Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, Türkiye’nin Rusya-Ukrayna savaşının sona erdirilmesine yönelik diplomatik çabalarında önemli bir rol üstlenebileceğini söyledi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile İstanbul’da gerçekleştirdiği temasların ardından CNN Türk’e konuşan Zelenski, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile Türkiye’de görüşmeye hazır olduğunu dile getirdi.
Türkiye’nin hem Moskova hem de Washington yönetimiyle sürdürebildiği ilişkilerin diplomatik süreç açısından önemli bir fırsat sunduğunu belirten Zelenski, Erdoğan’ın ABD Başkanı Donald Trump ve Putin ile doğrudan temas kurabilmesinin çözüm arayışlarına katkı sağlayabileceğini ifade etti.
Ukrayna lideri, Rusya’nın füze saldırılarının devam ettiğine ve yaklaşan kış mevsiminin ülkedeki koşulları daha da zorlaştıracağına dikkat çekerek savaşın sıcak çatışma aşamasından diplomatik sürece taşınması gerektiğini vurguladı.
"Putin ile Türkiye'de görüşmeye hazırım"
Putin ile Türkiye’de bir araya gelme ihtimaline ilişkin soruyu yanıtlayan Zelenski, böyle bir görüşmeye açık olduğunu belirtti. Türkiye’nin arabuluculuk konusunda etkili bir konumda bulunduğunu ifade eden Ukrayna Devlet Başkanı, Ankara’nın ülkesinin egemenliği ve toprak bütünlüğüne verdiği desteğin de önemli olduğunu kaydetti.
Erdoğan’ın Rusya lideriyle doğrudan iletişim kurabilmesinin avantaj sağladığını belirten Zelenski, Türkiye’de geçmişte gerçekleştirilen görüşmelerin özellikle esir takası konusunda somut sonuçlar ortaya çıkardığını söyledi.
Zelenski, açıklamasında şu ifadeleri kullandı:
"Türk tarafına teşekkür ediyorum, ekiplerimize, şahsen Cumhurbaşkanı’na. Böyle kritik anlarda irtibat kurabilme imkanımızın olması çok önemli. Önemli hususlar görüşülüyor. Bugün görüşülen noktalardan biri de kış ve saldırılardı. Biliyorsunuz Rusya balistik saldırılarını sürdürüyor ve kış ayları yaklaşırken bu gerçekten de çok kritik öneme sahip oluyor. Sizin de ifade ettiğiniz gibi 24 Şubat'ta 5. yılına varacağız. Bu savaş bitmeli. Birleşmeliyiz, bu savaşın sıcak aşamasını en azından diplomasi aşamasına taşımalıyız. Bu noktada Türkiye'nin arabuluculuğunu umuyorum. Şahsen Cumhurbaşkanı ile olan ilişkilerimiz ve onun Trump ve Putin ile olan ilişkilerinin de faydalı olabileceğini düşünüyorum. Bugün yine üçlü formatta liderler görüşmesinin Türkiye'de gerçekleşmesi konuşuldu. Tabii Türkiye bunu başarabilirse biz bunu kabul eder ve sadece mutlu oluruz.
Savaşın başında çok fazla görüşüyorduk telefonda. Bunu basına açık ve kapalı şekilde yapıyorduk. 2022 senesinde Tahıl Koridoru’nu Rusya kilitlediğinde bu, gıda güvenliği açısından çok önemliydi. Karadeniz kapalı kalırsa, Ukrayna limanlarından gemiler hareket edemezse birçok ülke için gıda güvenliği tehlike altındaydı ve bu korkunç bir durumdu. Hürmüz Boğazı'ndaki enerji konusu da benzer şekilde şu an gündemde. Enerji üzerine bir pazarlık yapılıyor. Benzer şekilde gıda ürünleriyle alakalı da Karadeniz kapalı kalırsa bu büyük bir sıkıntı ortaya çıkarıyor."
Ankara'daki temaslarda hangi konular ele alındı?
Türkiye ile yapılan görüşmelerde Karadeniz'deki güvenlik, deniz trafiğinin devamlılığı, esir takası ve olası ateşkes süreçlerinin gündeme geldiğini belirten Zelenski, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın bu başlıkları Rus tarafıyla da değerlendireceğini bildiklerini söyledi.
Daha önce Türkiye'de gerçekleştirilen müzakerelerin özellikle insani konularda önemli kazanımlar sağladığını dile getiren Zelenski, esirlerin ailelerine kavuşmasının başlı başına önemli bir başarı olduğunu vurguladı.
