Irak, 329 sandalyeli Temsilciler Meclisi için kritik bir parlamento seçimine hazırlanıyor. Seçim, güvenlik güçleri ve yerinden edilmiş kişiler de dahil olmak üzere yarın başlayacak oy kullanma süreciyle salı günü gerçekleştirilecek. Seçimin sonucuna göre Başbakan Muhammed Şiya Sudani’nin ikinci dönem görevde kalıp kalamayacağı belli olacak.
ANKA Haber Ajansı’ndan Narin Diri’nin haberine göre, seçim, İsrail ile İran arasında olası bir çatışma ve ABD’nin Irak’taki İran bağlantılı gruplara yönelik baskısının arttığı, Bağdat’ın ABD ve İran arasında hassas bir denge kurmaya çalıştığı bir ortamda yapılıyor.
Seçim sistemi ve siyasi yapı
Irak’ın 2005 Anayasası ile şekillenen parlamenter sisteminde meclis 329 üyeden oluşuyor. Sandalyelerin yüzde 25’i kadınlara, dokuzu ise Hristiyanlar, Yezidiler ve diğer azınlıklara ayrılmış durumda. Cumhurbaşkanı parlamentoda seçilirken, başbakan seçimden sonra kurulan en büyük koalisyon tarafından belirleniyor. Bu nedenle en çok oyu alan parti tek başına hükümet kuramayabiliyor. Ülkede 2003 sonrası yerleşmiş güçler ayrılığı geleneğine göre Cumhurbaşkanlığı Kürtlerden, Başbakanlık Şiilerden, Meclis Başkanlığı ise Sünnilerden seçiliyor.
Bu seçimde 7 bin 700’den fazla aday yarışıyor. Son yıllarda artan seçmen ilgisizliğinin bu seçimde de etkili olmasından endişe ediliyor. Oy kullanma hakkına sahip 32 milyon kişiden yalnızca 21,4 milyon kişi seçmen kartlarını güncelledi. Yurt dışında sandık kurulmayacak.
Başlıca bloklar ve boykot
Şii siyasetinde Sudani’nin Yeniden Yapılanma ve Kalkınma Koalisyonu, Nuri el-Maliki’nin Hukuk Devleti Koalisyonu ve İran bağlantılı grupların Sadiqun listeleri öne çıkıyor. Sünni cephede eski Meclis Başkanı Muhammed Halbusi’nin Takaddum Partisi ile Azm İttifakı dikkat çekiyor.
Kürtler arasında ise Kürdistan Demokrat Partisi (KDP), Yurtseverler Birliği Partisi (PUK) ve 2022’de PUK’tan ayrılan Halk Cephesi yarışıyor.
2021’de birinci gelen Mukteda es-Sadr, hükümet kurma girişimlerinin başarısız olmasının ardından siyaseti boykot etti ve destekçilerine sandığa gitmeme çağrısı yaptı. Anketler Sudani’nin koalisyonunu yüzde 16,7 ile önde gösteriyor; onu KDP, Takaddum, Maliki ve Sadiqun takip ediyor.
Ekonomi ve hizmetler seçmen gündeminde
Iraklı seçmenler için güvenlikten ziyade ekonomi, işsizlik ve kamu hizmetlerinin yetersizliği öncelik kazanmış durumda. Dünya Bankası verilerine göre yoksulluk oranı yüzde 17,5, işsizlik ise yüzde 15,5. Elektrik kesintileri ülke genelinde kronik hâl almış, halk özel jeneratörlere bağımlı şekilde yaşıyor.
Sudani, kampanyasının son döneminde kalkınma ve ekonomik yatırım vurgusunu artırdı; 100 milyar dolarlık yatırım çektiğini, petrol bağımlılığını azalttığını ve ülkeyi bölgesel çatışmalardan uzak tuttuğunu belirtti. Irak son dönemde TotalEnergies ile büyük bir petrol ve gaz projesi başlattı ve ilk sanayi ölçekli güneş enerji santralini Kerbala’da devreye aldı.
Güvenlik ve siyasi şiddet
IŞİD’in büyük saldırı kapasitesi sona ermiş olsa da örgüt kırsalda hücre tipi saldırılar yapmaya devam ediyor. Uyuşturucu kaçakçılığı özellikle güneyde ciddi bir sorun. Geçen ay Irak ve Suriye güvenlik güçleri 1,27 milyon Captagon hapını ele geçirdi. Seçim öncesi siyasi şiddet de risk oluşturuyor; 15 Ekim’de Bağdat İl Meclisi üyesi ve Sünni aday Safaa el-Meşhedani suikasta uğradı.
Dış politika ve İran-ABD dengesi
Sudani hükümeti, İran ve ABD arasında hassas bir denge kurarak dış politika yürütüyor. ABD zaman zaman İran bağlantılı milislere saldırılar düzenliyor. 2023’te yapılan anlaşma ile bazı Amerikan üslerinden çekilme planı olsa da danışmanlar ülkede kalıyor. Enerji krizine dair endişeler, Mart ayında İran’dan elektrik ithalatına getirilen sınırlamalarla arttı. Ayrıca Haşdi Şabi milislerinin resmi devlet yapısına entegre edilmesi tasarısı ABD’nin tepkisini çekti.
Irak siyasetinde en çok oyu alan liste genellikle hükümeti tek başına kuramıyor. 2021 seçimlerinde Sadr Hareketi birinci gelmiş, ancak koalisyon kurma başarısız olunca süreç tıkanmıştı. Bu nedenle seçim sonrası koalisyon pazarlıkları, ülkenin yeni yönetimini belirlemede belirleyici olacak.
