Her yıl 20 Kasım, Dünya Çocuk Hakları Günü olarak anılıyor. Türkiye'de ise çocuk yoksulluğu, çocuk işçiliği, eğitimde yaşanan sorunlar ve çocuklara yönelik şiddet, uzun yıllardır gündemde. Çocuk yoksulluğu oranı 2014 yılından bu yana yüzde 30'un altına düşmezken çalışan çocukların oranı artmaya devam ediyor.

Birleşmiş Milletler (BM) Çocuk Haklarına Dair Sözleşme, 20 Kasım 1989'da BM Genel Kurulu tarafından kabul edildi. Türkiye'nin 14 Eylül 1990'da imzaladığı sözleşme, 4 Mayıs 1995'te yürürlüğe girdi. Peki, sözleşmenin kabulünün 37'nci yılında Türkiye'de çocukların durumu ne? Resmî kurumların ve ilgili kuruluşların son verileri, çocukların yoksulluktan eğitime, çalışma hayatından şiddet ve istismara kadar karşı karşıya kaldığı sorunlara ilişkin neler söylüyor?

YENİ Partili Asu Kaya:

Türkiye'de 21,4 milyon çocuk yaşıyor

TÜİK'in 2025 yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi sonuçlarına göre Türkiye'de 21 milyon 375 bin 930 çocuk bulunuyor. Çocuklar, toplam nüfusun yüzde 24,8'ini oluşturuyor. Bir önceki yıl 21 milyon 817 bin 61 olan çocuk nüfusu, bir yılda 441 bin 131 kişi azaldı. Çocukların toplam nüfus içindeki payı da yüzde 25,5'ten yüzde 24,8'e geriledi.

Çocuk nüfusun illere göre dağılımında da farklılıklar bulunuyor. Çocukların toplam nüfus içindeki payının en yüksek olduğu il yüzde 43,3 ile Şanlıurfa olurken en düşük olduğu il yüzde 15,9 ile Tunceli.

Uluslararası Çalışma Örgütü: Her 4 çocuktan biri şiddetli gıda yoksulluğu içinde

Türkiye'de 6,7 milyon çocuk yoksulluk sınırının altında

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı’nın (TEPAV) 9 Kasım 2026'da yayımladığı Yoksulluk Miras Kalmasın: Türkiye'de Çocuk Yoksulluğu ve Doğum Yardımı başlıklı araştırmaya göre Türkiye'de yaklaşık 6,7 milyon çocuk yoksulluk sınırının altında yaşıyor. TÜİK ve Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü (OECD) mikro verileri kullanılarak hazırlanan çalışmada, 2025 yılında 0-17 yaş grubundaki çocukların yüzde 31'inin gelir yoksulluğu yaşadığı hesaplandı. Toplam nüfusta yüzde 20,6 olan yoksulluk oranı, çocuklarda yüzde 31 olarak belirlendi.

Araştırmaya göre Türkiye'de çocuk yoksulluğu, 2014-2025 döneminin hiçbir yılında yüzde 30'un altına düşmedi. Söz konusu dönemde çocuk yoksulluğu oranı yüzde 30,2 ile yüzde 32,7 arasında değişti. Dört veya daha fazla çocuk bulunan hanelerde yaşayan çocukların yüzde 64'ünün yoksulluk sınırının altında kaldığı hesaplandı.

TEPAV'ın 2024 ve 2025 verilerini birlikte değerlendirdiği bölgesel analizde, çocuk yoksulluğunun en yüksek olduğu bölgelerden biri Güneydoğu Anadolu oldu. Bölgede çocuk yoksulluğu oranı yüzde 62,1 olarak hesaplanırken İstanbul'da bu oran yüzde 14,2 oldu.

Ekonomik koşulların çocukların eğitim ve sosyal etkinliklere katılımıyla ilişkisi de araştırmada ele alındı. Çalışmada aktarılan Eurostat verilerine göre 2024 yılında Türkiye'de 16 yaşından küçük çocukların yüzde 23'ü, maddi nedenlerle okul gezilerine ve etkinliklerine katılamadı. Avrupa Birliği ülkelerinde bu oran ortalama yüzde 4,5 düzeyinde kaldı.