Gelecek dönemde ABD'nin önerisi doğrultusunda Ukrayna, Rusya ve ABD arasında teknik düzeyde yeni görüşmeler yapılmasının planlandığını belirten Zelenski, Abu Dabi'de gerçekleştirilmesi öngörülen toplantının kasım ayının ortalarına kadar yapılmasını beklediklerini aktardı.
Ukrayna lideri, Ankara'daki görüşmelerin ayrıntılarına ilişkin şunları söyledi:
"Detayları Ankara ile görüştük. Şahsen ben de ikili görüşmem sırasında Sayın Cumhurbaşkanı Erdoğan'a bunları ifade ettim. Şimdi ise Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın bu konuları Rus tarafıyla görüşeceğini biliyoruz. Hangi formatta, nasıl ve ne zaman yapılacağı elbette Cumhurbaşkanı'nın takdirine bağlı.
Birkaç tur oldu ve bunların bir kısmı Türkiye'de gerçekleşti. Başarıya ulaşıp ulaşmadığına ilişkin farklı yorumlar yapılabilir. Ancak Rus hapishanelerinden insanlarımız evlerine dönüyorsa, esir değişimi gerçekleşiyorsa bu zaten büyük bir başarıdır. Çünkü insanlar evlerine dönüyor, çocukları ve eşleri onlara kavuşuyor.
Türkiye'de gerçekleşen müzakereler bu konuda başarılıydı. Şu an Abu Dabi ile ilgili ABD'nin bir teklifi var. ABD, Rusya ve Ukrayna arasında üçlü teknik ekip görüşmesinin Abu Dabi'de yapılması öngörülüyor. Bunun kasım ayının ortalarına kadar gerçekleşmesini umuyoruz."
Ateşkes için liderler zirvesi vurgusu
Orta Doğu'daki gelişmeleri de yakından takip ettiklerini belirten Zelenski, teknik heyetler arasındaki görüşmeler ile liderler düzeyindeki temasların birbirini tamamlayan süreçler olduğunu ifade etti.
Teknik görüşmelerde enerji ve deniz güvenliğine yönelik ateşkes seçenekleri ile esir değişimlerinin ele alınacağını aktaran Ukrayna Devlet Başkanı, kalıcı bir çözüm için liderlerin bir araya gelmesini zorunlu gördüklerini söyledi.
Zelenski'ye göre liderler zirvesinin öncelikli gündemi, koşulsuz ve tam ateşkesin sağlanması, ardından bu ateşkesin güçlü bir denetim mekanizmasıyla güvence altına alınması olacak. Güvenlik garantileri, Ukrayna'nın yeniden inşası ve toprak meselesi de görüşmelerin temel başlıkları arasında yer alacak.
Bu konudaki değerlendirmelerini paylaşan Zelenski, şu ifadeleri kullandı:
"Şunu da ifade etmek isterim; biz Orta Doğu'da yaşananları da çok yakından takip ediyoruz. Savaş bazen duruyor gibi oluyor, ardından yeniden alevleniyor. Bu nedenle Abu Dabi'deki görüşmenin teknik ekiplerimiz açısından çok faydalı olacağını düşünüyoruz.
Bunlar paralel süreçler. Teknik ekiplerimiz görüşecek. Ancak liderler görüşmesini de olmazsa olmaz bir şart olarak görüyoruz. Teknik ekiplerin görüşebileceği konular bellidir. Bazıları ise liderler seviyesinde ele alınmalıdır.
Teknik ekiplerin gündeminde enerji ateşkesi, deniz ateşkesi ve esir değişimleri gibi konular olacak. Bunların mümkün olup olmayacağını ve liderler zirvesine nasıl hazırlanılacağını konuşacaklar. Bizim açımızdan liderler zirvesindeki ana gündem maddesi; şartsız, koşulsuz ve tam ateşkesin sağlanması ve bunun güçlü bir izleme mekanizmasıyla takip edilmesidir. Bu, barışa giden diplomatik bir adım olacaktır. Ateşkese ulaşmak bir konu. Sonrasında bunu nasıl izleyeceğiniz, nasıl denetleyeceğiniz ve kimlerin denetleyeceği ayrı bir konu. Daha sonra ise savaşın sonuna götürecek yol haritası gelir. Güvenlik garantileri de çok önemli bir başlık.
Son zamanlarda Rusya da güvenlik garantileri istediğini ifade ediyor. Oysa saldırıya uğrayan biziz. Güvenlik garantilerine ihtiyaç duyan taraf biziz. Ancak Rusya da bunu gündeme getiriyor. O zaman herkes bunu konuşmaya hazır demektir. Liderler görüşmesinde Ukrayna'nın yeniden inşası da önemli bir konu olacak. Bunun yanında ülkelerimizin geleceği, insanların nasıl yaşayacağı ve tabii ki toprak meselesi gündeme gelecek. Rusya için de önemli, Ukrayna için de önemli.
