Uluslararası Mimarlar Birliği’nin (UIA), çocukların kent ve mimarlıkla ilgili farkındalıklarını artırmayı ve yapılı çevre eğitimini desteklemeyi amaçlayan Golden Cubes (Altın Küpler) Ödülleri’nin 2026 yılı sonuçları açıklandı. Bu yıl ödül programında ilk kez verilen ve savaş, doğal afet, iklim krizi ile toplumsal sorunlara yönelik etkili çözümler geliştiren çalışmaları onurlandıran “Özel Ödül” (Special Award), Türkiye’den başvuran Perre Çocuk ve Kent Bienali-Kent Dedektifi projesine layık görüldü.
Mimarlar Odası’nın yürüttüğü Ulusal Ödül Programı kapsamında Ahsen Özsoy, Bihter Almaç, Nihal Kemaloğlu, Tezcan Karakuş Candan ve Tülin Şener’den oluşan jüri, raportör İlayda Karabulut’un koordinasyonunda değerlendirmelerini tamamladı. Kurum kategorisinde Türkiye’yi temsil etmek üzere seçilen Perre Çocuk ve Kent Bienali, daha sonra uluslararası yarışmaya gönderildi.
Kısa Dalga’dan Tezcan Karakuş Candan’ın haberine göre, Adıyaman’da depremden etkilenen çocukların ihtiyaçları ve yaşadıkları deneyimler dikkate alınarak hazırlanan proje, kültürel mirası iyileşme sürecinin bir parçası haline getirmesi, afet sonrası yeniden yapılanma çalışmalarında mimarlığı etkin bir araç olarak kullanması ve çocukları mekânsal süreçlerin aktif katılımcıları olarak görmesi nedeniyle öne çıktı. Bir yıl süren çalışmalar boyunca 1.447 çocukla birlikte kentin geçmişi, mevcut sorunları ve geleceğine ilişkin çeşitli üretimler gerçekleştirildi.
Proje, Şehir Dedektifi Kent, Çevre ve Sanat Derneği tarafından Adıyaman Belediyesi iş birliğiyle yürütüldü. Çalışmanın ekibinde Gizem Kıygı, İpek Kay, Elif Ertekin, Fatma Tülay Hazar ve İsmet Elif Kılıç yer aldı.
“Bu ödülü Adıyamanlı çocuklara ithaf ediyoruz”
Şehir Dedektifi Kent, Çevre ve Sanat Derneği Tasarım ve Uygulama Koordinatörü İpek Kay, ödülün kendileri için büyük anlam taşıdığını belirterek şu değerlendirmede bulundu:
“Perre Çocuk ve Kent Bienali’nin, UIA Golden Cubes Awards kapsamında Özel Ödül’e değer görülmesi bizde ekipçe büyük bir heyecan yarattı. 6 Şubat depremlerinin ardından Adıyaman’da çocukların kente dair deneyimlerini, hafızalarını, ihtiyaçlarını ve hayallerini duyulur kılmak için çıktığımız bu yolculuğun uluslararası ölçekte takdir edilmesi bizim için çok anlamlı.
Dileriz bu görünürlük, Perre Çocuk ve Kent Bienali’nin sürekliliğini güçlendirmeye ve çocukların mekânsal haklarını odağına alan benzer katılımcı modellerin farklı kentlerde de yaygınlaşmasına katkı sunar. Bu ödülü, hayallerini, deneyimlerini, gözlemlerini ve önerilerini bizimle paylaşan Adıyamanlı çocuklara ithaf ediyoruz.”
“Çocukların fikirlerinin kentte yer bulduğunu gördük”
Şehir Dedektifi Kent, Çevre ve Sanat Derneği Genel Koordinatörü Gizem Kıygı da bienalin yalnızca bir etkinlikten ibaret olmadığını, çocukların kent yaşamına doğrudan katkı sunduğu kapsamlı bir süreç olduğunu ifade ederek şunları söyledi:
“Perre Çocuk ve Kent Bienali’nde çocukların bir kentin ihtiyaçlarını kapsamlı bir şekilde analiz edip yeni yaşam tahayyülleri kurabileceğini kamuoyuna aktarmak istedik. Bu düşü İKSV Ortaklaşa Programı destekledi, Adıyaman Belediyesi ortağımız oldu ve birlikte çocukların fikirlerinin kentte yer alabilmesi için çalışmalar yürüttük.
