Eskişehir’de Doruk Madencilik’te 13 yıl çalışan Bilal Demirel’in yaşadıkları, işçilerin haklarını ödemeyen patronların nelere neden olduklarının da göstergesi. Aileye katkı için çalışan eşinin henüz 36 yaşında iken, işyerinde kalp krizi geçirerek yaşamını yitirdiğini anlatan Bilal Demirel, eşinin acısını içine gömerek iki çocuğuyla Bartın’a dönmüş. Yıllardır da alacakları için mücadele veriyor.
Yıldızlar SSS Holding’e bağlı Eskişehir’deki Doruk Madencilik’te 2010 ile 2023 yılları arasında çalışan Bartınlı maden işçisi Bilal Demirel, yıllarca yerin altında çalıştı. Ancak TMSF’deki işlerinin 2022 yılı sonunda Sebahattin Yıldız’ın sahibi olduğu Yıldızlar SSS Holding’e devredilmesinin ardından maaşların düzenli ödenmemeye başlaması, Demirel ailesinin hayatını da değiştirdi. Eşinin aileye katkı için çalışmaya başladığını ve 36 yaşında iken, işyerinde geçirdiği kalp krizi sonucu yaşamını yitirdiğini anlatan Bilal Demirel, iki çocuğu ile memleketi Bartın’a döndüğünü, haklarını aldıktan sonra emekliliğini doldurmak için yeniden çalışmaya başlayacağını söyledi.
Kirada oturan ve memleketlerinden uzakta yaşayan aile, düzenli gelirlerini kaybedince geçim sıkıntısıyla karşı karşıya kaldı. Demirel’in eşi de aile bütçesine katkı sağlamak için çalışmaya başladı. Ancak Demirel, eşini işe başladıktan yalnızca altı ay sonra kaybetti.
Sakarya Caddesi’ndeki Türkiye Maden İş üyesi maden işçilerinin eyleminde konuştuğumuz Bilal Demirel hüzünlü; “Hanım, ‘Ben sana yardım amaçlı çalışabilir miyim?’ dedi. Çalışabileceğini söyledim. Altı ay çalıştı, sonra kalp krizinden öldü. Öldüğünde 36 yaşındaydı” dedi.
“Önceden mutluyduk, maaşımız her ayın 8’inde yatıyordu”
Bilal Demirel, maden işletmesinin TMSF yönetiminde olduğu yıllarda ücretlerin düzenli ödendiğini, ailelerinin geçimini sağlamakta herhangi bir sorun yaşamadıklarını söyledi.
Demirel, “2016’dan 2022’ye kadar TMSF burayı çok güzel işletti. Her ayın 8’inde maaşlarımızı alıyorduk. Hiçbir sıkıntımız yoktu. Her türlü ihtiyacımızı gideriyorduk. Önceden daha mutluyduk” diye anlattı.
Ancak şirketin 2022 yılının aralık ayında Yıldızlar SSS Holding’e devredilmesinin ardından durumun değiştiğini belirten Demirel, ücretlerin düzenli ödenmediğini, bir ay yatarsa öbür ay yatırılmadığını ifade etti.
Demirel şunları aktardı:
“Ama bu şirket geldikten sonra maaş vermemeye başladı. Bizler de kirada oturuyoruz, gurbetçiyiz. Düzenli bir gelir olmayınca mutfak masrafını bile karşılayamadık. Düzensiz maaş olduğu için eşlerimiz çalışmak zorunda kaldı.”
Demirel, bu durumun yalnızca kendi ailesini değil, birçok maden işçisinin ailesini etkilediğini söyledi. Bazı işçilerin eşlerinin tarlalarda çalışmaya başladığını, geçim sıkıntısının aile içindeki ilişkileri de olumsuz etkilediğini şöyle ifade etti:
“Beypazarı’nda tarlalara giden var. Çoğunun eşi çalışmak zorunda kaldı. Aile içinde geçimsizlikler yaşandı, boşanan arkadaşlar da oldu.”
