Başkent Ankara’da siyasetçilerden şairlere, gazetecilerden fikir adamlarına kadar yüzlerce tanınmış ismin hapis yattığı Ulucanlar Cezaevi, 2006 yılında kapatılmasının ardından Altındağ Belediyesi tarafından restore edilerek 15 Haziran 2011'de müze haline getirildi. Yapı, 81 yıllık tarihi boyunca Türkiye'nin çalkantılı siyasal süreçlerine ayna tutan bir bellek mekânı olarak hizmet veriyor.
Cezaevi koğuşları ve avluları; Bülent Ecevit, Muhsin Yazıcıoğlu, Talat Aydemir, Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan, Hüseyin İnan, Mustafa Pehlivanoğlu, Fikri Arıkan, Ali Bülent Orkan, Muharrem Şemsek, Nazım Hikmet Ran, Necip Fazıl Kısakürek, Ahmed Arif, Hasan Hüseyin Korkmazgil, Fakir Baykurt, Yılmaz Güney, Cüneyt Arcayürek, Metin Toker, Oral Çalışlar, İpek Çalışlar, Adnan Cemgil, Beyhan Cenkçi, Metin Peker ve Sami Cebeciev sahipliği yaptı.
12 Eylül Darbesi'nin yakın tanığı oldu
12 Eylül 1980 sabahı Genelkurmay Başkanı Orgeneral Kenan Evren liderliğindeki Milli Güvenlik Konseyi'nin yönetime el koymasıyla başlayan süreç, Türkiye tarihinin en ağır insan hakları bilançolarından birine dönüştü. Demokrasinin askıya alındığı darbe döneminde 650 bin kişi gözaltına alındı, 210 bin davada 230 bin kişi askeri mahkemelerde yargılandı ve 7 binden fazla kişi hakkında idam cezası istendi.
Darbe mahkemelerinin kurduğu darağaçlarında ekim ayında sol görüşlü Necdet Adalı ile ülkücü Mustafa Pehlivanoğlu idam edildi. Henüz 17 yaşındayken tutuklanan Erdal Eren’in idam kararı ise Yargıtay tarafından iki kez bozulmasına karşın Milli Güvenlik Konseyi tarafından onandı. Eren’in infazı, mahkeme kararıyla yaşı büyütülerek 13 Aralık 1980'de Ulucanlar Cezaevi avlusunda gerçekleştirildi.
Müze Sorumlusu Merve Bayıksel: "Son mektupları ve eşyaları o mücadeleyi gösteriyor"
Ulucanlar Cezaevi Müzesi Sorumlusu Merve Bayıksel, 12 Eylül döneminin cezaevleri üzerinden derin izler bıraktığını ve yapının bu dönemin en somut vesikası olduğunu belirterek şunları kaydetti:
"Burada Mustafa Pehlivanoğlu ve Fikri Arıkan'ın eşyalarını görüyoruz. Bu isimler, 12 Eylül 1980'den sonra idam edilen kişiler. Onların son mektuplarını, kıyafetlerini görüyoruz çünkü o dönemde cezaevlerinde kalan kişilerin birçok mücadelesini, birçok hissiyatını görüyorsunuz. Gezerken yazılarını, eşyalarını, kıyafetlerini görebiliyorsunuz.
Erdal Eren, Mustafa Pehlivanoğlu, Fikri Arıkan ve Necdet Adalı... Özellikle Mustafa Pehlivanoğlu'yla Necdet Adalı, 8 Ekim 1980'de Kenan Evren'in 'bir sağdan, bir soldan' dediği idamlardan biri oldu. Ankara'ya gelen herkesin bu tarihi hafızayı yerinde görmesi ve dönemin şartlarını anlaması gerektiğine inanıyoruz."
Ziyaretçiler; tecrit hücrelerini, ranza düzenini, yağlı urganın asıldığı avluyu ve mahkûmların ailelerine yazdıkları el yazısı son mektupları inceleyerek Türkiye'nin yakın siyasi tarihine tanıklık edebiliyor.
