Başkentte bir özel okulda öğrenim gören ortaokul öğrencileri Zeynep Beril Eker, Kağan Güner ve Doruk Özkoyuncu, Türkçe öğretmenleri Burcu Süzer rehberliğinde önemli bir sosyal sorumluluk ve akademik başarıya imza attı. "Konuşan Eller Sözlüğü" adıyla derlenen "İşaret Dili ile Dijital Deyimler Sözlüğü" projesi, TÜBİTAK 2204-B bölge birinciliğinin ardından Türkiye finallerinde üçüncülük derecesi kazandı.
Mecaz anlamdaki "dil bariyeri" aşılıyor
Türkçede günlük kullanımda büyük yer tutan deyimler, soyut ve mecaz anlamlar içermesi nedeniyle işitme engelli bireyler tarafından genellikle gerçek (literel) anlamlarıyla algılanıyor. Bu durum, işitme engelli bireylerin hem günlük dili anlamasını zorlaştırıyor hem de kendilerini ifade etme süreçlerini kısıtlıyor. Proje, bu engeli ortadan kaldırarak işitme engelli bireylerin dil gelişimlerini desteklemeyi ve toplumsal farkındalık yaratmayı amaçlıyor.
"Türkçe ile işaret dili arasında köprü kurduk"
Projenin danışmanlığını üstlenen Türkçe öğretmeni Burcu Süzer, elde edilen başarının sadece bir dereceden ibaret olmadığını vurguladı. Süzer, yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullandı:
"Biz Türkçe ile işaret dili arasında bir köprü kurma denemesi yaptık. Dolayısıyla, işaret dilinin sadece bir iletişim aracı olmadığını, aynı zamanda dilin aktif öğreniminde de kullanılabileceğini göstermiş olduk. Bu yaklaşımla bizimkine benzer birçok projenin devam edeceğini düşünüyorum. Katılımcıların en çok merak ettiği şey günlük hayatta kullandığımız deyimlerin işaret diliyle karşılıkları oldu. Bu da projemizin akademik boyutunun yanı sıra bir farkındalık projesi olduğunu ön plana çıkartıyor."
"Gözünden Düşmek deyimini anlatmak en zoru oldu"
Projenin tercüme sürecinde görev alan ve 4 yaşından bu yana işaret dili tercümanlığı yapan öğrenci Zeynep Beril Eker, işitme engelli bireylerin dünyasını yakından tanıdığını belirtti. Eker, deyimleri tercüme ederken yaşadığı en büyük zorluğu şu sözlerle anlattı:
"En çok 'gözünden düşmek' deyiminde zorlandık. İşitme engelli bireyler gerçekten bir yerden düşmek olarak algıladıkları için 'küçümseme' ve 'düşmek' deyiminin arasındaki bağı kurmak benim için zorlayıcıydı. Deyimler soyut ve mecaz anlamlı kavramlar oldukları için onları işitme engelli bireylere anlatmamız ve işaret diline çevirmemiz bizim için oldukça zorlayıcı oldu."
Eker, temel amaçlarının işitenler ile işitme engelliler arasında fırsat eşitliği sağlamak ve empati duygusunu geliştirmek olduğunu sözlerine ekledi.
İnternet sitesi ve e-kitap olarak da erişilebilecek
Projenin teknolojik ayağını kurgulayan 12 yaşındaki Doruk Özkoyuncu, sözlüğün dijital platformu için HTML, CSS ve JavaScript dillerini kullanarak bir internet sitesi geliştirdi. Özkoyuncu, "konusanellersozluk.com" adresi üzerinden erişilebilen sitede özellikle interaktif oyun kısmını hazırlarken yeni yazılım eğitimleri aldığını belirtti.
Sözlükte yer alan her deyimin karekodunu içeren e-kitabı hazırlayan 7. sınıf öğrencisi Kağan Güner ise projenin işitme engelli bireylerin hayatını kolaylaştıracak olmasından duyduğu gururu dile getirdi.
