Utku AzENSOY
KiAYiler vardA�r bA?yA?k kahramanlA�klarA�na, mA?tevazA� kiAYiliklerine raAYmen A�oAYu zaman balA�k hafA�zamA�zdan dolayA� unutup gitmiAYtira��
KiAYiler vardA�r, doAYuAYtan yeteneklidir, filozoftur. DA?AYA?ncelerini yazA�ya dA�kenler saygA� ile anA�lA�rken, yazA�lA� eser bA�rakmadA�klarA� iA�in unutulup gitmiAYtira��
KiAYiler vardA�r A?lkelerinin A�A�karlarA� iA�in olaAYan A?stA? AYeyler yapA�p casuslukta bile A�A�AYA�r aA�mA�AYtA�r, A?lkesinde saygA�yla anA�lA�rken, altA�nA� oyduAYu A?lkede, coAYrafyada bu olaylardan hiA�bir ders A�A�karA�lmadA�AYA� iA�in unutulup gitmiAYtira��
TopkapA�lA� Cambaz Mehmet, SakallA� Celal ve Topal Mollaa��nA�n son dA�nemlerde sosyal medyada da yer alan kA�sa yaAYam hikayelerini anA�msayalA�m.
A�simsiz kahraman TopkapA�lA� Cambaz Mehmet
Cambaz Mehmet KurtuluAY savaAYA�nda Mustafa Kemal PaAYanA�n emrinde gizli gA�revler yapan bir A�stanbul kabadayA�sA�ydA�. SavaAY bittiAYinde yoksuldu. 1923 yA�lA�nda kendisine baAYlanan aylA�k parayA� eliyle iterek AYA�yle der;a�?Ben bir AYey yapmadA�m. VatanA�m iA�in, Mustafa Kemal PaAYam iA�in A?zerime dA?AYen gA�revi yerine getirmeye A�alA�AYtA�m. Hizmetleri gerA�ekleAYtiren arkadaAYlarA�mdA�r. Ben buna layA�k deAYilima�?.
Cumhuriyet iAYte bA�yle isimsiz kalmA�AY kahramanlarA�n vatanseverlikleriyle kuruldua��
A�lk asker elbisesini A�anakkalea��de giyer TopkapA�lA�. A�nce onbaAYA� daha sonra A�avuAY AYeritlerini bizzat Mustafa Kemala��in elinden alA�r. AtatA?rk, bu gA�zA?pek, yiAYit insanA�n yeteneklerini A�anakkalea��deyken keAYfeder. KafasA�nda, Anadolua��da bir a�?Milli HA?kA?meta�? oluAYturma fikri kesinleAYen Mustafa Kemal, Anadolua��ya geA�meden kA�sa sA?re A�nce Cambaz Mehmeta��i A�aAYA�rA�r ve emirlerini bildirirken, omuzlarA�nA� sA�vazlar ve a�?gA�reyim seni Cambaz Mehmet Beya�? der.Anadolua��daki silahlA� mA?cadeleye destek iA�in gerekli silah ve cephanenin temininde TopkapA�lA� ve Milli MA?dafaa Grubua��ndaki adamlarA�nA�n bA?yA?k bir ustalA�kla A�alA�AYmasA� sonucu, bir gecede koca bir cephanelik, ardA�ndan Taksim ve MaA�ka kA�AYlalarA� boAYaltA�lmA�AYtA�.
1932 yA�lA�nA�n haziran ayA�nda yaAYamA�nA� yitiren,A�stiklal madalyasA� A�dA?llA? Cambaz Mehmet, BA?yA?k Millet Meclisia��nin 24 Haziran 1923 tarihli oturumunda oybirliAYiyle kendisine baAYlanan bin 500 liralA�k maaAYA� kabul etmez;a�?Hemen gidin ve aylA�k iradA� (maaAYA�) Hilal-i Ahmera��e (KA�zA�lay) devir muamelesini yapA�n.a�?der.
