Türkiye'de güzel sanatlar fakültelerine öğrenci kabulünde merkezi yerleştirme sisteminin yanı sıra üniversitelerin kendi belirlediği özel yetenek sınavları da uygulanıyor. Bu sınavlar, başvurulan bölümün niteliğine göre adayların sanatsal ve uygulamalı becerilerini değerlendirmeyi amaçlıyor. Resim, heykel, grafik tasarım ve benzeri bölümlerde adaylardan çizim, desen veya belirli bir uygulama çalışması yapmaları istenebiliyor. Sınavların içeriği, değerlendirme ölçütleri ve aşamaları ise üniversitelere ve bölümlere göre değişiklik gösterebiliyor.

Özel yetenek sınavlarına hazırlık süreci, adayların yalnızca sanatsal becerilerini geliştirmelerini değil, aynı zamanda düzenli atölye çalışmaları yapmalarını, farklı teknikleri öğrenmelerini ve sınav pratiği kazanmalarını gerektiriyor. Bu süreçte özel hazırlık kursları ve atölyeler önemli bir yer tutarken eğitim olanaklarına erişim, gençlerin ekonomik koşullarına bağlı olarak farklılaşabiliyor.

Güzel sanatlar fakültelerine girişte uygulanan bu sistem, akademik araştırmalara da konu oluyor. Umut Kayapınar ve Bekir Kirişcan'ın 2024 yılında Yükseköğretim Dergisi'nde yayımlanan “Güzel Sanatlar Fakültelerine Öğrenci Seçiminde Özel Yetenek Sınavı mı YKS mi? Öğrenci Aidiyeti Üzerine Bir Araştırma” başlıklı çalışmasında, üç güzel sanatlar fakültesinden 202 öğrencinin okula aidiyet düzeyleri incelendi. Araştırmada, özel yetenek sınavıyla fakültelere yerleşen öğrencilerin okula aidiyet düzeylerinin YKS puanıyla yerleşen öğrencilere göre anlamlı ölçüde daha yüksek olduğu belirlendi.

Güzel sanatlara hazırlık sürecinde ekonomik olanakların belirleyici olabildiği alanlardan biri de özel atölye ve hazırlık eğitimlerine erişim. Özel kursların, sanat malzemelerinin ve düzenli çalışma ortamlarının maliyeti, bazı gençlerin eğitim yolculuğunu zorlaştırabiliyor. Ankara'da bu ihtiyaca karşılık veren çalışmalardan biri ise Ankara Büyükşehir Belediyesinin desteğiyle Esat Hali'nde faaliyet gösteren ÇATI SANAT. Güzel sanatlar fakültelerine hazırlanan gençlere ücretsiz atölye ve mentörlük desteği sunan oluşum, yurt dışında sanat eğitimi almak isteyen gençlere de portfolyo hazırlıklarında yardımcı oluyor.

Güzel Sanatlara Hazırlıkta Imkân Eşitsizliğine Karşı Ankara'da Dayanışma12

Ankara Büyükşehir Belediyesinin desteğiyle yürütülen çalışmayı, ÇATI SANAT eğitmenleri Hasan Doğan Yılmaz ve Onat Aytekin, sanat eğitimine erişimde fırsat eşitliğinden atölye çalışmalarının önemine, özel yetenek sınavlarının eksikliklerinden yurt dışı portfolyo süreçlerine kadar pek çok başlığı 24 Saat’e anlattı.

Güzelsanatlara Hazırlık

Bir masa, bir atölye ve birlikte üretme imkânı

ÇATI SANAT bünyesinde yürütülen çalışmaların ortaya çıkışını anlatan ÇATI SANAT Atölyesi Eğitmeni Hasan Doğan Yılmaz, Ankara'da çizim yapmak isteyen çok sayıda genç bulunduğunu ancak bu gençlerin düzenli çalışabilecekleri bir alana erişmekte zorlandıklarını belirtti. Yılmaz, Ankara Büyükşehir Belediyesinin desteğiyle Esat Hali'nde hayata geçirilen Hal Sanat Atölyesi'nin bu ihtiyaçtan doğduğunu ifade ederek şöyle konuştu:

“Esat Hali'ne alışverişe gelip kendinizi bir desen atölyesinin önünde bulabiliyorsunuz. Bu yakınlığı seviyorum. Yıllardır güzel sanatlara hazırlanan gençlerle çalışıyorum. Ankara'da çizmek isteyen çok genç var. Düzenli çalışacak bir masa bulmak bazen çizimin kendisinden daha zor. Ankara Büyükşehir Belediyesinin desteğiyle Esat Hali'ndeki Hal Sanat Atölyesi bu ihtiyaçtan doğdu. Canlı modelden çiziyor, hayalden sahneler kuruyoruz. Üniversite öğrencilerine de kendi işlerini yapabilecekleri bir alan açıyoruz.”

