Birsen GA?RDA�L Prof. Dr. Taciser Onuk, A?lkemizde ve de TA?rki A?lkelerinde isim sahibi A?nlA? bir hocadA�r. Pek A�ok A?lke A?niversitelerinde kadA�n konusu A?zerinde verdiAYi konferanslarla tanA�nan Prof. Dr. Onuk, aynA� zamanda Ulu A�nder AtatA?rk hakkA�nda da derin araAYtA�rmalarA� olup, bir dA�nemde AtatA?rk YA?ksek Kurumu (AtatA?rk KA?ltA?r Merkezi) BaAYkanA� olarakta gA�rev yapmA�AYtA�r. DA?nya KadA�nlar ve 5 AralA�ka��ta kutlayacaAYA�mA�z TA?rk KadA�nlar GA?nA? nedeniyle TA?rk Japon VakfA� KA?ltA?r Merkezi BaAYkanA� Prof. Dr. Cafer Tayyar SadA�klara��A�n teklifi A?zerine 8 Mart DA?nya KadA�nlar GA?nA? etkinliAYi olarak TA?rk Japon VakfA� KA?ltA?r Merkezinde a�?GeA�miAYten gA?nA?mA?ze kadA�n ve milli mA?cadele dA�neminde kadA�na�? konulu konuAYmanA�n tam metnini gA?nA?mA?zde hunharca A�ldA?rA?len taciz edilip tecavA?ze uAYrayan kadA�nlarA�mA�zA�n anA�sA�na yayA�nlA�yoruz. 8 Mart DA?nya KadA�nlar GA?nA?a��nA?n hangi olaya dayandA�AYA� konusunda deAYiAYik gA�rA?AYler vardA�r. Kimine gA�re 1857 yA�lA�nda New Yorka��ta geliAYen olaylara, kimine gA�re ise 1908 yA�lA�nda yine New Yorka��taki benzer olaylara dayanA�r. YA�llarda farklA�lA�k olsa da olaylar aynA�dA�r. 8 saatlik iAYgA?nA?, eAYit iAYe eAYit A?cret ve kadA�nlara siyasal haklar iA�in grev ve protestolar sA�rasA�nda bazA� olaylar ve yangA�nlar sonunda 100a��A? aAYkA�n kadA�n hayatA�nA� kaybetmiAYtir. Bu acA� olaya ve haksA�zlA�klara baAYkaldA�rma anA�sA�na 1910 yA�lA�nda Kopenhag UluslararasA� KadA�n Kongresinde 8 Mart, DA?nya KadA�nlar GA?nA? ilan edilmiAYtir. TA?rkiyea��de 8 Marta��A�n kutlanmasA� 1975 sonrasA�nda baAYlamA�AYtA�r. KadA�nA�n A�nemi TanrA� yaratA�cA� gA?cA?nA? kadA�nla paylaAYarak ona A�zel bir statA? kazandA�rmA�AYtA�r. KadA�n insanlA�k yapA�sA�nA�n en A�nemli direAYi ve temelidir. KadA�n evrenin kaynaAYA� olan yaratA�cA� gA?cA?n de yarA�sA�dA�r. Evrenin devamA� dengesi ve uyumunun saAYlanA�p sA?rdA?rA?lmesi kadA�n ve erkek olarak iki yarA�nA�n sevgi ile bA?tA?nleAYmesine baAYlA�dA�r. Fizyolojik bakA�mdan kadA�nA�n insanlA�k gA�revi ve yaratA�cA� gA?cA? erkeAYe gA�re daha bA?yA?tA?r. KadA�n aAYA�r yaAYam AYartlarA�nda birA�ok kez A�lA?mA? yanA�nda gA�rA?r. A�nsanlA�AYa A�dediAYi bu artA� A�zveri karAYA�lA�AYA�nda kadA�n, gA?zellik, sevgi, analA�k iA�gA?dA?sA?, ruh gA?zelliAYi ve son yA�llarda A�AYrendiAYimiz genlerindeki farlA�lA�AYa sahiptir. GeA�miAYten gA?nA?mA?ze kadA�n YaAYamA�n, erkekten daha A�ok kadA�ndan A�zveri beklediAYi insanlA�k tarihinin ilk A�aAYlarA�nda erkek, fiziki gA?cA?nA? kullanarak kadA�nlarA� kA�leleAYtirip mal ve meta olarak kullanmA�AYtA�r. GeA�miAYten gA?nA?mA?ze gelen sA?reA�te, Hindistana��da, A�ina��de, Japonyaa��da, Eski Yunanistana��da, OsmanlA�a��da, Anadolua��da vb. A?lkelerde kadA�n, oAYlan doAYurduAYu zaman saygA� gA�rdA?AYA? a�?oAYlan maAYallah), kA�z doAYurduAYunda sessizce hayA�rlA�sA� olsun dendiAYi bilinmektedir. KadA�n A�ocukluAYunda babasA�nA�n, evliliAYinde kocasA�nA�n, dulluAYunda oAYullarA�nA�n, A�ocuklarA� yoksa eski kocasA�nA�n en yakA�nA�nA�n buyruAYu altA�ndadA�r. OsmanlA� dA�neminde kadA�n OsmanlA� toplum dA?zenindeki kadA�nA�n durumunu Celal Nuri 1915 yA�lA�nda yayA�nlanan kitabA�nda AYA�yle A�zetlemektedir. a�?Bizde kadA�nA�n durumu korkunA�tur. Bizde bilgisizlik ve baskA�cA�lA�k nedeniyle A�rtA?nme ve kaA�-gA�A� yanlA�AY anlaAYA�lmA�AYtA�r. Bizde kadA�nlar baAYka, erkekler baAYka dA?nyayA� oluAYturur. Bu iki dA?nya