A�AzTE BA�YLEDA�R KURTULUAz SAVAAzIMIZIN ADSIZ KAHRAMANLARIa��
*****
Bir filozofumuz; SakallA� Celal (Celal YalA�nA�z)
Celal YalA�nA�z, dA?AYA?nA?r ve filozoftur. SakallA� Celal olarak bilinir. YazA�lA� bir eser bA�rakmamA�AY, ama her biri baAYlA� baAYA�na eser olan insanlar bA�raktA� arkasA�nda. YakA�n arkadaAYlarA� arasA�nda Yusuf Ziya OrtaA�, Ahmet HaAYim, "A�AYrencim" dediAYi NazA�m Hikmet, OrdinaryA?s Matematik ProfesA�rA? Ali Yar, Haldun Taner ve Ali Sami Yen. A�evresindekiler arasA�nda ise, Nurullah AtaA�, HA�fzA� Veldet VelidedeoAYlu, KazA�m TaAYkent gibi A�nemli isimlerile, Melih Cevdet Anday, Orhan Veli gibi pek A�ok AYair ve yazar yer alA�r.
BugA?n dilimizde yer etmiAY, kaynaAYA�nA� bilmeden kullandA�AYA�mA�z pek A�ok deyiAY de onundur. BirkaA� SakallA� Celal deyiAYi:
a�?Bir kA�zA�n tA�raAYlA� bir erkeAYi gA?zel
zannetmesi hazindir...a�?
a�?Bu kadar cehalet ancak tahsille
mA?mkA?n olur.a�?
a�?Bu A?lkede ilgililer bilgisiz,
bilgililer de ilgisizdir.a�?
a�?TA?rkiyea��de aydA�n geA�inenler,
DoAYua��ya doAYru seyreden bir
geminin gA?vertesinde BatA�
yA�nA?nde koAYturarak BatA�lA�laAYtA�klarA�nA�
sanA�rlar.a�?
1886-1962 yA�llarA� arasA�nda yaAYayan SakallA� Celal, 2. AbdA?lhamid dA�nemi Bahriye NazA�rA� Amiral HA?seyin HA?snA? PaAYaa��nA�n oAYludur, Galatasaray Lisesia��nden 1907 yA�lA�nda mezun olmuAY, iyi FransA�zca bilen, saAYlA�klA�, gA?A�lA?, hazA�rcevap, esprili, kA?ltA?rlA?, bekar, bakA�msA�z, derbederama titiz, babacan, A?topik, paraya pula hiA� A�nem vermeyen bir sosyalisttira�� GalatasarayA� Sultanisi'nden A�AYrencisi ve hayranA� olduAYu Tevfik Fikret'in, a�?Hak bellediAYin bir yola yalnA�z (yalA�nA�z) gideceksin" dizesinde ifade edilen prensibe ne pahasA�na olursa olsun, hayatA� boyunca sadA�k kalmA�AYtA�r. A�ocukken bile annesinin a�?paAYa hanA�mA�a�?tavA�rlarA�na sinirlendiAYi iA�in, makam faytonunda arabacA� askerin yanA�na oturup, annesini utandA�rA�rdA�.
CelA?l beyin o dA�nem iA�in ileri gA�rA?AYlA?lA?AYA? baAYA�nA� hep derde sokar. A�AYretmenliAYe baAYladA�AYA�ndaki ilk gA�rev yeri A?skA?pa��te A�AYrencilerden bir futbol takA�mA� kurduAYunda, AYeytan icadA� oyun yA?zA?nden a�?komA?nista�� olarak nitelendirilip gA�revden alA�nA�r. SonrasA�nda gittiAYi Kastamonua��da A�AYrencilerine hurafelere inanmamalarA� yA�nA?nde verdiAYi A�AYA?tler nedeniyle sakA�ncalA� ilan edilerek yine gA�revden alA�nA�r. Ankara Sultanisia��nde din derslerini azalttA�AYA� ve erkek A�AYrencilere bayan A�AYretmen atadA�AYA� iA�in uyarA� alA�r. Devlet memuru olamayacaAYA�nA� anlayA�nca AydA�na��da incir fabrikasA�nda A�alA�AYmaya baAYlar ancak, burada da rahat durmaz. A�AYA�ilere yardA�m ettiAYi gerekA�esiyle komA?nist olduAYu dA?AYA?nA?lA?r ve evi basA�lA�r. KitaplarA� ve eAYyalarA� talan edilen sakallA� Celal, polise ne aradA�klarA�nA� sorunca a�?Fakir iAYA�ilere yardA�m ediyormuAYsun! Yani komA?nistmiAYsin! Biz de bunun belgelerini arA�yoruza�? yanA�tA�nA� alA�r. CelA?l bey, iAYaret parmaAYA�yla kafasA�nA� gA�stererek a�?aradA�klarA�nA�z buradaa�? yanA�tA�nA� verir. SakallA� Celala�� in evinde yapA�lan arama sA�rasA�nda polis duvarda duran Karl Marx portresini sorunca a�?rahmetli babama�? diye cevaplamA�AYtA�r.
