Konser, spor müsabakaları ve benzeri etkinliklerde uygulanan değişken fiyatlandırma sistemleri için de şeffaflık kuralları getirilecek. Sanal kuyruklarda bekleyen kullanıcılara ürün veya biletin o anki satış fiyatı ile karşılaşabilecekleri en yüksek tutarın bildirilmesi planlanıyor.
Aşırı harcamayı teşvik eden özellikler sınırlandırılacak
Dijital hizmetlerde kullanıcıları gereğinden fazla harcama yapmaya yönelten ve bağımlılık geliştirme riski taşıyan özelliklerin devre dışı bırakılabilmesine imkan sağlanacak.
Çocukların dijital oyunlar üzerinden kontrolsüz harcama yapmasını engellemek amacıyla da yeni kısıtlamalar getirilecek. Ödeme yapılması karşılığında oyun içinde avantaj veya ilerleme sağlayan kumar benzeri sistemlerin yasaklanması teklif ediliyor.
sosyal medya fenomenlerinin reklamları açıkça belirtmesi istenecek
Düzenleme önerileri, dijital platformlardaki reklam faaliyetlerini de kapsıyor. Buna göre sosyal medya fenomenlerinin ücret alarak tanıttıkları ürün ve hizmetlerin reklam niteliği taşıdığını takipçilerine açıkça bildirmesi zorunlu olacak.
Çocuklara yönelik reklamlarla hassas kişisel bilgiler kullanılarak hazırlanan kişiselleştirilmiş reklam ve fiyat tekliflerine de sınırlamalar getirilmesi planlanıyor. Böylece tüketicilerin kişisel verilerinden yararlanılarak oluşturulan haksız pazarlama uygulamalarının önüne geçilmesi hedefleniyor.
AB'de dijital aboneliklerin iptali kolaylaştırılacak
Teklifte öne çıkan başlıklardan biri de dijital abonelik hizmetlerine ilişkin düzenlemeler oldu. Tüketicilerin kullanmak istemedikleri abonelikleri sonlandırırken karşılaştıkları güçlüklerin giderilmesi ve iptal işlemlerinin daha kolay hale getirilmesi amaçlanıyor.
Otomatik yenilenen abonelikler ile ücretsiz deneme süresinin tamamlanmasının ardından ücretli üyeliğe geçiş yapan hizmetlerde yaşanan sorunlara yönelik önlemler alınacak. Böylece tüketicilerin onayları dışında aboneliklerinin devam etmesinden kaynaklanan mağduriyetlerin önlenmesi hedefleniyor.
Tüketicilere müşteri hizmetlerinde gerçek kişiyle görüşme hakkı
Yeni düzenleme kapsamında tüketicilerin müşteri hizmetleriyle iletişim kurarken bir temsilciyle doğrudan görüşebilmesine yönelik haklar da güvence altına alınacak. Yapay zeka destekli sistemlerin tüketiciler adına alışveriş gerçekleştirdiği durumlarda da mevcut tüketici haklarının korunması sağlanacak.
Bu kapsamda, dijital alışveriş süreçlerinde yapay zeka aracılığıyla verilen sipariş ve gerçekleştirilen işlemlerde tüketicilerin sahip olduğu hakların geçerliliğini sürdürmesi öngörülüyor.
Kuralları ihlal eden şirketlere yüzde 6'ya kadar ceza
AB Komisyonunun teklifinde, tüketici haklarının geniş ölçekte ihlal edildiği durumlarda yaptırımların artırılması da yer aldı. Buna göre Komisyona doğrudan soruşturma başlatma ve ihlalde bulunduğu belirlenen şirketlere para cezası uygulama yetkisi verilmesi planlanıyor.
Yeni yaptırım sistemi kapsamında tüketici haklarını ihlal eden şirketlere dünya genelindeki yıllık cirolarının yüzde 6'sına kadar para cezası kesilebilecek.
Üye ülkelerde faaliyet gösteren tüketiciyi koruma kurumlarının koordinasyonunun da artırılması hedefleniyor. Bu sayede birden fazla ülkeyi ilgilendiren tüketici hakları ihlallerine daha kısa sürede müdahale edilmesi amaçlanıyor.
AB dışındaki şirketlere yasal temsilci bulundurma şartı
Düzenleme önerileri, Avrupa Birliği dışında faaliyet gösteren ancak birlik ülkelerindeki tüketicilere hizmet sunan şirketleri de kapsıyor. Bu şirketlerin tüketici haklarına yönelik soruşturmalarda yetkili kurumlarla iletişim kurabilmesi ve işbirliği yapabilmesi için AB sınırları içerisinde yasal temsilci bulundurması gerekecek.
Böylece birlik dışındaki şirketlerin de AB tüketici mevzuatı kapsamında yürütülen incelemelerde sorumluluk üstlenmesi öngörülüyor.
Düzenlemelerin yürürlüğe girmesi için onay süreci gerekiyor
AB Komisyonu tarafından hazırlanan tekliflerin henüz yürürlüğe girmediği belirtildi. Düzenlemelerin uygulanabilmesi için Avrupa Parlamentosu (AP) ile AB Konseyinin teklifleri müzakere etmesi ve kabul etmesi gerekiyor.
Onay sürecinin tamamlanmasının ardından dijital alışverişlerde tüketici haklarına, şirketlerin yükümlülüklerine ve ihlallere uygulanacak yaptırımlara ilişkin yeni kuralların yürürlüğe girmesi mümkün olacak.