Eşi çalışırken hayatını kaybetti
Bilal Demirel’in eşi 1986 doğumluydu. Demirel, eşinin daha önce herhangi bir sağlık sorunu olmadığını belirterek, 15 Haziran 2023’te henüz 36 yaşındayken, çalıştığı işyerinde ani kalp krizi geçirerek yaşamını yitirdiğini anlattı.
Demirel, eşinin ölümünün ardından iki çocuğuyla birlikte memleketi Bartın’a dönmek zorunda kaldığını belirterek, çocuklarına bakacak kimsenin olmaması nedeniyle ailesinin yanına döndüğünü söyledi:
“Bartın’a geri döndüm. Çocuklara bakacak kimse olmadığı için. Ailem, annem babam oradaydı.”
İcra ‘Sebahattin Yıldız’ın sorumluluğu yok’ diyor!
Demirel, Eylül 2023’te işten ayrıldığında 275 bin lira civarında alacağı bulunduğunu söyledi. İşverenin yeraltında işçi çalıştırmayacağını ve alacakların üç taksitte ödeneceğini söylediğini aktaran Demirel, aylarca beklemesine rağmen parasını alamadığını ifade etti.
“O zaman ayrılırken 275 bin lira alacağım vardı. 2024’ün altıncı ayına kadar bekledim, yatırmadılar” diyen Demirel, daha sonra mahkemeye başvurduğunu ve davayı kazandığını söyledi. Bilirkişinin daha yüksek belirlediği alacağı için icra takibi başlandığını, ancak 9 ay geçmesine rağmen halen alamadığını belirten Demirel, “Elimde bir belge var, belgede diyor ki, ‘Sebahattin Yıldız üçüncü şahıs, sorumluluğu yok’. Doruk Madencilik faaliyetini durdurduğu için üzerinde varlık gözükmüyor. İyi de Doruk Madencilik de bu adamın değil mi?” dedi.
“200 kişiye ödeme yapıldı, bana yapılmadı”
Demirel’in anlatımına göre, 30 Mart 2024’te yaklaşık 200 işçinin kıdem tazminatı ve diğer alacakları ödendi, ancak memleketine döndüğü için kendisine ödeme yapılmadı.
Demirel, “2024’ün 30 Mart günü 200 kişiye tazminat yatırılıyor. Herkesin alacakları, kıdem tazminatları yattı. Ben memleket değiştirdiğim için bana yatmadı” dedi.
İşyerinde geçmişte yüzlerce kişinin yeraltında çalıştığını belirten Demirel, bugün üretimin büyük ölçüde durduğunu, bunun da işçilerin alacaklarını tahsil etmesini daha da zorlaştırdığını dile getirdi.
Demirel şunları söyledi:
“Yeraltında 500 kişi, bin kişi çalışıyordu, şimdi sucular çalışıyor, 10 kişi. Kömürü dışarıdan tedarik ediyorlar santral için. Doruk Madencilik çalışmadığı, yeraltını kapattığı için üzerinde mal gözükmüyor. İcra takibiyle de alamıyoruz paralarımızı.”
“Patron ‘sabredin’ diyor da üç yıldır sabrediyorum”
Alacakları için düzenlenen eyleme katılmak üzere Bartın’dan yaklaşık 350 kilometre yol geldiğini anlatan Demirel, işverenin kendilerinden “sabır” istediğini şöyle anlattı:
“Sabahattin Bey, patron, bizden sabır istedi ya... Ben zaten 2023’te ayrılmışım. O zamandan beri zaten sabrediyorum. Üç sene sabretmişim. Çocukları evde bıraktım, buraya geldim eyleme katılmak için. 350 kilometre gelip hakkımı burada arıyorum.”
Demirel, işçilerin kimseden yardım ya da lütuf istemediğini, yalnızca yıllarca verdikleri emeğin karşılığını talep ettiklerini vurguladı.
Sebahattin Yıldız’ın açlık grevindeki işçilere “Hacıbaba’da yer ayırttım, gidin yemek yiyin” sözlerini hatırlatan Demirel, “Herkes burada emeğinin karşılığını istiyor, başka bir şey istemiyor. Bana yemek ısmarlamasın. Sen benim paramı ver, ben kendim yerim” dedi.