TÜİK'in gelir yoksulluğundan daha geniş kapsamlı olan yoksulluk veya sosyal dışlanma riski göstergesinde ise çocukların yüzde 36,8'i risk altında yer aldı. Bu oran 2024 yılında yüzde 38,9 düzeyindeydi. Yoksulluk veya sosyal dışlanma riski 2025 yılında kız çocuklarında yüzde 37,8, erkek çocuklarında yüzde 36 olarak ölçüldü.

Cocuk Isciligi Sorunu Cozulmeyi Bekliyor 9Koy

15-17 yaş grubunda 882 bin çocuk çalışıyor

TÜİK'in 2025 Hanehalkı İşgücü Araştırması'na göre 15-17 yaş grubundaki çocukların yüzde 25,5'i işgücünde yer aldı. Aynı yaş grubunda istihdam edilenlerin oranı 2024 yılında yüzde 22,3 iken 2025'te yüzde 22,8'e yükseldi. Çalışan çocuk sayısı ise 869 binden 882 bine çıktı.

Dilek Kaya İmamoğlu’ndan diploma iptali kararına tepki: Hukuk güvenliğine ağır darbe
Dilek Kaya İmamoğlu’ndan diploma iptali kararına tepki: Hukuk güvenliğine ağır darbe
İçeriği Görüntüle

İstihdam oranı erkek çocuklarda yüzde 33,1, kız çocuklarda yüzde 11,9 olarak hesaplandı. TÜİK verilerine göre 2021 yılında yüzde 14 olan çocuk istihdam oranı, 2025'te yüzde 22,8'e ulaştı.

Araştırmada, 15-17 yaş grubundaki çocukların yüzde 11,5'inin ne eğitimde ne de istihdamda bulunduğu belirlendi. Bu oran 2024 yılında yüzde 10,8 düzeyindeydi.

Çocuk Işçiliği

Bir eğitim yılında en az 95 çocuk çalışırken öldü

Çocukların çalışma hayatında karşılaştığı riskler, iş cinayetlerine ilişkin kayıtlarda da yer alıyor. İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği (İSİG) Meclisinin 22 Eylül 2026'da yayımladığı rapora göre 1 Eylül 2025 ile 31 Ağustos 2026 tarihleri arasında en az 95 çocuk çalışırken hayatını kaybetti.

Yaşamını yitiren çocukların 37'si tarımda, 27'si sanayide, 18'i inşaatta ve 13'ü hizmet sektöründe çalışıyordu. Tarımda yaşamını yitiren 37 çocuktan 25'i işçi, 12'si ise ailesinin yanında çalışan çiftçi çocuklardı.

İSİG Meclisinin verilerine göre 2023-2024 eğitim-öğretim döneminde 66, 2024-2025 döneminde ise 72 çocuk çalışırken hayatını kaybetti. Son eğitim-öğretim döneminde çocuk işçi ölümleri bir önceki döneme göre yaklaşık yüzde 32 arttı.

Çocuk Işçi-1

Yoksul ailelerin çocuklarında okula devam oranı yüzde 13 daha düşük

MEB'in 1 Ekim 2026'da açıkladığı 2025-2026 örgün eğitim istatistiklerine göre Türkiye'de okul öncesi, ilköğretim ve ortaöğretim düzeyinde 17 milyon 704 bin 308 öğrenci eğitim aldı. Bu öğrencilerin 1 milyon 51 bin 493'ü açık öğretim kurumlarında kayıtlıydı.

Yaş gruplarına göre okullaşma oranı 6-9 yaş grubunda yüzde 98,46, 10-13 yaş grubunda yüzde 98,16 ve 14-17 yaş grubunda yüzde 87,09 olarak gerçekleşti.

TÜİK'in 2024-2025 eğitim-öğretim dönemine ilişkin okul tamamlama verilerine göre ortaöğretimi tamamlama oranı yüzde 81,3 oldu. Bu oran kız öğrencilerde yüzde 83,5, erkek öğrencilerde yüzde 79,2 olarak hesaplandı.

TEPAV'ın Kasım 2026'da yayımladığı araştırmada ise 15-17 yaş grubunda eğitime devam oranı, yoksul hanelerde yüzde 77,3, yoksul olmayan hanelerde yüzde 88,9 olarak belirlendi.

