Çocukların oyun dünyası, yalnızca eğlence ve vakit geçirme alanı olmanın ötesinde, kişiliklerinin ve dünyaya bakışlarının şekillendiği önemli bir gelişim süreci olarak öne çıkıyor.
Küçük yaşlardan itibaren kız ve erkek çocuklarına farklı oyuncakların sunulması, ilgi alanlarından beceri gelişimine, meslek tercihlerinden sorumluluk algısına kadar pek çok konuda etkili olabiliyor. Toplumsal cinsiyet kalıplarıyla şekillenen oyuncak seçimleri, çocukların kendilerini keşfetme ve farklı alanlarda gelişme fırsatlarını da sınırlandırabiliyor.
Klinik Psikolog Mert Tokatlı, çocukların oyuncak seçimlerinin yalnızca kişisel tercihlerden ibaret olmadığını, toplumsal cinsiyet rollerinin oluşumunda da etkili olduğunu belirtti. Kız ve erkek çocuklarına küçük yaşlardan itibaren farklı oyuncakların sunulmasının beceri gelişimini, meslek algısını ve sorumluluk anlayışını etkileyebildiğini vurguladı.

Oyuncaklar cinsiyet rollerini şekillendiriyor
Mert Tokatlı, oyunun çocukların dünyayı anlamlandırdığı ve "ben kimim, neler yapabilirim" sorularına ilk cevaplarını bulduğu alan olduğunu belirtti. Çocukların 2-3 yaşlarından itibaren hangi oyuncakların kızlara, hangilerinin erkeklere ait olduğunu fark etmeye başladığını ifade eden Tokatlı, bu ayrımı yalnızca oyuncaklardan öğrenmediklerini söyledi. Renklerin, ambalajların, mağaza reyonlarının ve yetişkinlerin tepkilerinin de çocukların bu konudaki algısını şekillendirdiğini aktardı.
Oyuncak tercihlerinde biyolojik etkilerin de belirli ölçüde rol oynayabileceğini dile getiren Tokatlı, araştırmaların bu yönde bazı bulgular ortaya koyduğunu kaydetti. Ancak başlangıçta sınırlı olan bu eğilimlerin, çevreden gelen sürekli ve tutarlı mesajlarla zaman içinde güçlenerek kalıplaştığını vurguladı. Oyuncakların çocuklara kendilerinden beklenen roller hakkında mesajlar verdiğini belirten Tokatlı, "Sonuç olarak oyuncaklar, çocuğa hangi rollerin kendisinden beklendiğine dair mesajlar iletiyor" ifadelerini kullandı.
Her oyuncak türünün çocuklara farklı beceriler kazandırdığını belirten Tokatlı, bebeklerin ve mutfak setlerinin empati kurma, bakım verme, iletişim ve ilişki geliştirme becerilerini desteklediğini ifade etti. Yapı oyuncakları, araçlar ve hareket içeren oyunların ise uzamsal düşünme, problem çözme, risk alma ve bedensel özgüven gibi alanların gelişimine katkı sağladığını dile getirdi.
Çocukların yalnızca bu alanlardan birine yönlendirilmesinin diğer becerilerini geliştirme fırsatlarını kısıtlayabileceğine dikkat çeken Tokatlı, erkek çocukların duygularını ifade etmeyi ve şefkat göstermeyi kendilerine uygun görmeyebileceğini söyledi. Kız çocuklarının da cesaret, rekabet ve teknik merak gibi alanlardan uzak durabileceğini belirtti.
Bu durumun ilerleyen yaşlarda farklı sorunlara dönüşebileceğini aktaran Tokatlı, duyguları ifade etme güçlüğü, özgüven problemleri ve dar bir benlik algısının bu sürecin olası sonuçları arasında bulunduğunu kaydetti.
Oyunlar meslek algısını şekillendiriyor
Çocukların oyun sırasında kendilerini farklı rollerde denediklerini belirten Tokatlı, doktor, mühendis, pilot, aşçı ya da öğretmen gibi meslekleri oyun yoluyla deneyimleyebildiklerini ifade etti. Ancak sürekli belirli rollere yönlendirilen çocukların bazı meslekleri daha baştan kendilerine uygun görmeyerek seçenekleri arasından çıkarabildiğini söyledi.
Küçük yaşlarda oynanan blok ve yapboz oyunlarının uzamsal becerilerle ilişkilendirildiğini aktaran Tokatlı, bu becerilerin ilerleyen dönemlerde fen, mühendislik ve matematik alanlarına duyulan ilgiyle bağlantılı olduğunu dile getirdi.
Sorumluluk algısının oluşumunda da benzer bir sürecin yaşandığını belirten Tokatlı, ev işleri ve bakım görevlerinin yalnızca kadınlara ait olduğu düşüncesinin oyunlar aracılığıyla çok erken yaşlarda içselleştirilebildiğini kaydetti. Bu algının yetişkinlik döneminde ev içindeki sorumlulukların eşit paylaşılmamasını doğal bir durum gibi gösterebildiğini ifade etti.

