Ruh ve Sinir Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Hülya Ensari, aşırı sıcak ve yüksek nemin yalnızca fiziksel sağlığı değil, doğrudan ruhsal dengeyi de bozduğunu belirtti. Beyinde ısı, uyku ve duygu düzenleme mekanizmalarının ortak çalıştığına dikkat çeken Ensari; sıcaklık artışının dürtü kontrolünü zayıflattığını, öfke patlamalarına yol açtığını ve bipolar bozukluk ile manik atak riskini tırmandırdığını vurguladı.
Prof. Dr. Hülya Ensari, yaz aylarında trafikte ve günlük yaşamda artan gerginliklerin yalnızca psikolojik yorgunluktan kaynaklanmadığını, sürecin nörobiyolojik bir arka planı olduğunu ifade etti.
"Isı ve duygu düzenleme beyinde ortak mekanizmayla çalışıyor"
Vücut ısısı ile duygu durumunun beyinde iç içe geçmiş sistemlerle yönetildiğini belirten Prof. Dr. Ensari, şu değerlendirmelerde bulundu:
"Sıcak havalarda artan tartışmalar, trafikte kısalan sabırlar ve ani parlamalar sadece psikolojik yorgunlukla açıklanamaz. Isı düzenlemesi ile duygu ve uyku düzenlemesi beyinde aynı mekanizmalar üzerinden yürütülür. Bu nedenle sıcağın ruhsal duruma etkisi dolaylı değil, doğrudan bir etkidir.
Sıvı-elektrolit kaybı, artan uyarılmışlık ve bozulan uyku kalitesi bir araya geldiğinde; beynin mantıklı kararlar alan ve dürtü denetiminden sorumlu prefrontal bölge işlevleri geriler, tehdit algısı öne çıkar. Öfke patlaması, beyindeki fren mekanizmasının zayıfladığı, gaz mekanizmasının ise güçlendiği nörobiyolojik bir denge bozukluğudur. Yüksek nem ise terin buharlaşmasını engelleyip bedenin soğumasını durdurarak bu tabloyu daha da ağırlaştırır."
Bipolar ve manik ataklar yaz aylarında zirve yapıyor
Uykuya geçişin fizyolojik olarak vücut çekirdek ısısının düşmesine bağlı olduğunu hatırlatan Ensari, sıcak gecelerin uykusuzluğu tetiklediğini ve bunun psikiyatrik tablolarda kritik bir risk oluşturduğunu kaydetti. Uykusuzluğun özellikle bipolar bozuklukta manik atağı tetikleyen en önemli faktörlerden biri olduğu ve yaz aylarında bu rahatsızlığa bağlı hastane yatışlarının zirveye ulaştığı aktarıldı.
Antipsikotik, antidepresan, antikolinerjik ve uyarıcı türü psikiyatrik ilaç kullanan kişilerin sıcak havalarda sıvı-elektrolit kaybına karşı çok daha hassas olduğu ifade edildi.
Sıcak havalarda ruhsal ve fiziksel dengeyi korumak için 7 kural
Prof. Dr. Ensari, aşırı sıcakların ruhsal yıpratıcılığını en aza indirmek için önerilerini sıraladı:
-
Yatak Odasını Serinletin: Uyku alanını serin tutun; imkân yoksa yatmadan önce en az 1-2 saat havalandırın.
-
Yatmadan Önce Ilık Duş: Ilık su, cilt damarlarını genişleterek çekirdek vücut ısısının düşmesini ve uykuya dalmayı kolaylaştırır.
-
Alkolü Sınırlandırın: Akşam saatlerinde sıvı kaybını ve uyarılmışlığı artıran alkol tüketiminden kaçının.
-
Sıvı Alımını Yayın: Günlük su tüketimini tek bir seferde değil, gün içine eşit yayarak tamamlayın.
-
Kritik Saatlerde Dışarı Çıkmayın: 11.00-16.00 saatleri arasında doğrudan güneş altında kalmamaya özen gösterin.
-
Acil Belirtileri Takip Edin: Psikiyatrik ilaç kullanan yakınlarınızda bilinç bulanıklığı (konfüzyon), konuşma güçlüğü veya terlemenin aniden kesilmesi durumunda derhal acil servise başvurun.
-
Doktorunuza Danışın: İlaçları kendi kararınızla kesinlikle bırakmayın; doz ve saat planlamasını hekim kontrolünde yapın.
