Mısır'ın Batı Çölü'nde yer alan Abu-Tartur Platosu'nda bulunan fosilleşmiş köpek balığı dişleri, bölgenin milyonlarca yıl önce tropikal bir deniz ortamının parçası olduğuna ilişkin yeni veriler sundu. Kahire Üniversitesi öncülüğündeki araştırmacılar son çalışmada 14 ayrı fosil dişi inceleyerek en az beş köpek balığı türü belirledi. Daha önce aynı bölgede kaydedilen türlerle birlikte Abu-Tartur'da bilinen köpek balığı çeşitliliği en az yedi türe ulaştı.
MISIR ÇÖLÜNDE KÖPEK BALIĞI FOSİLLERİ NASIL BULUNDU?
Araştırmanın merkezinde, Mısır'ın güneybatısındaki Abu-Tartur Platosu'nun Maghrabi-Liffiya bölgesi bulunuyor. Fosiller, Geç Kretase dönemine tarihlenen Duwi Formasyonu'ndaki fosfat bakımından zengin kaya tabakalarından çıkarıldı.
Bilim insanları burada 14 izole köpek balığı dişi üzerinde çalıştı. Fosillerin siyah ve sarı renkli fosfat katmanlarından toplandığı, bugün çöl görünümündeki bölgenin oluşum sırasında deniz altında bulunduğu belirtildi.
Araştırmada tanımlanan beş tür Cretalamna cf. maroccana, Scapanorhynchus cf. raphiodon, Serratolamna cf. serrata, Squalicorax bassanii ve Squalicorax pristodontus olarak sıralandı. Bunların tamamı Abu-Tartur bölgesi için yeni kayıt niteliği taşıyor.
ÇÖLDEN NEDEN KÖPEK BALIĞI DİŞLERİ ÇIKTI?
Bugün kilometrelerce çölle çevrili olan bölgeden köpek balığı kalıntılarının çıkmasının nedeni, Kuzey Afrika'nın jeolojik geçmişinde gizli.
Duwi Formasyonu'nun oluştuğu Geç Kretase döneminde bölgede deniz seviyeleri bugünkünden farklıydı ve Mısır'ın bazı kesimleri sıcak, sığ denizlerle kaplıydı. Fosfat tabakalarının da tropikal bir deniz ortamında oluştuğu bilimsel çalışmada belirtiliyor.
Bu nedenle bugün çölün altında bulunan kaya katmanları, milyonlarca yıl önce deniz canlılarının yaşadığı ekosistemin izlerini koruyor. Bölgede köpek balıklarının yanı sıra farklı deniz omurgalılarına ait fosillerin bulunması da bu tabloyu destekliyor.
MISIR ÇÖLÜ ESKİDEN DENİZ MİYDİ?
Araştırmanın ortaya koyduğu jeolojik veriler bu soruya büyük ölçüde evet yanıtını veriyor. Abu-Tartur'daki Duwi Formasyonu, Geç Kretase'deki geniş çaplı deniz ilerlemesi sırasında oluşmuş denizel kaya katmanlarından meydana geliyor.
Daha önce aynı bölgede yapılan çalışmada 49 izole köpek balığı dişi incelenmiş ve bunların Scapanorhynchus rapax ile Cretoxyrhina mantelli türlerine ait olduğu belirlenmişti. Araştırmacılar bu bulguları Abu-Tartur'daki Lamniformes takımına ait ilk kayıtlar arasında değerlendirmişti.
Yeni araştırmayla beş farklı türün daha tanımlanması, antik denizdeki köpek balığı çeşitliliğinin düşünüldüğünden daha yüksek olduğunu gösterdi.
KAÇ KÖPEK BALIĞI TÜRÜ BULUNDU?
Abu-Tartur bölgesindeki bilimsel çalışmalar birlikte değerlendirildiğinde en az yedi farklı köpek balığı türüne ait fosil kayıtları bulunuyor.