Çocukların oyuncak tercihleri kısıtlanmamalı
Çocukların toplumsal cinsiyet kalıplarına uymayan oyuncakları tercih etmesi durumunda en sağlıklı yaklaşımın bu seçimi olağan karşılamak olduğunu belirten Tokatlı, farklı oyuncaklara yönelmenin çocukluğun doğal merak ve deneme sürecinin bir parçası olduğunu söyledi.
Bebeğiyle oynayan bir erkek çocuğun babalık ve bakım verme becerilerini, araba yarıştıran bir kız çocuğun ise hız ve mekanik konularına yönelik merakını keşfettiğini ifade eden Tokatlı, bu tercihlerin tek başına çocuğun kimliği hakkında herhangi bir şey söylemediğini vurguladı.
Çocukların oyuncak seçimleri nedeniyle alay edilmesi, utandırılması, "o kız oyuncağı" gibi ifadelerle etiketlenmesi veya oyuncağın ellerinden alınmasının utanç ve kendini bastırma duygusu oluşturabileceğine dikkat çekti. Ebeveynlerin bu konuda kaygı yaşaması halinde endişelerini çocuklarına yansıtmadan bir uzmanla görüşmelerinin daha doğru olacağını dile getirdi.
Oyuncak seçiminde ilk olarak cinsiyet yerine çocuğun ilgi alanlarının, yaşının ve gelişim ihtiyaçlarının dikkate alınması gerektiğini belirten Tokatlı, evde farklı türlerde oyuncakların bulunmasının çocuklara seçim özgürlüğü sağlayacağını ifade etti. Yapı setleri, sanat malzemeleri, bebekler, bilim kitleri, kutu oyunları ve hareket oyuncaklarının bu çeşitliliği oluşturabileceğini söyledi.
Mağazalardaki kız ve erkek çocuklarına yönelik reyon ayrımlarına bağlı kalınmamasının önemini vurgulayan Tokatlı, pembe ve mavi renkler üzerinden oluşturulan sınıflandırmaların da sorgulanabileceğini kaydetti. Çocuğa "Hangisi ilgini çekiyor?" diye sorulmasının kendi tercihini ortaya koymasına yardımcı olacağını aktardı.
Bu yaklaşımın kitap ve çizgi film seçimlerinde de sürdürülmesi gerektiğini belirten Tokatlı, farklı rollerde kadın ve erkek karakterlerin bulunduğu içeriklere öncelik verilebileceğini dile getirdi.
Aileler davranışlarıyla örnek olmalı
Çocukların söylenenlerden çok gördüklerini örnek aldığını belirten Tokatlı, bu nedenle ebeveynlerin ev içindeki sorumlulukları paylaşarak çocuklarına model olmalarının önemli olduğunu ifade etti. Babanın yemek yapması veya annenin bir eşyayı tamir etmesinin çocuklara sözlü açıklamalardan daha etkili mesajlar verebildiğini söyledi.
Her iki cinsiyetteki çocuğun da duygularını rahatça ifade edebilmesine imkân tanınması gerektiğini vurgulayan Tokatlı, "Erkekler ağlamaz" ya da "Kızlar bağırmaz" gibi kalıplaşmış ifadelerden kaçınılmasının önemine değindi.
Ev işlerinde görev dağılımının cinsiyete göre değil, yaş ve beceriler dikkate alınarak yapılmasını öneren Tokatlı, çocukların dış görünüşlerinden çok çabaları, merakları ve becerileri üzerinden takdir edilmesinin özgüven gelişimlerine katkı sağlayacağını kaydetti.

“Amaç, her çocuğun önündeki seçenekleri genişletmek"
Toplumsal cinsiyet kalıpları konusunda özellikle vurgulamak istediği noktanın çocukların belirli oyuncaklardan uzaklaştırılması olmadığını belirten Tokatlı, "Amaç kız çocuklarının elinden bebeği, erkek çocuklarının elinden arabayı almak değil. Amaç, her çocuğun önündeki seçenekleri genişletmek" ifadelerini kullandı. Bir çocuğun hem bebekleri hem de yapı setlerini sevmesinin mümkün ve sağlıklı olduğunu dile getirdi.
Toplumsal cinsiyet kalıplarının yalnızca kız çocuklarını değil, erkek çocuklarını da etkilediğini belirten Tokatlı, bu kalıpların her iki grubun da gelişim alanını daralttığını söyledi.
Ailelerin bu konuda zaman zaman endişe yaşayabildiğine değinen Tokatlı, söz konusu kaygıların çocukların oyun tercihlerinin sürekli takip edilmesi, sorgulanması veya kısıtlanması gibi aşırı kontrol davranışlarına dönüşebildiğini aktardı. Böyle bir tutumun çocuğun temel güven duygusuna zarar verebileceğini ifade etti.
Ebeveyn ve çocuk arasındaki güven bağı güçlendikçe çocuğun kendisini anlatırken çekinmediğini belirten Tokatlı, duygularını, ilgilerini ve sorularını ailesiyle açıkça paylaşabildiğini dile getirdi. Çocuğunun iç dünyasını bu şekilde tanıyabilen ebeveynlerin de daha rahat hissedeceğini kaydetti.
Ailelere yönelik önerisini paylaşan Tokatlı, "Bu nedenle ailelere önerim, kontrol etmek yerine ilgiyle dinlemeleri ve çocuklarıyla açık bir iletişim kurmalarıdır" dedi. Çocukların kendilerini özgürce keşfedebilmelerinin önemini vurgulayan Tokatlı, bu sürecin kendilerini daha iyi tanıyan ve başkalarına daha saygılı bir yetişkin olmalarına katkı sağlayacağını ifade etti.






