Antalya 13. Asliye Hukuk Mahkemesi, bir kişinin cinsiyet değişikliği ameliyatına izin verilmesi talebiyle açtığı davada, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 40. maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğu gerekçesiyle iptal başvurusunda bulunmuştu. Anayasa Mahkemesi (AYM), yaptığı inceleme sonucunda ilgili maddenin birinci fıkrasının iptal istemini esastan reddederek yürürlükte kalmasına karar verdi.
Antalya 13. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin itiraz süreci
Dava süreci, Antalya'da yaşayan bir kişinin "transseksüel yapıda olduğunu, cinsiyet değişikliğinin ruh sağlığı açısından elzem olduğunu ve cinsel kimliğinin erkek olduğunu" belirterek mahkemeye başvurmasıyla başladı. Sosyal ve iş hayatında bu durumun sonuçlarıyla karşılaştığını ifade eden kişinin talebi üzerine Antalya 13. Asliye Hukuk Mahkemesi, konuyu değerlendirmeden önce bir ara karar kurarak kanun maddesinin iptali için Anayasa Mahkemesi’ne gitti.
AYM daha önce verilen ret kararlarını hatırlattı
Anayasa Mahkemesi, başvuruyu değerlendirirken kanun maddesinin daha önceki hukuki geçmişine atıfta bulundu. Yüksek Mahkeme, Türk Medeni Kanunu’nun 40. maddesinin 2. fıkrasında yer alan "cinsiyet değiştirme ameliyatı gerçekleştirildiğinin resmi sağlık kurulu raporuyla doğrulanması halinde, mahkemece nüfus sicilinde gerekli düzeltmenin yapılmasına karar verileceği" şeklindeki düzenlemenin iptal istemini daha önce oy çokluğuyla reddetmişti. Bu son kararla birlikte, maddenin 1. fıkrasının da Anayasa'ya uygun olduğu tescillenmiş oldu.
Türk Medeni Kanunu'nun 40. maddesi neleri içeriyor?
İptal istemi reddedilen Türk Medeni Kanunu'nun 40. maddesi, cinsiyet değişikliği sürecini şu şartlara bağlıyor:
"Cinsiyetini değiştirmek isteyen kimse, şahsen başvuruda bulunarak mahkemece cinsiyet değişikliğine izin verilmesini isteyebilir. Ancak iznin verilebilmesi için, istem sahibinin 18 yaşını doldurmuş bulunması ve evli olmaması; ayrıca transseksüel yapıda olup, cinsiyet değişikliğinin ruh sağlığı açısından zorunluluğunu, bir eğitim ve araştırma hastanesinden alınacak resmî sağlık kurulu raporuyla belgelemesi şarttır."
Daha önce üreme yeteneğinden yoksunluk şartı iptal edilmişti
Cinsiyet değişikliği düzenlemesi daha önce Ankara ve Edirne’deki mahkemeler tarafından da Anayasa Mahkemesi gündemine taşınmıştı. Geçmiş yıllarda Edirne 1. Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından yapılan bir başvuru sonucunda Yüksek Mahkeme kritik bir değişikliğe gitmişti. Anayasa Mahkemesi, ilgili fıkrada yer alan "… ve üreme yeteneğinden sürekli biçimde yoksun bulunduğunu…" ibaresinin iptaline karar vererek bu şartı kanun metninden çıkarmıştı. Ancak son başvuruda talep edilen 1. fıkranın tamamen iptali istemi kabul görmedi.
