Türkiye'nin araştırma ve geliştirme (Ar-Ge) harcamaları 2025 yılında bir önceki yıla kıyasla 328 milyar 607 milyon TL arttı. Böylece gayrisafi yurt içi Ar-Ge harcaması 980 milyar 428 milyon TL olarak kaydedildi. Ar-Ge harcamalarının gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) içindeki oranı da 2024'teki yüzde 1,46 seviyesinden 2025'te yüzde 1,55'e çıktı.
Ar-Ge harcamalarının GSYH içindeki payı yüzde 1,55 oldu
2025 yılında 63 trilyon 240 milyar 523 milyon TL olarak hesaplanan GSYH içerisinde Ar-Ge harcamalarının oranı yüzde 1,55 olarak gerçekleşti. Bir önceki yıl bu oran yüzde 1,46 düzeyindeydi.
Ar-Ge harcamalarının sektörel dağılımında mali ve mali olmayan şirketler ilk sırada yer aldı. Toplam harcamaların yüzde 65'i bu şirketler tarafından gerçekleştirilirken, yükseköğretimin payı yüzde 30,3 oldu. Genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşlar ise toplam Ar-Ge harcamalarının yüzde 4,7'sini üstlendi.
Harcamaların dağılımında personel giderleri de önemli bir yer tuttu. Ar-Ge için yapılan toplam harcamaların yüzde 58,8'i personel maliyetlerinden oluştu.
Ar-Ge harcamalarının yüzde 52,5'ini şirketler finanse etti
2025 yılında Ar-Ge faaliyetlerine ayrılan kaynağın yüzde 52,5'i mali ve mali olmayan şirketlerden geldi. Genel devletin finansmandaki payı yüzde 31,1, yükseköğretimin payı yüzde 14,1 olarak hesaplandı. Yurt dışı kaynaklar finansmanın yüzde 2,3'ünü karşılarken diğer yurt içi kaynakların payı yaklaşık yüzde 0,01 oldu.
Ar-Ge personeli sayısı 317 bin 982'ye yükseldi
Ar-Ge faaliyetlerinde 2025 yılında tam zaman eşdeğeri (TZE) üzerinden toplam 317 bin 982 kişi görev yaptı. Bu personelin yüzde 67,9'u mali ve mali olmayan şirketlerde, yüzde 29'u yükseköğretim kurumlarında çalıştı. Genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşların toplam Ar-Ge personeli içindeki payı ise yüzde 3 olarak belirlendi.
Kadın Ar-Ge personelinin sayısı 108 bin 453'e ulaştı. Kadın çalışanlar, toplam Ar-Ge personelinin yüzde 34,1'ini oluşturdu. Sektörlere göre kadın personel oranı yükseköğretimde yüzde 48,1, genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşlarda yüzde 32,2, mali ve mali olmayan şirketlerde ise yüzde 28,2 olarak kaydedildi.
Ar-Ge personelinin yüzde 31'i doktora mezunu
Ar-Ge personelinin eğitim düzeylerine bakıldığında, lisans mezunları yüzde 40,6 ile ilk sırada yer aldı. Doktora veya eşdeğeri eğitim seviyesine sahip personelin oranı yüzde 31 olurken, yüksek lisans mezunlarının payı yüzde 19,4 olarak hesaplandı. Meslek yüksekokulu mezunları yüzde 4,9, lise ve altı eğitim düzeyindekiler ise yüzde 4,1 oranında yer tuttu.
TZE esasına göre yapılan değerlendirmede de lisans mezunları yüzde 49,6 ile en büyük grubu oluşturdu. Doktora veya eşdeğeri eğitim düzeyindekilerin oranı yüzde 21,4, yüksek lisans mezunlarının oranı yüzde 18,5 oldu. Meslek yüksekokulu mezunları yüzde 5,9, lise ve altı eğitim seviyesindekiler yüzde 4,6 pay aldı.
Harcamalarda İstanbul ve Ankara ilk sıralarda
İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması'nın (İBBS) ikinci düzeyine göre yapılan incelemede, 2025 yılında en fazla Ar-Ge harcaması İstanbul'da gerçekleşti. TR10 (İstanbul) bölgesi toplam harcamaların yüzde 31,8'ini karşıladı. İstanbul'u yüzde 30 ile TR51 (Ankara), yüzde 9,5 ile TR42 (Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu ve Yalova) bölgesi izledi.
Ar-Ge personelinin bölgesel dağılımında da İstanbul ilk sırada yer aldı. Toplam personelin yüzde 32,2'si TR10 (İstanbul) bölgesinde istihdam edildi. Ankara'nın payı yüzde 19,8, TR42 bölgesinin payı ise yüzde 8,4 oldu.
Mali ve mali olmayan şirketlerin 2025 yılında gerçekleştirdiği 637 milyar 252 milyon TL tutarındaki Ar-Ge harcamasının yüzde 54,9'u Ar-Ge merkezlerinde kullanıldı. Bu merkezlerde yapılan harcamaların yüzde 89,5'i ise 250 ve daha fazla çalışanı bulunan girişimlere ait oldu.
İmalat sanayinde Ar-Ge harcamalarında yüksek teknoloji öne çıktı
İmalat sanayisinde faaliyet gösteren girişimlerin 2025 yılında yaptığı toplam 322 milyar 656 milyon TL tutarındaki Ar-Ge harcaması, teknoloji düzeylerine göre farklılaştı. Harcamaların yüzde 47,7'si yüksek teknoloji alanında faaliyet gösteren girişimler tarafından gerçekleştirildi.
Orta yüksek teknoloji faaliyetindeki girişimlerin payı yüzde 40,7 olurken, orta düşük teknoloji grubunun payı yüzde 7,2, düşük teknoloji grubunun payı yüzde 4,4 olarak belirlendi.
İmalat sanayisindeki Ar-Ge araştırmacılarının dağılımında ise orta yüksek teknoloji faaliyetleri ilk sırada yer aldı. Bu alandaki girişimlerde 32 bin 399 araştırmacı istihdam edildi. Yüksek teknoloji faaliyetinde bulunan girişimlerde çalışan araştırmacı sayısı 23 bin 298 oldu. TZE cinsinden araştırmacı sayısında da 29 bin 697 kişiyle orta yüksek teknoloji grubu ilk sırada yer aldı.
Dolaylı Ar-Ge teşviklerinin özel sektör harcamalarındaki payı
Dolaylı Ar-Ge teşviklerinin mali ve mali olmayan şirketlerin toplam Ar-Ge harcamaları içindeki oranı, 2015 yılında yüzde 14,8 seviyesindeyken 2025'te yüzde 26,5'e yükseldi.
Aynı dönemde mali ve mali olmayan şirketlerin Ar-Ge harcamaları da önemli ölçüde arttı. Şirketlerin 2015 yılında 11,2 milyar TL olan Ar-Ge harcaması, 2025 yılında 637,3 milyar TL'ye ulaştı.
