Ekolojik Araştırmalar Derneği (EKAD) Yönetim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Onur Candan, Antalya’dan uydu takip cihazıyla denize bırakılan "Gümüş" adlı caretta carettanın, deniz yüzey suyu sıcaklıklarına dayalı çevresel modellemelerde 50 yıl sonrası için öngörülen göç rotalarından birini takip ettiğini açıkladı. Türkiye’nin ev sahipliğinde Antalya’da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı’nda (COP31) konuşan Candan, bu sıra dışı yolculuğun deniz kaplumbağalarının küresel ısınmaya karşı adaptasyon geliştirmeye başladığını açıkça ortaya koyduğunu bildirdi.
Manavgat’tan İspanya’ya uzanan 780 günlük sıra dışı Akdeniz yolculuğu
Ordu Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi öğretim üyesi Prof. Dr. Onur Candan, EKAD ve TÜPRAG Metal Madencilik işbirliğiyle yürütülen "Miner Turtle (Madenci Kaplumbağa)" projesi kapsamında 12 Temmuz 2024 tarihinde Antalya’nın Manavgat ilçesindeki Kızılot Sahili’nden Altın ve Gümüş isimli iki caretta carettanın uydu takip cihazı takılarak denize salındığını hatırlattı.
Altın’ın beklenen göç rotasını izleyerek Afrika’nın kuzeyine ulaştığını belirten Candan, Gümüş’ün ise bilim insanlarını şaşırtan bir güzergah izlediğini aktardı. Akdeniz açıklarına yönelen Gümüş; Ege Denizi’nin güneyindeki Kerpe Adası’nda mola verdikten sonra İtalya’nın Sicilya Adası’na, ardından Tunus’un Hammamet Körfezi’ne ulaştı. Göç yolculuğunu burada tamamlaması beklenirken hareketine devam eden kaplumbağa, Afrika kıyıları boyunca ilerleyerek Gazze Şeridi açıklarına, Mısır’daki Bardawil Gölü ve Ras el-Bar kıyılarına ulaştıktan sonra yeniden Sicilya’ya döndü.
Buradan Tiren Denizi’ne yönelen Gümüş, Sardunya Adası’nın batısındaki Cagliari açıklarından Cezayir’in Skikda kıyılarına geçti ve Balearik Denizi’ndeki hareketlerinin ardından İspanya’nın Torrevieja açıklarına ulaştı. Gümüş’ten ağustos sonlarına doğru İspanya açıklarında sinyalin kesildiğini belirten Candan, "Gümüş bizi çok şaşırttı. Her defasında bir noktada duracağını düşünürken yolculuğunu hiç sonlandırmadan devam etti. Onu yaklaşık 780 gün izleyebildik, artık takip edemiyoruz" ifadelerini kullandı.
"Yuvalama sezonu mayıs ayının başına doğru kaydı"
Uydu takip çalışmasının uluslararası koruma stratejileri açısından kritik bilimsel veriler sunduğunu vurgulayan Prof. Dr. Onur Candan, Akdeniz Deniz Kaplumbağaları Konferansı’na katılan diğer ülkelerdeki bilim insanlarının da carettalarda kışlama alanlarında uzun süre kalmama gibi alışılmadık göç davranışları gözlemlediğini aktararak şu değerlendirmede bulundu:
"Gümüş, caretta carettalarla ilgili deniz yüzey suyu sıcaklığını baz alarak yapılan çevresel modellemelerde 50 yıl sonrası için öngörülen rotalardan birini takip etti. Bu da deniz kaplumbağalarının küresel ısınmaya karşı adaptasyon göstermeye başladığını açık bir şekilde ortaya koydu."
Deniz kaplumbağalarının göç rotaları ve yuvalama tarihlerinin doğrudan deniz yüzey suyu sıcaklıklarıyla şekillendiğine dikkat çeken Candan, iklim değişikliğinin üreme takvimini de değiştirdiğini kaydetti. Hayvanların ellerinde bir takvim bulunmadığını ve sıcaklık verilerini takip ettiklerini belirten Candan, "Son yıllarda yuvalama sezonları mayıs ayının başına doğru kaydı. En fazla yuvalama yapılan ayı artık tek bir ay yani temmuz olarak görmüyoruz. Artık haziran ayında da temmuz ayındaki kadar yuvalama yapılıyor. Mayıs ayında önceki yıllara göre yuva sayısı artıyor. Hayvanlar küresel ısınmanın etkilerini bize açık bir şekilde gösteriyor" dedi.




