Yükseköğretim Kurulunun (YÖK) dört yıllık lisans eğitimini üç yılda tamamlamaya yönelik hazırlığı, mimarlık eğitiminin niteliği ve mesleki yeterlilik tartışmalarını gündeme taşıdı. Mimarlar Odası Ankara Şube Başkanı İsmail Coşkun, mimarlık eğitiminin diğer lisans programlarıyla aynı çerçevede değerlendirilemeyeceğini belirterek, eğitim süresinin kısaltılmasının mesleki donanım, yapı güvenliği ve kentlerin geleceği açısından sonuçlar doğurabileceğine dikkat çekti.
YÖK Başkanı Prof. Dr. Erol Özvar, katıldığı bir televizyon programında lisans programlarının 180 kredi üzerinden yeniden yapılandırılarak üç yılda tamamlanabilmesi üzerinde çalıştıklarını açıklamıştı. Avrupa'daki üç yıllık lisans programlarının örnek gösterilmesini değerlendiren Coşkun, mimarlık mesleğinde eğitim süresinin yanı sıra uygulama deneyimi ve mesleğe kabul koşullarının da dikkate alınması gerektiğini söyledi.
Mimarlık eğitimi üç yıla sığdırılamaz
Mimarlık eğitiminin tasarım, bilim, teknoloji ve uygulamayı bir araya getiren kapsamlı bir süreç olduğunu belirten Coşkun, tasarım stüdyoları, yapı teknolojileri, malzeme bilgisi, statik, yapı fiziği ve kent-çevre ilişkilerinin eğitimin temel bileşenleri arasında bulunduğunu ifade etti.
Mimarlığın yalnızca yapı tasarlamaktan ibaret olmadığını vurgulayan Coşkun, mesleğin insan güvenliğinden deprem performansına, enerji kullanımından kentlerin geleceğine kadar geniş bir sorumluluk alanı bulunduğunu belirtti.
Coşkun, "Mimarlık, yalnızca yapı tasarlamak değil; insan güvenliğini, yapıların deprem performansını, malzeme ve enerji kullanımını, kentlerin geleceğini ve yaşam çevrelerinin niteliğini doğrudan etkileyen bir meslektir. Bu sorumluluk, zamana ve uygulamaya dayanan kapsamlı bir eğitim süreci gerektirir" dedi.
Eğitimde önceliğin mezuniyet süresini kısaltmak değil, niteliği yükseltmek olması gerektiğini kaydeden Coşkun, üniversitelerin fiziki olanaklarının geliştirilmesi, akademik kadroların güçlendirilmesi ve öğrencilerin uygulama deneyimlerinin artırılması çağrısında bulundu.
Avrupa'da mimarlık eğitimi için 5 yıl veya staj şartı
Avrupa'daki üç yıllık lisans programlarının mimarlık mesleği açısından tek başına örnek oluşturamayacağını belirten Coşkun, Avrupa Birliği'nin 2005/36/EC sayılı Mesleki Yeterliliklerin Tanınması Direktifi'ne dikkat çekti.
Direktifin 46'ncı maddesi kapsamında mimarlıkta otomatik mesleki tanınmaya esas eğitim için en az beş yıllık tam zamanlı üniversite eğitimi veya en az dört yıllık üniversite eğitiminin ardından iki yıllık denetimli mesleki staj koşulunun bulunduğunu hatırlattı.
UNESCO-UIA Mimarlık Eğitimi Şartı'nın 2026 yılında yayımlanan güncel revizyonuna da değinen Coşkun, akredite veya doğrulanmış mimarlık programları için en az beş yıllık tam zamanlı eğitim, mesleğe kayıt ve yetkilendirme öncesinde ise en az iki yıllık mesleki deneyim, eğitim veya staj önerildiğini belirtti.
Coşkun, "Avrupa'da üç yıllık lisans programlarının bulunması, bu eğitimin mimarlık mesleğinde her ülkede doğrudan ve koşulsuz yetki sağladığı anlamına gelmiyor. Eğitim süresinin yanında mesleki deneyim ve yetkilendirme koşulları da değerlendirilmelidir. Avrupa'yı örnek gösteriyorsak mimarlık alanındaki uluslararası yeterlilik ölçütlerini de dikkate almalıyız" ifadelerini kullandı.
"Türkiye bir deprem ülkesi, mimarlık eğitimi kamusal sorumluluktur"
Türkiye'nin deprem gerçeği nedeniyle mimarlık eğitiminin doğrudan toplumun yaşam güvenliğiyle ilişkili olduğunu belirten Coşkun, yapıların dayanıklılığı ve kentlerin güvenliğinin mimarların tasarım kararlarından etkilendiğini söyledi.
Mimarlık eğitiminin deprem güvenliği, yapı teknolojileri, malzeme bilgisi, enerji verimliliği, erişilebilirlik ve çevresel sürdürülebilirlik gibi alanları kapsaması gerektiğini ifade eden Coşkun, şöyle konuştu:
"Türkiye'de güvenli yapılar ve sağlıklı kentler oluşturmak, yetişmiş, donanımlı ve mesleki sorumluluğunun bilincinde mimarlarla mümkündür. Bir yapının tasarımından malzeme seçimine, taşıyıcı sistemlerle koordinasyonundan çevresiyle ilişkisine kadar alınan kararlar insan hayatını etkiliyor. Bu nedenle mimarlık eğitiminin süresini kısaltmayı değil, niteliğini nasıl yükselteceğimizi tartışmalıyız."
Mimarlık öğrencilerinin staj ve uygulama eğitimine dikkat çekti
Mimarlık öğrencilerinin büro ve şantiye stajları aracılığıyla teorik bilgilerini uygulamaya dönüştürdüğünü belirten Coşkun, bu deneyimlerin mesleki yeterliliğin önemli bir parçası olduğunu vurguladı.
Öğrencilerin projeleri yalnızca tasarım aşamasında öğrenmelerinin yeterli olmadığını ifade eden Coşkun, şantiye süreçlerini görmeleri, yapı malzemelerini tanımaları, uygulamadaki sorunları öğrenmeleri ve mimarlık ofislerindeki proje çalışmalarına katılmaları gerektiğini söyledi.
Coşkun, "Bir öğrencinin projeyi kâğıt üzerinde tasarlamasıyla o projenin sahada nasıl hayata geçirildiğini öğrenmesi aynı şey değildir. Şantiyeyi görmesi, malzemeleri tanıması, uygulamadaki sorunları öğrenmesi ve mimarlık ofislerinde proje süreçlerine katılması gerekir. Eğitim süresi kısaltılırken bu deneyimlerin nasıl korunacağı da açıklanmalıdır" dedi.
Mimarlar Odası'ndan eğitimde nitelik çağrısı
Üniversite eğitiminin kısaltılması yerine mimarlık fakültelerinin akademik ve fiziki olanaklarının güçlendirilmesi gerektiğini belirten Coşkun, akademik kadroların artırılması, tasarım stüdyolarının geliştirilmesi ve uygulama imkânlarının iyileştirilmesini istedi.
Mimarlık eğitiminin geleceğine ilişkin kararların üniversiteler, akademisyenler, öğrenciler ve meslek örgütlerinin katılımıyla alınması gerektiğini vurgulayan Coşkun, eğitim politikalarında daha erken mezuniyet yerine mesleki donanım ve eğitim niteliğinin esas alınması gerektiğini kaydetti.




