Evde yemek hazırlamak, çocuğu okula götürmek ya da alışveriş yapmak günlük işlerin görünen bölümünü oluşturuyor. Ne pişirileceğinin kararlaştırılması, evdeki eksiklerin hatırlanması, doktor randevularının ayarlanması ve okul takviminin izlenmesi gibi akılda tutulması gereken şeyler ise akademik çalışmalarda “bilişsel emek” kapsamında değerlendiriliyor. Son araştırmalar, bu görevlerin ev içinde nasıl paylaşıldığını fiziksel işlerden ayrı olarak ele alıyor.
Türkiye İstatistik Kurumunun (TÜİK) 2026 Haziran ayında yayımladığı 2025 Zaman Kullanım Araştırması, ev ve aile bakımına ayrılan süredeki farkı ortaya koyuyor. Araştırmaya göre kadınlar bu işlere günde ortalama 4 saat 3 dakika, erkekler ise 58 dakika ayırıyor. Yani kadınların ev ve bakım işlerine ayırdığı süre erkeklerin yaklaşık 4,2 katı.
Kadınlar çalışsa da ev yükü erkeklerin üç katı
Kadınların ücretli bir işte çalışması da ev ve bakım işlerine ayrılan süredeki farkı ortadan kaldırmıyor. Çalışan kadınlarla çalışan erkekler karşılaştırıldığında, kadınların bu işlere ayırdığı süre yine üç katı aşıyor.
TÜİK’in Türkiye genelinde 12 bin 600 örnek hanede yürüttüğü zaman kullanımı çalışmasına göre çalışan kadınların ev ve aile bakımına ayırdığı süre günlük 2 saat 38 dakika. Çalışan erkeklerde ise bu süre 47 dakika. Böylece çalışan kadınlar, çalışan erkeklere göre ev ve aile bakımına yaklaşık 3,4 kat fazla zaman harcıyor.
İstihdamda olmayan kadınlar ev ve aile bakımına günde 4 saat 33 dakika, istihdamda olmayan erkekler ise 1 saat 17 dakika ayırıyor.
Ev işleri ortak yapılsa da planlamayı kadınlar yapıyor
Ev işlerinin yapılmasıyla bu işlerin ne zaman, nasıl ve kim tarafından yapılacağının düşünülmesi, araştırmalarda ayrı sorumluluklar olarak ele alınıyor. Türkiye’de doğrudan bu konuya odaklanan çalışmalardan biri, TED Üniversitesinden Aylin Çakıroğlu Çevik ve Gülçin Con Wright tarafından hazırlandı. Ankara Üniversitesi Fe Dergi’de 2023’te yayımlanan “Hane İçi Karşılıksız Emeğin Zihinsel Yük Boyutu” başlıklı araştırmada, Ankara’daki bir vakıf üniversitesinde çalışan 111 kişinin yanıtları incelendi.
Araştırmada yemek yapmanın planlanmasını genellikle veya her zaman kadınların üstlendiği yanıtlarının toplamı yüzde 63,2 oldu. Evin toplanmasını planlamada bu oran yüzde 64,8’e, banyo ve tuvalet temizliğinin planlanmasında yüzde 72,1’e çıktı. Alışveriş listesi hazırlamayı düşünme konusunda da katılımcıların yüzde 50’si kadınların daha sık sorumluluk üstlendiği yönünde yanıt verdi.
Hitit Üniversitesinden Müberra Doğan ve Menekşe Şahin’in Mart 2026’da yayımlanan “Modern Ailede Çalışan Kadınların Zihinsel ve Duygusal Yük Deneyimleri Üzerine Nitel Bir Araştırma” başlıklı makalesi de ev içindeki planlama ve takip işlerini ele aldı. Çorum’da ücretli bir işte çalışan ve çocuk bakımına katılan 10 kadınla yapılan görüşmelerde, ev işlerinin fiziksel olarak paylaşılması ile bu işlerin düzenlenmesinin farklı sorumluluklar olduğu görüldü.
Çalışmanın bulgularına göre yapılacakların hatırlanması, aile üyelerinin ihtiyaçlarının takip edilmesi ve ev içindeki işlerin koordine edilmesi ağırlıklı olarak kadınların sorumluluğunda. Makalede yer verilen görüşme kayıtlarında bir katılımcının “Her şeyi düşünen kişi benim”, bir diğerinin ise “Eş olmaktan çok yönetici gibiyim” ifadeleri bulunuyor. Araştırmada bu deneyimler, sürekli planlama yapma, bir işi unutma kaygısı ve kontrol etme sorumluluğuyla ilişkilendiriliyor.
