Utku AzENSOYA�
18 Mart A�anakkale Zaferinin 103. yA�l dA�nA?mA? gururla kutluyoruz. Bu zaferin kahramanlarA�ndan sA�z ederken, kadA�nlarA�mA�za da A�zel bir sayfaayA�rmak gerekir. A�anakkale ile ilgili yabancA� kaynaklar, askerlerin mektuplarA� ve anA�larA�ndan, keskin niAYancA� kadA�n savaAYA�A�larA�n varlA�AYA�ndan sA�z eder. Yerli kaynaklar da,Nezahat OnbaAYA� gibi, savaAYta A�nemli hizmetler gA�steren ve Meclis tarafA�ndan rA?tbeye layA�k gA�rA?lmA?AY kadA�nlarA� aktarA�r.
A�anakkale SavaAYA�, A�nA�nA? muhabereleri ve KurtuluAY SavaAYA�a��na katA�lan MA?cahide Hatice HanA�m, A�anakkale yaralA�larA�nA� taAYA�yan ReAYit PaAYa Vapurunun baAYhemAYiresi Safiye HA?seyin Elbi, TA?rk yaralA�larA� tedavi ederken yaAYanan bombardA�manla can veren Alman hemAYire Erica, Kosovaa��dan gelip savaAYa katA�lan Zeynep Mido A�avuAY, A�anakkalea��nin kadA�n kahramanlarA�ndan sadece bir kaA�A�. Bu arada savaAYA� takip eden 50 civarA�ndaki gazeteci arasA�ndaki tek kadA�n Bulgar kA�kenli WandaZembrzuskaa��yA� da unutmamak lazA�m. Onlar da savaAYA�n hemen her anA�nda bA?yA?k mA?cadeleler verdiler.
A�anakkale SavaAYA�a��ndaki kadA�nlarA�n A�ykA?lerini toplayan ZA?mrA?t SA�nmez, a�?SavaAYA�n KadA�nlarA�a�? isimli kitabA�nda, kadA�nlarA�n aldA�klarA� rolA? aktarA�yor. Hilali Ahmer (KA�zA�lay) HanA�mlar Merkezia��nin teAYviki ile cephe gerisi hizmeti sunan kadA�nlarA�mA�z, cephelerin en A�nA?nde de yer almA�AYtA�r. A�AYte onlardan bazA�larA�;
A�
Nezahat OnbaAYA�
Annesi vefat ettiAYi iA�in babasA� Albay HafA�z Halit Bey ile birlikte cepheden cepheye koAYan Nezahat OnbaAYA�a��nA�n serA?veni, A�ocukluk yA�llarA�nda baAYlA�yor. 8 yaAYA�nda cephelerle tanA�AYan Nezahata�� in rA?tbesini aldA�AYA� savaAY, Gediz Cephesia��ndeki bir A�atA�AYmadA�r. BabasA� Halit Beya��in kumandasA�ndaki 70. alay zor anlar yaAYamaktadA�r. AralarA�ndan cepheden kaA�mayA� dA?AYA?nenler bile olur. AtA�yla 600 kiAYilik alayA�n A�nA?nA? kesen Nezahat, a�?Ben babamA�n yanA�nda A�lmeye gidiyorum, siz nereye gidiyorsunuz?a�? diyerek kalmalarA�nA� ve savaAYA�n kazanA�lmasA�nA� saAYlar. Bu nedenle onbaAYA� rA?tbesini alan Nezahat, Meclisa��in kendisine A�ngA�rdA?AYA? A�eyiz ya da madalyayA� ise A�mrA? boyunca gA�remez. A�A?nkA? unutulup gitmiAYtir.
MA?cahide Hatice HanA�m
Anadolua��yu cephe, cephe dolaAYan, Anafartalara��da 56. fA�rkada mA?cadele eden Hatice HanA�ma��A� herkes erkek zannederdi. Zira, tanA�nmamak ve savaAY dA�AYA�nda kalmamak iA�in erkek ismi kullanarak, kendisinin Ahmet ismiyle A�aAYrA�lmasA�nA� istemiAYti. Anafartalara��dan sonra diAYer muharebelere de katA�lan Hatice HanA�m, A�zmira��de YunanlA�lara esir dA?AYer. Buradan Manisaa��ya kaA�an ve BandA�rma A?zerinden A�stanbula��a geA�en kadA�n asker, buradan sonra da A�nA�nA? Muharebelerine katA�lA�r. KurtuluAY SavaAYA� boyunca pek A�ok cephede boy gA�steren Hatice HanA�m, KA?tahya cephesinde, A�ay ve DumanlA� PA�nar muharebelerinde de yeralmA�AYtA�r.
