Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) tarafından yayımlanan "Tarımsal Politikaların İzlenmesi ve Değerlendirilmesi" raporu, küresel tarım sektörünün artan ekonomik etkileri bulunan kriz ve şoklarla karşı karşıya olduğunu ortaya koydu. Mısır ve Peru'nun ilk kez dahil edildiği, toplam 56 ülkenin incelendiği çalışmada kamu desteklerinin büyüklüğü, tarım politikalarının üreticiler ve tüketiciler üzerindeki sonuçları ile sektörün verimlilik ve krizlere karşı dayanıklılık kapasitesi ele alındı.
Rapora göre, dünya genelinde tarıma yönelik kamu desteklerinin toplam tutarı 2025 yılında 950 milyar doları geçerek şimdiye kadarki en yüksek seviyesine ulaştı. Desteklerin tarımsal üretim değerine oranı da 2023'te yüzde 17,6 iken 2025'te yüzde 19,1'e çıktı. Böylece uzun süredir devam eden gerileme eğilimi yerini artışa bıraktı.
Tarımsal desteklerdeki gerileme eğilimi sona erdi
OECD'nin değerlendirmesinde, gelişmekte olan ülkelerde tarıma yönelik kamu desteklerindeki yükselişin büyük ölçüde piyasa fiyatlarını etkileyen uygulamalardan kaynaklandığı belirtildi. OECD üyesi ülkelerde ise afetlerin ardından verilen olağanüstü yardımların da dahil olduğu bütçe ödemeleri daha belirgin hale geldi.
Raporda, tarım sektörüne ayrılan kaynakların önemli bir kısmının piyasa fiyatlarına doğrudan etki eden yöntemlerle dağıtılmayı sürdürdüğü kaydedildi. Bu tür politikaların, üreticilerin değişen piyasa koşullarına ve üretim gereksinimlerine uyum sağlamasını güçleştirebildiğine dikkat çekildi.
Destekleme yöntemlerinin üreticilerin kararları üzerindeki etkisinin ülkeden ülkeye farklılık gösterdiği belirtilirken, piyasa fiyatlarına müdahale eden uygulamaların tarımsal üretim sistemlerinin esnekliğini sınırlayabildiği ifade edildi.
Ülkeler arasında çiftçi desteklerinin dağılımı farklılaşıyor
Raporda, 2023-2025 döneminde incelenen ülkelerde çiftçilere doğrudan sağlanan desteklerin yıllık ortalama 661 milyar dolar düzeyinde gerçekleştiği bildirildi. Bununla birlikte, kamu kaynaklarının tarım sektörüne aktarılma biçiminin ve desteklerin ülkeler arasındaki dağılımının önemli ölçüde değiştiği aktarıldı.
Gelişmekte olan ekonomilerin küresel tarımsal üretimdeki payının yanı sıra destekleme politikalarındaki etkisinin de büyüdüğü belirtildi. Bu ülkelerde dünya piyasalarındaki fiyatlardan farklı olarak yurt içi ürün fiyatlarını yükselten veya düşüren uygulamaların daha yaygın olduğu kaydedildi.
Söz konusu politikaların tarımsal üreticilerin değişen koşullara uyum sağlama imkanlarını daraltabildiği ve sektörün dış şoklar karşısındaki dayanıklılığını olumsuz etkileyebildiği değerlendirmesine yer verildi.
Tarımsal destekler bazı ürünlerin iç piyasa fiyatlarını yükseltti
OECD çalışmasında, kamu desteklerinin tüketiciler üzerindeki etkileri de incelendi. Birçok ülkede uygulanan destekleme yöntemlerinin bazı tarım ürünlerinin yurt içindeki satış fiyatlarını uluslararası piyasa seviyelerinin üzerine çıkardığı belirtildi. Bu durumun, tüketicilerin aynı gelirle satın alabildiği ürün miktarını azaltarak satın alma gücü üzerinde baskı oluşturduğu kaydedildi.
Raporda, 2023-2025 döneminde tarım sektörüne aktarılan toplam desteğin yaklaşık yarısının üretim ve uluslararası ticaret üzerinde en fazla piyasa bozucu etki oluşturma potansiyeli taşıyan yöntemlerden sağlandığı bildirildi.
Buna karşılık, tarımsal üretimin uzun vadede gelişmesini sağlayacak yatırımların aynı ölçüde artırılamadığına işaret edildi. Sektörün dayanıklılığını güçlendirecek ve sürdürülebilir verimlilik artışına katkı sunacak kamu yatırımlarının, tarımın değişen ihtiyaçlarının gerisinde kaldığı belirtildi.
Tarımsal altyapı ve inovasyon yatırımları yetersiz kaldı
Tarımsal altyapı, araştırma-geliştirme ve yenilik faaliyetlerini kapsayan genel hizmetlere yönelik kamu harcamalarının 2023-2025 döneminde yıllık ortalama 118 milyar dolar olduğu açıklandı. Raporda, bu alanlara ayrılan kaynakların tarım sektörünün karşı karşıya olduğu dönüşüm ihtiyaçları bakımından önem taşıdığı vurgulandı.
Küresel ölçekte artan risklerin, tarım politikalarında kısa vadeli müdahalelerin yanı sıra uzun vadeli planlamayı da gerekli kıldığı ifade edildi. Üretim kapasitesinin korunması, verimliliğin artırılması ve olası krizlerin etkilerinin azaltılması için kamu yatırımlarının güçlendirilmesi gerektiği kaydedildi.
Hürmüz Boğazı'ndaki gelişmeler tarımsal girdileri etkiledi
OECD raporunda, Hürmüz Boğazı'nın kapanmasının tarımsal üretimde kullanılan girdiler üzerindeki baskıyı artırdığına dikkat çekildi. Bu gelişmenin, tarımsal ürün piyasalarına da dolaylı biçimde yansıdığı belirtildi.
Çalışmada ayrıca 2025-2026 döneminde aşırı hava olayları ve doğal afetlerin etkilerini azaltmak amacıyla farklı ülkelerde 30'dan fazla acil politika uygulamasının hayata geçirildiği bilgisi paylaşıldı. Bu müdahaleler, tarım sektörünün iklim kaynaklı risklere karşı korunması amacıyla alınan önlemler kapsamında değerlendirildi.
OECD'den tarımsal desteklerin yeniden düzenlenmesi önerisi
Raporda, tarımsal desteklerin çevresel hedeflerle bağlantısının henüz sınırlı düzeyde kaldığı tespitine yer verildi. Üretim miktarına ve ürün fiyatlarına bağlı, piyasa işleyişini bozabilecek desteklerin azaltılarak daha belirli hedeflere yönelik uygulamalara ağırlık verilmesi önerildi.
OECD, tarım sektörünün verimlilik ve dayanıklılık kapasitesinin geliştirilmesi için inovasyon, bilgi sistemleri, altyapı ve risk yönetimi alanlarındaki yatırımların artırılmasına işaret etti. Ayrıca kamu desteklerinin ölçülebilir çevresel sonuçlarla daha doğrudan ilişkilendirilmesi gerektiği belirtildi.
Raporda, tarımsal politikaların yalnızca üreticilere sağlanan mali kaynakların büyüklüğü üzerinden değerlendirilmemesi gerektiği ortaya konuldu. Desteklerin hangi yöntemlerle verildiği, üretim ve piyasa koşullarını nasıl etkilediği ve uzun vadeli yatırımlara ne ölçüde katkı sağladığı da değerlendirme başlıkları arasında yer aldı.