Güzel Sanatlara Hazırlıkta Imkân Eşitsizliğine Karşı Ankara'da Dayanışma13

Atölyenin sunduğu imkânların özel hazırlık kurslarına erişemeyen gençler açısından taşıdığı öneme değinen Yılmaz, birlikte çalışmanın ve birbirinden öğrenmenin eğitim sürecindeki yerini de anlattı. Evde tek başına çizim yapan bir gencin karşılaştığı sorulara atölyede yanındaki kişiden yanıt bulabildiğini belirten Yılmaz, ücretsiz çalışma ortamının yanı sıra canlı model ve düzenli geri bildirim desteğinin de sağlandığını söyledi.

“Evde çizim yaparken bir noktada ‘Bu kol niye böyle oldu?’ diye soruyorsunuz. Atölyede o soruyu yan masaya sorabiliyorsunuz. Özel kursa bütçesi yetmeyen bir genç burada ücretsiz çalışıyor, canlı model görüyor ve çizimine düzenli geri bildirim alıyor.”

Güzel Sanatlara Hazırlıkta Imkân Eşitsizliğine Karşı Ankara'da Dayanışma10

Sınav birkaç saat, sanat üretimi çok daha fazlası

Güzel sanatlar fakültelerine öğrenci kabulünde uygulanan özel yetenek sınavlarının gençlerin sanatsal potansiyelini değerlendirme biçimi de tartışma konusu. Sınavların çoğu zaman belirli bir zaman diliminde gerçekleştirildiğine dikkat çeken Yılmaz, öğrencilerin yaratıcılığının yalnızca birkaç saatlik bir çizim üzerinden değerlendirilmesinin yeterli olmayabileceğini söyledi. Yılmaz, değerlendirme sürecinde eskiz defterlerinin ve portfolyoların da dikkate alınması gerektiğini belirterek şöyle konuştu:

“Sınavda birkaç saatiniz var. Oysa bazen iyi bir fikir, öğrenci çizimi ertesi gün yeniden açınca ortaya çıkıyor. Ben sınav çiziminin yanında eskiz defterine ve portfolyoya da bakılmasını isterim. Orada öğrencinin neyi merak ettiğini, nerede risk aldığını görebiliyoruz.”

Güzel Sanatlara Hazırlıkta Imkân Eşitsizliğine Karşı Ankara'da Dayanışma5

Atölye çalışmalarında gençlerin yalnızca teknik becerilerindeki gelişimin değil, kendi üretimlerine duydukları güvenin de önem taşıdığını ifade eden Yılmaz, öğrencilerin zaman içinde yaşadığı değişimi bir örnekle anlattı:

“İlk gün çizimini kimseye göstermek istemeyen bir öğrenci, birkaç ay sonra kâğıdı masaya serip ‘Hocam, ben burayı bilerek böyle yaptım’ diyor. O cümleyi duymak hoşuma gidiyor. Bir yandan oranı, ışığı, çizgiyi çalışıyoruz. Bir yandan da ‘Sen burada ne gördün?’ diye konuşuyoruz. Bir süre sonra aynı modele bakan herkesin kâğıdında başka bir şey beliriyor. Atölyenin en güzel tarafı bu.”

Güzel Sanatlara Hazırlıkta Imkân Eşitsizliğine Karşı Ankara'da Dayanışma2

Teknik beceriden özgün sanat diline

ÇATI SANAT'taki eğitim yaklaşımına ilişkin değerlendirmelerde bulunan ÇATI SANAT Atölyesi Eğitmeni Onat Aytekin ise güzel sanatlara hazırlık sürecinin yalnızca teknik bir beceri edinmekle başlamadığını, öncelikle görmeyi öğrenmek ve merak duymakla şekillendiğini söyledi. Çizimi, zihnin ve gözün dünyayla kurduğu ilişkinin kâğıda aktarılması olarak değerlendiren Aytekin, atölyeye gelen her öğrenciye standart bir test uygulamak yerine onun görsel hafızasını, dünyaya bakışını, ilgi alanlarını ve el-göz koordinasyonunu anlamaya yönelik serbest gözlem çalışmaları yaptıklarını anlattı.

