İTÜ Uçak ve Uzay Bilimleri Fakültesi İklim Bilimi ve Meteoroloji Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Barış Önol ve meteoroloji mühendisi Tolga Karakaya tarafından yürütülen çalışmada, Türkiye'deki sıcak hava dalgalarının 1950-2025 dönemindeki değişimi mercek altına alındı.
Günlük maksimum sıcaklık verilerine dayanan "Sıcak Hava Dalgası Büyüklük İndeksi (HWMId)" kullanılarak yapılan araştırmada, sıcak hava dalgalarının yıllık gerçekleşen en şiddetli değeri ve yıllık toplam değerlerinin zamansal ile mekansal değişimi incelendi.
Araştırma sonuçlarına göre, Türkiye genelinde sıcak hava dalgalarının büyüklüğünde belirgin bir yükseliş eğilimi göze çarpıyor. Yaz mevsimi ortalama sıcaklıkları 1970-1990 aralığında 22-23 derece bandında seyrederken, 2000'li yılların başından itibaren ivme kazanan ısınmayla birlikte bu değerler 24-25 derece seviyelerine çıktı. Ortalama yaz sıcaklığı 2024 yılında 26,1 dereceye ulaşarak tüm zamanların rekorunu kırdı.
Ortalama sıcaklıklardaki yükselişin yanı sıra aşırı sıcak hava olaylarının şiddetindeki değişim de dikkat çekiyor. Referans kabul edilen 1980-2009 dönemi için ortalama HWMId değeri tekil sıcak hava dalgası özelinde 1,29, yıllık toplamda ise 1,68 olarak hesaplandı. 2000 yılı öncesinde yıllık toplam değerleri çoğunlukla 1,6'nın altında kaldı. Buna karşın, 2010 sonrasında sıcak hava dalgalarının şiddetinde belirgin bir rejim değişimi yaşandı ve yıllık gerçekleşen sıcak hava dalgalarının toplam şiddet ortalamaları tarihsel referans dönemin yaklaşık 3 katına ulaştı.
Sıcak hava dalgaları son 75 yılın zirvesini mi gördü?
Sıcak hava dalgaları açısından 2023 ve 2025 yazları olağanüstü dönemler olarak kayıtlara geçti. 2023 ve 2025 yaz mevsimlerinde son 75 senenin en güçlü sıcak hava dalgaları kaydedildi. 2023 yazındaki sıcak hava dalgalarının büyüklüğünün yıllık alansal ortalaması referans döneme kıyasla 7 kattan fazla artış gösterdi, 2025'te ise aynı değer referans dönemin yaklaşık 11 katına fırladı.
Ortalama yaz sıcaklıklarının en yüksek seviyeye çıktığı 2024 yazında ise sıcak hava dalgası büyüklük yönünden referans döneme göre tekil sıcak hava dalgasında yaklaşık yüzde 95, yıllık toplamda ise yüzde 150 daha yüksek gerçekleşti.
Bu tablo, yaz mevsimi ortalama sıcaklıklarının rekor düzeyde yüksek gerçekleşmesinin her zaman en şiddetli sıcak hava dalgalarıyla birebir örtüşmediğini ortaya koydu. Sıcak hava dalgaları; atmosferik blokajlar, sıcak hava taşınımı, yüksek deniz yüzeyi sıcaklıkları, kuraklık ve toprak nemi gibi yerel ve küresel ölçekli süreçlerin ortak etkisiyle karmaşık bir yapıda gelişti.
Sıcak hava dalgaları şehirleri nasıl etkileyecek, sıcak gün sayısı kaç katına çıkacak?
Çalışmada elde edilen verilerin Türkiye ve Doğu Akdeniz havzasında iklim rejiminde köklü bir değişime işaret ettiği belirtilerek, aşırı sıcakların daha isabetli tahmin edilmesine yönelik kapasitenin geliştirilmesi ve uyum stratejilerinin güçlendirilmesi gerektiği kaydedildi.
Bilim insanlarının gelecek senaryolarını ele aldığı bir diğer araştırmada ise 1976-2005 yıllarında İstanbul, Ankara, Antalya, Konya ve İzmir'de yılda ortalama 3-5 gün civarında olan sıcak hava dalgasının etkili olduğu gün sayısının, Birleşmiş Milletler Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli'nin kötümser senaryosu altında, 2021–2050 döneminde; İstanbul, Ankara ve Konya'da yaklaşık 16, Antalya'da 18 ve İzmir'de ise 23 güne kadar çıkabileceği gösterilmişti.
Yüzyılın ikinci yarısında ise (2051-2080) bu sürenin İstanbul ve Ankara'da yaklaşık 38, Antalya ve Konya'da 40 ve İzmir'de ise 53 güne kadar yükselebileceği tahmin ediliyor.