“Devlet devrettiği işyerini en az bir yıl denetlemeliydi”
Bilal Demirel, işletmenin devrinin ardından kamu kurumlarının işyerini daha yakından denetlemesi gerektiğini savundu. Devletin, işverenin ücretleri ve işçi haklarını düzenli olarak yerine getirip getirmediğini kontrol etmesi gerektiğinin altını çizen Demirel, “Devlet işyerini devrediyorsa onu bir sene gözetim altında tutmak zorunda. İşveren para veriyor mu, vermiyor mu? Vermiyorsa devlet geri alabilirdi, bu sıkıntılar da olmazdı” dedi.
Çalışma Bakanlığı’nın da en azından devirden sonraki ilk yıl işletmeyi denetlemesi gerektiğini ifade eden Demirel, maden işçilerinin ciddi biçimde mağdur olduğunu belirterek, “Keşke Çalışma Bakanlığı en azından bir sene denetleseydi. O zaman bunlar yaşanmaz işçi de mağdur olmazdı. İşçi çok mağdur burada” dedi.
Demirel, bazı işçilerin aylarca maaş alamadığını, CİMER’e yapılan şikâyetlerden de sonuç alınamadığını şöyle ifade etti:
“Burada belli, işçi üç ay maaşını alamamış. Demek ki burada denetimde bir sıkıntı var. CİMER’e şikâyet eden arkadaşlar da var ama hiçbir şey olmuyor.”
Yeraltında 13 yıl
13 yıl boyunca madende çalışan Demirel, yeraltı işçiliğinin yalnızca fiziksel olarak değil, taşıdığı sorumluluk açısından da zor olduğunu anlattı. Kendisi ustalık yapan Demirel, bir iş kazası yaşandığında sorumluluğun da ağır olduğunu söyledi.
“Yeraltı işçiliği zor, bir de sorumluluk isteyen bir şey. Yanında bir arkadaşın iş kazası geçirdiğinde sorumluluk ustada oluyor, ben ustaydım. Yeraltında çalışmanın her türlü zorluğu var” diyen Demirel, madenlerde 2008’den sonra mekanize sisteme geçilmesinin çalışma koşullarını belirli ölçüde iyileştirdiğini de sözlerine ekledi. Demirel, buna rağmen Çayırhan dışındaki birçok madende işçilerin haklarının tam olarak verilmediğini ifade etti. Demirel, “İşimi çok sevdim ama böyle bir durum oldu. Keşke bunlar hiç yaşanmasaydı” dedi.
Çocuklarını okutuyor, emeklilik için yeniden çalışmaya hazırlanıyor
Eşini kaybettikten sonra iki çocuğuyla Bartın’a dönen Demirel’in 18 yaşındaki kızı Amasya’da havacılık eğitimi almaya hak kazandı. Oğlu ise Bartın Spor Lisesi’ni kazandı.
Çocuklarını yurda yerleştirdikten sonra yeniden çalışmayı düşündüğünü söyleyen Demirel, emekliliği için gereken eksik prim günlerini tamamlamak istediğini anlattı.
Yeraltı maden işçiliğinde emeklilik için gerekli şartlara yaklaştığını belirten Demirel, yaklaşık altı aylık çalışma açığını kapatarak emekli olmayı hedefliyor.
Demirel, bir yandan yeniden çalışarak çocuklarının geleceğini kurmaya, diğer yandan yıllardır alamadığı ücret ve tazminatını tahsil etmek için mücadele veriyor. Eşini 36 yaşında kaybeden, iki çocuğuyla memleketine dönmek zorunda kalan ve bugün yaklaşık 1 milyon liraya ulaşan alacakları için mücadele eden Demirel’in talebi ise tek cümlede özetleniyor:
“Borçluysan öde kardeşim. Ben nasıl elektrik, su faturamı ödüyorsam, o da ödesin. Bu kadar zulme gerek yok.”
