Sağlamcılığa Karşı Kadın Hareketi Derneği, Fikri Sönmez Yerel Yönetimler ve Demokrasi Derneği ile Adalet Dayanışması tarafından düzenlenen “Sağlamcılığın Çatlakları: Normun Kibri ve Yaşam Mücadelesi” paneli, Goethe-Enstitüsü Ankara’da gerçekleştirildi. Eğitimden siyasete, medyadan şehir planlamasına, toplumsal cinsiyetten kimlik mücadelesine uzanan geniş bir çerçevede sağlamcılık ve engellilik konusu gün boyu tartışıldı.
“Sorun bedenlerde değil, bedenler üzerinde kurulan iktidardadır”
Etkinlik, Fikri Sönmez Yerel Yönetimler ve Demokrasi Derneği’nden Aydın Şimşek’in açılış konuşmasıyla başladı. Şimşek, Fikri Sönmez’in engelli bireylerin toplumsal yaşama katılımı için verdiği mücadeleyi hatırlatarak, sağlamcılığın yalnızca engellilerin değil, toplumun tamamını etkileyen bir iktidar biçimi olduğunu söyledi.
Şimşek, “Sağlamcılık bazı bedenleri makbul ilan ederken, diğerlerini eksik ve düzeltilmesi gereken olarak tanımlar. Sorun bedenlerde değil, bedenler üzerinde kurulan iktidardadır” dedi.
Ardından Sağlamcılığa Karşı Kadın Hareketi Derneği Başkanı Elif Kaya söz aldı. Kaya, engelliliğin yıllardır yardım ve bireysel hikâyeler üzerinden tartışıldığını ancak bunun siyasi bir mesele olduğunun altını çizerek, “Engellilik eşit yurttaşlık hakkıdır. Sağlamcılık, engellileri özel gereksinim başlığına sıkıştırarak kamusal eşitsizliği görünmez kılar. Sorun insanlarda değil, onları tek tipe sıkıştıran toplumsal yapılardadır” dedi.
Normların siyaseti, kimlikler ve erişilebilirlik konuşuldu
Açılışın ardından başlayan ilk oturumun moderatörlüğünü Hazal Battaloğlu üstlendi. Hatice Betül Çelebi sağlamcılığın politika alanındaki etkilerini aktarırken, Aziz Akın Gülhan eğitim ortamlarında engelliliğin nasıl yok sayıldığını anlattı. Orkun Utsukarcı ise sağır toplumun dil, kimlik ve erişilebilirlik mücadelesinin sağlamcı bakış açısından nasıl etkilendiğini paylaştı.
İkinci oturumda Deniz Gürel kolaylaştırıcı olarak yer aldı. Fedakar Özdemir Ankara’nın fiziksel yapısının şehirde nasıl “sağlamcı” bir düzen yarattığını aktarırken, Gökçe Gürel kesişimselliğin kimlikler üzerindeki etkisini değerlendirdi. Çağlar Karsantı engellilik, toplumsal cinsiyet ve evrensel normlar arasındaki kırılgan alanlara dikkat çekti. Selen Doğan ise “çoklu hakikatler çağında kapsayıcılık” üzerine konuştu.
Öğle arasının ardından başlayan üçüncü oturumda yeniden Battaloğlu moderatörlük yaptı. Mehmet Onur Yılmaz medyada sağlamcılığın yeniden üretim biçimlerini anlatırken, Meral Sözen gündelik hayatta ve dilde karşılaşılan sağlamcı pratikleri örneklerle açıkladı. Devrim Nesin, otistik kabul tartışmaları üzerinden toplumsal norm baskısını değerlendirirken, Gül Çandır Saç tıbbi modelin ötesinde “nadir ve atipik bedenlerin” yaşam hakkının politik önemine işaret etti.
Gün, Veli Sağlık’ın yürüttüğü forum çalışmasıyla sona erdi. Katılımcılar, oturumlarda ele alınan konular üzerinden deneyimlerini ve çözüm önerilerini paylaştı.
“Eylemlerimiz hep sağlam bedenlere göre tasarlanıyor”
Sağlamcılığa Karşı Kadın Hareketi Derneği'nden Hazal Battaloğlu, 24 Saat Gazetesi’ne yaptığı değerlendirmede, sendikal alanda engelli çalışanların görünmezliğine dikkat çekti. Kamu emekçisi olduğunu belirten Battaloğlu, “Sendikalar kendilerini eşitlikçi olarak tanımlıyor ama pratikte eylemler tamamen sağlam bedenlere göre planlanıyor. Erişilebilirlik hâlâ sadece rampa olarak düşünülüyor” dedi.
Engelli kamu çalışanlarının yaşadığı dışlanmayı anlatarak bazı kurumlarda engelli personele fiilen “evde oturma” dayatması yapıldığını aktaran Battaloğlu, “Bu bir eksiklik değil, yokluk yaratma politikasıdır” ifadesini kullandı.
“Engelli kadınlar feminist hareket içinde bile görünmez bırakılıyor”
Battaloğlu, feminist hareket içinde engelli kadınların neredeyse hiç temsil edilmediğini söyleyerek, “Sloganlardan pratiklere kadar birçok şey engelli kadınları dışarıda bırakabiliyor. Bu durum uzun zamandır konuşulmuyor” dedi. Yeni kurulan Sağlamcılığa Karşı Kadın Hareketi Derneği’nin bu görünmezliği gidermeyi amaçladığını belirterek, “Üçüncü ayımızdayız ve bu etkinlik ilk çalışmamız. Engelli kadınların sesini görünür kılmak istiyoruz” ifadelerini kullandı.
“Engellilik sadece engellilerin meselesi değil”
Etkinliğin ruhunu özetleyen Battaloğlu, engellilik konusunun toplumsal bütünlüğü ilgilendiren bir mesele olduğunu vurgulayarak, “Bu konunun sadece engelliler açısından değil, tüm toplum açısından ele alınması gerektiğini düşünüyoruz” dedi.
