Avrupa siyasetinde yıllarca sarsılmaz bir hakimiyet kurdukları düşünülen Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić ile Macaristan Başbakanı Viktor Orbán'ın iktidar serüvenleri aylar arayla gerçekleşen seçim yenilgileriyle noktalandı. BBC'nin kapsamlı analizine göre, 16 yıllık Orbán ve 14 yıllık Vučić iktidarlarının çöküşünde gençlik hareketlerinin yükselişi, yapay zekâ destekli sandık güvenliği ve sivil toplumlar arası sınır ötesi dayanışma belirleyici rol oynadı.
Macaristan'da Tisza Partisi, Sırbistan'da 'Öğrenci Listesi' iktidarı devraldı
İki liderin koltuğunu kaybetmesine zemin hazırlayan toplumsal dalga, tabandan örgütlenen hareketlerle şekillendi. Macaristan'da nisan ayında yapılan seçimlerde Orbán, Péter Magyar liderliğindeki Tisza Partisi karşısında yenilgiye uğradı. Sırbistan'da ise iki yıldan kısa sürede teşkilatlanan bağımsız bir öğrenci hareketi parlamento seçimlerinde büyük bir zafer elde etti.
Her ne kadar Tisza Partisi Péter Magyar'ın lider figürü etrafında toplanırken Sırp Öğrenci Listesi lidersiz ve yatay bir hiyerarşi benimsese de her iki hareketin sandık stratejisi birebir örtüştü. Katılım oranı Macaristan'da yüzde 79, Sırbistan'da ise yüzde 69 olarak gerçekleşti. Genç aktivistler, önceki seçimlerde iktidar partilerinin olağandışı oy oranları yakaladığı şüpheli sandık bölgelerini tespit etmek için yapay zekâ destekli analiz araçları kullandı.
On binlerce gönüllü sandık gözlemcisi olarak görevlendirildi. Şüpheli sandık çevrelerinde 20 ila 30 kişilik mobil ekipler oluşturularak seçmen baskısı ve "zincirleme oy" gibi usulsüzlük girişimleri kayıt altına alınıp engellendi.
Öğrenci aktivisti Péter Klemm, Subotica'da oy verme merkezleri çevresinde toplanan maskeli grupların gönüllü ekiplerin kamera kayıtları ve kararlı duruşu sayesinde caydırıldığını ifade etti.
Macaristan deneyimi Sırbistan'a taşındı
İki ülkedeki sandık başarısının arkasında güçlü bir sivil toplum iş birliği yer aldı. Macar sivil toplum örgütü DE, yaz aylarında düzenlediği atölyelerle Macaristan seçimlerinde geliştirdiği denetim tekniklerini Sırp öğrencilere aktardı. Seçim günü de Macaristan'dan Sırbistan'ın Voyvodina bölgesine 70 gözlemci gönderilerek sandık başında doğrudan ortak mesai yürütüldü.
Sırbistan'daki Öğrenci Listesi'nin temsilcilerinden Ilija Srdanović, "Macaristan seçimlerinin sonucu, burada yaptığımız şeyin doğru olduğunu bize açıkça gösterdi" değerlendirmesinde bulundu
Sandalye sayısı ve yenilgi açıklaması benzerlik gösterdi
İki ülkedeki seçim tabloları ve yenilgi süreçleri dikkat çekici rastlantılara sahne oldu.
İki müttefik liderin seçim yenilgisi süreçlerindeki çarpıcı benzerlikler, oy sayım gecesi yaşanan gelişmelerde ve sandıktan çıkan parlamento aritmetiğinde de net bir şekilde görüldü.
Nisan 2026'da sandığa giden Macaristan'da 16 yıllık iktidarını kaybeden Başbakan Viktor Orbán yenilgiyi saat 21.30 sularında kabul ederken, Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić de Ekim 2026'daki seçim gecesinde tıpkı müttefiki gibi aynı saat diliminde, 21.30'da kameraların karşısına geçerek kaybettiklerini duyurdu.
Sandıktan çıkan temsil dağılımı da iki ülkede neredeyse birebir örtüşen bir tablo ortaya koydu. Macaristan'da Péter Magyar liderliğindeki Tisza Partisi 199 sandalyeli mecliste 140 milletvekili kazanarak ezici bir çoğunluk elde ederken, Sırbistan'da ise bağımsız Öğrenci Listesi (Student List) 250 sandalyeli Sırp parlamentosunda tıpkı Macaristan'daki gibi tam 140 sandalye kazanarak iktidar partisine karşı tarihi bir zafer kazandı.
İddialara göre seçim gecesi Vučić, Orbán'ı arayarak tavsiye istedi ve Macar liderin Sırp müttefikini sokakta güç kullanmaktan vazgeçirdiği öne sürüldü. Vučić yenilgiyi açıklamadan önceki görüşmeyi reddetse de ilerleyen saatlerdeki telefon trafiğini doğruladı. Seçim zaferinin ardından Macaristan Başbakanı Péter Magyar, Sırp öğrenci hareketini arayarak tebrik eden ilk Avrupalı lider oldu.
Ortak ticari ağlar ve yargı süreçleri gündemde
Uzun yıllar boyunca devlet kurumlarını sıkı denetim altında tutan, Vladimir Putin, Şi Cinping ve Milorad Dodik ile yakın ilişkiler kuran iki lider; Belgrad-Budapeşte hızlı tren hattından petrol anlaşmalarına kadar geniş bir ekonomik ağ kurmuştu.
İktidarların sona ermesiyle birlikte her iki lider için de yolsuzluk ve görevi kötüye kullanma iddialarıyla yargı süreçlerinin başlayabileceği belirtiliyor. Sırbistan'daki Organize Suçlarla Mücadele Özel Savcılığı (JTOK) ile Macaristan'daki yeni özel savcılık birimi NVVH'nin yetki benzerlikleri, olası soruşturmalarda ortak adli mekanizmaların devreye girmesine zemin hazırlıyor.
Özellikle 1 Kasım 2024'te Novi Sad tren istasyonunun çatısının çökmesi sonucu 16 kişinin hayatını kaybettiği faciada, istasyon inşaatında Orbán'a yakın Macar şirketlerinin yer alması ve yolsuzluk iddiaları, Sırbistan'daki toplumsal patlamanın fitilini ateşleyen en kritik dönüm noktası olarak kayıtlara geçmişti.
