Türkiye'de akrep sokmalarına bağlı zehirlenmelerin tedavisinde kullanılan antivenomlar, Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü bünyesindeki Mikrobiyoloji Referans Laboratuvarları ve Biyolojik Ürünler Dairesi Başkanlığı tarafından üretiliyor.
Üretim sürecinde özellikle Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinden temin edilen akreplerden yararlanılıyor. Kontrollü ortamlarda bakımı yapılan akreplerden belirli aralıklarla alınan zehir, çeşitli işlemlerden geçirilerek tedavide kullanılan panzehire dönüştürülüyor.
Akrep zehrinden serum üretimine uzanan aşamalar
Laboratuvar sorumlusu Veteriner Hekim Mehmet Ali Kanat, akrep panzehri üretiminde birçok aşamanın bulunduğunu belirtti.
Akreplerden elde edilen zehrin doğrudan üretimde kullanılmadığını aktaran Kanat, zehir içerisinde bulunan farklı doku kalıntılarının ayrıştırılması gerektiğini ifade etti.
Saflaştırma işlemlerinin ardından elde edilen venomun protein ve enzim analizleri yapılıyor. Kalite kontrol süreçlerinden geçirilen zehir, üretimin sonraki aşamalarında kullanılmak üzere hazırlanıyor.
Bu işlemler sayesinde ürünün dayanıklılığı ve etkinliği kontrol edilirken, tedavide kullanılacak panzehrin güvenilirliği artırılıyor.
Atlardan alınan plazmayla antikor elde ediliyor
Akrep panzehri üretiminde özel olarak kullanılan atlardan yararlanılıyor. Laboratuvarda bulunan 10 ata düşük dozlarda enjeksiyon uygulanarak bağışıklık sistemlerinin akrep zehrine karşı antikor oluşturması sağlanıyor.
Atların kanındaki antikor seviyeleri belirli aralıklarla takip ediliyor. Yeterli düzeye ulaşılmasının ardından plazma alınarak saflaştırma işlemine tabi tutuluyor.
Bu sürecin sonunda yalnızca akrep zehrine karşı etkili antikorların bulunduğu serum elde ediliyor. Tüm kontroller tamamlandıktan sonra hazırlanan panzehirler sağlık müdürlüklerine gönderilerek Türkiye genelindeki ihtiyaç noktalarına ulaştırılıyor.
Yerli panzehir farklı bölgelerde de kullanılabiliyor
Üretilen panzehirin temelinde Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde bulunan "Androctonus crassicauda" türü akreplerden elde edilen zehrin kullanıldığı belirtildi.
Mehmet Ali Kanat, bu türün zehrinin zengin protein yapısına sahip olduğunu belirterek, buna karşı geliştirilen panzehrin yalnızca Türkiye'deki vakalarda değil, Kuzey Afrika ve Orta Doğu'daki bazı akrep sokmalarında da kullanılabilecek özellikte olduğunu ifade etti.
Yaz aylarında akrep sokmalarına dikkat edilmesi gerekiyor
Akrep sokması vakalarının özellikle yaz döneminde arttığı bildirildi. Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgeleri ile Adana çevresinde vakaların daha sık görüldüğü belirtildi.
Kırsal alanlarda çadırda veya açık alanlarda uyuyan kişilerin daha fazla risk altında olduğu ifade edilirken, vatandaşlara kıyafet ve ayakkabı konusunda dikkatli olmaları uyarısı yapıldı.
Akreplerin kıyafet veya ayakkabı içerisinde bulunabileceğine dikkat çekilirken, bu tür eşyaların kullanılmadan önce kontrol edilmesi gerektiği aktarıldı.
Türkiye'nin panzehir ihtiyacı yerli üretimle karşılanıyor
Mehmet Ali Kanat, Türkiye'nin yıllık akrep panzehri ihtiyacının yaklaşık 10 bin doz olduğunu belirtti.
Üretim sürecinin yaklaşık bir yıllık çalışma gerektirdiğini ifade eden Kanat, mevcut kapasitenin ülke ihtiyacını karşılayabildiğini ve gerekli durumlarda üretimin artırılabileceğini kaydetti.
Türkiye genelinde sağlık kuruluşlarında yeterli miktarda akrep panzehri bulunduğu, son yıllarda ciddi ölüm vakalarının görülmediği bildirildi.