Safiye HA?seyin Elbi
A�ngilterea��de Deniz AtaAYesi olan Ahmet PaAYaa��nA�n kA�zA� Safiye HA?seyin Elbi, Avrupaa��da eAYitim almA�AY ilk hemAYirelerdendir. A�anakkale SavaAYA�a��nda gA�nA?llA? hemAYirelik yapan Elbi, hastane gemisine dA�nA?AYtA?rA?len vapurlarA�mA�zdan biri olan ReAYit PaAYa Vapurunda gA�rev alA�r. Burada yaAYananlarA�; a�?ReAYit PaAYaa��ya bindik. A�anakkalea��ye geldik, AkbaAY mevkiinde demirledik. HastalarA�, yaralA�larA� toplamaya baAYladA�k. Ne yaralA�lar, ne yaralA�lara�� Azu parmaklarA� gA�rA?yor musunuz? Ben bu parmaklarA�mla kaA� delikanlA�nA�n gA�zlerini bir daha aA�A�lmamak A?zere kapattA�ma�?sA�zleriyle aktaran Elbi, Balkan savaAYlarA�na da katA�lmA�AYtA�r.
HemAYire Erica
Doktor RagA�p Beya��in eAYi olan Alman asA�llA� hemAYire Ericaa��nA�n, savaAYA�n en AYiddetli anA�nda kA�ylA? kadA�nlar arasA�nda birliktelik saAYlayarak orduya destek olduAYu bilinir. Orduya kA�yafet, yorgan, yastA�k, A�adA�r dikiminde rol alan hemAYire Erica, kA�ydeki kadA�nlardan saAYladA�AYA� dikiAY makinesiyle kendisi de pek A�ok AYey dikmiAY. TA?rk yaralA�larA� tedavi ederken de, hastane ve hasta bakA�m yerlerini bombalayan dA?AYmanA�n top mermisiyle can vermiAY. A�anakkalea��de Yalova kA�yA? mezarlA�AYA�nda bulunuyor.
Zeynep Mido A�avuAY
SavaAYta sadece TA?rkiye sA�nA�rlarA� iA�indeki kadA�nlar rol almadA�. Bunun dA�AYA�nda da eski OsmanlA� topraklarA�ndan gelerek savaAYa katA�lan kadA�nlar oldu. Kosovaa��dan gelerek gA�nA?llA? olarak A�anakkale savaAYA�nda bulunan Zeynep Mido A�avuAY, bunlardan sadece biri. Ailesi Kosovaa��da bulunan ve savaAYa katA�lmak A?zere tek baAYA�na gelen Zeynep A�avuAYa��un AYehit olduAYu dA?AYA?nA?lA?yor.
DA?AYman mektuplarA�nda TA?rk kadA�n keskin niAYancA�lar;
AvustralyalA� piyade er J.C. Davies, annesine yazdA�AYA� mektupta, a�?Benim de vurulduAYum 18 MayA�s 1915 gA?nA?, keskin niAYancA� bir TA?rk kA�zA� pusuda A�arpA�AYA�yordu. GizlendiAYi yerden gA?n boyunca ateAY etti ve A�ok sayA�da adamA�mA�zA� vurdu. Ancak gA?n batmadan bir AvustralyalA� tarafA�ndan vurulmasA�na yine de A?zA?ldA?m. GA?zel, yapA�lA� ve tahminen 19-21 yaAYlarA�nda genA� bir kA�zdA�. A�lA? olarak ele geA�irdiAYimizde yanA�nda baAYka bir TA?rkA?n A�lA?sA?nA? de bulduk. GenA� kA�zA�n bedeninde tam 52 kurAYun yarasA� vardA�. Bu savaAY korkutucua�? diye yazmaktadA�r.
Yeni Zelandaa��dan gelen Otago BirliAYia��ne baAYlA� bir asker ise, savaAYtan sonra A?lkesine dA�ndA?AYA?nde kendisiyle yapA�lan ses kayA�tlA� gA�rA?AYme sA�rasA�nda, bir keskin niAYancA� TA?rk savaAYA�A�sA�nA� yakalamak iA�in operasyon dA?zenlediklerini ve bu niAYancA�yA� sonunda ele geA�irdiklerinde AYaAYA�rarak kadA�n olduAYunu gA�rdA?klerini anlatA�r.