Son araştırmada tanımlanan 14 fosil diş beş farklı türe bağlandı. Önceki araştırmalarda belirlenen iki türün eklenmesiyle bölgedeki toplam çeşitlilik yedi türe çıktı.
Bazı türler açısından keşif daha da önemli. Bilimsel makaleye göre Cretalamna cf. maroccana, Serratolamna cf. serrata ve Squalicorax bassanii Mısır için ilk kayıtlar arasında bulunuyor. Scapanorhynchus cf. raphiodon örneklerinin ise Mısır ve muhtemelen Afrika açısından önemli bir ilk kayıt olabileceği değerlendiriliyor.
KÖPEK BALIĞI DİŞLERİ NEDEN FOSİL OLARAK KALIYOR?
Köpek balıklarının iskeletlerinin büyük bölümü kemikten değil, kıkırdaktan oluşuyor. Kıkırdak yapılar fosilleşmeye kemik kadar dayanıklı olmadığından, paleontolojik kayıtlarda köpek balıklarına ait en sık rastlanan kalıntılar dişler oluyor.
Dişlerin sert ve mineral bakımından dayanıklı yapısı, milyonlarca yıl boyunca tortul kayaçların içinde korunmalarını kolaylaştırıyor. Bu nedenle araştırmacılar tarih öncesi köpek balıklarının dağılımını ve tür çeşitliliğini büyük ölçüde fosilleşmiş dişlerden hareketle belirliyor.
“BİNLERCE KÖPEK BALIĞI ÇIKTI” İDDİASI DOĞRU MU?
Konuyla ilgili bazı haberlerde “çölün altından binlerce köpek balığı çıktı” şeklinde ifadeler kullanıldı. Ancak yayımlanan bilimsel araştırma, çölün altında binlerce köpek balığı iskeleti bulunduğunu söylemiyor.
Yeni çalışmanın materyalini 14 fosilleşmiş diş oluşturuyor. Daha önceki Abu-Tartur araştırmasında ise 49 ayrı diş incelenmişti. Dolayısıyla bilimsel bulgu, çok sayıda canlı köpek balığının ya da binlerce tam iskeletin bulunduğu şeklinde yorumlanmamalı.
KÖPEK BALIĞI NEDEN GÜNDEM OLDU?
“Köpek balığı” kelimesinin 3 Ekim 2026'da Türkiye'deki aramalarda öne çıkmasının temel nedenlerinden biri, Mısır çölündeki bu paleontolojik keşfin Türkçe haber sitelerinde peş peşe yayımlanması oldu.
“Mısır çölünü kazdılar, 7 köpek balığı türü ortaya çıktı” ve “çölün altından köpek balığı çıktı” gibi başlıklar sosyal medya ve arama motorlarında merakı artırdı. Ancak keşfin kendisi yeni yapılmış bir kazıdan çok, Abu-Tartur'da toplanan fosillerin bilimsel olarak incelenmesi ve yeni tür kayıtlarının açıklanmasına dayanıyor. Türkiye'deki haber akışı ise çalışmayı yeniden gündemin üst sıralarına taşıdı.
MISIR'DAKİ KÖPEK BALIĞI KEŞFİ NEDEN ÖNEMLİ?
Abu-Tartur Platosu'ndaki köpek balığı fosilleri, yalnızca yeni tür kayıtları açısından değil, Kuzey Afrika'nın milyonlarca yıl önceki coğrafyasını anlamak açısından da önem taşıyor.
Bugün kurak çöl manzarasına sahip olan bölgenin geçmişte tropikal bir deniz ekosisteminin parçası olduğunu gösteren bulgular, Geç Kretase dönemindeki deniz yaşamının çeşitliliğine yeni veriler ekliyor. Yedi farklı köpek balığı türünün kayda geçirilmesi de Mısır'ın Batı Çölü'nün tarih öncesi deniz yaşamının önemli fosil alanlarından biri olduğunu ortaya koyuyor.