Biz elbette topraklarımızdan vazgeçmeyiz. Rusya'nın geçici işgali altında bulunan Kırım dahil doğudaki topraklarımızın Rusya'ya ait olduğunu kabul edemeyiz. Bu bizim onurumuza, toplumumuzun iradesine ve anayasamıza aykırıdır. Rusya bunu istiyor ve bunu çeşitli arabulucular üzerinden bize iletmeye çalışıyor. Ancak bu sağlıklı ve mantıklı bir yaklaşım değil. Bu nedenle önceliğimiz; mevcut cephe hattında ateşkesin sağlanması ve sonrasında diğer başlıkların konuşulmasıdır.
Örneğin Zaporijya Nükleer Santrali işgal altında. Bunu nasıl çözeceğiz? Herson'da insanlar yıllar sonra yeniden sokaklara çıkmaya başladı. Şehirde yaşam yeniden canlanıyor. Ancak nehrin diğer tarafındaki yerleşimler hâlâ işgal altında. Bu insanların hayatlarını nasıl sürdüreceğini düşünmek zorundayız. Toprak konusu son derece hassas bir konu. Öncelikle insanları düşünmeliyiz. Sorunlarını çözmeliyiz. "Nasıl yaşamaya devam edeceğiz?", "Güvenlik garantileri nasıl olacak?" gibi soruları liderler seviyesinde konuşmalıyız. Ve en önemlisi de savaşı nasıl durduracağımızı ve yeniden başlamasını nasıl önleyeceğimizi..."
Türkiye-Ukrayna ekonomik ilişkilerinde 10 milyar dolar hedefi
Zelenski, Türkiye ile Ukrayna arasındaki ekonomik ilişkilerin geliştirilmesine de önem verdiklerini belirtti. İstanbul'daki temaslar kapsamında iki ülkenin iş dünyası temsilcilerinin bir araya geldiğini aktaran Ukrayna Devlet Başkanı, enerji ve savunma sanayisi başta olmak üzere farklı alanlarda ortak projeler geliştirilmesini beklediklerini söyledi.
Önümüzdeki hafta Türk enerji şirketlerinin Ukrayna'da ağırlanacağını ifade eden Zelenski, iki ülke arasındaki ticaret hacminin artırılması için önemli bir potansiyel bulunduğunu dile getirdi.
Serbest Ticaret Anlaşması'nın 1 Ekim itibarıyla yürürlüğe girdiğini hatırlatan Zelenski, savaş koşullarına rağmen ticaret hacminin 8 milyar dolara yaklaştığını ve iki ülke arasındaki ekonomik iş birliğinin geleceğine güvendiğini belirtti.
Ukrayna lideri, ekonomik ilişkiler ve ortak yatırımlara ilişkin açıklamasında şu ifadeleri kullandı:
"Biz Türk iş dünyasına her alanda açığız. Bugünkü görüşmeler sırasında eş zamanlı olarak bir iş forumu da gerçekleştirildi. Ukrayna'dan iş dünyası temsilcileri geldi. Türk ve Ukraynalı iş insanları kendi aralarında gerçekten verimli görüşmeler yaptı. Önümüzdeki hafta enerji şirketlerini Ukrayna'da ağırlayacağız. Ve eminim ki Türkiye ile bu alanda ortak taahhütler, üretimler ve projeler geliştirilecek. Bu iş birliği savunma sanayisini de kapsıyor. Askeri yatırımlar konusunda da bir şey anlatmak istiyorum. Cumhurbaşkanı Erdoğan’la tanıştığımda bana, “Serbest Ticaret Anlaşması lazım bize” demişti. O dönemde çevremdeki birçok kişi buna karşıydı. Karşılıklı ticaret hacmine baktık ve bunu 2-3 kat artırabileceğimizi söyledik. Sanırım ilk ortak basın toplantımızda da bunu kamuoyuna açıkladık. Ticaret hacmi için 10 milyar dolar hedefi koyduk. Ve hâlihazırda savaş devam ederken, yıl bitmeden 8 milyar dolara ulaştık. Serbest Ticaret Anlaşması ise 1 Ekim itibarıyla yürürlüğe girdi. Bu nedenle hem anlaşmalarımızın hem de Türk ve Ukrayna iş dünyasının çok önemli bir geleceği olacağını düşünüyorum."
