Ekonomim Gazetesi yazarı Zeynep Gürcanlı, Orta Doğu’da İran merkezli derinleşen savaşın ekonomik ve diplomatik bilançosunu kaleme aldı. Gürcanlı’ya göre, bölgede yıllardır süren "saadet devri" sona ererken, Türkiye’nin titizlikle yürüttüğü denge siyaseti en kırılgan dönemine girdi. Yazıda, ABD’nin savaşı durdurmak veya devam ettirmek için Körfez ülkelerine sunduğu trilyon dolarlık "fatura" ve İran’a yönelik "stratejik teslimiyet" şartları dikkat çekiyor.
"Ankara'nın tarafsızlık iddiaları zedelenebilir"
Zeynep Gürcanlı, Riyad’da düzenlenen Arap ve İslam ülkeleri dışişleri bakanları toplantısının Ankara için bir dönüm noktası olduğunu belirtti. Toplantı sırasında Riyad’a düşen İran füzelerinin bildirinin tonunu sertleştirdiğini ifade eden Gürcanlı, Türkiye’nin de imzaladığı metinde İran’ın açıkça hedef alınmasının Ankara’nın tarafsızlık iddiasını zedeleyebileceği uyarısında bulundu. Bildiride İran’ı bombalayan ABD’nin adının hiç geçmemesi, ancak İsrail’in Lübnan saldırıları nedeniyle kınanması bölgesel saflaşmanın yeni boyutunu gözler önüne serdi.
İngiltere üslerini açtı, Kıbrıs "şimdilik" istisna
Batı cephesindeki fiili hizalanmanın hızlandığına dikkat çeken Gürcanlı, İngiltere’nin İran’a yönelik hava operasyonları için üslerini ABD’ye açtığını hatırlattı. Kıbrıs Rum Kesimi’nin ricası üzerine Ada’daki İngiliz üslerinin "şimdilik" saldırı için kullanılmayacağı açıklansa da, NATO müttefiklerinin Trump’ın "savaşa katılın" baskısına direnmesinin zorlaştığı vurgulandı.
"Hürmüz’ü Açma" koalisyonu ve İran’ın hamlesi
ABD öncülüğünde kurulan ve 22 ülkeye ulaşan "Hürmüz’ü Açma" koalisyonuna Türkiye’nin katılmamasını "doğru karar" olarak niteleyen Gürcanlı, İran’ın buna karşı manevra yaptığını belirtti. Tahran, Boğaz’ı "düşman gemileri hariç" tüm ticari gemilere kontrollü açacağını duyurarak ABD’nin elinden bir kozu almayı hedeflerken, bir yandan da 4 bin km menzilli füzeleriyle Avrupa başkentlerine gözdağı veriyor.
Savaşın kara harekatı boyutuna evrilme ihtimali (Hark Adası’nın işgali gibi) konuşulurken, ABD’nin aracı ülkelerle İran’a ilettiği ateşkes şartları sızdı. Gürcanlı, bu maddelerin bir ateşkesten ziyade "stratejik teslimiyet" anlamına geldiğini belirtti.
Uluslararası basına sızan bilgilere göre ABD, Körfez ülkelerine iki seçenek sundu. Savaşın sürmesi ve İran’da rejim değişikliğinin maliyetinin 5 trilyon dolar olacağını açıklayan ABD'li yetkililer, savaşın durdurulması için Körfez ülkelerinden 2,5 trilyon dolar talep etti.
Gürcanlı, ABD’nin geçmişte Irak ve Suriye’de olduğu gibi mali yükü yine Körfez Araplarının üzerine yıkmaya hazırlandığını ifade etti.
Kazananlar ve kaybedenler kulübü
Gürcanlı’nın analizine göre altyapısı yerle bir olan İran, "saadet devri" biten ve milyarlarca dolarlık tesisleri vurulan Körfez Arapları, iç kamuoyunda desteği azalan Trump ve enerji arzı sekteye uğrayan Çin kaybedenler arasında yer alırken kazananlar arasında bölgedeki etkinliğini artıran İsrail (orta vadeli risklere rağmen) ve asıl kazanan olarak ABD’nin dev savunma, enerji ve finans şirketleri oldu. Joseph Massad’ın görüşlerine atıfta bulunan Gürcanlı, savaşın bu çevreler için jeopolitik bir amaçtan ziyade ekonomik bir araç olduğunu vurguladı.
