Polonya'da Anayasa Mahkemesi Başkanı Bogdan Swieczkowski ile Başkan Yardımcısı Bartlomiej Sochanski'nin görevlerinden uzaklaştırıldığının ilan edilmesi, başkent Varşova'da benzeri görülmemiş bir siyasi ve hukuki krize yol açtı. Kararın ardından mahkeme binası polis çemberine alınırken, bina önünde toplanan muhalefet yanlılarıyla güvenlik güçleri arasında tansiyon yükseldi; Afrika ziyaretini yarıda keserek ülkeye dönen Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki ise mahkeme girişinde arbede yaşadı.
Anayasa Mahkemesi'nin resmi internet sitesinde yayımlanan duyuruyla Swieczkowski ve yardımcısının yetkilerinin askıya alındığı bildirildi. Gelişmenin ardından mahkemenin yönetimini en kıdemli yargıç Anna Korwin-Piotrowska devraldı.
Mahkeme binası önünde polis ablukası sürüyor
Uzaklaştırma kararının kamuoyuna yansıması üzerine muhalefetteki Hukuk ve Adalet Partisi (PiS) Genel Başkanı Jaroslaw Kaczynski, eski Başbakan Mateusz Morawiecki ve eski Anayasa Mahkemesi Başkanı Julia Przylebska’nın da aralarında yer aldığı çok sayıda siyasetçi ve protestocu mahkeme önünde toplandı.
Bina çevresini güvenlik kordonuna alan polisle kitle arasında sürtüşmeler yaşandı. Çitleri aşmaya çalışan ve güvenlik görevlilerine çeşitli yabancı maddeler fırlatan göstericilerden 3 kişi gözaltına alındı.
Cumhurbaşkanı Nawrocki Senegal uçuşunu yarıda kesti
Resmi temaslar için Senegal'e gitmek üzere havalanan Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, kriz üzerine rota değiştirdi. Nawrocki, sosyal medya hesabından "Böyle bir zamanda Cumhurbaşkanının Polonya'da olması gerekiyor. Senegal'e uçuşumu yarıda kesiyorum. Geri dönüyorum" mesajını paylaştı. İspanya üzerinden Varşova'ya dönen cumhurbaşkanlığı uçağını canlı uçuş takip platformu Flightradar24 üzerinden 1 milyonu aşkın kullanıcı izledi.
Varşova'ya iner inmez Cumhurbaşkanlığı Sarayı'nda görevden uzaklaştırılan Mahkeme Başkanı Swieczkowski ve Yüksek Mahkeme Birinci Başkanı Zbigniew Kapinski ile acil zirve gerçekleştiren Nawrocki, ardından Anayasa Mahkemesi binasına geçti. Binaya giriş yapmaya çalışan Nawrocki ile mahkeme yargıçları arasında fiziksel arbede yaşandı; taraflar müdahale nedeniyle birbirini suçladı.
Tusk: "Hukukun üstünlüğünü kurmak zorunluluktur"
Başbakan Donald Tusk, yaşanan sürecin yargı bağımsızlığını geri kazanma mücadelesi olduğunu vurgulayarak şu açıklamayı yaptı:
"Hukukun üstünlüğünü yeniden tesis etmek bizim görevimizdir. PiS iktidarının yıllarca süren hukuksuzluğunun ardından bu zor, zaman zaman sancılı bir süreçtir ve kararlı adımlar atılmasını gerektirir. Başka bir yol yok."
ABD'de düzenlenen G20 Dışişleri Bakanları Toplantısı'nda bulunan Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Radoslaw Sikorski de polisin mahkemedeki varlığını savundu. Sikorski, müdahalenin usulüne uygun şekilde seçilmiş hâkimlerin çalışmalarına başlayabilmelerini güvenceye almak amacıyla yapıldığını ifade etti.
İki büyükelçi tepki nedeniyle istifa etti
Kriz Polonya diplomasisine de sıçradı. Yaşanan sert müdahaleleri ve yargı krizini gerekçe gösteren Polonya'nın Pekin Büyükelçisi Jakub Kumoch ile Bükreş Büyükelçisi Pawel Soloch görevlerinden istifa ettiklerini duyurdu.
ABD'nin Varşova Büyükelçisi Tom Rose ise taraflara sükûnet çağrısında bulunarak, siyasi tansiyonun şiddete evrilmemesi gerektiğini belirtti. Rose, Polonya'nın gücünün bağımsız kurumlar ve hukukun üstünlüğünden kaynaklandığını vurguladı.
Krizin arka planında neler yaşandı?
Eski PiS iktidarı döneminde Şubat 2022'de Anayasa Mahkemesi yargıçlığına getirilen Bogdan Swieczkowski, 9 Aralık 2024'te dönemin Cumhurbaşkanı Andrzej Duda tarafından başkanlığa atanmıştı. 2023 yılında göreve gelen Avrupa Birliği yanlısı Donald Tusk hükümeti, Swieczkowski'yi parlamentodaki yeni çoğunluk tarafından meşru şekilde seçilen yargıçların görevlerine başlamasını kasten engellemekle itham ediyordu. İki kanat arasındaki derinleşen yetki ve meşruiyet çatışması, Anayasa Mahkemesi'nin işleyişini fiilen durma noktasına getirdi.