Çocukların toplu ulaşımdan parkların düzenlenmesine kadar bienalde yer alan çeşitli önerileri belediye ekiplerince uygulamalara dönüştü. Bu durum bize en büyük motivasyonu verdi. Şimdi uluslararası bir ödülle çabalarımızın takdir edilmesi motivasyonumuzu daha da artırdı. Bienal süresince birlikte ürettiğimiz çocuklardan bazılarıyla hâlâ atölyelerimiz devam ediyor. Bu haberi onlara aktarmak için can atıyoruz.”
Ödül töreni Barselona’da düzenlenecek
Uluslararası yarışmada ödüle layık görülen projelerin tanıtımları ve ödül töreni, 28 Haziran-2 Temmuz 2026 tarihleri arasında İspanya’nın Barselona kentinde gerçekleştirilecek UIA World Congress of Architects 2026 kapsamında yapılacak.
Türkiye’de “Çocuk ve Mimarlık” Çalışmalarının Kısa Tarihi
Uluslararası Mimarlar Birliği, 1999 yılında Beijing’de düzenlenen kongrede ortaya koyduğu “Ortak yollarımız olmasa da ortak geleceğimiz olabilir” yaklaşımıyla mimarlığın toplumsal sorumluluğuna dikkat çekti. Bu çerçevede çocukların yapılı çevre konusunda bilinçlenmesi ve kentlerin geleceğinde söz sahibi olması hedeflendi.
UIA’nın 2002 yılında yaptığı çağrıya Türkiye’de en kapsamlı yanıt, Mimarlar Odası Ankara Şubesi’nin başlattığı “Çocuk ve Mimarlık” çalışmalarıyla verildi. İl Milli Eğitim Müdürlükleri iş birliğiyle yürütülen “1000 Mimar 1000 Okulda” programı, okul içi ve dışı atölyeler, yaz ve güz okulları, yayınlar, çizgi filmler ve kısa filmlerle desteklenen çalışmalar zaman içinde Mimarlar Odası Genel Merkezi koordinasyonuyla ülke geneline yayıldı.
Çocuk kültürü ile mimarlık kültürünü buluşturan bu girişimler; çok sayıda yayının hazırlanmasına, yüzlerce atölyenin düzenlenmesine ve binlerce gönüllünün katkı sunduğu etkinliklerin gerçekleştirilmesine zemin hazırladı. Aynı zamanda çocukların kent yaşamına katılımını güçlendiren ve mimarlık farkındalığını artıran önemli bir birikim oluşturdu. Mimarlar Odası da 2002 yılından itibaren UIA’nın Çocuk ve Mimarlık çalışmalarına temsilciler göndererek deneyimlerini uluslararası platformlarda paylaşmayı sürdürdü.
Türkiye’nin bu yıl ilk kez kazandığı UIA Golden Cubes Özel Ödülü, yaklaşık 25 yıllık bu birikimin uluslararası düzeyde de karşılık bulduğunu gösterirken, çocukların kent hakkı ve mekânsal katılımına yönelik çalışmaların önemini bir kez daha ortaya koydu.
Bu başarının, afet sonrası yeniden yapılanma süreçlerinde çocukların söz sahibi olmasının gerekliliğini, kültür ve sanatın iyileştirici gücünü, ayrıca yerel yönetimlerle sivil toplum kuruluşları arasındaki iş birliğinin değerini hatırlatması bekleniyor. Özellikle afetlere ve çeşitli toplumsal sorunlara açık bir coğrafyada yaşayan çocukların güvenli, kapsayıcı ve yaratıcılığı destekleyen alanlara erişiminin sağlanması, bu alandaki çalışmaların temel öncelikleri arasında yer almaya devam ediyor.
