“Türkiye Kumar Raporu” ile bağımsız araştırmalar, Türkiye’de kumar davranışının özellikle dijital kanallarda hızla yaygınlaştığını gösteriyor. Rapor, 2021–2024 yılları arasında kumar bağımlılığı başvurularında belirgin artış olduğunu ortaya koyarken; uluslararası kaynaklar kumar bozukluğunun küresel bir halk sağlığı riski olarak ele alınması gerektiğini vurguluyor.
Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) verilerine göre, dünya yetişkin nüfusunun yaklaşık yüzde 1,2’si kumar oynama bozukluğu yaşıyor. Ayrıca, her kumar bağımlısının etrafında ortalama altı kişinin dolaylı olarak zarar gördüğünü ifade ediliyor.
Dünyanın önde gelen tıp dergilerinden The Lancet’in Kamu Sağlığı Komisyonu’nun raporu ise kumarın giderek normalleştiğini vurguluyor; rapora göre 450 milyon kişi kumarla ilişkili davranışsal semptom gösterirken, bunların 80 milyon kadarı kumar bozukluğu kapsamında değerlendiriliyor.
Türkiye’de sanal kumar oynayanların oranı dünya ortalamasının üzerinde
Ayrıca İstanbul Planlama Ajansı’nın (İPA) son raporuna göre sanal kumar pazarı gitgide büyürken İstanbul Büyükşehir Belediyesi’ne bağlı Sosyal Uyum ve Destek Merkezlerine kumar bağımlılığı nedeniyle başvuranların sayısı da katlandı. İPA Şubat 2025 verilerine göre Türkiye’de sanal kumar oynayanların oranı yüzde 10,4 ile dünya ortalamasının üzerinde.
Küresel kumar endüstrisi 2023’te 536 milyar dolar büyüklüğe ulaşırken, bunun yüzde 24,6’sını (132 milyar dolar) sanal kumar oluşturdu. Türkiye’deki sanal kumar pazarı aynı yıl 985,5 milyon dolar hacme ulaşarak küresel pazarın yüzde 1’ine karşılık geldi.
Türkiye’de yetişkin nüfusun yaklaşık yüzde 10,1’i hayatında en az bir kez kumar oynadı
Yeşilay’ın kumar bağımlılığının toplum üzerindeki etkilerini inceleyen Türkiye Kumar Raporu’na göre, Türkiye’de 15 yaş ve üzeri nüfusun yaklaşık yüzde 10,1’i, yani yaklaşık 6,8 milyon kişi hayatında en az bir kez kumar oynadı.
Türkiye’de en çok tercih edilen kumar türleri piyango biletleri, spor bahsi ve loto oyunları oldu. Çalışma kapsamında son 30 gün içinde kumar oynadığını belirtenlerin yüzde 6,6’sı yasa dışı bahis oynadığını ifade ediyor. Yasa dışı bahis oynadığı ifade edenlerin büyük çoğunluğu akıllı telefon ile yasa dışı bahis oynadığını belirtiyor.
Aynı araştırmada erkeklerin kadınlara kıyasla anlamlı ölçüde daha fazla kumar oynadığı saptandı. Kumara başlama yaş ortalaması ise 22 olarak hesaplandı.
Rapora göre, erkeklerin yüzde 11,9’u, kadınların ise yüzde 5,5’i kumar kaynaklı zarar görme riski taşıyor. Riskli kumar oynayanların oranı yüzde 8,7, problemli kumar oynayanların oranı ise yüzde 1,4 olarak saptandı.
“Kumar, ciddi bir halk sağlığı sorunu haline geldi”
DSÖ verilerine göre, kumar faaliyetleri 193 ülkenin 164’ünde yasal olarak düzenlenmiş durumda. 2018–2021 arasında 67 ülke kumarla ilgili yeni yasal düzenlemelere giderken, çoğu Avrupa ülkesi kısıtlayıcı adımlar attı.
Dünya Sağlık Örgütü ve Amerikan Psikiyatri Birliği’nin sınıflandırmalarını temel alan Türkiye Kumar Raporu, kumarın artık sadece bireysel bir tercih değil, ciddi bir halk sağlığı sorunu olduğunu vurguluyor.