DİSK'ten 'çocuk işçiliği' raporu

Meslek liselerinde devamsızlık yüzde 49,78'e yükseldi

MEB'in 2024-2028 Stratejik Planı 2025 Yıl Sonu İzleme ve Değerlendirme Raporu, okullardaki devamsızlık ve sınıf tekrarı oranlarına ilişkin verileri de içeriyor.

Rapora göre 2025 yılında 20 gün ve üzerinde mazeretli veya mazeretsiz devamsızlık yapan öğrencilerin oranı genel ortaöğretimde yüzde 27,74, mesleki ve teknik ortaöğretimde yüzde 49,78 oldu.

Mesleki ve teknik ortaöğretimde 2024 yılında yüzde 40,64 olan devamsızlık oranı, 2025 yılında 9,14 puan yükseldi. Aynı rapora göre mesleki ve teknik ortaöğretimde dokuzuncu sınıf tekrar oranı da yüzde 38,43 olarak gerçekleşti. Bu oran 2024 yılında yüzde 28,47 düzeyindeydi.

Bakanlık, raporunda devamsızlığı etkileyebilecek etkenler arasında ailelerin ekonomik koşullarına, ulaşım ve sağlık sorunlarına, ailevi sorumluluklara ve öğrencilerin çalışma koşullarına yer verdi.

Çocuk istismarı ve pedofiliye hayır

Güvenlik birimlerine 267 bin 794 çocuk mağduriyeti kaydedildi

TÜİK'in Ağustos 2026'da yayımladığı Güvenlik Birimine Gelen veya Getirilen Çocuk İstatistiklerine göre 2025 yılında çocukların karıştığı 609 bin 959 olay güvenlik birimlerinin kayıtlarına geçti.

Bu olayların 267 bin 794'ünde çocuklar mağdur, 196 bin 308'inde ise suç işledikleri iddiasıyla güvenlik birimlerine gelen veya getirilen çocuklar olarak kaydedildi.

Mağduriyet kayıtlarının 224 bin 579'unu suç mağduriyetleri oluşturdu. Suç mağduriyeti kayıtlarının yüzde 59,2'sinde yaralama, yüzde 10,3'ünde cinsel suçlar, yüzde 8,5'inde aile düzenine karşı suçlar ve yüzde 5'inde tehdit yer aldı.

Çocukların cinsel istismarına ilişkin 33 bin 407 yeni soruşturma dosyası

Adalet Bakanlığının Adalet İstatistikleri 2025 yayınına göre Türk Ceza Kanunu'nun 103'üncü maddesi kapsamında düzenlenen çocukların cinsel istismarı suçuna ilişkin Cumhuriyet başsavcılıklarında 2025 yılında 33 bin 407 yeni soruşturma dosyası açıldı.

Aynı yıl, önceki yıldan devreden dosyalarla birlikte çocukların cinsel istismarı suçuna ilişkin toplam 57 bin 324 soruşturma dosyası kayıtlarda yer aldı. Bu dosyalarda toplam 62 bin 239 şüpheli kaydedildi.

Çocuk Oyun

Sözleşmede oyun hakkı, Türkiye'de çocukların yaşam hakkı tartışılıyor

Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'nin 31'inci maddesi, çocukların oyun oynama, dinlenme, eğlenme, kültürel ve sanatsal etkinliklere katılma haklarını da güvence altına alıyor. Türkiye'de ise TEPAV'ın Kasım 2026'da yayımladığı araştırmada aktarılan Eurostat verilerine göre 2024 yılında 16 yaşından küçük çocukların yüzde 23'ü maddi nedenlerle ücretli okul gezilerine ve etkinliklerine katılamadı.

TÜİK'in 2024 Çocuk Sağlığı ve Yoksunluğu Araştırması'na göre ise 15 yaş ve altında çocuğu bulunan hanelerin yüzde 18,2'si maddi yetersizlik nedeniyle çocuklarının düzenli boş zaman etkinliklerine katılımını karşılayamadı. Aynı araştırmada hanelerin yüzde 23,1'i, çocuklarına her gün en az bir kez et, tavuk veya balık içeren yemek sağlayamadığını belirtti.

Oyun, dinlenme ve kültürel yaşama katılma hakları bir yana, Türkiye'de hala çocuk ölümleri, çocuklara yönelik şiddet ve istismar gibi sorunlar tartışılmaya devam ediyor.

Muhabir: Cemre Polat