Celal bey bir gA?n, taAYA�dA�AYA� ruhsatlA� silahA�na el konduAYunda, silah taAYA�ma nedeni olarak; a�?bu polis eskiden padiAYahA�n ve hilafetin polisiydi, PadiAYahA�m A�ok yaAYa diye baAYA�rmayanlarA� yakalayA�p zindana tA�kardA�. DA?pedA?z zulA?m aracA�ydA� emrinde olduAYu padiAYah ve hilafetin. Azimdi devran deAYiAYti, Cumhuriyet ilan olundu ve bu polis Cumhuriyeta��in polisi olup A�A�ktA�. A�yi de ben bu polise nasA�l gA?venebilirim? YarA�n birileri punduna getirse bir kez daha hilafetin polisi olmayacaklarA� ne malA�m? Bu nedenle ben bu silahA� gerektiAYinde Gazi PaAYaa��yA� ve Cumhuriyeta��i korumak iA�in taAYA�yoruma�? dera��
SakallA� CelA?l, hayatA� boyunca kimseden yardA�m almaz. Rivayete gA�re gA�steriAYli gA�rA?nmemek adA�na bilerek eskittiAYi paltosu, iA�ine kitaplarA�nA� doldurduAYu A�uvalA� ve a�?A�zgA?rlA?ka�? olarak nitelendirdiAYi sakalA�yla kendi yaAYA� ile kavrulur. DA�nemin tA?m dA?AYA?nA?r, yazar ve profesA�rleri tarafA�ndan el A?stA?nde tutulur. Rasih Nuri, hocasA� olan ProfesA�r Kerim Erim ile birlikte yA?rA?rken, Erima��in yoldaki bir A�A�pA�A?nA?n elini A�ptA?AYA?nA? ve bu kiAYinin SakalA� CelA?l bey olduAYunu sA�yler.
SakallA� Celal'den gA?nA?mA?ze kalan ne kadar bilgi, belge ve tanA�klA�k varsa, tek kaynak gazeteci - yazar Orhan Karaveli tarafA�ndan yazA�lmA�AY olan "SakallA� Celal - Bir Bilinmeyen A?nlA?a��nA?n YaAYam A�ykA?sA?" adlA� belgesel - ve fotoAYraflarla bezeli kitaptA�r.
SakallA� CelA?l 1962a��de yaAYama veda etti. Mezar taAYA�nda kimsenin bilmediAYi soyadA�yla CelA?l YalA�nA�z ve a�?BahA�A�van bir gA?l iA�in bin dikene katlanA�ra�? yazA�lA�dA�r.
*****
A�NGA�LA�Z CASUS TOPAL MOLLA
1920 yA�lA�nda Topal Molla lakabA�yla tanA�nan bir adam, Afganistana��da tekke kurar. Topal MollanA�n mA?ritleri A?A� yA�l iA�inde on binlere ulaAYA�r. 1925 yA�lA�nda mA?rit sayA�sA� 300 bini aAYan Topal Molla, krala karAYA� ayaklanma baAYlatA�r. Bir yA�l boyunca Afganistana��da kan gA�vdeyi gA�tA?rA?r. O yA�llarda Afgan kralA� olan Emanullah Han, A?lkesini terk etmek zorunda kalA�r.
Emanullah Han, A?lkesinden ayrA�lA�rken Afgan sA�nA�rA�na geldiAYinde yanA�na bir adam sokulur ve A�ok gA?zel konuAYtuAYu Urduca dili ile sorar: a�?Beni tanA�dA�n mA�? Ben Topal MollayA�m. Afganistana��daki gA�revimi bitti, A�ngilterea��ye dA�nA?yorum.a�?
a�?Seni tanA�dA�m!a�? der Emanullah Han;A�a�?Ben senin A�ngiliz casusu olduAYunu biliyordum. Fakat halkA�ma o kadar etkilemiAYsin ki, senin casus olduAYuna onlarA� bir tA?rlA? ikna edemedim, inandA�ramadA�m.a�?
