Muğla’nın Yatağan ilçesindeki Stratonikeia Antik Kenti’nde yer alan Roma Hamamı’nın yüzyıllara yayılan yapım, onarım ve yıkım süreci, Türk bilim insanlarının yürüttüğü disiplinler arası araştırmayla ortaya çıkarıldı. Ankara Üniversitesi ve Pamukkale Üniversitesi bünyesindeki yer bilimciler ile arkeologların ortak çalışması, anıtsal yapının mimari geçmişinin bölgede meydana gelen büyük depremlerle doğrudan bağlantılı olduğunu bilimsel verilerle ortaya koydu.

ABD'de bankacılık işlemlerinde kesinti sürüyor
ABD'de bankacılık işlemlerinde kesinti sürüyor
İçeriği Görüntüle

Tuğla, harç ve kuvars örnekleri lüminesans yöntemiyle tarihlendirildi

Ankara Üniversitesi Yer Bilimleri Uygulama ve Araştırma Merkezi ile Jeoloji Mühendisliği Bölümü ve Pamukkale Üniversitesi Jeoloji Mühendisliği ile Arkeoloji bölümlerinden araştırmacıların imzasını taşıyan çalışma, uluslararası Archaeological and Anthropological Sciences dergisinde yayımlandı. Araştırmanın odağında Roma Hamamı’nın soğukluk bölümü olan Frigidarium ve hemen bitişiğindeki Palaestra alanı yer aldı.

Söz konusu bölümlerden alınan tuğla, harç ve kuvars bakımından zengin sediment örnekleri, optik uyarmalı lüminesans yöntemiyle tarihlendirildi. Elde edilen yaş verileri; arkeolojik tabakalanma, yapıdaki çökme izleri, bölgenin tarihsel deprem kayıtları ve kazılarda gün yüzüne çıkarılan sikkelerle birlikte değerlendirilerek Bayesyen istatistiksel modelleme yoluyla ortak bir kronoloji çatısı altında birleştirildi.

Büyük Girit Depremi sonrası kapsamlı onarım, 7. yüzyılda büyük çöküş

Araştırma sonuçları, Frigidarium’un yaşam öyküsünde üç temel dönemin öne çıktığını gösterdi. İlk büyük yapı evresinin Roma İmparatorluk dönemine uzandığını belirleyen bilim insanları, ana inşa faaliyetinin Milattan Sonra (MS) 1. yüzyılın sonları ile 2. yüzyılın başları arasında gerçekleştiğini saptadı. Yapıda tespit edilen kapsamlı onarım evresi ise MS 365 ile 499 yılları arasına tarihlendirilirken, olasılık dağılımının en belirgin noktasının MS 375 civarında yoğunlaştığı belirlendi. Bu veriler, Doğu Akdeniz’de geniş çaplı yıkıma yol açan MS 365 Büyük Girit Depremi sonrasında Stratonikeia’da yoğun bir onarım ve yeniden yapılanma sürecinin yaşandığı görüşüyle örtüştü.

Frigidarium’un son büyük çöküşünün tarihlendirilmesinde ise kazılarda yıkım tabakasının altında ele geçirilen MS 613 tarihli sikkeler kritik kronolojik kanıt sağladı. Bulgular doğrultusunda çöküş aralığı MS 613 ile 850 yılları arasına daralırken, olasılık dağılımının en belirgin noktası MS 633 civarında toplandı. Tek bir yılı kesin çöküş tarihi olarak ilan etmeyen araştırmacılar; lüminesans tarihleme sonuçları, stratigrafi, sikke buluntuları ve yapısal yıkım izleri ışığında Frigidarium’un anıtsal işlevini erken 7. yüzyıldaki büyük bir sismik olayın ardından yitirdiğini değerlendirdi. Palaestra’nın güneyindeki sütunların aynı yönde devrilmiş olması, Frigidarium’daki çökmüş mimari elemanlar ve yıkım tabakasının korunmuş yapısı da ani yıkıma dair güçlü arkeolojik kanıtlar sundu.

A A 20261118 43113904 43113897 S T R A T O N I K E I A D A K I R O M A H A M A M I N I N D E P R E M V E O N A R I M O Y K U S U G U N Y U Z U N E C I K A R I L D I

Prof. Dr. Eren Şahiner: "Mineralleri birer zaman makinesi gibi kullandık"

Araştırmaya ilişkin değerlendirmelerde bulunan Ankara Üniversitesi Yerbilimleri Uygulama ve Araştırma Merkezi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Eren Şahiner, "Aşklar ve gladyatörler şehri" olarak anılan Stratonikeia Antik Kenti’nin Arkaik dönemden Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerine kadar uzanan kesintisiz bir geçmişe sahip olduğunu belirtti. Çalışmada örneklerin içindeki mineralleri birer zaman makinesi gibi kullanarak içlerinde depolanan enerjiyi laboratuvar ortamında ölçtüklerini ifade eden Şahiner, gömülerde bulunan sikkelerin de incelenmesiyle hamamın Frigidarium bölümünün Büyük Girit Depremi sonrasında onarım gördüğünü ve kentin 6-7. yüzyıl dolaylarında anıtsal etkinliğini kaybetmeye başladığını tespit ettiklerini aktardı.

Depremlerin antik kentlerdeki yerleşim dokusunu ve nüfus hareketlerini şekillendirdiğini vurgulayan Prof. Dr. Şahiner, yer kabuğunun yüzde 60’ını oluşturan kuvars ve feldspat minerallerini inceleyerek yürüttükleri çalışmaya ilişkin şunları kaydetti:

"Depremlerin yıkıcılığını, bölgedeki nüfusa ve kentleşmeye nasıl etki ettiğini görebiliyoruz. Bulduğumuz ani değişmeler bize o dönemdeki depremin aslında ne kadar büyük yıkıcılığa sahip olduğunu gösterebiliyor. Sadece bu teknikle değil, birçok farklı bilimsel teknikle bir arada değerlendirip bunun bir kombinasyonu olarak konuşabiliyoruz. Doğru örnekleme yapılıp doğru soruyu sorabilirsek, cevabı doğa bize veriyor diyebilirim. Depremler bizim bölgemizin vazgeçilmez bir unsuru. Roma'dan hatta Arkaik döneminden beri bütün yapılar, kentleşmeler buna göre gerçekleşiyor. Bu analitik teknikle bu tarz örnekler çalışılıp ileriye yönelik yeni çalışmalar çıkartılabilir. Doğa bilimleri bir bütün olduğunda güzel sorular sorulup güzel cevaplar yakalanabilir."

Kaynak: AA