İlk günden sınava kadar uzanan eğitim sürecini öğrencinin bireysel hızına ve algısına göre şekillendirdiklerini belirten Aytekin, katı bir müfredat yerine esnek bir eğitim modeli benimsediklerini ifade etti. Teknik yeterliliğin sanat eğitiminin nihai amacı değil, öğrencinin kendi üslubunu oluşturabilmesi için bir araç olduğunu vurgulayan Aytekin, bu yaklaşımı edebiyat üzerinden örneklendirdi:

“Bizim yaklaşımımızda teknik yeterlilik bir amaç değil, yalnızca bir araçtır. Tıpkı bir yazarın kendi edebî dilini kurmadan önce alfabeyi ve dilbilgisini öğrenmesi gibi; bir sanatçı adayı da anatomiyi, perspektifi ve formu bilmelidir ki onları bilinçli bir şekilde bozabilsin, dönüştürebilsin ve kendi üslubunu inşa edebilsin.”

Bu dengeyi kurabilmek için klasik desen çalışmalarını tek başına bırakmadıklarını belirten Aytekin, aynı gün içerisinde hem gözleme dayalı çizimler yaptırdıklarını hem de öğrencilerin kendi iç dünyalarından, güncel toplumsal meselelerden ve farklı sanat disiplinlerinden beslenen deneysel eskizler üretmesini teşvik ettiklerini kaydetti:

"Atölyemizde bu dengeyi kurmak için klasik desen çalışmalarını hiçbir zaman tek başına bırakmıyoruz; aynı gün içinde hem katı bir gözlem çizimi yaptırıyor hem de öğrencinin kendi iç dünyasından, güncel toplumsal meselelerden veya farklı sanat disiplinlerinden beslenen deneysel eskizler üretmesini teşvik ediyoruz."

Güzel Sanatlara Hazırlıkta Imkân Eşitsizliğine Karşı Ankara'da Dayanışma14

"Sınavlar yüksek stres altında ne kadar hızlı ve hatasız ‘teknik kopyalama’ yapabildiğini ölçmeye odaklanıyor"

Türkiye'deki özel yetenek sınavlarının mevcut yapısına ilişkin eleştirilerini de paylaşan Aytekin, birkaç saatlik ve yüksek stres altında gerçekleştirilen sınavların adayların gerçek sanatsal potansiyelini ortaya koymakta yetersiz kalabildiğini savundu. Aytekin, sınavların çoğu zaman hızlı ve hatasız teknik uygulamaya odaklandığını belirterek üniversiteler arasındaki farklı sınav formatlarının da öğrencilerin hazırlık sürecini zorlaştırdığını söyledi:

“Mevcut özel yetenek sınavları, adayın gerçek sanatsal potansiyelinden ziyade, birkaç saatlik yüksek stres altında ne kadar hızlı ve hatasız ‘teknik kopyalama’ yapabildiğini ölçmeye odaklanıyor. Üniversiteler arasındaki sınav formatı farklılıkları ise öğrencilerin enerjisini bölüyor. Gençler, sanatsal bir üretim sürecine odaklanmak yerine her okulun ‘sınav taktiğine’ göre ayrı bir strateji geliştirmek zorunda kalıyor; bu da ciddi bir zihinsel yorgunluk yaratıyor.”

Güzel Sanatlara Hazırlıkta Imkân Eşitsizliğine Karşı Ankara'da Dayanışma11

Yurt dışı başvurularında portfolyo desteği

ÇATI SANAT'ın destek sunduğu alanlardan biri de yurt dışında sanat ve tasarım eğitimi almak isteyen gençlerin portfolyo hazırlık süreci. Uluslararası sanat akademileri ve tasarım okullarına yapılan başvurularda portfolyonun belirleyici bir yere sahip olduğunu anlatan Aytekin, değerlendirme jürilerinin yalnızca kusursuz teknik çizimlere değil, adayın araştırma sürecine, risk alma cesaretine, malzeme çeşitliliğine ve çalışmalarının arkasındaki kavramsal derinliğe de baktığını belirtti.

Bu nedenle portfolyo hazırlığını yalnızca başvuru için ürün seçmek olarak değerlendirmediklerini vurgulayan Aytekin, süreci öğrencinin ilgi alanları doğrultusunda oluşturulan bir seçki ve küratöryel kurgu olarak ele aldıklarını söyledi:

“ÇATI Sanat'ta yurtdışı portfolyo sürecini bir ‘ürün çıkarma’ işi olarak değil, bir küratöryel kurgu süreci olarak yürütüyoruz. Öğrencinin ilgi alanlarını merkeze alarak; geleneksel çizimden heykele, 3 boyutlu modelleme ve dijital üretimlerden enstalasyona kadar disiplinlerarası bir seçki oluşturuyoruz. Türkiye’den başvuran gençlerin teknik becerileri genellikle çok yüksek oluyor ancak desteğe ihtiyaç duyuyorlar.”

