Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) Genel Başkanı Özgür Özel, partisinin düzenlediği "Emeğin Türkiye’si Motokuryeler Buluşması" programında, Türkiye’deki motokuryelerin karşılaştığı zorluklar ve hak mücadelesine dikkat çekti. Konuşmasında, özellikle bu sektörün kötü çalışma koşullarına vurgu yaparak, motokuryelere yönelik sömürü düzenine karşı CHP'nin tavır alacağını belirtti.
Özgür Özel, konuşmasına, geçtiğimiz yıl hayatını kaybeden motokurye Samet’in anısına değinerek başladı. Samet’in ölümünün üzerinden geçen üç yılın ardından, programın özellikle bu döneme denk gelmesi anlamlı bir sembol oluşturdu. Özel, ölümünün ardından hem hukuki süreçleri takip ettiklerini, hem de ilgili ailenin ve arkadaşlarının CHP ile birlikte mücadeleyi sürdürdüğünü belirtti. Bu tür trajedilerin, CHP’nin bu alandaki kararlı duruşunu daha da güçlendirdiğini söyledi.
Pandemi Döneminde Motokuryelerin Çabalarını Belirtti
Özgür Özel, pandemi sürecinde motokuryelerin gösterdiği özveriye de değindi. O dönemde çoğu insan evinden çıkmazken, motokuryeler, sağlık çalışanları gibi, toplumun ihtiyaçlarını karşılamak adına büyük bir mücadele verdiler. Kışın zorlu hava koşullarında, yazın aşırı sıcakta, ulaşım sağlamak için risk alan motokuryelerin bu çabalarının görmezden gelindiğini ifade etti. Ancak, özellikle pandemi sonrasında bu mesleğin daha fazla görünür hale geldiği ve motokuryelerin karşılaştığı zorlukların daha fazla tartışılır olması gerektiği vurgulandı.
Bugün Türkiye’de yaklaşık 350 bin motokurye bulunduğunu belirten Özel, sektörün hızla büyüdüğünü, ancak bu büyümenin aynı hızla çalışma koşullarının kötüleşmesi ve çalışan haklarının geriye gitmesiyle paralel ilerlediğini söyledi. Özel, sektörün büyük bir kısmının pandemi nedeniyle işsiz kalan kişiler tarafından tercih edildiğini, ve özellikle üniversite öğrencilerinin de geçim kaynağı olarak motokuryeliği seçtiklerini belirtti.
‘Esnaf Kurye’ Modelini Eleştirdi
Motokuryeler için uygulanan “esnaf kurye” modelinin, aslında çalışma koşullarını daha da kötüleştiren ve sömüren bir sistem olduğunu vurgulayan Özel, “Eğer biz iş ortağıysak, kazancın bir kısmını paylaşmamız gerekirdi. Ama şirketler, sadece kâr elde etmek istiyor, çalışanı ise maliyet olarak görüyor,” dedi. Bu modelin dijitalleşen iş gücünü daha da yalnızlaştırdığını, çünkü motokuryelerin çalışma sürelerinin, teslimat hızlarının ve hatta kazançlarının dijital algoritmalar tarafından belirlendiğini belirtti. Bu türden bir çalışma sisteminin, motokuryeleri aslında emekçi olarak görmediği gibi, onları “işçi” statüsünde de kabul etmediğine dikkat çekti.
Sosyal Güvenlik ve Yasal Düzenlemelere İhtiyaç Var
Özgür Özel, motokuryelerin karşılaştığı en büyük sorunlardan birinin sosyal güvenlik ve sigorta eksiklikleri olduğunu söyledi. Çoğu motokuryenin işçi olarak kabul edilmediği için, çalışma sigortası, sağlık sigortası, kıdem tazminatı gibi haklardan mahrum kaldığını belirtti. Ayrıca, motorlu taşıtlar vergisi ve P1 belgesi gibi ekstra mali yüklerin motokuryelere getirildiği, fakat bu yüklerin, onları çalıştıran şirketler tarafından değil, bireysel olarak motokuryeler tarafından taşındığına vurgu yaptı. Bu konuda, hükümetin derhal müdahale etmesi gerektiğini, özellikle motokuryeler için motorlu taşıtlar vergisinin sıfırlanması ve P1 belgesi ücretinin kaldırılması gerektiğini söyledi.
Hız ve Performans Baskısı Motokuryeleri Baskı Altına Alıyor
Özel, motokuryelerin çalışma koşullarında dijitalleşmenin ve algoritmaların etkisine dair eleştiride bulundu. Sipariş başına ücret alan, hız ve performans kriterlerine dayalı çalışan bir motokuryenin, sürekli baskı altında olduğunun altını çizdi. Özellikle iş güvenliği açısından ciddi tehditler barındıran bu düzenin, motokuryeleri öldüren bir “hız yarışına” dönüştüğünü ifade etti. Bu sistemin, çalışanların dikkatsiz ve yorgun bir şekilde görevlerini yerine getirmesine yol açtığını, dolayısıyla kazaların da arttığını belirtti.
Ölümler ve Güvencesiz Çalışmayı Hatırlattı
Özel, 2023 yılı içinde 75 motokuryenin hayatını kaybettiğini ve bu sayının hızla arttığını belirtti. Ayrıca, 2024 yılına kadar, kazaların devam ettiği ve her geçen yıl daha fazla motokuryenin ölüm riskiyle karşı karşıya kaldığını ifade etti. Bu ölümlerin çoğunun, güvencesiz çalışma koşullarının ve performans baskılarının bir sonucu olarak ortaya çıktığını, bunun önüne geçilmesi gerektiğini söyledi.
Soma’daki maden kazasına da değinen Özel, “Haydi, haydi düzeni” benzetmesi yaptı. Soma’da işçiler, üretim baskısı altında ve hayatlarını riske atarak çalışırken, benzer şekilde motokuryelerin de “haydi, haydi” diyerek sürekli daha hızlı teslimatlar yapmaya zorlandığını söyledi. Bu tür bir düzenin, emekçilere büyük bir yük yüklediğini ve onları ölüme kadar sürüklediğini ifade etti.
Adaletli Ücret ve Hukuki Düzenlemelere İhtiyaç Var
Özel, konuşmasının sonunda, motokuryeler için adil bir ücretin teminat altına alınması gerektiğini ve asgari ücretin altındaki maaşların suç olduğunu vurguladı. Ayrıca, çocuk işçi çalıştırmanın da kesinlikle yasaklanması gerektiğini söyledi. Adil olmayan çalışma koşullarına karşı sıkı bir denetim yapılması gerektiği ve iş kazalarının önlenmesi için her türlü hukuki mücadelenin verilmesi gerektiğini belirtti.
Özgür Özel, CHP’nin bu düzeni değiştirmek için kararlı olduğunu ve motokuryelerin yanlarında olduklarını söyledi. CHP’nin, bu sömürü düzenine karşı tavır alacağını, hem yasal hem de toplumsal anlamda motokuryelerin haklarını savunacağını vurguladı. Özel, motokuryelere yönelik yapılan haksızlıkların son bulması için yasal düzenlemeler yapılması gerektiğini ve CHP olarak bu düzenlemeleri Meclis’e taşıyacaklarını belirtti.
