Doç. Dr. Caner Özdurak hissedilen gıda enflasyonunu ölçmek amacıyla takip ettiği Menemen Endeksi'nin Ekim 2026 verilerini 24 Saat ile paylaştı. Dakikalar içinde hazırlanabilen, günün her öğününde sofralarda yer bulan ve toplumun her gelir grubu tarafından tüketilen menemenin hem kültürel hem de ekonomik anlamda ortak bir uzlaşıyı temsil ettiğine dikkat çekerek Memenen endeksi hazırlamaya başladığını ifade eden Özdurak, yapımında kullanılan temel gıda kalemlerinin mutfakların vazgeçilmezi olduğunu vurguladı. Özdurak, her ay sonunda kamuoyunda sıkça tartışılan "açıklanan resmî manşet enflasyonun mutfaktaki gerçek enflasyondan çok daha düşük kaldığı" savını en yalın ve doğrudan biçimde test edebilmek amacıyla Menemen Endeksi'nin geliştirildiğini ifade etti.
Özdurak'ın hazırladığı endekse göre yumurtada görülen yüzde 3,51’lik ve kuru soğandaki yüzde 0,29’luk düşüşe rağmen; çarliston biberdeki yüzde 20,79’luk ve domatesteki yüzde 34,08’lik artış neticesinde aylık menemen enflasyonu yüzde 7,08, yıllık menemen enflasyonu ise yüzde 27,98 olarak gerçekleşti. Oynaklığın ve jeopolitik risklerin sürdüğü bu dönemde 12 aylık ortalama yıllık menemen enflasyonu da yüzde 22,02 oldu. Yaşanan fiyat hareketleriyle birlikte 1 tabak menemen yapmanın maliyeti 22,40 TL'ye tırmandı.
Domates ve biber zirveye yerleşti, İstanbul perakendesinde yüzde 26 arttı
Özdurak, Ekim ayında domates ve çarliston biber fiyatlarının sert biçimde yükselmesinin temel gerekçesini, yazlık tarla üretiminin sona erip maliyeti yüksek sera üretimine geçilmesiyle yaşanan mevsimsel arz daralması oluşturduğuna işaret etti. Gübre, zirai ilaç, işçilik, nakliye ve sera ısıtma gibi girdi maliyetlerindeki tırmanış ürünlerin piyasaya çıkış fiyatlarını doğrudan yukarı yönlü tetiklediğini belirten Özdurak resmî verilerde de bu iki ürün ekim ayının zam şampiyonları arasında yer aldığını anımsattı. Domatesin İstanbul Ticaret Odası (İTO) ve Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) raporları domates fiyatlarının markette ve üreticide olağan dışı arttığını ifade eden Özdurak çarliston biberin ise ekim ayında İstanbul perakende piyasasında tek başına yüzde 26 oranında zamlandığını sivri ve dolmalık biber çeşitleriyle birlikte ayın en çok değer kazanan ürünlerinin başında geldiğine işaret etti.
Tesislerde verimlilik yüzde 120'yi aştı, yumurtada tarihi fiyat makası oluştu
Özdurak yumurta fiyatlarındaki düşüşün ana kaynağını ise üretim artışına bağlı arz fazlasının ihracat kısıtlamaları sebebiyle iç piyasada sıkışması oluşturduğunu belirtti. Türkiye Yumurta Üreticileri Merkez Birliği (Yum-Bir) raporlarına göre, Tarım ve Orman Bakanlığı'na verilen taahhütler doğrultusunda yumurta üretimi bir önceki yıla göre yüzde 20 arttı ve tesislerdeki verimlilik yüzde 120'nin üzerine çıktı. Ancak iç piyasada fiyat istikrarını korumak için getirilen kotalar ve Körfez bölgesindeki jeopolitik riskler ihracat pazarlarını daralttı. Kısa raf ömrü nedeniyle stoklanamayan milyarlarca yumurta iç piyasaya sürüldü; toptancı piyasalarında adet bazında indirimler yaşandı. Özdurak endeksin başladığı 2018 yılından bu yana ilk defa yumurta fiyatlarının alt ve üst bantları arasında bu denli geniş bir makas meydana geldiğinin altını çizdi.
Jeopolitik riskler yapısal bozulma yarattı, pazar ile hal arasındaki makas daraldı
Özdurak, kronikleşen jeopolitik risklerin gıda, ulaştırma ve hizmetler sektöründe yapısal bir bozulmaya yol açtığına dikkat çekti. Özdurak, "Küresel çaptaki navlun ve gübre maliyetlerindeki artış gıda enflasyonunu mevsimsel etkilerden bağımsız hale getirdi. Fiyatlama davranışlarındaki ve enflasyon beklentilerindeki düzensizliklerin sürdüğü bu süreçte semt pazarları ile market fiyatları birbirine yakınsadı. Hal fiyatları ile pazar fiyatları arasındaki ayrışma devam etse de sahada yapılan denetim ve kontroller bu makası nispeten azalttı" ifadelerini kullandı.
Asgari ücretli 1 ayda 10 tabak kaybetti
Asgari ücrete ara zam gerekip gerekmediğine ilişkin tartışmaları hatırlatan Özdurak, "Yaz aylarındaki mevsimsellik etkisinin ardından ekim ayında asgari ücretlinin alım gücü yeniden geriledi; asgari ücretli bir önceki aya göre 10 menemen daha az tüketebildi. Geçen yılın aynı dönemine kıyasla toplamda 89 menemen daha fazla tüketilebilirken, Kasım 2024-Ekim 2025 ile Kasım 2025-Ekim 2026 dönemleri arasındaki kümülatif fark 731 tabak olarak gerçekleşti" değerlendirmesinde bulundu.
