Sayıştay'ın AFAD'ın 2025 yılı faaliyetlerine ilişkin denetim raporu yayımlandı. Raporda, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı'nın (AFAD) bazı mali işlemlerinde mevzuata aykırılıklar tespit edildi. Projeler için ayrılan ödeneklerin protokoller kapsamında İller Bankası A.Ş.'ye (İLBANK) aktarılması da Sayıştay'ın tespitleri arasında yer aldı.
Rapora göre AFAD'ın 2025 yılı nihai bütçe ödeneği 243 milyar 119 milyon 510 bin 869 lira oldu. Bu ödeneğin 242 milyar 922 milyon 640 bin 569 lirası harcandı. Böylece yıl sonunda bütçe gerçekleşme oranı yüzde 99,92 olarak gerçekleşti.
Sayıştay raporunda AFAD'ın mali işlemlerine ilişkin iki bulguya yer verildi.
AFAD'ın afet konutu ödemeleri doğrudan giderleştirildi
ANKA'den Mehmet Oflaz'ın haberine göre, Sayıştay'ın ilk bulgusunda, afet konutlarının yapım işlerinin yürütülmesi amacıyla TOKİ ve Emlak Konut GYO'ya aktarılan tutarların, mevzuata uygun şekilde takip edilmeden doğrudan giderleştirildiği belirtildi.
Raporda, AFAD tarafından hak sahibi afetzedelere teslim edilmek üzere TOKİ ve Emlak Konut GYO'ya yaptırılan konutlar ile aynı bölgelerdeki altyapı tesislerine ilişkin yapım işleri kapsamında aktarılan tutarların doğrudan giderleştirilmesinin muhasebe kayıtlarında hataya neden olduğu kaydedildi.
Sayıştay, Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın görüşü doğrultusunda söz konusu tutarların amacına uygun hesaplarda takip edilmesi gerektiğine dikkat çekti.
Geçici kabulü tamamlanan deprem konutları hesaplarda izlenmedi
Raporda ayrıca TOKİ ve Emlak Konut GYO tarafından yaptırılan, geçici kabul işlemleri tamamlanarak AFAD'a teslim edilen deprem konutlarının ilgili hesaplarda izlenmediği tespit edildi.
Mevzuata göre yapımı devam eden yatırımların geçici kabul işlemlerinin tamamlanmasının ardından maddi duran varlık hesabına aktarılması gerekiyor.
Sayıştay, hak sahibi afetzedelere teslim edilmek üzere yaptırılan konutların geçici kabul işlemlerinin peyderpey tamamlanmasına ve idareye teslim edilmesine rağmen ilgili hesaplara kaydedilmediğini belirtti.
Bu durumun AFAD'ın bilançosunda hataya yol açtığı ve mali tabloların doğru ve gerçek bilgi üretmesini engellediği ifade edildi.
AFAD ödeneklerinin İLBANK'a aktarılması mevzuata uygun bulunmadı
Sayıştay raporundaki ikinci önemli bulgu ise AFAD'ın bazı genel müdürlükleri tarafından yürütülen projelere ilişkin ödeneklerin İller Bankası A.Ş.'ye aktarılması oldu.
Raporda, Yönetim Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Barınma ve Yapım İşleri Genel Müdürlüğü ve Afetlere Müdahale Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen projeler için bütçeye konulan ödeneklerin, yapılan protokoller kapsamında İLBANK'a aktarıldığı belirtildi.
Sayıştay, söz konusu aktarım işlemlerinin mevzuata uygun olmadığını tespit etti.
Ödeneklerin yıl sonunda iptal edilmemesi amaçlandı
Raporda yer alan tespitlere göre AFAD ile İLBANK arasında; yapım işleri, müşavirlik hizmetleri ve mal alımlarına ilişkin ödemelerin, projeler kapsamında İLBANK'a aktarılan ödeneklerden yapılabilmesi amacıyla çeşitli protokoller düzenlendi.
Sayıştay, bütçede belirli ekonomik sınıflandırmalara göre kullanılması gereken ödeneklerin bu protokoller yoluyla İLBANK'a aktarıldığını belirtti.
Raporda, bu uygulamayla yıl sonuna doğru Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından gönderilen ödeneklerin iptal edilmemesinin amaçlandığının anlaşıldığı ifade edildi.
Aktarılan tutarlardan harcamaya dönüşenlerin ise ara ve kesin hakedişler olmadan İLBANK'a aktarıldığı tespitine yer verildi.
"Ödenekler İLBANK'a protokolle aktarılamaz"
Sayıştay, protokollerin dayanağı olarak gösterilen mevzuat hükümleri ile yatırım programında yer alan projeleri inceledi.
Raporda, ilgili yılların bütçe kanunlarıyla AFAD'ın bütçesine konulan ve projelerin gerçekleştirilmesi için ihtiyaç duyulan ödeneklerin protokol yoluyla İLBANK'a aktarılamayacağı belirtildi.
Sayıştay'ın değerlendirmesinde, AFAD ve taşra teşkilatı tarafından gerçekleştirilen işlere ilişkin ödeneklerin İLBANK'a aktarılması yerine, kendisine ödenek tahsis edilen harcama birimleri tarafından kullanılması gerektiği ifade edildi.
Sayıştay'dan harcama sürecine ilişkin uyarı
Raporda, projede öngörülen mal ve hizmetler alınmadan veya işler yaptırılmadan bütçe ödeneklerinin kullanılmaması gerektiği vurgulandı.
Ayrıca harcamaların, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile ilgili mevzuatta belirlenen gider gerçekleştirme usullerine uygun biçimde yapılması gerektiği belirtildi.