SarA�klA� ve sakallA� Topal Molla sakalA�nA� kesip, sarA�AYA�nA� atar, baAYA�na silindir AYapkasA�nA� oturtur ve A�ngiltere yoluna koyulur.
A�ngiliz casusu Topal Mollaa��dan sA�z etmiAYken, bir cA?mle de Emanullah Han iA�in; Afgan Hana��A� kurtuluAY savaAYA�nda TA?rkiyea��ye bA?yA?k maddi yardA�mda bulundu, hatta onun teAYviki ile Afgan kadA�nlar altA�n takA�larA�nA� Anadolua�� ya gA�ndermiAYti. Emanullah Han AtatA?rk hayranA�ydA� ve Oa��nu A�rnek alA�yordu. Bu durum A�ngilizleri A�ok rahatsA�z etti. A�ngilizler en sonunda bir A�ngiliz ajanA�na A�slami darbe yaptA�rdA�.
Bir filozofumuz; SakallA� Celal (Celal YalA�nA�z)
Celal YalA�nA�z, dA?AYA?nA?r ve filozoftur. SakallA� Celal olarak bilinir. YazA�lA� bir eser bA�rakmamA�AY, ama her biri baAYlA� baAYA�na eser olan insanlar bA�raktA� arkasA�nda. YakA�n arkadaAYlarA� arasA�nda Yusuf Ziya OrtaA�, Ahmet HaAYim, "A�AYrencim" dediAYi NazA�m Hikmet, OrdinaryA?s Matematik ProfesA�rA? Ali Yar, Haldun Taner ve Ali Sami Yen. A�evresindekiler arasA�nda ise, Nurullah AtaA�, HA�fzA� Veldet VelidedeoAYlu, KazA�m TaAYkent gibi A�nemli isimlerile, Melih Cevdet Anday, Orhan Veli gibi pek A�ok AYair ve yazar yer alA�r.
BugA?n dilimizde yer etmiAY, kaynaAYA�nA� bilmeden kullandA�AYA�mA�z pek A�ok deyiAY de onundur. BirkaA� SakallA� Celal deyiAYi:
a�?Bir kA�zA�n tA�raAYlA� bir erkeAYi gA?zel
zannetmesi hazindir...a�?
a�?Bu kadar cehalet ancak tahsille
mA?mkA?n olur.a�?
a�?Bu A?lkede ilgililer bilgisiz,
bilgililer de ilgisizdir.a�?
a�?TA?rkiyea��de aydA�n geA�inenler,
DoAYua��ya doAYru seyreden bir
geminin gA?vertesinde BatA�
yA�nA?nde koAYturarak BatA�lA�laAYtA�klarA�nA�
sanA�rlar.a�?
1886-1962 yA�llarA� arasA�nda yaAYayan SakallA� Celal, 2. AbdA?lhamid dA�nemi Bahriye NazA�rA� Amiral HA?seyin HA?snA? PaAYaa��nA�n oAYludur, Galatasaray Lisesia��nden 1907 yA�lA�nda mezun olmuAY, iyi FransA�zca bilen, saAYlA�klA�, gA?A�lA?, hazA�rcevap, esprili, kA?ltA?rlA?, bekar, bakA�msA�z, derbederama titiz, babacan, A?topik, paraya pula hiA� A�nem vermeyen bir sosyalisttira�� GalatasarayA� Sultanisi'nden A�AYrencisi ve hayranA� olduAYu Tevfik Fikret'in, a�?Hak bellediAYin bir yola yalnA�z (yalA�nA�z) gideceksin" dizesinde ifade edilen prensibe ne pahasA�na olursa olsun, hayatA� boyunca sadA�k kalmA�AYtA�r. A�ocukken bile annesinin a�?paAYa hanA�mA�a�?tavA�rlarA�na sinirlendiAYi iA�in, makam faytonunda arabacA� askerin yanA�na oturup, annesini utandA�rA�rdA�.
