Rejisör ve koreograf Merih Çimenciler tarafından 1998 yılında Osmanlı İmparatorluğu'nun 700. kuruluş yıl dönümü kutlamaları kapsamında sahneye konulan Harem Balesi, aralıksız 28 yıldır farklı kuşaklardan dansçıların yorumuyla sanatseverlerle buluşmaya devam ediyor. Ankara Devlet Opera ve Balesi (ADOB) repertuvarında çeyrek asrı aşkın süredir her temsilinde tüm biletleri tükenen başyapıt, Türkiye'nin en uzun süre sahnelenen balesi unvanını korurken yeni sezona Atatürk Sanat Merkezi'nde perde açarak başlıyor.
"28 yıl süreceğini asla öngörmemiştim"
Eserin çeyrek asrı geride bırakan yolculuğunu AA muhabirine değerlendiren usta koreograf Merih Çimenciler, Harem Balesi'nin yakaladığı bu eşsiz başarının kendisi için de büyük bir sürpriz olduğunu ifade etti. Eserin ilk sahnelendiği günlerde bu kadar uzun soluklu bir serüvene dönüşeceğini tahmin etmediğini belirten Çimenciler, "28 yıl süreceğini, yıllar önce sahnelenirken hiç düşünmedim. Üstelik hiçbir temsilinde boş koltuk bulunmuyor; salonların her daim seyirciyle dolup taşması bir sanatçı için tarif edilemez bir mutluluk" dedi.
Üç yıllık arşiv taraması ve hareme akademik bakış
Yapımın nesiller boyu süren ilgisinin arkasında Osmanlı tarihine duyulan merakın, tarihsel gerçekliğin ve titiz bir hazırlık sürecinin yattığına dikkat çeken Çimenciler, eseri sahneye taşımadan önce 3 yıl boyunca kapsamlı tarih araştırmaları yürüttüğünü kaydetti.
Harem-i Hümayun'un popüler kültürde yalnızca padişahların ve saray entrikalarının yaşandığı bir mekan gibi algılanmasının eksik olduğunu vurgulayan Çimenciler, yapının kurumsal ve eğitsel kimliğine odaklandıklarını belirtti:
"Harem-i Hümayun'u çok araştırdım; orası aslında tam anlamıyla bir akademiydi. Cariyeler orada en üst düzey eğitimleri alıyor, musiki dersleri görüyor, kitap okuyor, görgü kurallarını öğreniyor ve nihayetinde şehzade anneleri oluyorlardı. Eserin seyircide bu denli derin bir karşılık bulmasının temelinde, haremdeki kadınların bu yoğun eğitim süreçlerini ve tarihsel gerçekliği olduğu gibi sahneye yansıtmamız yatıyor."
Ney, kanun ve bendir ilk kez bale sahnesinde
Harem Balesi'ni dünya bale repertuvarında benzersiz kılan en temel unsurlardan biri de klasik batı dans formları ile geleneksel Türk müziği enstrümanlarının ilk kez harmanlanması oldu. Eserde ney, kanun, bendir ve davul gibi otantik Türk çalgılarını piyano ve senfonik orkestra müziğiyle buluşturan Çimenciler; İsmail Dede Efendi ve Hacı Arif Bey gibi klasik Türk musikisinin anıt bestecilerinin eserlerine yer verdi.
Müziğin danstan bağımsız bir arka plan sesi olmadığını, anlatının bizzat dramatik taşıyıcısı haline getirildiğini ifade eden Çimenciler, geleneksel sazların klasik bale disiplinine kusursuz entegrasyonunun dünya genelinde büyük hayranlık uyandırdığını söyledi.
Türkiye sınırlarını aşarak uluslararası platformlarda da adından söz ettiren yapım, 2010 yılında Çin'de düzenlenen Şanghay Expo kapsamında sahnelenerek Doğu ve Batı kültürlerinden sanatseverlerin büyük beğenisini topladı. Almanya'daki prestijli Dortmund Staatsoper'in repertuvarına dahil edilen ve pek çok uluslararası festivalde kapalı gişe oynayan eser için Avrupa ve Asya'dan yeni turne davetleri gelmeye devam ediyor.
Türkiye'yi kültür diplomasisi alanında temsil etmenin önemine değinen usta koreograf, "Ülkemiz bizi nerede başarıyla temsil etmemizi istiyorsa biz orada hazır olacağız; nereye gönderirlerse gururla gideriz" ifadelerini kullandı.
"57 yıllık sanat hayatımda en büyük ilkem tevazu oldu"
Sanat kariyerinde 57 yılı geride bıraktığını hatırlatan Merih Çimenciler, Harem Balesi'nin yanı sıra Reşat Nuri Güntekin'in ölümsüz romanından uyarladığı Çalıkuşu balesi, Çanakkale şehitlerini anlatan sahne projesi ve 'Fırat' adlı yapıtıyla da Türk sahne sanatlarına damga vurdu. Gençlik yıllarında bizzat Hürrem Sultan rolünü canlandırdığını ve tarihin sanat yolculuğunda her zaman kılavuz olduğunu belirten deneyimli rejisör, mesleki felsefesini şu sözlerle özetledi:
"Ben her provada ayrı bir heyecanla yaşıyorum. Dansçılarım olağanüstü performanslar sergiliyor, kadroya katılan her yeni nesil esere taze bir soluk getiriyor. Ancak sanat hayatında başarının yolu şımarmaktan değil, tevazudan geçer. Ben çalışmayı çok seviyorum ama kibre asla yer vermem. İnsan daima tevazu içinde olmalı. Bizi 28 yıldır yalnız bırakmayan, biletleri anında tüketen seyircimize Devlet Balesi adına sonsuz teşekkürlerimi ve saygılarımı sunuyorum."
Harem Balesi, yeni sezondaki ilk temsiliyle başkent Ankara'da bu kez Atatürk Sanat Merkezi sahnesinde izleyicileriyle buluşacak.
