Londra Queen Mary Üniversitesi'nden araştırmacılar Peter Sasieni ve Milena Falcaro tarafından yürütülen ve 17 Haziran 2026'da tıp dünyasının önde gelen bilimsel yayın organlarından İngiliz tıp dergisi The Lancet'te yayımlanan araştırmaya göre İngiltere'de 2020-2024 yılları arasında 20-24 yaş aralığındaki kadınlar arasında rahim ağzı kanserinden hiçbir ölüm kaydedilmedi. Bu yaş grubunda HPV (İnsan Papilloma Virüsü) aşılama kapsamı yüzde 90'a yakın seviyedeydi.
Cancer Research UK'nin (İngiltere merkezli kanser araştırma kuruluşu) desteğiyle yürütülen ve 2001-2024 yılları arasındaki ulusal ölüm verilerini inceleyen çalışma, yüksek HPV aşılama kapsamının rahim ağzı kanseri ölümlerinde belirgin bir düşüşle ilişkili olduğuna dair ulusal düzeyde ilk sağlam kanıtı sundu. İngiltere'de 2008 yılında 12-13 yaşındaki kız çocuklarına yönelik başlatılan okul bazlı ulusal aşılama programının, bugüne kadar yaklaşık 200 rahim ağzı kanseri ölümünü önlediği tahmin ediliyor. Araştırmaya göre 12-13 yaşında aşılanan çocukların 30 yaşına gelmeden rahim ağzı kanserinden ölme riski sıfıra yakın seviyede bulundu.
Araştırmanın baş yazarı Profesör Peter Sasieni, ekibinin yirmi yılı aşkın süredir HPV'nin rahim ağzı kanserine neden olduğunu ve aşının enfeksiyonu, kanser öncesi değişiklikleri ve hastalığın kendisini önlediğini gösteren kanıtlar biriktirdiğini belirterek, bu çalışmanın HPV aşılamasının ölüm oranları üzerindeki etkisini ortaya koyan ilk araştırma olduğunu söylüyor.
Türkiye'de üçüncü bakan, üçüncü "ücretsiz olacak" sözü
Türkiye'de HPV aşısı hâlâ ulusal aşı takvimine alınmadı. Aile Sağlığı Merkezleri'nde ücretsiz uygulanan 13 temel aşı arasında HPV aşısı bulunmuyor; aşı, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından da karşılanmıyor.
Konuya ilişkin "ücretsiz yapılacak" sözü, art arda görev yapan üç sağlık bakanı tarafından farklı tarihlerde verildi. Dönemin Sağlık Bakanı Fahrettin Koca, 2022 sonunda aşının ulusal takvime alınacağını ve ücretsiz uygulanacağını duyurdu; sözün üzerinden geçen sürede hangi yaş gruplarının kapsanacağına ilişkin somut bir adım atılmadı. Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, 12 Haziran 2025'te yaptığı açıklamada, 2025 yılı sonunda HPV aşı programının başlatılacağını ve Sağlık Bakanlığı'nca belirlenecek yaş grubunun aşıyı ücretsiz olarak alabileceğini ifade etti. Memişoğlu, aynı açıklamada özellikle 13 yaşındaki çocuklara aşının 2025 sonu itibarıyla ücretsiz ulaştırılacağını söyledi.
Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurulu, 13 Haziran 2023 tarihli kararında konuya ilişkin HPV aşısının ücretsiz uygulanmamasının kadınlar ve çocuklar aleyhine bir ayrımcılık oluşturduğu yönündeki başvuruyu, bu iddiayı destekleyecek yeterli kanıt sunulmadığı gerekçesiyle reddetti. Bununla birlikte Kurul, Sağlık Bakanlığı'nın kendi yazılı görüşünde HPV aşısının kadın ve erkek sağlığını korumada yüzde 90 koruyuculuğa sahip olduğunu vurguladığını belirterek, halk sağlığının korunmasında devletin pozitif yükümlülüğünü hatırlattı ve aşının ulusal takvime alınması yönündeki çalışmaların hızlandırılması ile ücretsiz sunulması hususunda Sağlık Bakanlığı'na tavsiyede bulundu.