CelA?l beyin o dA�nem iA�in ileri gA�rA?AYlA?lA?AYA? baAYA�nA� hep derde sokar. A�AYretmenliAYe baAYladA�AYA�ndaki ilk gA�rev yeri A?skA?pa��te A�AYrencilerden bir futbol takA�mA� kurduAYunda, AYeytan icadA� oyun yA?zA?nden a�?komA?nista�� olarak nitelendirilip gA�revden alA�nA�r. SonrasA�nda gittiAYi Kastamonua��da A�AYrencilerine hurafelere inanmamalarA� yA�nA?nde verdiAYi A�AYA?tler nedeniyle sakA�ncalA� ilan edilerek yine gA�revden alA�nA�r. Ankara Sultanisia��nde din derslerini azalttA�AYA� ve erkek A�AYrencilere bayan A�AYretmen atadA�AYA� iA�in uyarA� alA�r. Devlet memuru olamayacaAYA�nA� anlayA�nca AydA�na��da incir fabrikasA�nda A�alA�AYmaya baAYlar ancak, burada da rahat durmaz. A�AYA�ilere yardA�m ettiAYi gerekA�esiyle komA?nist olduAYu dA?AYA?nA?lA?r ve evi basA�lA�r. KitaplarA� ve eAYyalarA� talan edilen sakallA� Celal, polise ne aradA�klarA�nA� sorunca a�?Fakir iAYA�ilere yardA�m ediyormuAYsun! Yani komA?nistmiAYsin! Biz de bunun belgelerini arA�yoruza�? yanA�tA�nA� alA�r. CelA?l bey, iAYaret parmaAYA�yla kafasA�nA� gA�stererek a�?aradA�klarA�nA�z buradaa�? yanA�tA�nA� verir. SakallA� Celala�� in evinde yapA�lan arama sA�rasA�nda polis duvarda duran Karl Marx portresini sorunca a�?rahmetli babama�? diye cevaplamA�AYtA�r.
Celal bey bir gA?n, taAYA�dA�AYA� ruhsatlA� silahA�na el konduAYunda, silah taAYA�ma nedeni olarak; a�?bu polis eskiden padiAYahA�n ve hilafetin polisiydi, PadiAYahA�m A�ok yaAYa diye baAYA�rmayanlarA� yakalayA�p zindana tA�kardA�. DA?pedA?z zulA?m aracA�ydA� emrinde olduAYu padiAYah ve hilafetin. Azimdi devran deAYiAYti, Cumhuriyet ilan olundu ve bu polis Cumhuriyeta��in polisi olup A�A�ktA�. A�yi de ben bu polise nasA�l gA?venebilirim? YarA�n birileri punduna getirse bir kez daha hilafetin polisi olmayacaklarA� ne malA�m? Bu nedenle ben bu silahA� gerektiAYinde Gazi PaAYaa��yA� ve Cumhuriyeta��i korumak iA�in taAYA�yoruma�? dera��
SakallA� CelA?l, hayatA� boyunca kimseden yardA�m almaz. Rivayete gA�re gA�steriAYli gA�rA?nmemek adA�na bilerek eskittiAYi paltosu, iA�ine kitaplarA�nA� doldurduAYu A�uvalA� ve a�?A�zgA?rlA?ka�? olarak nitelendirdiAYi sakalA�yla kendi yaAYA� ile kavrulur. DA�nemin tA?m dA?AYA?nA?r, yazar ve profesA�rleri tarafA�ndan el A?stA?nde tutulur. Rasih Nuri, hocasA� olan ProfesA�r Kerim Erim ile birlikte yA?rA?rken, Erima��in yoldaki bir A�A�pA�A?nA?n elini A�ptA?AYA?nA? ve bu kiAYinin SakalA� CelA?l bey olduAYunu sA�yler.
SakallA� Celal'den gA?nA?mA?ze kalan ne kadar bilgi, belge ve tanA�klA�k varsa, tek kaynak gazeteci - yazar Orhan Karaveli tarafA�ndan yazA�lmA�AY olan "SakallA� Celal - Bir Bilinmeyen A?nlA?a��nA?n YaAYam A�ykA?sA?" adlA� belgesel - ve fotoAYraflarla bezeli kitaptA�r.
SakallA� CelA?l 1962a��de yaAYama veda etti. Mezar taAYA�nda kimsenin bilmediAYi soyadA�yla CelA?l YalA�nA�z ve a�?BahA�A�van bir gA?l iA�in bin dikene katlanA�ra�? yazA�lA�dA�r.
*****
