İklim değişikliği, kuraklık ve aşırı yer altı suyu tüketiminin tetiklediği jeolojik çöküntüler, Türkiye'nin tahıl ambarı İç Anadolu Bölgesi'nde kritik bir boyuta ulaştı. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) tarafından yürütülen ve Konya Valiliği koordinasyonunda sürdürülen "Obruk Duyarlılık Haritası" projesinde saha taramaları tamamlandı. Çalışma kapsamında Konya, Karaman ve Aksaray illerini içine alan Konya Kapalı Havzası'nda toplam 741 obruk resmi kayıt altına alındı.
Yapılan detaylı envanter çalışmalarına göre tespit edilen 741 obruğun 704'ü Konya, 29'u Karaman ve 8'i Aksaray sınırları içerisinde bulunuyor. Konya genelinde yer alan 704 obruğun 390'ı ise en tehlikeli çöküntü türü sayılan "kuyu tipi" obruk sınıfında yer alıyor.
Zirvede 572 obrukla Karapınar var
Konya'da 14 farklı ilçede obruk tespit edilirken, Karapınar ilçesi 572 obrukla riskin ve çöküntü yoğunluğunun merkez üssü olmayı sürdürdü. Havzadaki oluşum takvimi incelendiğinde, 2010 yılından itibaren çöküşlerin ivme kazandığı görüldü.
İlk kaydın 1972 yılında tutulduğu bölgede; 1970'li ve 1980'li yıllarda yılda 1'er obruk oluşurken, 2010'da 20, 2013'te 32, 2016'da 30, 2019'da 44, 2021'de 27 ve 2024'te 33 yeni çöküntü meydana geldi. 2025 yılında 11, 2026 yılı içerisinde ise şu ana kadar 4 yeni obruk kayıtlara geçti. Envanterde yer alan 354 obruğun ise geçmişte hangi tarihte oluştuğu tam olarak belirlenemedi.
"Obrukların yarısı yakın dönemde oluştu"
Çalışmalar hakkında bilgi veren AFAD Konya İl Müdürü Ali İhsan Körpeş, sahadaki jeolojik ve morfolojik tespitlerin iki faz halinde yürütüldüğünü ifade etti. İlk etabın 2020-2023 yılları arasında yapıldığını, 2025'ten bu yana ise ikinci faz çalışmalarının tamamlandığını belirten Körpeş, şu değerlendirmeyi yaptı:
"Konya Kapalı Havzası'nda saha taramalarımızı tamamladık ve toplamda 741 obruk tespit ettik. Sahada mevcut obrukların çap ve derinlik değişimlerini envanterimizde güncelliyoruz. Aslında obruk havzamızda öteden beri var olan bir jeolojik süreç. Tespit ettiğimiz 741 obruğun yaklaşık yüzde 50'si belki 100 yıl önce meydana gelmişti. Ancak son dönemdeki yer altı suyu çekilmesi ve iklim baskısıyla oluşan yakın tarihli obruk sayısı 350 civarında."
Risk haritası oluşturuldu
Körpeş, sahadaki taramaların yalnızca vatandaş ihbarlarıyla sınırlı kalmadığını; jeoloji ve inşaat mühendislerinden oluşan teknik heyetin dron teknolojileri ve uydu verileriyle araziyi sürekli izlediğini kaydetti.
Hazırlanan haritanın tamamlanmasıyla kamuoyuyla paylaşılacağını vurgulayan İl Müdürü Körpeş, kuyu hidrolojisi analizleri, yer altı su seviyesi ölçümleri ve tabaka yapılarının modellendiğini; 741 obruğun kesin koordinatlarının yanı sıra obruk oluşma potansiyeli yüksek yeni risk sahalarının da harita üzerinde işaretlendiğini bildirdi.