Ancak 2026 yılı ortasına gelindiğinde verilen sözlerin hiçbiri uygulamaya geçmedi. Sağlık Bakanlığı'nın 2026 yılı bütçesinin TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu metninde üç yıldır sözü verilen ücretsiz HPV aşısına ilişkin herhangi bir madde bulunmadı. Kadınlar Burada Platformu, aynı süreçte Sağlık Bakanlığı'na kanseri önleyen aşının ücretsiz olmamasının sağlık hakkının ihlali olup olmadığını sordu; İstanbul Tabip Odası ise Rahim Ağzı Kanseri Farkındalık Ayı'nda yaptığı açıklamada aşının ulusal takvime eklenmesini talep etti.
Tek doz aşı bedeli dört yılda yaklaşık 6,6 katına çıktı
Mevcut durumda, HPV aşısı ulusal takvimde yer almadığı için bireyler aşıya ancak kendi imkanlarıyla eczaneler üzerinden veya bazı yerel yönetimlerin başlattığı sınırlı aşılama projeleri aracılığıyla erişebiliyor. Aşının ücretsiz olarak devlet tarafından karşılanmasına dair yasal sürecin ve teknik hazırlıkların hangi tarihte sonuçlanacağı ise belirsizliğini koruyor.
Sağlık Bakanlığı'nın referans fiyat listesine göre, Türkiye'de daha az tercih edilmeye başlanan dörtlü HPV aşısının (Gardasil) eczane satış fiyatı 2022 yılı başında 583,23 lira seviyesindeyken, aynı yılın sonunda bin 215,57 liraya yükseldi. Bu rakam, 2024 yılı sonunda 2 bin 876,68 liraya, Haziran 2026 itibarıyla ise 3 bin 864,79 liraya çıktı. Buna göre, 2022 yılı başından bu yana resmi referans fiyatı yaklaşık 6,6 katına çıkmış durumda. Günümüzde daha yaygın kullanılan ve dokuz HPV tipine karşı koruma sağlayan dokuzlu aşı türünün (Gardasil 9) fiyatı ise farklı sağlık kuruluşu kaynaklarına göre güncel olarak 6 bin ila 9 bin lira bandında değişiyor. Tam bağışıklık için 15 yaş üstü bireylerde 3 doz gerekiyor.
HPV aşısının SGK tarafından karşılanmaması nedeniyle, kendi imkanlarıyla aşı yaptıran bazı vatandaşlar bedelin iadesi için SGK'ya karşı dava açtı. Emsal niteliği taşıyan çok sayıda davada, mahkeme aşının hayati önemine ve yüksek koruyuculuk oranına dayanarak SGK'nın aşı bedelini faiziyle birlikte ödemesine hükmetti.
Dünyada onlarca ülke yıllardır aşıyı ücretsiz uyguluyor
Dünya genelinde çok sayıda ülke, rahim ağzı kanserinin önlenmesi amacıyla HPV aşısını yıllardır ulusal bağışıklama programlarına dahil etmiş durumda.
Avustralya, 2007 yılında başlattığı okul bazlı Ulusal HPV Aşılama Programı ile dünyada bu alanda en kapsamlı devlet destekli uygulamayı gerçekleştiren ülke oldu. Program, 12-13 yaş grubundaki tüm öğrencilere okullarda ücretsiz aşı sağladı ve 2013 yılında erkek öğrencileri de kapsayacak şekilde genişletildi. Avustralya, bu sayede dünyada rahim ağzı kanserini tamamen ortadan kaldırmaya en yakın ülke olarak gösteriliyor.
İngiltere'de ulusal aşı programı 2008 yılında başladı ve 12-13 yaş grubundaki kız çocuklarına okul bazlı olarak ücretsiz uygulandı. Almanya'da ise farklı bir model izlendi: Almanya'da 12-17 yaş grubundaki kız çocukları için HPV aşısı, Mart 2007'den itibaren Almanya Daimi Aşılama Komisyonu (STIKO) tarafından tavsiye edildi ve bu yaş grubu için aşı ücretsiz hale geldi; bedel doğrudan sağlık sigortası kurumlarınca karşılandı.