Sanat eğitiminde ekonomik engellere karşı dayanışma

Sanat malzemelerinin maliyetinden atölye ücretlerine kadar uzanan ekonomik engellerin yetenekli gençlerin eğitim hedeflerinden vazgeçmesine neden olabildiğine dikkat çeken Aytekin, ücretsiz atölye ve mentörlük desteğinin yalnızca sınavlara hazırlıkla sınırlı olmadığını vurguladı. ÇATI SANAT'ı oluştururken sanatı yalnızca maddi imkânları bulunan kişilerin erişebildiği bir alan olmaktan çıkarıp dayanışma temelinde daha ulaşılabilir kılmayı hedeflediklerini belirten Aytekin, şöyle konuştu:

“Ne yazık ki bu, ülkemizdeki en yakıcı gerçeklerden biri. Sanat malzemelerinin maliyetinden atölye ücretlerine kadar pek çok ekonomik bariyer, çok yetenekli gençlerin daha en baştan hayallerinden vazgeçmesine yol açıyor. ÇATI Sanat’ı kurarken temel motivasyonlarımızdan biri, sanatı elitist ve sadece maddi gücü olanların erişebileceği bir alan olmaktan çıkarıp, kuşaklararası ve erişilebilir bir dayanışma alanına dönüştürmekti.”

Güzel Sanatlara Hazırlıkta Imkân Eşitsizliğine Karşı Ankara'da Dayanışma9

Maddi olanakları sınırlı olduğu için kendi kendine çizim yapmaya çalışan ancak doğru yönlendirme bulamadığından özgüvenini kaybetme riski yaşayan gençlerle karşılaştıklarını anlatan Aytekin, ücretsiz atölye alanı, malzeme desteği ve birebir mentörlüğün öğrencilerin kendilerine ait bir ifade alanı bulmalarına katkı sunduğunu ifade etti:

“Onlara sunduğumuz ücretsiz atölye alanı, malzeme desteği ve birebir mentorluk, sadece sınav kazanmalarını sağlamıyor, kendilerine ait bir ifade alanı bulduklarını ve yalnız olmadıklarını hissettiriyor. Bazen bir gencin hayatındaki kırılma noktası, ona sadece bir çalışma masası açmak ve ‘Senin ürettiklerin değerli, devam et’ diyebilmektir.”

ÖSYM duyurdu: YDS ve GUY sınavları hafta sonu yapılacak
ÖSYM duyurdu: YDS ve GUY sınavları hafta sonu yapılacak
İçeriği Görüntüle

Güzel Sanatlara Hazırlıkta Imkân Eşitsizliğine Karşı Ankara'da Dayanışma4

"Sanat atölyeleri daha fazla mahalleye yayılmalı"

Ücretsiz sanat eğitimlerinin yaygınlaşmasında yerel yönetimlerin, üniversitelerin ve eğitimcilerin ortak sorumluluk üstlenmesi gerektiğini belirten Hasan Doğan Yılmaz, Ankara Büyükşehir Belediyesinin Esat Hali'ndeki Hal Sanat Atölyesi'nin yanı sıra Çankaya Belediyesinin Turan Erol Sanat Atölyesi ile öğrencilere ve sanatçılara çalışma alanları açtığını hatırlattı.

Bu tür imkânların daha fazla mahalleye yayılmasını istediğini söyleyen Yılmaz, üniversitelerin de atölyelerinin kapılarını gençlere açabileceğini, eğitimcilerin ise düzenli olarak öğrencilere yol gösterebileceğini ifade etti. ÇATI SANAT olarak Ankara'da öğrencilerin ve sanatçıların düzenli çalışabilecekleri, üretimlerini sergileyebilecekleri yeni alanlar oluşturmayı hedeflediklerini belirten Yılmaz, şunları kaydetti:

"Ben bu imkânların daha çok mahalleye yayılmasını isterim. Üniversiteler atölyelerinin kapısını gençlere açabilir, biz eğitimciler de düzenli olarak onlara yol gösterebiliriz. ÇATI SANAT olarak bu projelere sahip çıkıyoruz. Biz de küçük ölçekte olsa bile Ankara’da öğrencilerin ve sanatçıların düzenli çalışabileceği, işlerini sergileyebileceği alanlar açmak istiyoruz. Bazen bir masa ve yan masada işini konuşabileceğin biri, başlamak için yeterli."

Muhabir: Nur Yıldız