A�ngiliz askeri Percy Brown da, A�anakkalea��de muharebeler sA�rasA�nda tuttuAYu gA?nlA?AYA?nde keskin niAYancA� kadA�nlardan sA�z eder. GA?nlA?AYA?n 28 Nisan 1915 tarihli sayfasA�nda, a�?BirA�A�ok keskin niAYancA�yA� yakaladA�k, birA�oAYunu da A�ldA?rdA?k. 18 yaAYlarA�ndan bir kA�zA� keskin niAYancA�lA�k yaparken ele geA�irdik. A�ok iyi atA�AYlar yapA�yordu. A?stA?nde 30 kadar askerin kimlik kA?nyesi A�A�ktA�. Keskin niAYancA�lardan biri de bizim hatlarA�mA�zA�n gerisine sA�zA�p, yaralA�lar kumsaldaki yerleAYim yerlerine dA�nerken vuruyordu. Onu da yakaladA�k ve hakladA�k. O gece gA?neAY batarken mevzilerimize sA�AYA�ndA�ka�? diye yazmaktadA�r.
TA?rk milletinin A�anakkalea��deki zaferi, tA?m dA?nyaya verilen bir insanlA�k dersidir. BaAYta Ulu A�nder Mustafa Kemal AtatA?rk ve tA?m AYehitlerimizi, kadA�nlarA�mA�zA� saygA�yla anA�yoruz. RuhlarA� AYad olsun onlara minnet borcumuzu asla unutmayacaAYA�z.
DA?AYman mektuplarA�nda TA?rk kadA�n keskin niAYancA�lar;
AvustralyalA� piyade er J.C. Davies, annesine yazdA�AYA� mektupta, a�?Benim de vurulduAYum 18 MayA�s 1915 gA?nA?, keskin niAYancA� bir TA?rk kA�zA� pusuda A�arpA�AYA�yordu. GizlendiAYi yerden gA?n boyunca ateAY etti ve A�ok sayA�da adamA�mA�zA� vurdu. Ancak gA?n batmadan bir AvustralyalA� tarafA�ndan vurulmasA�na yine de A?zA?ldA?m. GA?zel, yapA�lA� ve tahminen 19-21 yaAYlarA�nda genA� bir kA�zdA�. A�lA? olarak ele geA�irdiAYimizde yanA�nda baAYka bir TA?rkA?n A�lA?sA?nA? de bulduk. GenA� kA�zA�n bedeninde tam 52 kurAYun yarasA� vardA�. Bu savaAY korkutucua�? diye yazmaktadA�r.
Yeni Zelandaa��dan gelen Otago BirliAYia��ne baAYlA� bir asker ise, savaAYtan sonra A?lkesine dA�ndA?AYA?nde kendisiyle yapA�lan ses kayA�tlA� gA�rA?AYme sA�rasA�nda, bir keskin niAYancA� TA?rk savaAYA�A�sA�nA� yakalamak iA�in operasyon dA?zenlediklerini ve bu niAYancA�yA� sonunda ele geA�irdiklerinde AYaAYA�rarak kadA�n olduAYunu gA�rdA?klerini anlatA�r.
A�ngiliz askeri Percy Brown da, A�anakkalea��de muharebeler sA�rasA�nda tuttuAYu gA?nlA?AYA?nde keskin niAYancA� kadA�nlardan sA�z eder. GA?nlA?AYA?n 28 Nisan 1915 tarihli sayfasA�nda, a�?BirA�A�ok keskin niAYancA�yA� yakaladA�k, birA�oAYunu da A�ldA?rdA?k. 18 yaAYlarA�ndan bir kA�zA� keskin niAYancA�lA�k yaparken ele geA�irdik. A�ok iyi atA�AYlar yapA�yordu. A?stA?nde 30 kadar askerin kimlik kA?nyesi A�A�ktA�. Keskin niAYancA�lardan biri de bizim hatlarA�mA�zA�n gerisine sA�zA�p, yaralA�lar kumsaldaki yerleAYim yerlerine dA�nerken vuruyordu. Onu da yakaladA�k ve hakladA�k. O gece gA?neAY batarken mevzilerimize sA�AYA�ndA�ka�? diye yazmaktadA�r.
TA?rk milletinin A�anakkalea��deki zaferi, tA?m dA?nyaya verilen bir insanlA�k dersidir. BaAYta Ulu A�nder Mustafa Kemal AtatA?rk ve tA?m AYehitlerimizi, kadA�nlarA�mA�zA� saygA�yla anA�yoruz. RuhlarA� AYad olsun onlara minnet borcumuzu asla unutmayacaAYA�z.
