Anayasa Mahkemesi (AYM), emeklilik koşullarını doğrudan etkileyen sigorta başlangıç tarihinin tespitine ilişkin önemli bir karara imza attı. Yüksek Mahkeme, aynı koşullarda çalışan kişilerin davalarında verilen emsal Yargıtay kararlarının değerlendirilmemesini adil yargılanma hakkının ihlali olarak kabul etti.
AYM, Kadriye Şendir'in başvurusunda gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine hükmederek yeniden yargılama yapılmasına karar verdi. 5 Mayıs 2026 tarihli karar, 30 Ekim tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı.
1989 yılındaki çalışmasını sigorta başlangıcı saydırmak istedi
Karara konu olay, Kadriye Şendir'in 1989 yılında çalışmaya başladığı tarihin sigorta başlangıcı olarak kabul edilmesi talebiyle SGK aleyhine açtığı davayla başladı.
Şendir, 19 Eylül 2016'da Kırklareli İş Mahkemesine başvurarak 11 Eylül 1989 tarihinde çalışmaya başladığı işyerindeki bir günlük çalışmasının tespit edilmesini ve bu tarihin tüm sigorta kolları bakımından sigorta başlangıcı sayılmasını istedi.
Yerel mahkeme 8 Aralık 2017'de davayı kabul etti. SGK'nin istinaf başvurusu da İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 34. Hukuk Dairesi tarafından reddedildi.
Ancak SGK'nin temyiz başvurusu üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, 4 Mart 2020'de kararı bozdu.
Yargıtay el halıcılığı düzenlemesini gerekçe gösterdi
Yargıtay, uyuşmazlığın yaşandığı dönemde yürürlükte bulunan 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'ndaki el halıcılığı dokuma işlerine ilişkin istisnai düzenlemeyi gerekçe gösterdi.
Söz konusu düzenlemeye göre el halıcılığı dokuma işlerinde çalışanlar zorunlu olarak iş kazaları, meslek hastalıkları, analık ve hastalık sigortası kapsamında bulunuyordu. Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına ise isteğe bağlı olarak dahil olabiliyorlardı.
Yargıtay, 9 Temmuz 1987 ile 6 Ağustos 2003 arasındaki dönemde bu kapsamdaki çalışmaların uzun vadeli sigorta kolları açısından zorunlu sigortalılık sayılmayacağını belirtti.
Bunun üzerine yerel mahkeme, işyerinin el halıcılığı dokuma faaliyeti yürüttüğünü tespit ederek 5 Kasım 2020'de davayı reddetti. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi de 21 Nisan 2021'de ret kararını onadı.
Emsal Yargıtay kararları mahkemede dikkate alınmadı
Kadriye Şendir, yargılama sürecinde kendisiyle aynı koşullarda çalışan kişilerin açtığı davaların kabul edildiğini belirterek bu dosyalara ilişkin Yargıtay kararlarını mahkemeye sundu.
Başvurucu, benzer durumdaki çalışanların sigorta başlangıç tarihlerinin işe giriş bildirgelerinde belirtilen tarihler esas alınarak tespit edildiğini ve bu kararların Yargıtay tarafından onandığını savundu.
Ancak yerel mahkeme ve Yargıtay, sunulan emsal kararların neden farklı değerlendirildiğine ilişkin yeterli bir açıklama yapmadı.
AYM'den emeklilikte sigorta başlangıcı için hak ihlali kararı
Başvuruyu inceleyen Anayasa Mahkemesi, mahkemelerin delilleri değerlendirme ve hukuk kurallarını yorumlama yetkisi bulunduğunu ancak davanın sonucunu etkileyebilecek önemli iddialara gerekçeli yanıt vermeleri gerektiğini vurguladı.
AYM, başvurucunun sunduğu Yargıtay kararlarında benzer çalışma koşullarına sahip kişiler hakkında farklı sonuçlara ulaşıldığına dikkat çekti.
Yüksek Mahkeme, yerel mahkemenin ve Yargıtayın bu farklılığın nedenlerini açıklamadığını, başvurucunun temel itirazlarının karşılanmadığını tespit etti.
Bu gerekçelerle Anayasa'nın 36'ncı maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine oybirliğiyle karar verildi.
Sigorta başlangıç tarihi davası yeniden görülecek
AYM, ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması amacıyla dosyanın yeniden yargılama yapılmak üzere Kırklareli İş Mahkemesine gönderilmesine hükmetti.
Yüksek Mahkeme ayrıca başvurucuya 487,60 TL harç ve 40 bin TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 40 bin 487,60 TL yargılama giderinin ödenmesine karar verdi.
AYM'nin kararı, başvurucunun sigorta başlangıç tarihinin doğrudan 1989 olarak kabul edildiği anlamına gelmiyor. Yeniden yargılama yapacak mahkeme, delilleri ve emsal kararları değerlendirerek davanın esası hakkında yeni bir karar verecek.