Kanada'da 2007-2010 yılları arasında tüm eyalet ve bölgeler, kız çocukları için kamu finansmanlı, okul bazlı HPV aşılama programlarını devreye aldı. Programlar kademeli olarak üç dozdan iki doza, dörtlü aşıdan dokuzlu aşıya ve kız çocuk odaklı politikadan cinsiyet-nötr politikaya evrildi. Amerika Birleşik Devletleri'nde ise aşı 2006 yılından itibaren kullanımda. Vaccines for Children programı, Medicaid ve 2010 sonrası Affordable Care Act (ACA) kapsamında sigortalı ya da düşük gelirli çocuklara ve gençlere ücretsiz erişim sağlanıyor.
Gelişmekte olan ülkeler arasında da örnekler bulunuyor. Ruanda, 2011 yılında 15 yaşından küçük kız çocuklarını kapsayan okul bazlı bir yakalama programıyla HPV aşılamasını ulusal düzeyde uygulamaya koyan ilk Sahra altı Afrika ülkesi oldu. Güney Afrika, Nisan 2014'te dokuz yaş ve üzerindeki dördüncü sınıf kız öğrencilere ücretsiz aşı sunarak Ruanda ve Seyşeller'in ardından ulusal HPV aşılaması başlatan ilk ülkelerden biri oldu. Senegal'de ise 2018 yılında Gavi Aşı İttifakı desteğiyle ulusal HPV aşılama programı başlatıldı ve dokuz yaşındaki kız çocuklarına sağlık tesisleri, okullar ve toplum sağlığı hizmetleri aracılığıyla iki doz halinde uygulandı.
Aşı karşıtı söylemlere karşı bilimsel uyarı
Lancet araştırması, sonuçlarını yalnızca İngiltere'deki başarıyla sınırlı tutmadı; araştırmacılar, küresel ölçekte düşüş eğiliminde olan aşılanma oranlarına ve artan aşı kuşkuculuğuna dikkat çekti. Araştırmacılar, HPV aşı oranlarının düştüğü ve aşı kuşkuculuğunun arttığı bir dönemde, yüksek toplumsal kapsamla uygulanan HPV aşılamasının ardından rahim ağzı kanseri ölümlerinde belirgin bir düşüş yaşandığını göstermenin önemli olduğunu vurguladı. Bu uyarı, Amerika Birleşik Devletleri'nde aşı karşıtı söylemlerin kamu sağlığı politikalarında giderek daha görünür hale geldiği bir döneme denk geldi.
Dünya Sağlık Örgütü, 2030 yılına kadar 15 yaşına gelen kız çocuklarının yüzde 90'ının HPV aşısını olmasını küresel hedef olarak belirledi. İngiltere'nin elde ettiği sonuçlar, bu hedefin halk sağlığı açısından taşıdığı önemi sayısal verilerle teyit etmiş oldu. Türkiye'de ise HPV aşısının ulusal takvime alınması talebi, yıllardır hekim odaları, kadın örgütleri ve insan hakları kurumları tarafından dile getirilmesine karşın bütçe ve uygulama düzeyinde karşılık bulmadı.
HPV nedir?
Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre HPV, dünyada en yaygın cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan biri. Kadınlarda serviks kanserlerinin yüzde 99'u HPV enfeksiyonuyla ilişkili. Türkiye'de serviks kanseri kadınlarda en sık görülen dokuzuncu kanser türü olarak yer alıyor. 100'den fazla türü olan Human Papilloma Virüs, genellikle ağız içi, penis, vajina, anüs ve rahim ağzı gibi bölgelerde yerleşerek, ciddi hastalıklara neden olabiliyor. Düşük riskli HPV tipleri genellikle genital siğillere yol açarken, yüksek riskli tipler rahim ağzı, anüs, penis, vajina ve boğaz kanserlerine neden olabiliyor. Virüs en sık cinsel yolla bulaşıyor; vajinal doğum sırasında anneden bebeğe bulaşma riski de bulunuyor.