Kumar bağımlılığı en yaygın şekilde Avustralya, Kuzey Amerika ve Avrupa’da görülüyor. En yaygın kumar türleri arasında rulet, poker, blackjack, spor bahisleri, piyangolar, bingo ve elektronik kumar makineleri bulunuyor.
Dijital kumar gençleri hedef alıyor
Türkiye Kumar Raporu’na göre, bireylerin kumara yönelmesinde en temel motivasyon para kazanma isteği olarak öne çıkıyor. Kumar, aynı zamanda stres, sıkıntı ve yalnızlıktan kaçış aracı olarak da görülüyor. 11–17 yaş arası gençlerin yüzde 80’i kumarı eğlenceli bir aktivite olarak değerlendiriyor. Kumar endüstrisi, kullanıcıları oynamaya teşvik eden “tasarım yoluyla bağımlılık” mekanizmaları geliştiriyor.
Dijitalleşmenin kumar davranışını kolaylaştırarak bağımlılığı artırdığını ortaya koyan rapora göre, “Loot box” yani ganimet kutuları, “skin gambling” gibi oyun içi mekanizmalar, şansa dayalı ödüllerle özellikle gençleri kumar benzeri davranışlara yöneltiyor. Ayrıca kripto para ve kaldıraçlı işlemler de risk alma dürtüsünü tetikleyerek kumar benzeri psikososyal etkiler yaratıyor.
Kumar bağımlılığı, Dünya Sağlık Örgütü’nün ICD-11 ve DSM-5 sınıflandırmalarında “davranışsal bağımlılık” olarak tanımlanıyor. Kumar bağımlılığında biyolojik risk faktörleri arasında dopamin, serotonin ve norepinefrin sistemlerindeki bozulmalar yer alıyor.
Sosyal faktörler arasında aile içi sorunlar, ebeveyn bağımlılığı öyküsü ve akran baskısı önemli rol oynuyor. Çevrim içi kumarın gençlerde bağımlılığı tetikleyen unsurları ise gizlilik, hızlı bahis ve anında sonuç alabilmek.
Kumarın en büyük kazananı endüstri, en büyük kaybedeni toplum
Bireysel düzeyde kumar borçlanma, birikim kaybı, iflas ve temel ihtiyaçların ihmal edilmesiyle sonuçlanıyor. Psikolojik etkiler arasında suçluluk, utanç, depresyon, yalnızlık ve intihar eğilimleri bulunuyor.
Rapora göre, Japonya’da tedavi gören kumar bağımlılarının yüzde 78,3’ü intihar düşüncesi, yüzde 11,7’si ise intihar girişimi bildirdi. İsveç’te kumar bozukluğu olan bireylerin intihar riski genel nüfusa göre on beş kat daha fazla. Avustralya’da intiharların en az yüzde 4,2’si kumar ile ilişkili bulundu.
İngiltere’de artan kumar kaynaklı intiharlar nedeniyle, 2023–2028 Ulusal İntiharı Önleme Stratejisi’ne kumar bağımlılığı resmen dahil edildi.
Aile içi şiddet, boşanma ve ekonomik çöküşe sebep oluyor
Kumar bağımlılığı yalnızca bireyi değil, yakın çevresini de doğrudan etkiliyor. Kumar bağımlılığı olan ebeveynlerin çocuklarında da intihar riski yükseliyor. Kumar, aile içi şiddet ve boşanma oranlarını dramatik biçimde artırıyor. Birleşik Krallık’ta yapılan araştırmalar, kumar bağımlısı her birey için en az altı ila on kişinin daha dolaylı zarar yaşadığını gösteriyor. Avustralya’da oyun makinelerinin yoğun bulunduğu bölgelerde aile içi şiddet olayları yüzde yirmi daha fazla görülüyor.
Türkiye’de boşanan kadınların yüzde ikisi boşanma nedeni olarak kumarı gösteriyor. Yargıtay, kumar oynayarak ailenin ekonomik yapısını bozan eşi “ağır kusurlu” sayıyor.
Erken müdahale ve farkındalık çağrısı
Uzmanlar, Türkiye’de kumar oynama davranışının önlenmesi için erken farkındalık, eğitim programları ve tedavi hizmetlerinin yaygınlaştırılması gerektiğini vurguluyor. Kumarın hem bireysel hem toplumsal düzeydeki maliyetinin azaltılması için bütüncül bir halk sağlığı yaklaşımının benimsenmesi öneriliyor.