birbirini tanA�maz, biri A�tekiyle iliAYkide deAYildir. Bu A�eliAYki OsmanlA�a��nA�n yakA�lA�AYA�nA�n en A�nemli nedenidir. A�zgA?rlA?k A�aAYA�nda bir ulusun yarA�sA�nA� tutsaklA�k altA�nda tutmak olmaz. BA�yle ileri bir A�aAYda, eski A�aAYlar adetlerini sA?rdA?rmeye imkA?n yoktur. Toplumumuz iA�ten iA�e kokuAYuyor. KadA�n bu koAYullar altA�nda annelik, eAYlik, eAYiticilik, arkadaAYlA�k gA�revlerini yerine getiremiyor:a�? Cumhuriyetten A�nce kadA�nA�n toplumsal yaAYamda bir yeri ve deAYeri yoktur. KadA�n anayasa ve kanunlar karAYA�sA�nda sorumlu bir yurttaAY, bir birey olarak gA�rA?lmez. KadA�nA�n eAYitimi ve A�AYretim imkA?nlarA�nA�n kA�sA�tlA�lA�AYA�, ev dA�AYA�nda A�alA�AYA�p toplum kalkA�nmasA�na destek vermesinin aile yaAYamA�nA� sona erdireceAYi gibi, tutucu ve yanlA�AY inanA�AYlar yA?zA?nden ekonomik hayata aktif olarak katA�lmasA� ve erkeklerle birlikte eAYit AYartlarda rekabet edebilmesi olanaksA�zdA�r. A�zetle dA?nyanA�n pek A�ok yerinde kadA�n, gelenekler, gA�renekler, inanA�lar, kA?ltA?r ve eAYitim yetersizliAYi nedeniyle hep geride korunmaya muhtaA� olarak yaAYamA�AY, aA�A�kA�asA� A�ok eskilerden beri haksA�zlA�AYa uAYramA�AYtA�r. MeAYrutiyet dA�neminde kadA�n MeAYrutiyet, II. AbdA?lhamit idaresinin arkasA�ndan kadA�na farlA� bakA�AY aA�A�sA� getirmiAYtir. Bunun sonucu olarak basA�nda da kadA�nla ilgili tartA�AYmalar rahatlA�kla yapA�lmaya baAYlandA�. A�slamcA�lA�k, TA?rkA�A?lA?k ve batA�cA�lA�k akA�mlarA� kadA�n konularA�na farklA� bakmaktaydA�. A�slamcA�lar, batA�dan manevi ve kA?ltA?rel yA�nleri ayrA�larak sadece ilim ve tekniAYin alA�nmasA�nA� isterken, kadA�nA�n batA� akA�mlarA�ndan korunmasA�nA�, A�arAYaf giymelerini, erkeAYin yanA�nda sokaAYa A�A�kmalarA�nA�, kadA�nA�n A�zgA?rlA?AYA? sosyal hayata ve yA�netime katA�lma gibi konulara karAYA� gelmiAYler, kadA�nA�n A�slami AYeriat A�lA�A?leri iA�inde eAYitilmesi gerektiAYi gA�rA?AYA?nA? benimsemiAYlerdir. TA?rkA�A?ler de kadA�nA�n aile ve sosyal hayatta belli bir yere gelmesini istiyorlardA�; bu nedenle 1912a��de TA?rk OcaAYA�a��nda ilk defa kadA�nlA� erkekli toplantA�lar, konferanslar, konserler dA?zenlemelerine A�slamcA�lar tarafA�ndan bA?yA?k tepki gelmiAYtir. TA?rkA�A?lerin en A�nemli lideri Ziya GA�kalpa��e TA?rk kadA�nA�, A�ran, Arap ve Bizans etkilerinden arA�ndA�rA�lA�p, eski TA?rk medeniyetlerine inilerek korunmaya A�alA�AYA�lmalA�dA�r. A�aAYdaAY devlet olabilmenin A�nemli AYartlarA�ndan biri de kadA�n ve erkeAYin nikA?hta, boAYanmada, mirasta, mesleki ve siyasi haklarda eAYit olmasA�dA�r. BatA�cA�larA�n farklA� gA�rA?AYlerinden biri, TA?rk kadA�nA�n dini baskA�lar yA?zA?nden tabii A�zelliklerini yitirip yozlaAYtA�AYA�dA�r. AynA� zamanda dini kA�kenli kanunlar ve tA�reler erkekler A?zerinde de olumsuz etki yapmA�AY, onlarA�n gerilemesine yol aA�mA�AYtA�r. KadA�nA�n cemiyetin bir parA�asA� olarak sosyal hayattaki rolA?nA?n gittikA�e artmasA� nedeniyle A�rtA?nmesine gerek olmadA�AYA� vurgulanmA�AY, A�rtA?nme kadA�nA� diAYi saymanA�n hem eseri hem sebebidir gA�rA?AYA? benimsenmiAYtir. Buna gA�re tek evlilik esas kadA�nlar, israf etmemek AYartA�yla diledikleri gibi giyinmeleri gA�rA?AYleri o dA�nemin basA�nA�nda tartA�AYA�lan konulardA�r. MeAYrutiyet dA�neminde hem yardA�m toplamak hem de kadA�n haklarA�nA� savunmak amacA�yla bazA� cemiyet faaliyetleri baAYlamA�AYtA�r. 1920 tarihinde Afife HanA�m (Jale takma adA�yla) KadA�kA�ya��de ilk defa tiyatro sahnesine A�A�kmA�AYtA�r.