Zihinsel işler fiziksel işlerden daha yorucu bulunuyor
Evdeki işleri sürekli düşünmenin yarattığı yorgunluk, Eylül 2026’da PLOS One dergisinde yayımlanan iki araştırmada ele alındı. Araştırmaların ilkine 368 kadın, ikincisine ise bin 891 anne katıldı. İlk çalışmada annelerin planlama ve organizasyon gibi görünmeyen görevleri yemek yapmak ve çamaşır yıkamak gibi fiziksel işlerden daha stresli ve daha eşitsiz paylaşılan sorumluluklar olarak değerlendirdiği görüldü.
Her iki araştırmada da yapılacak işleri sürekli düşünmek ve işlerin hiçbir zaman tamamen bitmediği hissi, zihinsel yükün en sık karşılaşılan nedenleri arasında yer aldı. Çalışmalarda zihinsel yük ile kaygı ve depresyon belirtileri arasında ilişki bulundu.
Anneler zihinsel ev işlerinin yüzde 73’ünü üstleniyor
ABD’de 322 anneyle yürütülen ve Archives of Women’s Mental Health dergisinde yayımlanan araştırmada, 30 farklı ev işi için planlama sorumluluğu ile fiziksel uygulama ayrı ayrı ölçüldü. Annelerin yanıtlarına göre ev içindeki bilişsel emeğin ortalama yüzde 72,6’sı kendileri, yüzde 27,4’ü eşleri tarafından üstleniliyor. Aynı hanelerde fiziksel işlerin dağılımı ise annelerde yüzde 63,6, eşlerinde yüzde 36,4 olarak hesaplandı.
Araştırma, market alışverişi üzerinden bu ayrımı örneklendiriyor. Alışverişe gitmek bir görev olarak değerlendirilirken evde hangi ürünlerin eksildiğini kontrol etmek, haftalık yemekleri planlamak ve alışveriş listesini hazırlamak bilişsel görevler arasında yer alıyor. Çalışmada incelenen 30 görevin 29’unda annelerin planlama payı daha yüksek çıktı. Çöpün çıkarılması, erkeklerin hem planlama hem uygulamada daha fazla sorumluluk üstlendiği tek görev oldu.
Erkekler eşlerinin zihinsel yükünü daha az sanıyor
Ekonomi Politikası Araştırma Merkezi (CEPR) tarafından Mayıs 2025’te yayımlanan “Beyond Time: Unveiling the Invisible Burden of Mental Load” başlıklı çalışmada, İtalya’da 415 çiftin ev içindeki sorumlulukları nasıl değerlendirdiği karşılaştırıldı. Araştırmada kadınların yüzde 54,7’si ev işlerinin planlanmasından ağırlıklı olarak kendilerini sorumlu görürken erkeklerin yüzde 42,7’si bu sorumluluğun eşlerinde olduğunu düşündü. Çocukların günlük yaşamının düzenlenmesinde ise kadınların yüzde 45’i kendilerini başlıca sorumlu olarak değerlendirirken erkeklerin yüzde 35,9’u eşlerini sorumlu gördü.
Araştırmada aynı evde yaşayan çiftlerin yanıtları da karşılaştırıldı. Çiftlerin yüzde 36’sının ev işlerinin planlanmasından kimin sorumlu olduğu konusunda farklı düşündüğü görüldü. Çiftlerin yüzde 27’sinde kadınlar, eşlerinin değerlendirdiğinden daha fazla sorumluluk üstlendiklerini düşünürken bunun tersi yöndeki görüş ayrılığı yüzde 9’da kaldı.
Ev içindeki planlama sorumluluğunun paylaşımından duyulan memnuniyet de kadınlarla erkekler arasında farklılık gösterdi. Sıfır ile 100 arasında yapılan değerlendirmede kadınların ortalama memnuniyet puanı 67,3, erkeklerin ise 75,6 oldu.
Kadınlar iş yerinde de evdeki işleri düşünüyor
Aynı araştırmada zihinsel yükün ücretli çalışma saatlerine de yansıdığı görüldü. Çalışan kadınların yüzde 41,1’i iş yerindeyken ev işlerinin planlanmasını çok sık düşündüğünü ifade ederken erkeklerde bu oran yüzde 9,6 oldu. Çocukların günlük işlerinin düzenlenmesini iş saatlerinde çok sık düşünme oranı ise kadınlarda yüzde 47,3, erkeklerde yüzde 13,5 olarak hesaplandı.
Avustralya'daki Queensland Üniversitesi tarafından Ağustos 2026'da yayımlanan bir başka araştırmada da 235 çiftin ev içindeki sorumlulukları karşılaştırıldı. Kadınlar, evin ve aile yaşamının düzenlenmesi için gereken düşünme, planlama ve takip işlerini erkek partnerlerinin bildirdiğinden yaklaşık yüzde 25 daha fazla üstlendiklerini ifade etti. Çalışmada çiftlerin ev içi sorumlulukların paylaşımını farklı değerlendirmesiyle ilişki memnuniyeti arasında da bağlantı bulundu.
